Krzysztof Dopierała

Japonia

Travelbook

Wydanie 2

Tekst: Krzysztof Dopierała

Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel
Aktualizacja: Nikoletta Kula
Redakcja: Nikoletta Kula
Projekt graficzny i skład: Sabina Suchy
Zdjęcia: shutterstock.com, stock.adobe.com
Opracowanie kartograficzne: DAKA – Studio Graficzne, Jan Leja, Krzysztof Trojan
Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org
Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą stock.adobe.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.
ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice
tel.: 32 2309863
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:
bezdroza.pl/user/opinie/bejap2_ebook
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie II
ISBN: 978-83-289-2850-3
Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Atrakcje Japonii

Tokio

Japońska stolica zachwyca różnorodnością. Każda dzielnica ma swoją specyfikę: Harajuku jest modne i zbuntowane, Akihabara to mekka fanów elektroniki i japońskiej animacji, a Roppongi znane jest z nocnych rozrywek. Podczas krótkiego pobytu nie sposób zajrzeć w każdy tokijski kąt, więc warto zostać tu dłużej. Obowiązkowe przystanki to kompleks pałacu cesarskiego, chram Yasukuni Jinja, targ Tsukiji, ogrody Koishikawa Kōrakuen, park Ueno czy świątynia Sensō-ji.

Zob. s. 39

Góra Fudżi

Atrakcją jest już samo podziwianie z oddali charakterystycznej sylwetki tej świętej dla Japończyków góry. Aspirujący wspinacze będą musieli przybyć pod Fudżi latem, gdyż wędrówka na jej wierzchołek jest możliwa tylko o tej porze roku. Położone u stóp masywu jeziora i onseny zachęcają do odpoczynku w jedynej w swoim rodzaju scenerii. Zob. s. 79

Nikkō

Kompleks świątynny w Nikkō uchodzi za jeden z najwspanialszych w Japonii. Powstawał przez stulecia i stanowi przede wszystkim pomnik architektury i sztuki epoki Edo. W jego skład wchodzą dwie świątynie intoistyczne – Futarasan oraz wspaniale zdobiony chram Tōshō-gū, i jedna buddyjska – Rinnō-ji; całe założenie tworzy ponad 100 budynków i innych zabytkowych obiektów – bram, posągów, mostków, ogrodów. Od 1999 r. Nikkō pozostaje pod ochroną UNESCO. Zob. s. 86

„Zamek kruków” w Matsumoto

Zachowana w niemal niezmienionej formie XVI-wieczna forteca. Siedziba wielu znamienitych rodów do dziś intryguje nietypową bryłą architektoniczną, ciemną barwą ścian i zabytkowymi drewnianymi wnętrzami. Zob. s. 88

Alpy Japońskie

Raj dla miłośników aktywnego wypoczynku o każdej porze roku. Zimą można tutaj szusować na snowboardzie, a latem wędrować po zboczach licznych trzytysięczników. Niezapomnianym doświadczeniem jest przemierzenie tego pasma wzdłuż widowiskowej drogi Tateyama Kurobe, zwłaszcza wiosną, gdy górska szosa zamienia się w głęboki śnieżny korytarz. Zob. s. 90

Ogród Kenrokuen w Kanazawie

„Ogród o Sześciu Atrybutach” to jedno z najpiękniejszych założeń parkowych w Japonii. O każdej porze roku wygląda zupełnie inaczej, ale zawsze zachwycająco. Zob. s. 92

Kioto

Historyczna stolica kraju to uosobienie podróżniczych wyobrażeń na temat Japonii. Wśród shintoistycznych chramów spacerują pary ubrane w kimona, a w tradycyjnych salonach ochaya gejsze zabawiają gości tańcem. Urok licznych zabytków architektury, muzeów i malowniczych ogrodów potęgują majaczące na horyzoncie góry Kita-yama. Zob. s. 95

Półwysep Kii

Ten największy półwysep wyspy Honsiu stanowi centrum japońskiej duchowości. Właśnie tutaj znajdują się najważniejsze chramy shintoistyczne i świątynie buddyjskie (wiele z nich figuruje na liście UNESCO). Dodatkową atrakcję stanowią malownicze krajobrazy gór i wybrzeża. Zob. s. 119

Zamek Himeji

Wspaniała rezydencja, rozbudowywana od XVI w., dziś wpisana na listę UNESCO. Wyniosła budowla wyróżnia się białym kolorem ścian, dlatego często nazywana jest „zamkiem białej czapli”. Zob. s. 122

