Aneta Pazik, Joanna Uchto, Mateusz Żuławski

Paryż

Travelbook. Wydanie III

Tekst: Aneta Pazik, Joanna Uchto, Mateusz Żuławski

Redaktor prowadzący: Paweł Sondej

Redakcja: Paweł Sondej

Projekt graficzny: Sabina Suchy

Skład: Magdalena Kocińska

Zdjęcia: stock.adobe.com, shutterstock.com

Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org

Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą stock.adobe.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.

ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice

tel.: 32 2309863

e-mail: bezdroza@bezdroza.pl

www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:

https://bezdroza.pl/user/opinie/bepat3_ebook

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie III

ISBN: 978-83-289-2842-8

Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Atrakcje Paryża

Katedra Notre Dame

Najważniejsza świątynia Paryża stanowi symbol nie tylko stolicy, ale też całej Francji. To dlatego jej pożar w 2019 r. wywołał prawdziwy wstrząs. Wzniesiona na wyspie Cité, była budowana przez 170 lat, będąc sercem Paryża od ponad siedmiu stuleci

s. 41

Sainte-Chapelle

Dwie kondygnacje tej wielkiej kaplicy stanowią prawdziwy klejnot architektury dojrzałego gotyku. Została wybudowana w zasadzie jako relikwiarz dla korony cierniowej Chrystusa, to dlatego jej oprawa jest tak niezwykła, godne największego podziwu są zwłaszcza witraże.

s. 45

Centrum Pompidou

Jedna z najbardziej charakterystycznych budowli stolicy Francji została wzniesiona wśród nobliwej zabudowy starej dzielnicy, wywołując szok. Mieści najważniejszą i najbogatszą kolekcję sztuki XX wieku, której kolejne prądy rodziły się właśnie w Paryżu.

s. 47

Luwr

To najsłynniejsze i najczęściej odwiedzane muzeum na świecie. Zgromadzono tu dzieła sztuki reprezentujące dzieje ludzkości na przestrzeni tysięcy lat. Od 1989 r. wejście do muzeum stanowi przeszklona piramida, nadal budząca kontrowersje.

s. 71

Champs-Élysées

To najsłynniejsza ulica Paryża, na której można poczuć arystokratyczny klimat Paryża. Luksusowe sklepy i hotele mają swoje siedziby właśnie tutaj. Na Polach Elizejskich odbywają się równiezparady podczas uroczystości państwowych.

s. 97

Opera Garnier

Wspaniały gmach paryskiej opery, zbudowanej w stylu eklektycznym w czasach Napoleona III mieści 2200 widzów. Budowla zachwyca zarówno z zewnątrz, jak i w środku – malowidło na suficie wykonał Marc Chagall.

s. 84

Montmartre

Najbardziej malownicza dzielnica stolicy jest pełna ulicznych artystów i słynnych kabaretów i do dziś zachowała urok czasów, gdy królowała tu bohema artystyczna. To jedno z najpopularniejszych turystycznie miejsc w całej stolicy!

s. 103

Łuk Triumfalny

Wzniesiony w 1836 r. na pamiątkę zwycięstw napoleońskich i stanowi najważniejszy symbol francuskiej potęgi militarnej. Znajduje się na zachodnim krańcu Pól Elizejskich, których panoramę można podziwiać z tarasu na szczycie tego monumentalnego pomnika.

s. 101

Bazylika Sacré-Cœur

Pochodząca z XIX w. olśniewająco biała bazylika na najwyższym paryskim wzgórzu Montmartre jest doskonałym miejscem zarówno do podziwiania malowniczej panoramy miasta, jak i obserwania podekscytowania turystów ze wszystkich stron świata.

s. 106

Wieża Eiffla

Ukończona w 1889 r., miała byś obiektem tymczasowym, a tymczasem stała się najważniejszym symbolem Paryża! Nie przestaje wzbudzać zainteresowania milionów turystów z całego świata. Roztacza się z niej najwspanialszy widok na cały Paryż.

