Dominika Zaręba

Alicante i Costa Blanca

Travelbook

Wydanie 4

Tekst: Dominika Zaręba

Redaktor prowadzący: Maciej Żemojtel
Aktualizacja: Kamila Bulzacka-Mrzygłód
Redakcja: Kamila Bulzacka-Mrzygłód
Projekt graficzny i skład: Sabina Suchy
Zdjęcia: shutterstock.com, stock.adobe.com
Opracowanie kartograficzne: Rafał Bletek
Źródło pochodzenia danych kartograficznych: OpenStreetMap.org
Okładka: materiały graficzne zostały wykorzystane za zgodą stock.adobe.com

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawca dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawca nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Helion S.A.
ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice
tel.: 32 2309863
e-mail: bezdroza@bezdroza.pl
www: bezdroza.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku!
Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:
bezdroza.pl/user/opinie/bealt4_ebook
Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie IV
ISBN: 978-83-289-2862-6
Copyright © Helion S.A., 2025

- Kup w wersji papierowej

- Poleć książkę na Facebook.com

- Oceń książkę

- Księgarnia internetowa

- Lubię to! » Nasza społeczność

Zaproszenie do podróży

Costa Blanca, czyli białe wybrzeże, wyróżnia się przede wszystkim specyficznym łagodnym mikroklimatem – słońce świeci tu ponad 300 dni w roku, a średnia temperatura roczna waha się w granicach 18°C. Kiedy na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego stulecia do regionu wkroczył biznes turystyczny, bajkowe słoneczne zatoki, wciśnięte pomiędzy skaliste cyple, zabudowano hotelami i apartamentowcami, blokami, wielkimi osiedlami domków turystycznych oraz parkami rozrywki. Masowa turystyka plażowa powiązana z chaotyczną zabudową zmieniła trwale krajobraz tego śródziemnomorskiego regionu Hiszpanii. Choć wizytówką Costa Blanca są często zdjęcia wielkich blokowisk na plażach Benidormu, Alicante czy Calpe, to jednak 240-kilometrowe wybrzeże zapewnia dzisiaj wiele niesamowitych atrakcji, innych niż tylko klasyczny wypoczynek na piaszczystych plażach w kosmopolitycznych kąpieliskach.

Costa Blanca to przede wszystkim bogate tradycje, odbijające się w licznych lokalnych fiestach, oraz niezwykła historia i dziedzictwo kulturowe, które ukształtowała najpierw kultura arabska, a później chrześcijańska. Białe wybrzeże jest dla wielu bramą na południe Hiszpanii – orientalna architektura i obronne zamki, ceramiczne, ręcznie malowane płytki – azulejos, które tak mocno kojarzą się z Al-Andalus, słyszalne już gdzieś w oddali głębokie zaśpiewy flamenco, wszechobecne palmy w krajobrazie miast, miasteczek i nadmorskich kurortów, na czele z największym w Europie gajem palmowym w Elche wpisanym na listę UNESCO. To wszystko pozwala się tutaj czuć jak na prawdziwym Południu.

Costa Blanca to również smakowite produkty regionalne i wysublimowana sztuka kulinarna, którą rozsławiają najwięksi szefowie kuchni hiszpańskiej. W licznych portach rybackich można przyjrzeć się tradycyjnym licytacjom ryb i owoców morza, zwanych subastas. Znawcy kuchni przyjeżdżają tu, by smakować aromatycznych potraw opartych na ryżu arroces, słynnych krewetkach – gambas z Denii albo langostinos z Guardamar, wina z Alicante, słodyczy z Jijony, a także przepysznych owoców i warzyw – daktyli, fig, granatów, pomarańczy, karczochów, bobu i pomidorów, uprawianych w żyznych, słonecznych dolinach. Coraz więcej obcokrajowców wybiera się także na Costa Blanca, by uczyć się języka hiszpańskiego i poczuć naturalny rytm, klimat życia. „Znalazłem tu lekkość i radość, które wydobywały mnie z szarości życia, jakie zostawiłem za sobą” – wspomina Jason Webster, amerykański pisarz, który w latach 90. trafił do Alicante, by nauczyć się grać flamenco na gitarze. Jego książka Duende. W poszukiwaniu flamenco jest jedną z ciekawszych opowieści oddających klimat miejsca, z którą warto podróżować po Costa Blanca. Buen viaje! Albo po walencku – Bon viatge! – ten język także bardzo często usłyszymy w słonecznym zakątku Hiszpanii.

