Atrakcje Umbrii
Perugia
Stolica Umbrii jest najprawdziwszą turystyczną perłą, ale nadal mało znaną. Przyciąga niezwykle pięknym położeniem, kilkoma spektakularnymi budowlami z epoki średniowiecza, a także atmosferą miasta tętniącego życiem.
Asyż
Urokliwe miasto, pełne harmonijnej kamiennej zabudowy. Zachwyca bazylika św. Franciszka, słynąca z relikwii tego zakonnika, ale przede wszystkim z przepięknych średniowiecznych fresków. Samo miasteczko składa się z plątaniny wąskich ulic i placów oraz licznych kościołów.
Cascata delle Marmore
Wodospad, będący największą atrakcją przyrodniczą Umbrii, w rzeczywistości jest... dziełem człowieka i wielkim osiągnięciem hydrograficznym, a jego historia sięga czasów starożytnych! Ma imponujące 165 m wysokości i spada w dół z potężnym hukiem.
Santa Maria della Consolazione w Todi
Budowla zadziwiająca z kilku powodów: zachwycających proporcji, smukłej bryły zwieńczonej okrągłą kopułą, idealnie symetrycznego planu centralnego, a także potęgującego wrażenie harmonii identycznego wyglądu niemal wszystkich ścian.
Orvieto
Klimatyczne miasto z piękną zabudową, założone przez Etrusków na tufowej skale. Koniecznie trzeba zajrzeć do katedry, w której dostrzec można wpływy głównych świątyń Sieny i Florencji. Najbardziej fascynującym zabytkiem jest natomiast niepowtarzalna studnia św. Patryka, wydrążona kilkadziesiąt metrów w głąb ziemi.
Gubbio
To jedno z najpiękniejszych miasteczek w środkowych Włoszech, zachwycające jednolitą kamienną, tarasową zabudową. Malowniczo pnie się po zboczu wzniesienia, a największą atrakcją jest plac z unikalną konstrukcją wspartą na kilku arkadach.
Katedra San Ciriaco w Ankonie
Dość skromna świątynia, która powstawała od XI do XIII w., zachwyca niesamowitym położeniem na szczycie wzgórza Monte Guasco. Dzięki tej lokalizacji nie tylko jest jednym z symboli miasta, ale też stanowi znakomity punkt widokowy na położony u podnóża port oraz stojący w nim Łuk Triumfalny.
Bazylika Świętego Domu w Loreto
Miasteczko, które jest jednym z najważniejszych ośrodków pielgrzymkowych we Włoszech, rozwinęło się wokół potężnej późnogotyckiej Bazyliki Świętego Domu. Zgodnie z tradycją znajduje się w niej oryginalny domek z Nazaretu, w którym mieszkała Maryja, matka Jezusa.
Urbino
Wspaniałe miasto o zachwycającej architekturze i niezwykłym położeniu, co czyni je prawdziwą perłą środkowych Włoch. Znajduje się tu dom rodzinny Rafaela, jednego z najważniejszych artystów świata, trzeciego obok Leonarda i Michała Anioła z wielkiego tria doby renesansu.
Gradara
To malutka miejscowość z zachowaną w nienaruszonym stanie twierdzą, wewnątrz której powstało... urocze miasteczko! Średniowieczna twierdza charakteryzuje się podwójną linią murów i masywnym zamkiem, jednym z najlepiej zachowanych w całych Włoszech.
Ascoli Piceno
Ładne i klimatyczne miasto, zbudowane z trawertynu, w słoneczny dzień wręcz lśni dosłownie dzięki promieniom podkreślającym świetlistość murów. Zachęca do spacerów, podziwiania kunsztownej architektury i delektowania się smakiem wybornego miejscowego likieru.
Riviera delle Palme
Okolice Ascoli Piceno to wyjątkowo malowniczy fragment wybrzeża z długimi piaszczystymi plażami. Nazwa tej riwiery pochodzi od dziesiątków tysięcy rosnących tu palm, zwanych królewskimi, lub inaczej daktylowcami kanaryjskimi, oraz palm waszyngtonia.
Costa dei Trabocchi
Okolice Pescary to przepiękne wybrzeże, które ciągnie się na długości ok. 50 km, jest spokojne i mało zatłoczone, a jego atrakcją są stare drewniane konstrukcje służące do połowu ryb, które po włosku nazywają się "trabocchi".
