ODBIERZ TW粑 BONUS :: »

Tajemnice Ba速yku

Blog

Tajemnice Ba速yku

Tajemnice Ba速yku Morze Ba速yckie i Wybrze瞠

2018-05-09

Krajoznawcze ABC

Wybrze瞠 Ba速yckie zosta這 rozs豉wione w staro篡tno軼i poprzez niezwykle cenne „Z這to Pó軟ocy”. To tutaj przebiega staro篡tny szlak bursztynowy, droga handlowa 陰cz帷a kraje 鈔ódziemnomorskie z Ba速ykiem.

Klimat:

Klimat wybrze瘸 nale篡 do typu klimatu morskiego, cechuj帷ego si niezbyt mro幡ymi zimami i rzadko upalnymi latami. W Polsce latem temperatury uk豉daj si równole積ikowo, co oznacza, 瞠 im bardziej na pó軟oc, tym jest ch這dniej. Z kolei zim rozk豉d ten jest po逝dnikowy – im bardziej na zachód, tym cieplej. Dlatego te w styczniu najcieplejszym regionem w Polsce jest zwykle zachodnie wybrze瞠 Ba速yku (okolice 安inouj軼ia).

Latem wybrze瞠 Ba速yku nie mo瞠 niestety konkurowa z pla瘸mi Grecji czy Chorwacji. Prawdziwie gor帷ych dni, podczas których temperatura nie spada w ci庵u dnia poni瞠j 25°C, jest zaledwie kilkana軼ie. Na typowe miesi帷e turystyczne, czyli pomi璠zy czerwcem a sierpniem, przypada jednak równie kulminacja rocznych opadów. Deszczowy urlop nad morzem to mo磧iwo嗆, z któr nale篡 si liczy.

Wiatry nad Ba速ykiem wiej zwykle z kierunków po逝dniowo-zachodnich i zachodnich. Na silne podmuchy nale篡 by szczególnie przygotowanym podczas jesiennych i zimowych wyjazdów. Nierzadko mo積a by wtedy 鈍iadkiem silnego sztormu.

Charakterystycznym dla wybrze瘸 Ba速yku wiatrem jest orze德iaj帷a bryza. Wiatry te wywo逝je ró積ica temperatur pomi璠zy l康em a morzem. L康 szybciej si nagrzewa, ale te intensywniej si och豉dza. Ciep貫 powietrze, które ma mniejsz g瘰to嗆, unosi si wy瞠j, dlatego w ci庵u dnia znad morza nap造wa do貫m ch這dniejsze powietrze, sprawiaj帷, 瞠 l康owy skwar nie jest tak uci捫liwy. Noc za, gdy na l康zie jest ch這dniej, w豉郾ie od niego p造n zimniejsze podmuchy.

Morze Ba速yckie:

Ba速yk jest niewielkim morzem 鈔ódl康owym, które powsta這 stosunkowo niedawno, ok. 10–15 tys. lat temu. Jego powierzchnia wynosi 415 266 km2, a zlewisko obejmuje prawie 17% terytorium Europy. Sp造waj do niego prawie wszystkie rzeki Polski.

Ba速yk ma bardzo interesuj帷e ukszta速owanie i bogat lini brzegow. To morze do嗆 p造tkie – 鈔ednia g喚boko嗆 wynosi 52,3 m. Maksymaln g喚boko嗆 Ba速yk osi庵a daleko od brzegów polskich, w okolicach Gotlandii (459 m). Polski rekord przypada na Zatok Gda雟k (118 m).

Temperatura wód w Ba速yku latem wynosi 鈔ednio 18°C, natomiast w bardziej os這ni皻ych zatokach mo瞠 by nieco wy窺za. Zim po逝dniowa cz窷 morza nie zamarza w takim stopniu, jak pó軟ocna. Cz瘰tym widokiem s za to spi皻rzenia kry, dodaj帷e zimowemu krajobrazowi wyj徠kowej malowniczo軼i.

Ba速yk to zbiornik cechuj帷y si niskim zasoleniem. Wynika to z tego, 瞠 cie郾iny du雟kie maj niewielk g喚boko嗆, co utrudnia wymian wód z oceanem. W górnych warstwach zasolenie wynosi zaledwie 7–8‰, dlatego nie ma co liczy na bezw豉dne unoszenie si na falach, tak jak to dzieje si w bardziej zasolonych wodach mórz po逝dniowej Europy. Zasolenie ulega te zmianom: zmniejsza si pod wp造wem s這dkich wód 鈔ódl康owych oraz opadów deszczu, wzrasta natomiast znacznie podczas pogody sztormowej, gdy do wybrze瘸 docieraj wody atlantyckie.