s. 146

Les Invalides

Od początku swego istnienia ten największy w Paryżu kompleks architektoniczny, wzniesiony na polecenie Ludwika XIV, służył jako dom opieki i szpital dla weteranów wojennych. Dziś znajdują się tu trzy muzea, tematycznie związane z wojskowością, oraz grób Napoleona.

s. 146

Panteon

Świątynia wzniesiona w 2. poł. XIX w. jako wotum za odzyskanie zdrowia przez Ludwika XV, została zsekularyzowana w czasie rewolucji i stała się największym francuskim mauzoleum. Są tu pochowanie m.in. Wolter, Rousseau, Victor Hugo, Zola oraz Maria Skłodowska-Curie.

s. 128

Musée d’Orsay

Dawny dworzec kolejowy, który w 1986 r. został spektakularnie przebudowany i stał się muzeum sztuki, odwiedzanym rocznie przez ponad klika mln turystów. Muzeum prezentuje najbogatszą i najciekawszą kolekcję obrazów i rzeźb 2. poł. XIX w., przede wszystkim impresjonistycznych.

s. 124

Cmentarz Père-Lachaise

Największa i najbardziej interesująca nekropolia Paryża jest nieco tajemniczym miejscem pełnym wspaniałych zabytkowych nagrobków i rzucających cień drzew. Tu pochowanych jest wielu znamienitych ludzi, wśród nich polski kompozytor Fryderyk Chopin i amerykański muzyk Jim Morisson.

s. 161

Informacje krajoznawcze

Krajoznawcze ABC

Paryż leży w środkowej części Basenu Paryskiego – rozległego obniżenia w północnej części kraju. Jest ośrodkiem administracyjnym regionu Île-de-France i tworzy departament Paryż o powierzchni 105 km 2 . To największa aglomeracja Francji (19% ludności państwa) i zarazem jedna z największych metropolii w Europie. Paryż stanowi centrum gospodarcze, naukowe i kulturalne kraju, jest też ważnym międzynarodowym węzłem drogowym, kolejowym i lotniczym.

Miasto leży nad meandrującą z południa na północ Sekwaną, na obu jej brzegach.

Centralną i zarazem najstarszą częścią Paryża jest Île de la Cité – wyspa na Sekwanie. Nad doliną rzeki górują liczne wzniesienia: Montmartre (na północy), Belleville, Ménilmontant i Romainville (na północnym wschodzie) oraz Wzgórze św. Genowefy (na południu). W okolicy miasta znajdują się duże kompleksy leśne, m.in. las Fontainebleau.

Dzielnice Paryża

W stolicy Francji nie sposób nie spotkać się ze słowem arrondissement. Zetkniemy się z tą nazwą, chodząc po zaułkach Paryża, pytając o drogę czy zerkając na tabliczki z nazwami ulic. „Arąndismą” (tak wymawia się to słowo) to jednostka administracyjna Paryża – okręgi, na które w 1860 r. Napoleon III podzielił miasto. Nazwa wywodzi się od czasownika arrondir (‘zaokrąglać’). Arrondissement znaczy więc dosłownie „zaokrąglenie”. Takich „zaokrągleń” jest w Paryżu 20. Pierwsze znajduje się przy Luwrze, w samym centrum miasta. Kolejne dzielnice niczym muszla ślimaka rozchodzą się zgodnie z ruchem wskazówek zegara.

Dzielnice administracyjne obejmują jedynie Paryż, czyli teren zamknięty tzw. peryferykiem.

Z dziejów miasta

• Początki

Zalety świetnej lokalizacji Paryża doceniono już ponad 2 tys. lat temu. Odkryli je Paryzjowie (łac. Parisii) – celtyckie plemię, które założyło tu swoją osadę. W 52 r. p.n.e. podbili ją Rzymianie, a w V w. n.e. miejscowość opanowali Frankowie. Po podboju Galii przez Franków Paryż stał się głównym ośrodkiem ich państwa. Karol Wielki (742/747–814), król Franków z dynastii Karolingów, przeniósł wprawdzie stolicę do Akwizgranu, a władzę w mieście przekazał miejscowym dostojnikom, jednak już w 987 r. ostatni hrabia Paryża, Hugo Kapet, koronował się na króla Francji. Data ta wyznacza początek długiego panowania nowej dynastii – Kapetyngów.