Parki narodowe Hokkaido

Gęste lasy i wyniosłe góry ciągną się tu po horyzont, a powietrze jest przesiąknięte zapachem żywicy. Syberia jest niedaleko, więc zima w tych okolicach nastaje stosunkowo wcześnie. Druga pod względem wielkości wyspa Japonii to ostoja dzikiej przyrody, w której łatwo oderwać się od rzeczywistości. Zob. s. 134

Hiroszima i Nagasaki

Oba miasta nieodmiennie kojarzą się z niewyobrażalną tragedią, która rozegrała się tam podczas II wojny światowej. Odwiedziny w miejscach pamięci ataków atomowych wzbudzają wiele trudnych emocji, ale miejscowe muzea poświęcone tej tematyce należą do najciekawszych placówek w kraju. Zob. s. 149, 158

Chram Izumo Taisha

Jeden z najstarszych (zgodnie z tradycją co jakiś czas rozbierany i stawiany z nowego drewna) i największych chramów shintoistycznych w Japonii. Kompleks stanowi jedno z najważniejszych miejsc na duchowej mapie kraju. Zob. s. 142

Miya-jima

Choć „pływająca” brama torii jest główną atrakcją tej popularnej wyspy, nie należy zapominać o innych miejscowych rozrywkach. Są wśród nich: wędrówka na górę Misen i liczne lokale serwujące okonomiyaki. Zob. s. 139

Dolina Iya

Perełka wyspy Sikoku. Rwące potoki wśród zalesionych wzgórz i skał, mosty z pnączy i „wioska kukieł” Nagoro. Dolinę można zwiedzać w ramach spływów oraz pieszo, korzystając z wytyczonych szlaków. Zob. s. 146

Wyspa Kiusiu

Nie ma lepszego regionu, aby podziwiać japońskie wulkany. Górująca nad dachami Kagoshimy Sakura-jima i budzący grozę Aso-san to jedne z najaktywniejszych wulkanów świata! Z kolei w Beppu, mieście znanym z gorących źródeł mineralnych, można podziwiać słynne „dymiące piekła”. Zob. s. 162, 164

Archipelag Riukiu

Łańcuch 73 wysp i wysepek ciągnący się od Kagoshimy w stronę Tajwanu to Japonia z innej bajki. W jego historii pojawiały się wątki chińskie, a subtropikalny klimat przywodzi na myśl plaże Bali czy Tajlandii. Nurkowanie, historia karate i owoce morza prosto z łodzi – to tylko niektóre atrakcje czekające tu na turystów. Główną wyspą archipelagu jest pełna atrakcji Okinawa.

Zob. s. 172

Informacje krajoznawcze

Refleksje nad mapą

Około 88% powierzchni Japonii stanowią lądy, a pozostała część to obszary wodne. Archipelag Japoński obejmuje łącznie ponad 6850 wysp o różnych rozmiarach, spośród których ok. 430 jest zamieszkałych. Cztery największe z nich (wymieniając od północy, są to Hokkaido , Honsiu , Sikoku i Kiusiu ) bywają nazywane macierzystymi i tworzą trzon państwa japońskiego. Spośród pozostałych warto wymienić m.in. południowy archipelag Riukiu , w skład którego wchodzi znana wyspa Okinawa. Długość linii brzegowej kraju wynosi 29 751 km, a ze względu na „półksiężycowy” kształt państwa w Japonii nie ma punktu położonego dalej niż ok. 150 km od morza.

Wulkan Fudżi

Ukształtowanie terenu

Aż 73% terytorium Japonii zajmują góry i obszary wyżynne, a niziny znajdują się głównie na wybrzeżach, w tym w okolicach Tokio, gdzie rozciąga się największa w kraju nizina Kantō (ok. 13 tys. km 2 ). Te obszary, razem z górskimi dolinami i płaskowyżami, są kluczowe dla demografii kraju, występuje tam bowiem największa koncentracja ludności i istnieją dobre warunki do uprawy ziemi.