Niewielka wymiana wód sprawia, 瞠 wybrze瞠 Ba速yku jest nara穎ne na znaczn degradacj. Brak filtracji powoduje, 瞠 wody l康owe, które przynosz wiele substancji negatywnie wp造waj帷ych na naturalne 鈔odowisko Morza Ba速yckiego, zatrzymuj si w okolicach wybrze瘸, silnie je zanieczyszczaj帷. Niektóre z tych sk豉dników staj si po篡wk dla ba速yckiej flory. St康 od czasu do czasu mo瞠my by 鈍iadkami alarmu og豉szanego przez w豉dze, wzywaj帷e do zaniechania k徙ieli w morzu, poniewa pokrywaj帷e powierzchni wody wodorosty mog by niebezpieczne dla zdrowia.

Fauna i flora morska:

Ba速yk nie nale篡 do mórz bogatych w 篡cie ro郵inne i zwierz璚e. Taki stan wynika przede wszystkim z faktu, 瞠 jest to morze m這de, niezbyt zasolone, o piaszczystym pod這簑. Ciekawe, 瞠 piasek, tak lubiany przez ludzi, nie jest zbyt przychylnie witany w 鈍iecie innych organizmów 篡wych (im twardsze pod這瞠, tym wi璚ej fauny i flory, poniewa drobne organizmy mog si wtedy do niego przyczepi).

W naszym morzu 篡je 85 gatunków ro郵in. S to gównie glony. Do najcz窷ciej spotykanych nale篡 morszczyn, rzadsze s zielenice, brunatnice czy krasnorosty. Wielkie podmorskie 陰ki s tworzone przez trawy morskie, z których najpopularniejsza to tzw. tasiemica.

Zanieczyszczenia wody u po逝dniowych wybrze篡 Ba速yku sprawi造, 瞠 ju i tak uboga populacja zwierz徠 morskich jeszcze bardziej si skurczy豉. W Morzu Ba速yckim 篡je obecnie 46 gatunków ryb (przede wszystkim dorsze, szproty, makrele, 郵edzie, p豉stugi, 這sosie), 6 gatunków ma鹵y (najwi瘯sze i najrzadsze osi庵aj kilka centymetrów d逝go軼i) i kilkana軼ie gatunków skorupiaków.

Jeszcze ubo窺za jest grupa morskich ssaków, cho to w豉郾ie one sta造 si w ostatnich latach jednym z popularniejszych symboli naszego morza. Chodzi oczywi軼ie o foki, których w Ba速yku wyst瘼uj trzy gatunki.

Pierwszy, naj豉twiejszy do zaobserwowania w cz窷ci zachodniej, to foka pospolita. ζtwo j rozpozna po plamkach na tu這wiu oraz nieco sp豉szczonym pyszczku, przypominaj帷ym mordk kota. Do嗆 cz瘰tymi go嗆mi na pla瘸ch s tak瞠 osi庵aj帷e spore rozmiary foki szare. Trzeci grup stanowi niewielkie foki obr帷zkowane. To jedyny gatunek, który zachowa si w Ba速yku od okresu tzw. Morza Yoldiowego (ok. 8500–7900 p.n.e). S one obj皻e 軼is陰 ochron, lecz trudno je spotka u naszych wybrze篡, poniewa przedk豉daj nad nie zimne morza pó軟ocne.

W Ba速yku 篡j równie mor鈍iny, chocia ich populacja z roku na rok dramatycznie si zmniejsza. Te sympatyczne zwierzaki z wygl康u przypominaj wieloryby, ale nie s z nimi spokrewnione. Ich kuzynami s natomiast delfiny, z którymi 陰czy je cho熲y umiej皻no嗆 skoków nad powierzchni wody.

 

Wybrze瞠 Ba速yku:

Linia brzegowa Ba速yku ma d逝go嗆 15 tys. km, z czego Polsce przypad這 590 km, czyli nieca貫 4%. Nasze wybrze瞠 pod wzgl璠em ukszta速owania powierzchni jest niezwykle zró積icowane, co decyduje o jego niew徠pliwej atrakcyjno軼i.

