Atrakcje Riwiery Tureckiej

Najciekawsze budowle

Most w Aspendos

Myra

Miejsca, które warto zobaczyć Najlepsze dania

Tureckie słodycze

Muzea i galerie Niezapomniane przeżycia

Plaża Phaselis

Wodospad Kurşunlu

Informacje praktyczne

Przed wyjazdem

Wybór czasu podróży

Najlepszą porą na spędzenie przyjemnych chwil w Turcji jest wiosna lub jesień. W sezonie, trwającym od połowy czerwca do połowy września, jest bardzo gorąco, bardzo tłoczno, a ceny są wygórowane. Dodatkowo poza miesiącami letnimi nie będziemy mieć problemów z bezwzględnymi tureckimi komarami, a i opady, oprócz regionu czarnomorskiego, są umiarkowane, czyli właściwie znikome.

W podróż na południe Turcji w pełni sezonu należy wziąć rzeczy lekkie, choć oczywiście nie obejdziemy się tam bez długich spodni czy sukienek, które przydadzą się zarówno przy zwiedzaniu meczetów, jak i na wieczorne spacery. Niezbędne w lecie okażą się z pewnością sandały. Jeśli wybieramy się do Turcji w maju, październiku czy listopadzie, musimy wziąć rzeczy cieplejsze, ponieważ jest tam jeszcze (albo już) znacznie chłodniej. W miesiącach tych może się przydać również kurtka przeciwdeszczowa.

Źródła informacji

Mapy i rozmówki

Każdy, komu nie wystarczy mapa zamieszczona w niniejszym przewodniku, powinien zaopatrzyć się w odpowiednią mapę jeszcze w Polsce. Turcy bowiem nie przywiązują wagi do kartografii, chociaż mapy Turcji znajdziemy w każdym ośrodku turystycznym. Jednak ich skala (1:2 000 000, rzadko 1:1 500 000) oraz tandetne wykonanie każdego skutecznie odstraszą. Przed wyjazdem zdecydowanie warto nabyć dwustronną mapę wydawnictwa Freytag & Berndt w skali 1:800 000 lub świetną mapę Michelina w skali 1:1 000 000. Godna polecenia jest także Turkish Riviera (1:1 000 000, Express­Map). Jedyne mapy z częścią tureckiego wybrzeża dostępne na rynku polskim to wydane przez Freytag & Berndt Türkische Riviera Antalya - Side - Alanya oraz Antalya - Kemer - Fethiye , obie w skali 1:150 000.

W księgarniach nie ma zbyt dużego wyboru rozmówek ani słowników. Dostępne są np. Rozmówki tureckie Lucyny Antonowicz-Bauer, wydane nakładem wydawnictwa Wiedza Powszechna w 2007 r. Jeśli chcemy w Turcji pogawędzić z miejscowymi, a mamy przy okazji talent do języków (ważna tu będzie m.in. wymowa), to książeczka ta okaże się bardzo pomocna. Nie wszędzie jednak można ją kupić, dlatego na ostatnich stronach niniejszego przewodnika podano przydatne tureckie zwroty i słówka. Poza tym do wyboru mamy jeszcze kilka publikacji: Turecki kieszonkowy w podróży (Nowela 2007), Rozmówki polsko-tureckie (Kram 2012) oraz Rozmówki polsko-tureckie ze słowniczkiem (Berlitz 2012). Kto chce rozpocząć samodzielną naukę języka tureckiego, powinien skorzystać z kursu Turecki nie gryzie! (Edgard 2012). W samej Turcji można się zaopatrzyć w rozmówki angielsko-tureckie.

Formalności

Ubezpieczenie

Poza obowiązkowym ubezpieczeniem OC pojazdu i wydawaną do niego Zieloną Kartą żadna inna polisa nie jest obowiązkowa podczas przekraczania granicy z Turcją. Zaleca się jednak, jak w przypadku każdego innego wyjazdu za granicę, wykupienie ubezpieczenia podróżnego na cały okres pobytu. Jeśli korzystamy z usług biura podróży, ubezpieczenie będzie najczęściej wliczone w cenę imprezy, warto jednak się upewnić. Brak ubezpieczenia bowiem praktycznie uniemożliwia korzystanie z jakiejkolwiek pomocy medycznej. Jeśli wyjeżdżamy na dłuższy czas, warto zastanowić się też nad dodatkowymi opcjami, jak ubezpieczenie bagażu, a w wypadku chęci uprawiania sportów ekstremalnych - polisy związanej z podobną aktywnością. Zawsze należy dokładnie się zapoznać z dokładnymi warunkami ubezpieczenia i skonsultować szczegóły wyjazdu z pracownikiem firmy ubezpieczającej. Jeśli zapomnieliśmy wykupić polisę, aktualnie wiele firm oferuje możliwość zrobienia tego online - wystarczą nasze dane oraz aktywna karta kredytowa.

Wizy i przepisy celne

Od 20 lutego 2020 r. obywatele Polski są zwolnieni z obowiązku wizowego przy pobytach do 90 dni. W przypadku podjęcia pracy lub nauki w Turcji wymagane jest osobiste złożenie dokumentów w ambasadzie Turcji w Warszawie.

Zabronione jest wywożenie z Turcji antyków (przedmiotów mających ponad 100 lat) - jeśli próba przemytu zostanie odkryta, czekają nas poważne problemy, z uwięzieniem włącznie. Jeśli kupiliśmy drogą i rzucającą się w oczy pamiątkę, np. dywan, celnicy będą wymagać dowodu zakupu i prawdopodobnie rachunku wymiany waluty, jeśli nie płaciliśmy kartą kredytową lub nie pobraliśmy lir z bankomatu (wówczas przedstawiamy kwit).