Góry dominują w krajobrazie czterech głównych wysp Japonii, a najwyższe szczyty wznoszą się w centralnej części Honsiu. Wysokościowym rekordzistą jest wulkan Fudżi (Fuji-san; 3776 m n.p.m.), a najbardziej imponujące pasma górskie to Północne Alpy Japońskie (Hida Sanmyaku), Środkowe Alpy Japońskie (Kiso Sanmyaku) i Południowe Alpy Japońskie (Akaishi Sanmyaku), które współtworzą łańcuch potocznie nazywany Alpami Japońskimi . Na ich obszarze również nie brakuje szczytów imponujących swą wysokością, a najbardziej godnym uwagi jest Kita-dake (3192 m n.p.m.).

Las tropikalny na Okinawie

W górach biją źródła wielu rzek , które nie imponują jednak długością. Najdłuższa z nich, Shinano-gawa w prefekturze Nagano, ma zaledwie 367 km. Ponadto większość rzek ma spory spadek i rwący nurt. Sprawia to, że chociaż niezbyt nadają się do nawigacji, to z powodzeniem zasilają liczne hydroelektrownie.

Górski charakter Japonii od wieków stanowi nie lada problem dla jej mieszkańców, którzy do perfekcji opanowali sztukę pozyskiwania terenów do życia. W tym celu ingeruje się w naturalny bieg rzek (np. przez budowę tam), modyfikuje się zbocza gór, tworząc terasy mieszkalne i uprawne, a dzięki zastosowaniu melioracji u wybrzeży co rusz powstają dodatkowe połacie lądu.

Japonia w pigułce

Stolica: Tokio

Powierzchnia: 379,97 tys. km 2

Liczba ludności: 126,7 mln (10. miejsce na świecie)

Gęstość zaludnienia: 336 os./km 2

Główne wyspy: Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku

Główne miasta: Tokio (8,97 mln os.), Jokohama (3,73 mln os.), Osaka (2,67 mln os.), Nagoja (2,28 mln os.), Sapporo (1,95 mln os.), Fukuoka (1,55 mln os.), Kobe (1,53 mln os.), Kawasaki (1,49 mln os.), Kioto (1,47 mln os.)

Język obowiązujący: japoński

Ustrój polityczny: parlamentarna monarchia konstytucyjna

Jednostka monetarna: jen (JPY)

Najwyższy szczyt: Fudżi (3776 m n.p.m.)

Klimat

Duża rozciągłość południkowa Japonii sprawia, że jest to kraj o zróżnicowanym klimacie – występują tu strefy klimatyczne zarówno kontynentalne (na północy), jak i subtropikalne (na południu). Podczas gdy w styczniu w Kagoshimie (Kiusiu) termometry pokazują średnio 8°C, w tym samym czasie w Asahikawie (Hokkaido) jest notowane – 8°C.

Większa część Japonii leży w strefie subtropikalnej umiarkowanie ciepłej, w której rozróżnia się cztery pory roku. Zimy są tu stosunkowo suche, a latem (VI–IX) występują duże opady deszczu ze względu na oddziaływanie monsunów; niekiedy tworzą się też tajfuny. Innym regułom podlega północ Honsiu i Hokkaido. Klimat jest tam klasyfikowany jako kontynentalny z ciepłym lub gorącym latem, gdzie zimy są bardziej surowe, a opady rozłożone równomiernie w skali roku. Tu również występują cztery pory roku, jednak sezony przejściowe (wiosna i jesień) trwają krócej niż na południu kraju. Od listopada do kwietnia można się spodziewać opadów śniegu. W wysokich górach – tak jak na całym świecie – powietrze jest o kilka stopni chłodniejsze, a aura bywa nieprzewidywalna.

Spotkania z naturą

Lista występujących w Japonii gatunków roślin i zwierząt jest imponująca. To bogactwo jest chronione m.in. w parkach narodowych oraz prefekturalnych.

Flora

Ze względu na znaczny stopień zalesienia kraju (ok. 68%) kluczowe znaczenie dla japońskiej flory mają lasy . Na dalekim południu występują subtropikalne lasy deszczowe z całym bogactwem charakterystycznej dla nich roślinności. Nie brakuje tu drzew kamforowych, figowców, dorodnych paproci i pnączy. Na wybrzeżach tej części Japonii można się też natknąć na namorzyny. Dalej na północ prym zaczynają wieść wiecznie zielone lasy liściaste. Do typowych roślin tej strefy zaliczane są m.in. dęby, ostrokrzewy i krzewy kamelii japońskiej. Wzdłuż odcinków wybrzeża zajętych przez wydmy występują różne odmiany sosen.