Brzegi Ba速yku tworzy造 si przez kilka tysi璚y lat i – co wa積e – proces ten nie jest wcale zako鎍zony. W pó軟ocnej cz窷ci dominuj wybrze瘸 zwane fiordami (d逝gie, w御kie zatoki wci皻e ostro w skalisty brzeg) oraz szkiery (skaliste wysepki i „poszarpane” brzegi, cz瘰to równie skaliste). W po逝dniowej cz窷ci wyst瘼uj przede wszystkim wybrze瘸 piaszczyste (wydmowe) oraz klifowe. W Polsce przewa瘸j te pierwsze, obejmuj帷 prawie 400 km wybrze瘸. Dzi瘯i temu w wi瘯szo軼i miejsc tury軼i mog wylegiwa si na piaszczystych pla瘸ch i spacerowa po wydmach.

Klify stanowi ok. stukilometrowy pas polskiego wybrze瘸 Ba速yku. Te strome, pi瘯ne brzegi s nieustannie bombardowane niszczycielskimi falami, przez co ulegaj nieustaj帷ym przeobra瞠niom. Trudno uwierzy, ale po jednym sztormie potrafi znikn望 nawet 1,5 m klifu. Nie mniej zagro穎ne s piaszczyste fragmenty wybrze瘸, zw豉szcza Hel. Jak prognozuj eksperci, w wyniku podnoszenia poziomu wód na Ziemi, wywo豉nego topnieniem lodowców, poziom Ba速yku mo瞠 w ci庵u najbli窺zych 100 lat wzrosn望 od 30 cm do 1 m. Ju teraz ka盥ego roku Polska na rzecz Ba速yku traci ok. 50 ha pla.

W pasie wybrze瘸 mo積a spotka wiele jezior, z których niektóre to pozosta這軼i po przechodz帷ych zlodowaceniach. Pozosta貫 powsta造 w wyniku zamkni璚ia zatok przez piaszczyste mierzeje.

Na Pobrze簑 Ba速yckim przewa瘸j niziny, jest tu tak瞠 jedyna w Polsce depresja. Tereny zwane 真豉wami Wi郵anymi to obszar po這穎ny poni瞠j poziomu morza, st康 te cz瘰to okre郵ane s jako „polska Holandia”. Nieco bardziej pagórkowato jest na zachód, cho i tak najwy窺ze wzniesienia nie przekraczaj stu kilkudziesi璚iu metrów.

 

Fauna i flora wybrze瘸:

Negatywnym procesom zagarniania l康u przez morze zapobiega ro郵inno嗆 wyst瘼uj帷a na wybrze簑. Najwi瘯szym sprzymierze鎍em cz這wieka w walce z drapie積ym 篡wio貫m wody s ro郵iny wi捫帷e pod這瞠, takie jak rokitnik (krzew o apetycznie wygl康aj帷ych pomara鎍zowych owocach) i dzika ró瘸. Poniewa brzeg jest bardzo zasolony i piaszczysty, 篡j na nim jedynie ro郵iny lubi帷e ekstremalne warunki. Warto wymieni przede wszystkim ró積e rodzaje traw: piaskownic zwyczajn, wydmurzyc piaskow oraz kostrzew czerwon i nisk.

Monotonny ­krajobraz wydmowy urozmaicaj drobne kwiaty,

np. ó速y 瘸rnowiec miotlasty, 郵iczne fio趾i nadmorskie czy delikatny groszek – oczywi軼ie – tak瞠 nadmorski. Je郵i komu sprzyja szcz窷cie, trafi na obj皻ego 軼is陰 ochron miko豉jka nadmorskiego. Ta ro郵ina o urokliwej nazwie przypomina nieco oset, osi庵a wysoko嗆 nawet 40 cm i kwitnie na niebiesko.

Nieco dalej od linii ­brzegowej zaczyna si pas nizin i pagórków morenowych. Prawie 30% ich powierzchni porastaj lasy, gównie sosnowe. Niezwykle cenne s unikatowe skupiska buczyny storczykowej. W lasach mieszanych nierzadko mo積a spotka stare d瑿y, które pami皻aj jeszcze czasy naszych pradziadków.