Dominika Zaręba

Atrakcje Costa Blanca

Alicante

Historyczne miasto portowe z burzliwą historią jest stolicą prowincji i regionu Costa Blanca. Rzymianie nazwali je miastem światła, a największy okres świetności przeżywało w czasach Al-Andalus. Strzeże go potężna twierdza o arabskich korzeniach, położona na białej skale wcinającej się w morze – Castillo de Santa Bárbara. Symbolem miasta jest pasaż nadmorski Explanada de España, udekorowany palmami z „falującym chodnikiem” wykonanym z drobnej marmurowej kostki w formie mozaiki imitującej grę światła i cienia. I chociaż Alicante nie wyróżnia się bogactwem zabytków, jest chaotyczne w zabudowie, nieoczywiste, to jednak ma w sobie coś autentycznie hiszpańskiego i pociągającego. Tłumy przybywają tu w czerwcu zobaczyć kolorową fiestę zwaną Ogniskami św. Jana  – Las Hogueras de San Juan. Zob. s. 46

Elche

Elche słynie z największego w Europie lasu palmowego, założonego prawdopodobnie przez Fenicjan. Ich dzieło w średniowieczu kontynuowali Maurowie, tworząc tu ogromny sad składający się głównie z palm daktylowych, ze skomplikowanym systemem irygacyjnym. Do dzisiaj zachowało się 200 tys. drzew (niektóre mają nawet 300 lat), a cały ten obszar kulturowy, zwany El Palmeral, został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na liście UNESCO znalazło się także Misterium z Elche – jako zabytek kultury niematerialnej. To religijny spektakl teatralny oparty na średniowiecznym dramacie (pisanym wierszem) o śmierci, wniebowstąpieniu i koronacji Najświętszej Marii Panny. Misteri d’Elx odbywa się w dniach 14–15 sierpnia w Basílica de Santa María. Zob. s. 56

Isla de Tabarca

Tajemnicza Tabarca – wysepka bez samochodów – oddalona jest tylko 8 km od wybrzeża w Santa Pola i 22 km od Alicante. W wyspiarskim, otoczonym murami miasteczku, zamieszkałym przez mniej niż 60 osób, króluje sztuka kulinarna. Rodzinne restauracje serwują pyszne dania rybne i arroces. Zob. s. 74

Wybrzeże między Morairą a Jávea

To najbardziej „dziki” i eksponowany zakątek Costa Blanca z malowniczymi zatokami (np. Playa Granadella) oraz cyplami wcinającymi się w morze, takimi jak Cabo de la Nao, którego strzeże latarnia morska. Niektórzy doceniają te zakątki także za ich luźną, chilloutową atmosferę; popijając wino w jednej z knajpek przy plaży – np. kamienistej Playa de la Grava w dzielnicy portowej Jávea – z muzyką elektroniczną w tle – można poczuć się jak na niedalekich Balearach... W końcu cypel Cabo de la Nao, stanowiący przedłużenie Gór Betyckich, sto kilometrów dalej wyłania się z morza jako wyspa Ibiza... Zob. s. 132

Altea

Pośród blokowisk i drapaczy chmur Costa Blanca zachowały się miasteczka perełki, takie jak Altea. Białe stare miasto przyklejone jest do wzgórza, na którym góruje kościół Matki Bożej Pocieszenia – Iglesia de Nuesta Señora del Consuelo z pięknymi kopułami z niebieskiej mozaiki. Widok tego zakątka, pięknie wkomponowanego w krajobraz gór i morza, to najbardziej bodaj popularna pocztówka z regionu. Altea znana jest także z klimatycznych knajpek, restauracji i artystycznego ducha. Zob. s. 106

Denia

Dawna wioska rybacka jest dzisiaj dużym portem i tętniącym życiem kurortem nadmorskim z ładną starówką i mauretańskim zamkiem. Codziennie odpływają stąd promy na Baleary – Ibiza leży niespełna 88 km od wybrzeża. Najbardziej znanym produktem lokalnym jest czerwona krewetka z Denii – gamba roja de Denia – zwana też czerwonym złotem Morza Śródziemnego. W tutejszych restauracjach można delektować się potrawami z owocami morza – najsłynniejszy jest lokal szefa kuchni Quique Dacosta (z trzema gwiazdkami Michelina), który rozsławił w świecie potrawy z czerwoną krewetką. Zob. s. 134