W niższych partiach gór rośnie wiele gatunków drzew zrzucających na zimę liście, np. buki, brzozy i klony. W strefie kończącej się na wysokości ok. 1500–1800 m n.p.m. nie brakuje też bambusów i licznych drzew iglastych. Jeszcze więcej iglaków pojawia się w krajobrazach zimnej północy kraju. Na Hokkaido można się natknąć na odmiany znane z dalekiego wschodu Rosji, np. świerk i jodłę zwane sachalińskimi. Najwyższe piętra górskiej roślinności tworzą m.in. krzewy i roślinność zielna.

Trzeba też wspomnieć o słynnych drzewach wiśniowych sakura , których coroczne kwitnięcie jest wydarzeniem na skalę krajową: okres ten jest traktowany niczym święto, a w parkach regularnie można wtedy spotkać grupy znajomych urządzających pikniki. Oprócz wiśni z Japonią kojarzone są też chryzantemy. To właśnie one od wieków stanowią symbol cesarza i jego rodziny.

W wiśniowym zagajniku

Świat zwierząt

Równie bogata jest japońska fauna. Dzikie zwierzęta żyją zwłaszcza w nieprzekształconych przez człowieka wysokogórskich zakątkach kraju. Po zalesionych zboczach harcują tam lisy, dziki, jelenie i niedźwiedzie. Na południu Japonii częstym widokiem są małpy. Wśród płazów wyróżnia się japońska salamandra olbrzymia, która zamieszkuje górskie potoki wysp Honsiu, Sikoku i Kiusiu. Ciało o długości dochodzącej do 1,5 m zapewniło jej status drugiego co do wielkości płaza na świecie. Żyją tu też endemiczne gatunki węży, zwłaszcza tych z rodziny połozów. W Japonii nie brakuje również żółwi słodkowodnych i morskich. W podwodnym świecie żyją wieloryby i delfiny, a także tuńczyki, dorsze, makrele, kraby, krewetki i ostrygi. Rzeki obfitują za to np. w pstrągi i łososie, a w świątynnych sadzawkach nie brakuje karpi koi.

Karpie koi

Japonia leży na trasie ptasich migracji, przez co na tutejszych mokradłach można się natknąć zarówno na ptaki lokalne, jak i na skrzydlatych gości uciekających przed zimą z macierzystych krajów. Do tych drugich zalicza się wiele odmian gęsi, łabędzi oraz żurawi. Tereny podmokłe są również ulubionym miejscem bytowania perkozów, albatrosów i kormoranów.

Dzieje Japonii

Historia Japonii jest bogata i fascynująca, choć przeciętnemu Europejczykowi kojarzy się głównie z kilkoma hasłami, takimi jak: samuraje, kamikadze i bomby atomowe.

Początki

W zamierzchłych czasach archipelag był w kilku miejscach połączony z kontynentem azjatyckim poprzez pomosty lądowe: na południu wzdłuż wysp Riukiu – z Tajwanem, na północy – z Sachalinem, a być może też w środkowej części kraju – z Półwyspem Koreańskim. Obecność tych pomostów nie była stała, ale umożliwiała migracje ludności z terenów dzisiejszych Chin, Tajwanu, Rosji i obu Korei.

Najstarsze znaleziska archeologiczne związane z obecnością człowieka w Japonii są datowane na epokę górnego paleolitu (do 30 000–40 000 p.n.e.). Z tego okresu pochodzą np. pozostałości kamiennych toporów odnalezione w jaskiniach archipelagu Riukiu na południu kraju. Dla dziejów Japonii ogromne znaczenie miały neolityczna kultura jōmon (od ok. 14 000 do ok. 12 000 p.n.e.; lud ten bywa nazywany protoplastą współczesnych Japończyków) i tworzona przez ludy napływowe eneolityczna kultura yayoi (wg różnych źródeł 900–300 p.n.e.), za czasów której pojawiły się przedmioty z żelaza i brązu.