Wybrze瞠 Ba速yku mo瞠 si poszczyci bogat faun – 篡j tu m.in. dziki, sarny, lisy, zaj帷e i jelenie oraz wiele drobnych ssaków, a wyj徠kowe w skali Polski zaro郵a i murawy przymorskie s wa積ym 瞠rowiskiem dla wielu rodzajów ptaków. Wsz璠obylskie mewy i rybitwy, dostojne 豉b璠zie, wielobarwne kaczki czy 鄉ig貫 kurki wodne to ptaki, które 豉two rozpozna podczas spacerów po pla篡. Wiele z nich jedynie przez jaki czas go軼i w Polsce, przybywaj帷 tu z innych krajów. Nie sposób opisa te szczegó這wo przebogatego 鈍iata owadów, pasjonatom warto jednak zwróci uwag na mrówkolwy – drapie積e owady poluj帷e na mrówki, charakterystyczne dla terenów piaszczystych.

 

Historia:

Wybrze瞠 Ba速yckie zosta這 rozs豉wione w staro篡tno軼i poprzez niezwykle cenne „Z這to Pó軟ocy”. To tutaj przebiega staro篡tny szlak bursztynowy, droga handlowa 陰cz帷a kraje 鈔ódziemnomorskie z Ba速ykiem. 安iadcz o tym liczne znaleziska archeologiczne monet arabskich, bizantyjskich, niemieckich i angielskich. Handel bursztynem mia znaczny wp造w na rozwój osadnictwa na tych terenach. Natomiast zapiski tzw. Geografa Bawarskiego zawieraj informacj, o istnieniu w豉郾ie na pomorzu poga雟kich plemion: Pyrzyczan i Wolinian.

Pomorze historycznie dzieli si na Pomorze Wschodnie oraz Zachodnie. Tereny te odgrywa造 wa積 rol w polityce  zagranicznej w豉dców polskich. Mieszko I, w豉dca Polski, przy陰czy Pomorze Zachodnie oraz Pomorze Gda雟kie ok. 967–972 r. Mimo usilnych prób uzyskania autonomii, Wybrze瞠 Ba速yckie wielokrotnie w swojej historii by這 od陰czane i powraca這 do granic Polski. Na Pomorzu tradycje poga雟kie by造 mocno zakorzenione i pomimo kilkakrotnej chrystianizacji ludno嗆 ponownie powraca豉 do wierze przodków.

Do znacznego os豉bienia wi瞛i Polski z Pomorzem przyczyni這 si rozbicie dzielnicowe, które mia這 miejsce w 1138 r. Ksi捫皻a Pomorza Zachodniego oddawali si pod opiek pot篹niejszej Danii czy te Brandenburgii. Aby zapewni ochron kraju, Konrad Mazowiecki sprowadzi zakon Krzy瘸ków do Polski.

W 1309 r. siedziba ich w豉dz na skutek os豉bienia wiarygodno軼i i autorytetu zosta豉 przeniesiona z Wenecji do Malborka.  Tutaj Krzy瘸cy zacz瘭i budowa w豉sne pa雟two, podbijaj帷 okoliczne ziemie. W豉dys豉w υkietek, aby powstrzyma najazd Brandenburczyków, skorzysta z pomocy zakonu krzy瘸ckiego. Gdy jednak po wygranych walkach nie by w stanie zap豉ci Krzy瘸kom za udzielon pomoc, ci jako zastaw za膨dali po這w grodu w Gda雟ku. W listopadzie 1308 r. zaatakowali polsk za這g i opanowali miasto, a w 1309 r. zagarn瘭i ca貫 Pomorze Gda雟kie. W豉dys豉w υkietek odda spraw Krzy瘸ków do s康u papieskiego, który przyzna Polsce zwrot Pomorza przez Krzy瘸ków oraz wyp豉t odszkodowania.

Zakonnicy postanowili odwo豉 si od wyroku papieskiego, co oznacza這 zawieszenie wyroku do czasu wydania ostatecznej decyzji. Pa雟two polskie uwik豉這 si przez to w wieloletni spór z Krzy瘸kami, którym na pomoc przybywali ochotnicy z ca貫j Europy. Polska nawi您a豉 sojusz z Litw. Zjednoczone si造 polsko-litewskie pokona造 zakon w 1410 r. pod Grunwaldem w jednej z najkrwawszych bitew 鈔edniowiecznej Europy. Spór polsko-krzy瘸cki zosta definitywnie zako鎍zony w 1525 r., kiedy to mistrz krzy瘸cki Albrecht Hohenzollern z這篡 ho責 królowi polskiemu Zygmuntowi I Staremu.