Bazylika Santa Maria di Colle Maggio w L'Aquili
Arcydzieło sztuki romańskiej i gotyckiej, które zachwyca prostokątną, pozbawioną wież fasadą z bogatym wystrojem rzeźbiarskim i deseniem w formie geometrycznie ułożonych płytek z czerwonego i białego marmuru.
Campo Imperatore
Ogromny płaskowyż o powierzchni ok. 75 km?, położony w górach Gran Sasso, który jest przepiękną łąką wysokogórską, zwaną potocznie "Europejskim Tybetem". Czekają tu na nas olśniewające pejzaże, niemal nietknięte przez cywilizację.
Calascio
To malutka górska wieś z kamienną zabudową, ponad którą dominują ruiny jednego z najbardziej malowniczo położonych zamków w środkowych Włoszech. Nagrodą za jego zdobycie są widoki zapierające dech w piersiach.
Roccascalegna
To abruzyjskie miasteczko, którego znakiem rozpoznawczym jest wspaniała, majestatycznie posadowiona na wysokiej skale warownia, stanowiąc wręcz doskonałe połączenie architektury natury.
Informacje krajoznawcze
Umbria, Marche i Abruzja to piękne, mniej znane i rzadziej odwiedzane przez turystów regiony Włoch. Dzięki temu wciąż panuje tu spokojniejsza, mniej komercyjna atmosfera niż w popularnych regionach, takich jak Toskania, Kampania czy ostatnio także Apulia. Nadal można tu poczuć autentyczny włoski klimat, zwłaszcza na prowincji, gdzie życie toczy się powoli, w rytmie ustalonym przed wiekami. Region ten obfituje w malownicze miejsca, które zadowolą różnorodne gusta i potrzeby. Znajdziemy tu zarówno duże, tętniące życiem miasta, jak i małe miasteczka oraz odosobnione wioski. Czekają tu również zielone pasma górskie, wysokie, skaliste szczyty oraz długie plaże, idealne do beztroskiego wypoczynku. Zadowoleni będą także miłośnicy dobrej kuchni, entuzjaści jazdy na rowerze, a także ci, którzy szukają wypoczynku nad jeziorem czy wśród zielonych lasów chronionych przez parki narodowe.
Blisko połowę regionu (o powierzchni zbliżonej do obszaru woj. zachodniopomorskiego) zajmują równiny , 27% stanowi teren pagórkowaty , a 25% - obszar górski ; to pasmo należące do Apeninów Północnych. Najwyższe szczyty to Monte Cimone (2165 m n.p.m.), Monte Cusna (2121 m n.p.m.) oraz Alpe di Succiso (2017 m n.p.m.). Góry te zbudowane są głównie z fliszu, po stronie południowej przeważają obrywy skalne i osuwiska, a od północy łagodnie opadają w stronę rzeki Pad. Po zboczach spływa wiele rzek, m.in. Secchia (172 km) i Panaro (148 km), które wpadają właśnie do Padu.
Okolice wioski Castelluccio di Norcia w porze kwitnienia
Umbria
Umbria, którą zamieszkuje ok. 800 tys. osób, zajmuje powierzchnię 8,5 tys. km 2 . Jej stolicą jest Perugia. Na zachodzie i północy graniczy z Toskanią, na wschodzie z Marche, a na południu z Lacjum. Jest to jedyny region Włoch, który nie ma ani dostępu do morza, ani granicy z innym państwem. Krajobraz Umbrii jest bardzo różnorodny - część regionu to płaska dolina Tybru, która sprzyja rozwojowi rolnictwa, a część to tereny pagórkowate i górzyste. Najwyższym punktem jest Monte Vettore (2476 m n.p.m.) w Apeninach, na granicy z Marche. Panuje tu klimat śródziemnomorski - lata bywają upalne, ale ochłody można szukać w górach lub w pobliżu wodospadu.
W starożytności równinę pokrywały dwa płytkie, połączone ze sobą jeziora: Lacus Clitorius i Lacus Umber. Zostały one stopniowo osuszone przez Rzymian na przestrzeni kilkuset lat. Poza tym trzęsienie ziemi w IV w. oraz późniejszy upadek Cesarstwa Rzymskiego nie doprowadziły do ponownego napełnienia tych zbiorników. Dopiero niemal tysiąc lat później benedyktyni podjęli próbę wznowienia rzymskiego projektu, który był kontynuowany przez kolejne półwiecze i zakończył się sukcesem dopiero w XVIII w.