Guadalest i twierdze interioru

Kiedy ruszymy nieco dalej w głąb interioru, znajdziemy miasteczka z bajkowymi zamkami pamiętającymi czasy Al-Andalus. Jednym z najczęściej odwiedzanych jest Guadalest – odważnie wzniesiony na stromej skale zamek zbudowany przez Maurów z położoną u jego stóp wioską i turkusowym jeziorem o tej samej nazwie. Zamek miał być nie do zdobycia, a chrześcijanie przejęli twierdzę dopiero u schyłku rekonkwisty. Góry prowincji Alicante kryją wiele innych zabytków sztuki obronnej, owianych historią i legendami z czasów Moros y Cristianos (czyli Maurów i chrześcijan), dość wymienić zamki w Castalla, Biar, Villena, i Sax. Zob. s. 104

Turrón, czekolada i inne produkty lokalne

Słynne w całej Hiszpanii i Europie słodkie turrony wyrabiane są z migdałów, miodu, białek jajek oraz oliwy z orzechów piniowych. Tradycja wyrobu tego przysmaku narodziła się w miasteczku Jijona (wal. Xixona) i w samym Alicante. Z kolei słynną czekoladę z Costa Blanca wytwarza się w nadmorskim miasteczku Villajoyosa (wal. La Villa Joiosa), z charakterystycznymi pomalowanymi na jaskrawe kolory domami w zabytkowym centrum. Miejsce otrzymało nawet tytuł wioski kulinarnej, co zawdzięcza różnym konkursom i festiwalom kulinarnym, a także czekoladzie produkowanej od 1881 r.

Do innych wyśmienitych produktów regionalnych należą wina i nalewki z Alicante oraz wiele owoców i warzyw, np. winogrona „w torebkach” z Vinalopó, czereśnie z gór Alicante, nieszpułki – nísperos z Callosa d’en Sarrià, granaty – granada mollar z Elche oraz daktyle, figi, cytryny i pomarańcze, a także przepyszne soczyste pomidory z Mutxamel, dorodne karczochy i przeróżne przyprawy stosowane w lokalnej kuchni opartej na ryżu i owocach morza. Zob. s. 30

Informacje krajoznawcze

Refleksje nad mapą

Położenie

Costa Blanca – „białe wybrzeże” – długości 244 km położona jest w prowincji Alicante (wal. Alacant), wchodzącej w skład wspólnoty autonomicznej Walencji (Comunidad Valenciana). Ten historyczny region, razem z Katalonią, Aragonią i Balearami tworzył przez siedem wieków Królestwo Aragonii (1035–1707). Od północy Costa Blanca graniczy z prowincją Walencja, a od południa ze wspólnotą autonomiczną Murcja oraz w niewielkim fragmencie od północnego zachodu z prowincją Albacete we wspólnocie autonomicznej Kastylia-La Mancha.

Stolicą regionu jest miasto Alicante , które wraz z Elche tworzy tzw. wielki zespół miejski (Área metropolitana de Alicante-Elche), zamieszkiwany przez ponad 757 tys. mieszkańców.

Ukształtowanie powierzchni

Północną część prowincji Alicante pokrywa zespół łańcuchów górskich i pojedynczych wzniesień o stromych stokach, które należą do systemu Gór Betyckich, poprzecinanych dolinami rzecznymi. Góry te, powstałe w wyniku fałdowania alpejskiego, zbudowane są ze skał krystalicznych oraz osadowych, takich jak wapienie, margle, piaskowce i dolomity. Do najwyższych sierras (wal. serres ) należą: Sierra de Aitana (wal. Serra d’Aitana, 1558 m n.p.m.), Puig Campana (1410 m n.p.m.), Sierra de Mariola (Montcabrer, 1390 m n.p.m.), Sierra de Menejador (1356 m n.p.m.) oraz Sierra del Maigmó (1296 m n.p.m.). Naturalnym przedłużeniem gór interioru są schodzące do morza skaliste cyple, przylądki i wychodnie skalne, tworzące malowniczy krajobraz wybrzeża pomiędzy Denią a Benidormem. Do najciekawszych pod względem krajobrazowym należą: Sierra Gelada (wal. Serra Helada, 438 m n.p.m.) pomiędzy Benidormem a Alteą, Peñón de Ifach (wal. Penyal d’ Ifac, 332 m n.p.m.) przy Calpe oraz eksponowany i niezurbanizowany odcinek wybrzeża pomiędzy Jáveą (wal. Xàbia) a Morairą z przylądkami Cabo de San Antonio (wal. Cap de Sant Antoni), Cabo de la Nao (wal. Cap de la Nau) i Cabo de Oro (Cap d’Or).