Inscenizacje historyczne to ważny element japońskiej kultury

Zjednoczenie

Nie wiadomo dokładnie, kiedy i w jakich okolicznościach wiele pomniejszych japońskich królestw (wg chińskich źródeł ich liczba dochodziła do 100) zostało zjednoczonych w państwo Yamato. Wiadomo natomiast, że rozwijająca się Japonia nadal czerpała z dorobku zachodnich sąsiadów. Przeróżne idee płynęły z Państwa Środka na Półwysep Koreański, skąd docierały do władców Yamato. Na archipelag japoński migrowali zagraniczni przedstawiciele różnych zawodów, np. specjaliści od obróbki żelaza czy budowania systemów irygacyjnych. Ten okres w dziejach kraju jest znany jako Kofun – nazwa ta pochodzi od budowanych wówczas kurhanów, które często charakteryzowały się nietypowym kształtem. Japonia zaczęła wtedy przekształcać się w spójne społeczeństwo ze scentralizowaną władzą.

Tradycyjna zabudowa w Nagano

Japonia klasycznie

Rok 538, kiedy do Japonii dotarł buddyzm, uważa się za początek kolejnego okresu w historii archipelagu, nazywanego klasycznym . Religia buddyjska zaczęła współistnieć z tradycyjnymi wierzeniami, które mniej więcej w tym samym czasie po raz pierwszy określono terminem shintō. Stolicę kraju przeniesiono do miasta Asuka , od którego pochodzi inna nazwa tego okresu w japońskiej historii. W 710 r. wybudowano nową, monumentalną stolicę: Heijō-kyō (dzisiejsza Nara ), wzorowaną na chińskim mieście cesarskim Chang’an (dzisiejsze Xi’an), a ta kilkadziesiąt lat później ustąpiła pola Heian-kyō (dzisiejsze Kioto ), pełniącemu funkcję stolicy do 1868 r.

W wiekach X–XII prestiż i zakres władzy cesarza zaczęły się zmniejszać. Było to spowodowane m.in. wewnętrznymi walkami o władzę i odejściem od sprawiedliwego podziału ziemi zgodnie z zasadami ritsuryō . Na prowincji w siłę rosły wpływowe klany tworzące własne armie, a poza tym formowały się stronnictwa biorące udział w walce o przywileje i wspomagające kolejnych pretendentów do tronu. Ostatecznie z krwawej pięcioletniej wojny Genpei zwycięsko wyszedł klan Minamoto, który od tej pory – mimo że nominalnie nadal panował cesarz – sprawował rzeczywistą władzę w kraju. Zmiana ta rozpoczęła trwający aż do XIX w. okres rządów wojskowych.

Czas szogunów

Yoritomo Minamoto, przywódca zwycięskiego rodu, został mianowany przez cesarza pierwszym szogunem , czyli zwierzchnikiem sił zbrojnych. Najważniejsze decyzje dotyczące kraju zapadały od tej pory w Kamakurze, kwaterze głównej klanu Minamoto, a następnie klanu Hōjō. Nie wszyscy cesarze godzili się z tym stanem rzeczy, czego konsekwencją były ich kolejne zbrojne wystąpienia przeciwko władzy szoguna.

Stroje samurajów z okresu szogunatu

Pod koniec XIII w. wszystkie siły militarne w kraju zostały zjednoczone, by odeprzeć inwazję Mongołów dowodzonych przez Kubilaj-chana. Przeciwnik miał przewagę liczebną, ale z pomocą Japończykom przyszły siły natury – mongolską flotę dwukrotnie zniszczyły tajfuny.

Na przełomie XV i XVI w. wybuchły krwawe wojny domowe, gdyż niektórzy panowie feudalni otwarcie sprzeciwili się zwierzchności szoguna. Okres ten znany jest jako Sengoku . Feudałowie w całym kraju budowali wówczas fortece, które do dziś stanowią perły architektury militarnej. Był to również okres działalności owianych tajemnicą wojowników ninja, czyli biegłych w sztukach walki zabójców i szpiegów na usługach rywalizujących ze sobą klanów. Mniej więcej w tym czasie do Japonii dotarli też pierwsi Europejczycy, którzy przywieźli ze sobą chrześcijaństwo i muszkiety. Te drugie wkrótce stały się kluczową bronią w toczących się wojnach.