Nazwa regionu pochodzi od Umbrów , ludu z grupy Italików, którzy od połowy drugiego tysiąclecia p.n.e. zasiedlali Półwysep Apeniński. W przeciwieństwie do Etrusków, poza nielicznymi wyjątkami, nie tworzyli społeczności miejskich, ale małe wspólnoty wiejskie. Ich językiem był umbryjski, spokrewniony z łaciną. W mieście Gubbio znajduje się dziś najdłuższy i najważniejszy dokument napisany w tym języku, "Tablice Iguvine", powstały na przełomie II i I w. p.n.e.
Obecnie gospodarka Umbrii opiera się głównie na drobnym przemyśle i rolnictwie, które słynie z uprawy tytoniu , produkcji znakomitej oliwy z oliwek oraz wybornego wina . Warto zwrócić uwagę na takie wina jak białe Orvieto, Grechetto, z Todi, a także Torgiano i Rosso di Montefalco. Wielkim wydarzeniem winiarskim jest festiwal Cantine Aperte , podczas którego lokalni winiarze otwierają swoje winnice dla odwiedzających. Umbryjska oliwa z oliwek, często nazywana zielonym złotem Umbrii , słynie z wysokiej jakości i doskonałych walorów smakowych. Niektórzy twierdzą nawet, że jest najlepsza w całych Włoszech.
Trevi - typowe umbryjskie miasteczko na wzgórzu
Kolor jak nazwa regionu
Umbria to region, w którym pierwotnie ekstrahowano pigment umbrę, zbliżony do ugru i sieny. Nazwa pochodzi od "terra d'ombra", czyli "ziemi z Umbrii", co jest włoską nazwą tego pigmentu. Słowo "umbra" może również nawiązywać do łacińskiego terminu oznaczającego "cień". Umbra to naturalny brązowy lub czerwonawo-brązowy pigment ziemny zawierający tlenek żelaza i tlenek manganu, a także tlenki krzemu, magnezu i glinu. W XX w. naturalne pigmenty zaczęto zastępować sztucznymi, wytwarzanymi z syntetycznego tlenku żelaza i tlenku manganu. Mimo to tradycyjne pigmenty nadal są produkowane, m.in. na Cyprze.
Etruskowie
Zachodnia Umbria i sąsiednia Toskania stanowią kolebkę bogatej i fascynującej cywilizacji etruskiej, która przez późniejszych mieszkańców tych ziem została zdominowana, a z czasem wyparta ze świadomości. Tymczasem osiągnięcia Etrusków i stworzony przez nich model życia są warte poznania. Niestety, wielu rzeczy o Etruskach musimy się domyślać, ich język bowiem, jako jedyny w basenie Morza Śródziemnego, nie został w pełni odczytany, mimo że zachowało się sporo tablic oraz nagrobków wypisanych ich alfabetem.
Żyli pięknie i dostatnio, a swoje bogactwo czerpali z żeglarstwa i handlu. Umiłowanie dobrobytu i dobrego stylu miało odzwierciedlenie w znajomości wielu rzemiosł, ale mistrzostwo osiągali w rzeźbie i tak wyrafinowanej twórczości, jaką było jubilerstwo i złotnictwo. Radzili sobie także w budownictwie - wznosili mosty, wiadukty, drogi oraz solidne domy i grobowce, które budowali z tufu. Produkowali i sprzedawali żelazo, co również mocno zasilało ich trzosy. W sferze społecznej wyróżniali się swego rodzaju feminizmem - kobiety nosiły imiona i nazwiska (nieczęste w tych czasach), prawdopodobnie potrafiły czytać i pisać, na równych prawach brały udział w ucztach, spotkaniach, a także rytuałach religijnych. Te zaś były bardzo rozbudowane, szczególnie w sferze funeralnej.
Etruskowie zaś jak nikt inny potrafili uskuteczniać to, co dziś nazywanym slow life, albo włoskim dolce vita . Niespecjalnie interesowały ich wielkie podboje i wszczynanie wojen. Ponad to przedkładali uczty, sztukę i dbałość o ciało - dużo ćwiczyli i stosowali... wiele środków pielęgnacyjnych!