Klimat

Klimat na wybrzeżu jest typowo śródziemnomorski, z łagodną zimą i gorącym latem. Costa Blanca znana jest w Hiszpanii ze specyficznego mikroklimatu, który sprawia, że sezon turystyczny trwa tu niemal cały rok. Światowa Organizacja Zdrowia uznała, że klimat „białego wybrzeża” należy do najzdrowszych na świecie. Bardzo łagodne, słoneczne zimy (temperatury w ciągu dnia rzadko spadają poniżej 16°C) i przyjemna bryza morska łagodząca letnie upały (temperatury powietrza do 30°C) sprawiają, że wielu mieszkańców Europy wybiera to miejsce na swój drugi dom. Słońce świeci ponad 300 dni (3 tys. godzin) w roku, a średnia temperatura roczna oscyluje w granicach 18–19°C.

W górzystym interiorze panuje śródziemnomorski klimat kontynentalny z dużymi amplitudami powietrza w ciągu dnia, długą i surową zimą (temperatury spadają do –5°C) oraz suchym i upalnym latem (temperatury powietrza mogą dochodzić nawet do 40°C).

Południowa część regionu to niziny nadmorskie z żyznymi terenami rolniczymi w dolinach rzek Vinalopó i Segura oraz solnymi jeziorami ( salinas ) w okolicach Santa Pola i Torrevieja. Laguny powstały wskutek eksploatacji soli na wybrzeżu, a dzisiaj są także ważnymi ostojami ptaków.

Spotkania z naturą

Roślinność

Przyroda regionu jest zdeterminowana klimatem śródziemnomorskim oraz ukształtowaniem powierzchni. W szacie roślinnej przeważa twardolistna wiecznie zielona i sucholubna makia z dębem ostrolistnym, sosną alepską (zwaną potocznie pinią), pistacją kleistą, jałowcem, czystkiem, wiciokrzewem oraz mnóstwem kwiatów i aromatycznych roślin, w tym licznymi endemitami. Zbliżoną do makii formacją roślinną, którą możemy zobaczyć np. na skalistych wapiennych przylądkach, jest garig , który tworzą drobnolistne zimozielone krzewy i drzewa, zbiorowiska trawiaste i rośliny zielne, jak lawenda, rozmaryn, tymianek, różne gatunki storczyka, dwulistnika, narcyza, powojnik południowy oraz inne rośliny kwitnące i aromatyczne zioła. Z ciekawych i charakterystycznych gatunków zwraca uwagę dąb skalny, karłatka niska (jedyna rdzenna palma europejska), a także krzew zimozielony z rodziny sandałowcowatych – osyris lancetowata z pomarańczowymi owocami. Charakterystyczny dla makii i garigu jest specyficzny aromat powodowany wydzielaniem przez wiele roślin olejków eterycznych, zwłaszcza w okresie kwitnienia. Klasyczne przykłady garigu zobaczymy w parkach przyrodniczych wybrzeża: w Parque Natural de la Sierra Helada (wal. Serra Gelada) i Parque Natural del Peñón de Ifach (wal. Penyal d’ Ifac).

W górach dominuje makia oraz las dębowy ( carrascal ) z dębem zimozielonym i portugalskim, lasy sosnowe z sosną alepską, zwyczajną i czarną, a także migdałowiec, jesion, kalina wawrzynowata oraz krzewy, takie jak cis, czystek i in. Piękne przykłady lasów górskich zobaczymy w parkach przyrodniczych niedaleko Alcoy – Parque Natural Sierra de Mariola oraz Parque Natural del Carrascal de la Fuente Roja (wal. Font Roja). U podnóży gór często rozciągają się malownicze sady cytrusów i migdałowców, a gdzieniegdzie gaje oliwne i winnice.

Charakterystyczne dla regionu są także gaje palmy daktylowej (która sadzona była już przez Fenicjan), a największy rozkwit zawdzięczają Maurom. Słynny El Palmeral w Elche został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Palmy dekorują parki miejskie i nadmorskie promenady kurortów Costa Blanca.

Zwierzęta

Najbardziej reprezentatywną grupą świata zwierząt są ptaki zamieszkujące tereny podmokłe – solne laguny – blisko 150 gatunków ptaków wodnych – osiadłych i migrujących. Na salinach objętych ochroną w formie parków przyrodniczych na południowym wybrzeżu – Parque Natural de las Salinas de Santa Pola (wal. les Salines de Santa Pola) i Parque Natural de las Lagunas de la Mata y Torrevieja – żerują m.in. flaming – czerwonak, szablodziób, szczudłak, rycyk, biegus, błotniak stawowy i łąkowy, ohar, marmurka, płaskonos, łyska, kokoszka, perkoz zausznik i dwuczuby i wiele innych.