Pod banderą Edo

Zwycięzca średniowiecznych wojen, feudalny władca Nobunaga Oda, i jego następca, Hideyoshi Toyotomi, po raz pierwszy od wieków zjednoczyli duże części archipelagu – centralne i południowe Honsiu oraz skrawek Kiusiu. W walce o władzę, która rozpętała się po śmierci Toyotomiego, zwyciężył klan Tokugawa. Członkowie tego rodu, bardzo istotnego w dziejach Kraju Kwitnącej Wiśni, sprawowali władzę przez kolejnych 268 lat, podczas okresu Edo , nazwanego tak od nowej stolicy (dzisiejsze Tokio). Okres ten (1603–1868) jest uważany za „złoty wiek” Japonii, choć ma także wiele ciemnych stron. Władcy Tokugawa dążyli do eliminacji wpływów z zewnątrz, co przejawiało się m.in. w ich niechętnym stosunku do obcokrajowców i chrześcijan. Zgodnie z ich izolacyjną polityką sakoku Japończycy nie mogli opuszczać kraju (analogicznie emigranci nie mieli możliwości powrotu do ojczyzny), a handlem na archipelagu mogła się trudnić jedynie niewielka liczba Chińczyków, Koreańczyków i Holendrów.

Przybicie do wybrzeży kraju amerykańskiej floty w 1853 r. stanowiło punkt zwrotny dla klanu Tokugawa. Przybysze zażądali możliwości prowadzenia handlu, a wkrótce w ich ślady poszły inne światowe potęgi. Osłabieni władcy Japonii nie byli w stanie przeciwstawić się obcokrajowcom, a ostatni z szogunów, Yoshinobu Tokugawa, ustąpił w 1867 r. na skutek nacisku przedstawicieli wpływowych domen feudalnych.

Kamienne statuy w świątyni Otagi Nenbutsu w Kioto

Przełomowa restauracja

Po obaleniu szogunatu władza teoretycznie powróciła w ręce cesarza, który razem z rodziną przeniósł się do Edo (wkrótce potem miasto przemianowano na Tokio). Ponieważ cesarz Mutsuhito (pośmiertnie zwany Meiji) miał zaledwie 16 lat, decyzje podejmowali przedstawiciele wpływowych rodów, tzw. oligarchowie Meiji . Ich wizja głębokiej reformy kraju była oparta na planach szeroko zakrojonego otwarcia na Zachód. Do kraju sprowadzono wówczas licznych zagranicznych doradców, którzy mieli pomóc zreformować niemal wszystkie dziedziny życia publicznego – od szkolnictwa i bankowości po wojskowość i system prawny. Japończycy zaczęli korzystać z gregoriańskiego kalendarza i ubierać się na modłę zachodnią. Zniesiono trwający wiele stuleci zakaz praktykowania chrześcijaństwa oraz feudalne podziały społeczne.

Na przełomie XIX i XX w. Kraj Kwitnącej Wiśni zainicjował wiele regionalnych konfliktów, które miały służyć powiększeniu jego terytorium. Wynikiem I wojny chińsko-japońskiej (1894–95) było przejęcie Tajwanu, a wojna rosyjsko-japońska (1904–05) sprawiła, że terytorium kraju powiększyło się m.in. o część Sachalinu.

Rozwój gospodarczy był efektem ogromnego postępu technicznego w przemyśle, do czego przyczyniły się zapożyczenia ze świata Zachodu. Na dużą skalę budowano różnego rodzaju fabryki, co zbiegło się w czasie z kolejnym wzrostem populacji Japonii. Niektóre powstałe wówczas przedsiębiorstwa do dziś są gigantami gospodarczymi, np. Mitsubishi, które w 2020 r. obchodziło 150 lat istnienia (firma ta pierwotnie brylowała w żegludze morskiej).

Mroki XX wieku

Podczas I wojny światowej Japonia stanęła po stronie ententy, czyli trójporozumienia Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii, i w rezultacie przejęła kilka niemieckich kolonii na Pacyfiku. Ten globalny konflikt nie wpłynął jednak w znaczący sposób na kondycję państwa. Natomiast II wojna światowa pozostaje jednym z najtragiczniejszych okresów w dziejach Kraju Kwitnącej Wiśni.

Nie wiadomo, jak potoczyłaby się historia tego globalnego konfliktu, gdyby nie decyzja japońskiego rządu o ataku na Pearl Harbor w 1941 r., co miało skłonić Amerykanów do zniesienia nałożonych na Japonię sankcji. Po włączeniu się do walki Japończycy początkowo wygrywali we wszystkich starciach. W krótkim czasie zdobyli azjatyckie kolonie aliantów, m.in. Birmę, Filipiny i Malezję. Japońscy żołnierze zasłynęli wówczas z wyjątkowego fanatyzmu i brutalności, dokonując mordów na ludności cywilnej, a władze eksperymentowały z bronią chemiczną i wysyłały na pewną śmierć pilotów kamikadze.