Podziemia etruskie w Orvieto
Perugino
Najsłynniejszy malarz Perugii Pietro Vannucci, znany jako Perugino, urodził się na przełomie lat 40. i 50. XV w. Opinie historyków sztuki są rozbieżne w kwestii zamożności rodziny, z której pochodził. Podobnie rzecz się ma z początkiem kariery zawodowej. Najprawdopodobniej naukę malarstwa rozpoczął w lokalnych warsztatach w Perugii, m.in. u Bartolomea Caporalego czy Fiorenza di Lorenza, a później - jeszcze w latach 60. lub pod koniec 70. - po raz pierwszy udał się do Florencji. Giorgio Vasari, renesansowy biograf artystów, twierdzi, że odbywał praktykę w warsztacie Andrei del Verrocchia u boku takich przyszłych mistrzów jak Leonardo da Vinci, Domenico Ghirlandaio czy Filippino Lippi.
Talent Perugina objawił się po powrocie do rodzinnego miasta, gdzie na zamówienie władz kościoła Santa Maria dei Servi namalował Pokłon Trzech Króli . Około 1480 r. został wezwany do Rzymu przez Sykstusa IV, aby wykonać freski na ścianach Kaplicy Sykstyńskiej; przypisuje się mu m.in. te, które przedstawiają Mojżesza i jego żonę Seforę oraz Chrzest Chrystusa. Prace te niestety zostały później zniszczone, aby zrobić miejsce na Sąd Ostateczny Michała Anioła... W latach 1486-99 Perugino pracował głównie we Florencji. Odbył jedną podróż do Rzymu i kilka do Perugii, gdzie być może prowadził drugą pracownię. W toskańskiej stolicy otrzymywał mnóstwo zleceń i stał się ważną postacią tego miasta. Nadal bywał w Rzymie, gdzie realizował papieskie zamówienia, aż w końcu na stałe wrócił do Perugii, gdzie tworzył dzieła wzbogacające tutejsze kościoły, i gdzie zmarł w 1523 r.
Święty z Asyżu
Na początku lat 80. XII w. w jednej z kupieckich rodzin Asyżu urodził się Giovanni Bernardone, któremu ojciec - wielbiciel Francji - zmienił imię na Francesco. Chłopak po osiągnięciu odpowiedniego wieku i potrzebnego wykształcenia zaczął pracować u ojca specjalizującego się w handlu drogimi tkaninami. W tym czasie nie stronił od zabawy i różnych uciech, ochoczo korzystając z rodzinnych pieniędzy. Z czasem znudzony dotychczasowym życiem postanowił zaciągnąć się do armii, a że w średniowieczu we Włoszech nie brakowało mniejszych i większych wojen między różnymi miastami i księstwami, na nudę nie mógł narzekać.
Podobno w czasie jednej z wypraw zbrojnych, gdy został uwięziony i zmagał się z chorobą, przeżył nawrócenie, w efekcie którego sprzedał swoją zbroję oraz konia i pieszo wrócił do Asyżu, by tam zacząć zupełnie inne życie naznaczone przede wszystkim rozdawaniem ubogim swoich dóbr, pomocą potrzebującym i modlitwą. Pozbywszy się dóbr materialnych i pragnienia beztroski w życiu doczesnym, poświęcił się zupełnie innym wartościom z ubóstwem na czele. Pomagał chorym, biednym, potrzebującym wsparcia duchowego. Zwykłe ubranie zastąpił prostą tuniką, którą przewiązał rzemiennym paskiem, a na nogi nałożył sandały. Jednak i to wydawało mu się zbyt bogatym strojem - z czasem zrezygnował nawet z noszenia butów, tunikę zamienił na szorstkie sukno, a rzemień na powróz. W 1208 r. zaczęli do niego dołączać pierwsi towarzysze wyznający podobne zasady. Kolejny rok jest uważany za założenie zgromadzenia zakonnego franciszkanów.
Niestety wiele z nich zniknęło z rodzinnego miasta i dziś można je podziwiać m.in. w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, w Muzeum Miejskim w Lyonie, w paryskim Luwrze, w Galerii Uffizi we Florencji i innych.
Wnętrze kaplicy San Severo w Perugii - freski Rafaela i Perugina
Oliwa w kuchni i łazience
Oliwa, uznawana przez naukowców i dietetyków za superfood, uchodzi za jeden z najzdrowszych produktów na świecie. Badacze wymieniają wiele jej prozdrowotnych właściwości: obniża ciśnienie krwi, chroni przed niektórymi nowotworami, cukrzycą, a także korzystanie wpływa na układy kostny i odpornościowy. Ostatnie badania wykazują również lecznicze właściwości także liści drzewek oliwnych. Zaparzone w formie herbaty pomagają w walce z przeziębieniem i wspomagają układ odpornościowy. Zaleca się zagotowanie litra wody, dodanie 10 g suszonych liści, gotowanie przez 2 min na małym ogniu, a następnie odstawienie na 10 min przed spożyciem.