Lutetia (pol. Lutecja) to starożytna nazwa dzisiejszego Paryża. Funkcjonowała do ok. 212 r., kiedy oficjalnie miasto zostało przemianowane na Paryż. Oficjalnie, bo w praktyce starą nazwą posługiwano się niekiedy nawet w późnym średniowieczu. Jej etymologia rodzi wiele domysłów. Popularną interpretacją jest wiązanie „Lutecji” z łacińskim słowem lutum oznaczającym ‘bagno’. Zgadzałoby się to o tyle, że faktycznie tereny przybrzeżne w okolicach wyspy Cité zajmowane były w dużej części przez bagna.

Stara mapa Paryża

Po starożytnej Lutecji pozostało niewiele. Ślady budynków zachowały się w krypcie archeologicznej przy katedrze Notre Dame. Schowane wśród wielopiętrowych bloków mieszkalnych w pobliżu Dzielicy Łacińskiej areny Lutecji to pozostałość po rzymskiej arenie z początków naszej ery. Łaźnie publiczne z tego okresu zobaczyć można w muzeum Cluny.

Średniowiecze

Paryż szybko stał się ważnym ośrodkiem kulturalnym, m.in. dzięki napływowi przedstawicieli ówczesnej elity intelektualnej oraz powstawaniu nowych klasztorów i kościołów. Z kolei na rozwój gospodarczy stolicy Francji wpływ mieli kupcy oraz rzemieślnicy, którzy organizowali się w cechy. Najbardziej wpływowe było zrzeszenie kupców transportujących swoje towary rzeką. O znaczeniu tej grupy zawodowej do dziś przypomina żaglowiec w herbie Paryża. Filip II August (1165–1223), dbając o rozwój gospodarczy miasta, wybudował dla kupców hale targowe i ulepszył urządzenia portowe. Również temu królowi stolica Francji zawdzięcza utworzenie uniwersytetu. W XIII w. 80-tysięczny Paryż był największym miastem chrześcijańskiej Europy!

W następnym stuleciu sytuacja stolicy Francji uległa diametralnej zmianie. Ludność cierpiała głód (1315–17) i była dziesiątkowana przez epidemię dżumy (1348–49). Na domiar złego w 1. poł. XIV w., po wygaśnięciu głównej linii dynastii Kapetyngów, rozpoczęły się angielsko-francuskie zmagania o tron, znane jako wojna stuletnia (1337–1453). Walki nie ominęły także Paryża, m.in. w 1356 r. przewodniczący cechu kupców, Étienne Marcel, ogłosił się panem miasta i stanął przeciwko samemu delfinowi Francji (następcy tronu francuskiego), przyszłemu Karolowi V (1337–80). Ten ostatni, już jako król, na nowo obwarował prawobrzeżny Paryż, aby chronić przedmieścia przed Anglikami, oraz rozbudował Bastylię. W 1420 r. Paryż dostał się jednak w ich ręce na 16 lat.

Gobelin w Muzeum Cluny

W 2. poł. XV w. wojna stuletnia dobiegła końca, a Paryż znów mógł cieszyć się pokojem i dobrobytem. Godność stolicy odzyskał jednak dopiero w następnym stuleciu.

Okres renesansu

Rozwój Paryża epoki renesansu wiąże się z powrotem do stolicy Franciszka I Walezego (1494–1547) po 1530 r. Władca ten rozpoczął przekształcanie średniowiecznego Luwru w renesansowy pałac, zainicjował też budowę kościoła Saint-Eustache i ratusza. Za jego panowania Paryż rozkwitł intelektualnie i kulturalnie – przyczynił się do tego rozwój drukarstwa, a także działalność licznych  uczonych oraz twórzość humanistów i literatów. Najwybitniejsi pracowali w założonym w 1530 r. Collège de France.