Posąg Buddy w świątyni w Narze

Wiosną 1945 r. doszło do słynnej bitwy o Okinawę, którą zalicza się do największych operacji militarnych w dziejach II wojny światowej. Mimo wygranej aliantów straty po obu stronach frontu były ogromne (zginęły wówczas także dziesiątki tysięcy japońskich cywilów), a rząd amerykański doszedł do wniosku, że okiełznanie Japonii może okazać się trudne bez podjęcia radykalnych środków. Los kraju został przypieczętowany w sierpniu 1945 r. atakami atomowymi na Hiroszimę i Nagasaki – broni tej użyto wówczas po raz pierwszy w dziejach ludzkości. Kilka dni po tych wydarzeniach cesarz Hirohito ogłosił bezwarunkową kapitulację.

Do 1952 r. Japonia była okupowana przez aliantów, a najważniejsze decyzje jej dotyczące podejmował amerykański generał Douglas MacArthur. (Okinawę Stany Zjednoczone okupowały aż do 1972 r., a ich wojska są tam obecne do dziś).

Zabytkowy manuskrypt

Ku współczesności

W dekadach powojennych Japonia w dość krótkim czasie podniosła się z zapaści ekonomicznej. Postawiono na wykorzystanie zachodnich technologii, drobiazgową kontrolę jakości i wysoką etykę pracy. Japończycy pracowali ponad normę, a stabilnie rozwijające się firmy oferowały shūshin koyō – dożywotnie zatrudnienie. Pod koniec lat 60. XX w. japońska gospodarka biła globalne

rekordy. Świat podbijały japońskie samochody i elektronika, a pozycja kraju na arenie międzynarodowej znów stała się stabilna, czego dowodem była np. organizacja w Tokio w 1964 r. letnich igrzysk olimpijskich.

Tak fortunny stan rzeczy trwał do końca lat 80., kiedy nastąpiła zapaść japońskiej gospodarki. Lata 90. nazywane są w Japonii „straconą dekadą”. Kraj nękały wówczas bezrobocie i inne problemy socjalne. Dziś wskaźniki ekonomiczne znów wykazują tendencje wzrostowe (sytuacja ustabilizowała się ok. 2005 r.), tymczasem rząd walczy m.in. z kurczącą się populacją, zanieczyszczeniem środowiska itd.

Obyczaje

Turyści często określają Japończyków jako miłych, co jest związane z konceptem omotenashi . Ideę tę można zdefiniować jako gościnność , jednak w codziennym życiu podejście to odzwierciedlają bardzo różne zachowania: od głośnych powitań okrzykiem Irasshaimase! przy wejściu do sklepu po ciągłą wymianę talerzy na świeże podczas posiłku w restauracji. Zakorzenione w mentalności Japończyków omotenashi sprawia, że np. zagubiony w tłumie portfel z dużym prawdopodobieństwem odnajdzie się na pobliskim posterunku policji.

Choć stopniowo się to zmienia, bycie hatarakimono , ciężko pracującą osobą , nadal jest bardzo ważne dla wielu Japończyków. Współcześnie satysfakcja z pracy wciąż stanowi kluczowy element dążenia do samospełnienia i odnalezienia sensu życia. Poszukiwanie harmonii jest zresztą charakterystyczne dla wielu aspektów japońskiej kultury i obejmuje różne sfery, od sztuki po współżycie społeczne. Taka ogólna harmonia nosi nazwę wa i ma swoje korzenie w importowanych z Chin wartościach konfucjańskich.

Wyrazem uprzejmości i szacunku podczas powitania jest ojigi , czyli ukłon . W Kraju Kwitnącej Wiśni od setek lat jest on ważnym elementem cenionej tam komunikacji niewerbalnej.

Kobiety w kimonach pośród bram torii w Fushimi Inari

Różne reguły obowiązują również podczas wizyty w japońskim domu . Wchodząc do niego, należy zdjąć buty i włożyć kapcie. W tych drugich nie należy jednak stąpać po matach tatami (po nich można się poruszać jedynie boso lub w skarpetkach) ani wchodzić w nich do łazienki (przed wejściem do toalety zwykle wkłada się specjalne pantofle).

Kwitnące drzewa wiśni to jeden z symboli Japonii