Okres nowo篡tny to  liczne zmagania z s御iadami, najazdy oraz wielkie zniszczenia. Jednak ju w XVI w. Gda雟k by miastem, które górowa這 nad innymi bogactwem, stylem 篡cia, a tak瞠 wzorcami kulturowymi. W pocz徠kach XVIII w. powstawa造 tu towarzystwa naukowe. W miastach Prus Królewskich pojawi造 si pierwsze idee o鈍iecenia. Jednak w 1772 r. nast徙i I rozbiór Polski. W jego rezultacie Pomorze zosta這 przy陰czone do Prus, a Toru sta si miastem granicznym. Kolejne rozbiory Polski, w 1793 r. oraz w 1795 r., sprawi造, i pa雟two polskie przesta這 istnie na mapach, jednak naród nie poddawa si i walczy zaciekle z zaborcami.

Po I wojnie 鈍iatowej w wyniku traktatu wersalskiego z Gda雟ka i okolicy utworzono Wolne Miasto Gda雟k. Wiek XX okaza si by niezwykle prze這mowy, po 123 latach Polska odzyska豉 niepodleg這嗆. Pomimo zniewolenia w zaborze pruskim rozwija造 si polskie organizacje spo貫czne, polityczne i kulturalne. Funkcjonowa – mimo zakazów – j瞛yk polski i rozwija豉 si polska kultura. Niepodleg這嗆 nie trwa豉 jednak d逝go, bo ju 1 wrze郾ia 1939 r. oddzia造 niemieckie rozpocz窸y dzia豉nia wojenne, atakuj帷 Westerrplatte, polsk stra積ic wojskow. Bohaterska obrona Westerplatte trwa豉 7 dni.

17 wrze郾ia wojska armii radzieckiej zaatakowa造 Polsk. Kraj pod naporem dwóch agresorów zosta podbity. Wolne Miasto Gda雟k oraz Pomorze zosta這 w陰czone do III Rzeszy. Na terenach podbitych rozpocz皻o akcje wysiedlania ludno軼i polskiej. Ludno嗆, która nie opu軼i豉 Wybrze瘸, zosta豉 poddana zniemczeniu poprzez podpisywanie niemieckiej listy narodowej – Deutsche Volksliste. Nast徙i masowy terror, publiczne egzekucje, 豉panki, nazwy miejscowo軼i zosta造 zgermanizowane. Po 5 latach wyniszczaj帷ej wojny w 1945 r. III Rzesza pod naporem aliantów zosta豉 zmuszona do kapitulacji. Na konferencji w Poczdamie ostatecznie ustalono kszta速 polskiej granicy zachodniej, a Wolne Miasto Gda雟k oraz cz窷 Prus Wschodnich powróci這 do Polski. Ludno嗆 niemiecka zosta豉 przesiedlona z tych terenów do Niemiec. Nast徙i造 czasy PRL-u, którego symbolem sta造 si kolejki w sklepach, w których brakowa這 podstawowych produktów. Spo貫cze雟two polskie d捫帷e do poprawy bytu i demokracji po raz kolejny przeciwstawi這 si w豉dzy zwierzchniej w 1970 r. Wskutek podniesienia cen 篡wno軼i odby si strajk w Stoczni Gda雟kiej. W grudniu nast徙i豉 masakra pod stoczni w Gdyni, zamieszki w Szczecinie, Elbl庵u i innych miastach Wybrze瘸.

Rok 1980 to czas kolejnego kryzysu: zorganizowano strajk w Stoczni Gda雟kiej. Na mocy negocjacji z rz康em utworzono Mi璠zyzak豉dowy Komitet Strajkowy NSZZ „Solidarno嗆”. Morale strajkuj帷ych podbudowa豉 pielgrzymka Jana Paw豉 II do Polski; papie popar walki strajkuj帷ych. W 1989 r. nast徙i豉 dekomunizacja, przywrócono nazw Rzeczpospolita Polska. Prezydentem Polski w grudniu 1990 r. zosta gda雟zczanin Lech Wa喚sa. Sytuacja spo貫czna i polityczna powoli d捫y豉 do stabilizacji. Wybrze瞠 w demokratycznej Polsce zacz窸o rozwija przemys, turystyk, nauk. Z dniem 1 maja 2004 r. Polska wst徙i豉 do Unii Europejskiej, co mia這 znacz帷y wp造w na o篡wienie gospodarki na tych terenach. Gminy Pomorza podj窸y wspó逍rac w ramach euroregionów Ba速yk i Pomerania.

Zobacz nasze propozycje

Poka wi璚ej

Ostatnie wpisy