Choć otwarty na wiele idei epoki odrodzenia, katolicki Paryż pozostał nieprzyjazny reformacji. Podziały religijne były tak głębokie, że ich rezultatem stała się osławiona rzeź hugenotów w noc św. Bartłomieja w 1572 r. Walki na tle wyznaniowym trwały także w następnych dziesięcioleciach. W tym okresie zawiązała się Liga Katolicka – stronnictwo katolików występujące przeciw hugenotom, a także przeciw królowi Henrykowi III Walezemu (1551–89), gdy ten poczynił pewne ustępstwa na rzecz protestantów. Dopiero następca tego monarchy (zasztyletowanego zresztą przez katolickiego mnicha), Henryk IV (1553–1610), zdołał zakończyć francuskie wojny religijne.

Panowanie Henryka IV wiąże się ze zmianami w architekturze Paryża. Na początku XVII w. przebudowano Luwr i wzniesiony przez królową Katarzynę Medycejską pałac Tuileries. Henryk IV zakończył też budowę ratusza i Pont Neuf. Stolica Francji rozwijała się jako ośrodek kultury i nauki: w 1620 r. powstała drukarnia królewska, a 15 lat później – Akademia Francuska (najstarsze francuskie towarzystwo naukowe). W 1. poł. XVII w. założono ogród botaniczny, kardynał Richelieu kazał wystawić sobie Pałac Kardynalski (dziś Pałac Królewski), a dla wdowy po Henryku IV, Marii Medycejskiej, wzniesiono Pałac Luksemburski. Ludwik XIII (1601–43) zbudował umocnienia na prawym brzegu Sekwany (obecnie na ich miejscu znajdują się bulwary). Powstały nowe dzielnice – Le Marais, przedmieścia Saint-Honoré i Saint-Germain; zabudowano też Île Saint-Louis.

Panowanie Ludwika XIV (1643–1715) to okres niezwykłego rozkwitu architektonicznego stolicy. W dużej części miasta wprowadzono kanalizację, pozakładano też manufaktury zaopatrujące paryżan w luksusowe wyroby. Król polecił zbudować przytułki dla biednych oraz przeznaczony dla weteranów wojennych Hôtel des Invalides.

Renesansowa siedziba Museé Carnavalet

Jednak w tym czasie nad stolicą zbierały się już czarne chmury. Na początku XVIII w. w mieście występowały wielkie nierówności społeczne, a potrzeby miejskiej biedoty były kompletnie ignorowane. Radykalna zmiana tej sytuacji miała nastąpić już pod koniec stulecia.

Od rewolucji francuskiej do II Cesarstwa

Wybuch rewolucji w 1789 r. kompletnie wywrócił dotychczasowy porządek. Paryż stał się sceną większości wydarzeń związanych z tym krwawym i otoczonym ponurą sławą przewrotem (m.in. zgilotynowania w 1793 r. pary królewskiej – Ludwika XVI i Marii Antoniny). Francja na kilka lat pogrążyła się w chaosie wojny domowej i terroru. Kres rewolucji francuskiej położył dopiero generał Napoleon Bonaparte, który w 1799 r. objął władzę w wyniku zamachu stanu. Swoistą pamiątką po tym ważnym rozdziale w dziejach Francji są barwy rewolucji – kolory Paryża: niebieski i czerwony, przedzielone bielą dynastii Burbonów – które z czasem stały się narodowymi barwami kraju.

Paryż otrzymał od Napoleona specjalny status: stał się miastem bez mera i rady miejskiej, ale „pod opieką prefekta Sekwany i prefekta policji bezpośrednio pod rozkazami rządu”. Bonaparte miał bogate plany dotyczące stolicy Francji. Z jego rozkazu rozpoczęto budowę m.in. Łuku Triumfalnego, kolumny na placu Vendôme, kanałów Ourcq, Saint-Martin i Saint-Denis. Cesarzowi Francji paryżanie zawdzięczają widok na Sekwanę – Bonaparte polecił wyburzyć stare domy na mostach i brzegach rzeki – ale też pierwszą od czterech stuleci okupację (1814–15) na skutek wojen napoleońskich.