Z kolei w objętych ochroną skalistych zakątkach wybrzeża można spotkać sokoła skalnego i wędrownego, pustułkę, kormorana czubatego, jerzyka bladego, mewę romańską i śródziemnomorską, burzyka żółtodziobego i balearskiego, pokrzewkę aksamitną, głuptaka, a także nawałnika burzowego, którego duża kolonia zamieszkuje wysepkę Isla de Benidorm. W górach gniazdują orzeł przedni i południowy, krogulec, pustułka, puchacz, uszatka, puszczyk, płomykówka, syczek, sęp płowy i kania ruda.

Ssaki reprezentują: królik europejski, zając, wiewiórka, jeż, szczur śniady i wędrowny, mysz zaroślowa i żołędnica. Spotyka się także dzika, lisa, a także piękną cętkowaną żenetę z długim ogonem, która w dzień kryje się w szczelinach skalnych lub koronach drzew, a w nocy buszuje w poszukiwaniu pożywienia.

Ochrona przyrody

Bardzo cenne przyrodniczo są ekosystemy morskie przy skalistych, niedostępnych przylądkach wybrzeża i wysepkach (Isla de Tabarca, Isla de Benidorm, Isla de Portixol i in.), gdzie utworzono rezerwaty morskie. Zachowały się tu naturalne zarośla trawy morskiej ( Posidonia oceanica ), które dostarczają oceanicznym zwierzętom żywności oraz tlenu, utrzymując wodę czystą i przejrzystą, a także chronią plaże przed erozją powodowaną m.in. przez fale. W wodach morskich doliczono się ponad 100 gatunków ryb i innych zwierząt. Podczas snorkeligu lub nurkowania możemy zobaczyć gatunki takie jak: amarel, korys doncela, talasoma pawia, strzępiel pisarz, konger, skorpena, granik wielki, papużak afrykański, barwena, sargus, pagrus różowy, dorada, oblada, a także ławice salpy i chromisa kasztanowego, liczne rozgwiazdy, koniki morskie, strzykwy, ośmiornice, małże, jeżowce i gąbki, a dużo głębiej także mureny i barakudy. W rezerwatach morskich ma ostoję piękny żółw karetta, którego karapaks (skorupa) mierzy około 1,2 m długości.

W regionie Alicante utworzono dziewięć parków przyrodniczych – parque natural (wal. parc natural ) oraz kilka innych form obszarów chronionych jak paraje natural (cenny obszar przyrodniczy), reserva natural (rezerwaty przyrody np. morskiej – Cabo de San Antonio oraz Isla de Tabarca) i microreserva de flora (mikrorezerwat florystyczny). Ponadto kilkanaście miejsc znalazło się w sieci Natura 2000, w tym solne laguny Santa Pola, Mata i Torrevieja oraz wydmy Guardamar del Segura.

Miejsce w kulturze

Język

W regionie funkcjonują dwa języki urzędowe – kastylijski oraz walencki (hiszp. valenciano , wal. valencià ). Większość lingwistów uważa język walencki za dialekt języka katalońskiego català . Jednak duża grupa badaczy, polityków i lokalnych patriotów traktuje go jako odrębny język, wywodzący się z katalońskiego, który przejawia wpływy języka kastylijskiego, ma także własną wymowę, gramatykę oraz historię. Z prawnego punktu widzenia walencki jest tożsamy z katalońskim, chociaż mieszkańcy posługujący się nim na co dzień uważają go za własny i historyczny język Walencjan. Walencki powstał w czasie rekonkwisty chrześcijańskiej króla Jakuba I Zdobywcy, kiedy ziemie były zasiedlane w dużej mierze przez przybyszów z Katalonii (druga część osadników była pochodzenia aragońskiego). W średniowieczu dominującymi językami w Królestwie Walencji były walencki i arabski. Najważniejsze dzieła literackie w języku walenckim powstały w późnym średniowieczu i epoce renesansu, a jego popularyzatorami byli m.in. pisarz Joanot Martorell (1413–68), autor powieści rycerskiej Tirant biały, oraz poeta i rycerz Ausiàs March (1397–1459) znany z pieśni miłosnych. W regionie Alicante, w miasteczku Castalla urodził się wybitny pisarz i lingwista Enric Valor i Vives (1911–2000), który wielce przyczynił się do odtworzenia leksykografii języka walenckiego.