Oliwa to także doskonały produkt do domowej pielęgnacji. Chociaż półki drogerii pełne są kosmetyków z dodatkiem różnych olejów, najlepszy efekt nawilżenia można osiągnąć, nakładając odrobinę oliwy bezpośrednio na skórę - nie dorównuje jej żaden krem czy balsam. Skóra będzie również wdzięczna za kąpiel z dodatkiem kilku kropel oliwy. Wiele osób korzysta również z maseczek z oliwy na włosy i paznokcie.
Perugia
Smaki Umbrii
Będąc w Umbrii, koniecznie trzeba spróbować dania o nazwie porchetta . Na ulicach mniejszych i większych miejscowości często można zobaczyć całego prosiaka pieczonego na rożnie. Ta kulinarna tradycja, wywodząca się ze średniowiecza, jest wciąż żywa w całym regionie. Korpus świni patroszy się, usuwa wnętrzności i przyprawia, a następnie piecze, aż mięso stanie się miękkie, soczyste i niezwykle aromatyczne. Gotowe porcje kroi się na grube plastry i serwuje w bułce lub między kromkami chleba. W ten sposób powstaje smakowity street food, który idealnie sprawdzi się nawet jako obiad.
Dla miłośników lżejszych przekąsek świetnym wyborem będzie deska degustacyjna serów i wędlin, uzupełniona soczystymi pomidorami i chlebem maczanym w oliwie. Do tego zestawu najlepiej pasuje miejscowe pieczywo torta al testo, rodzaj focacci pieczonej na kamiennej lub żeliwnej płycie, znanej także pod nazwami pizza al testo albo crescia .
Umbryjska kuchnia ceni również rośliny strączkowe, zwłaszcza soczewicę, która jest podawana na wiele sposobów. Innym lokalnym przysmakiem jest czarna trufla, szczególnie popularna w okolicy Valneriny, skąd pochodzi aż 45% krajowej produkcji. Czarna trufla to prawdziwa królowa umbryjskiej kuchni - najlepiej smakuje z długim makaronem (może to być tagliatelle, w potrawie znanej jako pasta al tartufo ) serwowana z delikatnym sosem (salsa tartufata). Trufle znajdziemy także w tortellini, naleśnikach czy serach.
Na deser warto spróbować rociaty , rolady z ciasta francuskiego wypełnionej cukrem, miodem i orzechami, polanej korzennym likierem Alchermes. Likier ten jest również używany do nasączenia ciaramicola , tradycyjnego wielkanocnego pączka serwowanego w Perugii.
Marche
Region Marche (inna nazwa używana w języku polskim to także Marchia) położony jest w centralnej części Włoch, zajmuje powierzchnię blisko 9,5 tys. km 2 , a zamieszkuje go ok. 1,5 mln osób. Stolicą i największym miastem regionu jest Ankona . Na północy Marche graniczy z Emilią-Romanią i Republiką San Marino, na zachodzie z Toskanią i Umbrią (granicę tę wyznacza Apenin Umbryjsko-Marchijski), na południowym zachodzie z Lacjum, na południu z Abruzją, a na wschodzie z Morzem Adriatyckim. Krajobraz regionu jest pagórkowaty i górzysty , z wyjątkiem pasa przybrzeżnego. Linia brzegowa ma 173 km długości i jest stosunkowo płaska i prosta, oprócz pagórkowatego obszaru między Gabicce i Pesaro na północy oraz wschodnich stoków Monte Conero w pobliżu Ankony.
Najwyższym masywem górskim w regionie, jednym z czterech najwyższych w całych Apeninach, są malownicze Góry Sibillini, położone na styku prowincji Fermo, Ascoli Piceno i Macerata. Wyróżnia się tutaj majestatyczna Monte Vettore (2476 m n.p.m.), najwyższy szczyt w regionie, oraz wiele innych wzniesień przekraczających 2000 m n.p.m. Na obszarach górskich panuje klimat kontynentalny, z chłodnymi i często śnieżnymi zimami, natomiast nad morzem dominuje klimat typowo śródziemnomorski .