Eugene Delacroix, Wolność wiodąca lud na barykady

Wraz z powrotem Burbonów (Ludwik XVIII zasiadł na tronie francuskim w 1814 r.) miasto znów zaczęło się dynamicznie rozwijać. Napływ ludności z prowincji sprawił, że w 1800 r. w Paryżu mieszkało 600 tys. osób, a w 1846 r. – milion.

Szybki wzrost liczby ludności, nieidący w parze z równie szybką rozbudową stolicy, sprawił, że Paryż stał się miastem niezdrowym i przeludnionym. Co prawda zachodnia, bogatsza część stolicy rozkwitała, jednak we wschodnich dzielnicach ludzie cierpieli głód i choroby. To właśnie głównie wśród nich w 1832 r. szalała epidemia cholery, choć i bez takiego pandemonium umieralność w tej części miasta była bardzo wysoka.

Duże różnice społeczne przyczyniły się do wybuchu rewolucji lipcowej (1830) i lutowej (1848). Zamieszki te były wynikiem sprzymierzenia się robotników z mieszczanami paryskimi przeciwko monarchii. Efektem wydarzeń z lutego 1848 r. było m.in. proklamowanie II Republiki. Stolica Francji znów stała się areną walk. Dopiero stłumienie powstania socjalistów w czerwcu 1848 r. położyło kres paryskiej Wiośnie Ludów. Przeprowadzone rychło wybory prezydenckie wygrał bratanek Napoleona I, przyszły Napoleon III, który wzorem swego wuja dokonał zamachu stanu i w 1852 r. proklamował II Cesarstwo.

Wielka Emigracja

Wielka fala polskich emigrantów napłynęła do Paryża i w jego okolice po upadku powstania listopadowego w 1831 r. Wówczas do wyjazdu z Polski zostali zmuszeni m.in. wyłączeni z amnestii żołnierze biorący udział w powstaniu i członkowie Rządu Tymczasowego. Wyjechali również artyści, wśród nich Adam Mickiewicz. Zdecydowana większość emigrantów osiadła we Francji. Polacy mieli w pamięci dążenia rewolucyjne Francuzów, a także ich hasło: „Wolność, Równość, Braterstwo”. Choć społeczeństwo francuskie było na ogół pozytywnie nastawione do polskich uchodźców, tutejsze władze im nie sprzyjały. Ówczesny król, Ludwik Filip I, obawiał się udziału Polaków w antymonarchistycznych spiskach, dlatego też zdecydował o umieszczaniu emigrantów w tzw. dépôts , czyli swego rodzaju magazynach. Mieszkający tam polscy weterani otrzymywali niewielkie zasiłki, zmniejszane zresztą z roku na rok. W kolejnych latach Polaków kierowano na prowincję.

Nowy władca przyczynił się do znacznego przekształcenia Paryża. Wyburzono centralne dzielnice średniowieczne, a na ich miejscu powstały zadziwiające rozmachem aleje, przy których wznoszono potężne budowle z kamienia. Miasto zyskało też m.in. nowy system kanalizacyjny, 2 tys. ha parków i ogrodów, nowe teatry, operę, szpitale. W 1860 r. znacząco zwiększyła się powierzchnia Paryża, który wchłonął okoliczne wsie – miasto od tej pory podzielone jest na 20 dzielnic. Koniec jakże pomyślnego dla Paryża okresu zbliżał się jednak nieuchronnie.

Komuna Paryska

W 1870 r. wybuchła wojna francusko-pruska, Napoleon III został zdetronizowany, a w stolicy Francji proklamowano powstanie III Republiki. Sytuacja w Paryżu stawała się coraz trudniejsza. Już we wrześniu armia pruska dotarła do miasta i rozpoczęła jego oblężenie. Paryż zamienił się w twierdzę. Potrzebom obrony zostały podporządkowane najważniejsze obiekty w mieście – nawet Luwr przekształcono w fabrykę broni.