Zabezpieczenia medyczne

Mimo że podróżujących do Turcji nie obowiązują żadne szczepienia, nie zaszkodzi zadbać o ochronę przed żółtaczką typu A i B oraz sprawdzić ważność naszych szczepień na błonicę i tężec. Osoby biorące leki na receptę powinny na czas podróży zaopatrzyć się w ich większy zapas. Szczególnie ważne będą leki na biegunkę oraz zatrucia żołądkowe. Nie należy zapominać o środkach ochrony przeciwsłonecznej, bandażach i plastrach, jak również o popularnych lekach przeciwbólowych i tabletkach na ból gardła. W tureckich aptekach dużo leków jest dostępnych bez recepty, ale ich nazwy bywają inne, pomaga zatem znajomość głównego składnika leku w języku łacińskim. Warto też sprawdzić stan uzębienia, bo leczenie zębów w Turcji, jak w każdym chyba miejscu na świecie, jest kosztowne.

Przed wyjazdem do Turcji warto wykupić turystyczne ubezpieczenie od kosztów leczenia, obejmujące także leczenie stomatologiczne i następstwa nieszczęśliwych wypadków.

Dojazd

Istnieje wiele możliwości dotarcia do Turcji, począwszy od lotu samolotem (najszybsza i najwygodniejsza opcja), skończywszy na podróży autostopem, co jest najwolniejszym, ale zarazem najtańszym środkiem transportu. Gdzieś pomiędzy plasuje się dojazd własnym samochodem, autobusem, koleją czy kombinacją dwóch ostatnich i autostopu. Podróżować możemy lądem przez różne kraje - najkrótsza trasa z Polski do Turcji wiedzie przez Słowację, Węgry, Rumunię i Bułgarię. Trasy alternatywne, dla osób z fantazją, wiodą przez Ukrainę, Serbię, Macedonię, Grecję...

Podróż samolotem

Aktualnie istnieje wiele połączeń tanich linii lotniczych z Warszawy, Poznania, Wrocławia, Katowic czy Krakowa. Ze względu na dużą populację Turków w Niemczech lata tam wiele tanich linii lotniczych, jak np. Pegasus Airlines ( www.flypgs.com ) czy Sun Express ( www.sunexpress.com ). Ze Stambułu dolecimy praktycznie do każdego większego miasta w Turcji. Loty te są jednak odpowiednio droższe. Warto też śledzić czartery z wycieczkami - jeśli są wolne miejsca, można korzystnie wykupić bilet, przeważnie do Antalyi.

Podróż samochodem

Jadąc samochodem, czy to własnym, czy też okazją, kierować się będziemy na dwa przejścia graniczne: Kapitan Andreewo (BG) - Kap?kule (TR) oraz Małko Tyrnowo (BG) - Dereköy (TR). Pierwsze przejście jest duże i częściej uczęszczane (całodobowe), leży na trasie Sofia - Płowdiw - Edirne i stąd też najszybciej dojedziemy autostradą do Stambułu, dlatego zalecana jest właśnie ta opcja. Wariantów dojazdu przez Czechy, Słowację, Węgry, Rumunię, Serbię i Bułgarię jest co najmniej kilka (mniej lub bardziej forsownych, czasem wymagających rozłożenia podróży na kilka dni), zależą one zarówno od tego, z jakiej części Polski wyruszamy, jak i od tego, co chcemy zobaczyć po drodze (i ile czasu poświęcić na podróż).

Planując trasę, warto wziąć pod uwagę poruszanie się autostradami - choć są płatne i czasem biegną niekoniecznie dokładnie w interesującym nas kierunku, pozwalają pokonać odległość znacznie szybciej, wygodniej i bezpieczniej niż drogi lokalne (nawet tymi wyższej kategorii). Namysłu wymaga też wybór przejść granicznych po drodze - np. warto wiedzieć, że przekroczenie granicy rumuńsko-bułgarskiej na przejściu Calafat - Widyń może trwać nawet kilka godzin (przeprawa promowa z długim czasem oczekiwania), rozsądniej będzie zatem kierować się od razu na drogowe przejście Giurg - Ruse na południe od Bukaresztu lub wybrać wariant przez Serbię, omijający Rumunię.

Planując podróż przez Serbię, powinniśmy pamiętać, że obowiązuje tam Zielona Karta, co oznacza, że nie musimy dodatkowo ubezpieczać samochodu od wypadku poza granicami kraju. W Serbii autostrady są płatne, na Słowacji, Węgrzech oraz w Rumunii musimy wykupić winietę drogową.

Od 2013 r. w Turcji obowiązuje elektroniczny system pobierania opłat za użytkowanie autostrad HGS. Polega to na naklejeniu nalepki na szybę samochodu. Można je kupić na pocztach i stacjach benzynowych, trzeba zapłacić za kartę i za jej doładowanie (musi się na niej znajdować co najmniej 60 lir tureckich). Pamiętać należy o konieczności zredukowania prędkości do maks. 30 km/godz. przy przejeździe przez bramki, aby system odczytał kartę. Jeśli tego nie zrobimy, zapłacimy trzy razy więcej.

Podróż koleją

Nie ma pociągów bezpośrednio kursujących z Polski do Turcji. Ze względu na budowę nowej linii kolejowej pomiędzy Budapesztem a Belgradem (informacja aktualna w 2023 r.) i dodatkowe prace na odcinku Belgrad - Nisz dojazd pociągiem do Turcji jest możliwy tylko przez Rumunię. Pociągiem do Turcji najlepiej dostać się więc z przesiadką w Budapeszcie lub Bukareszcie. Pociąg z Bukaresztu do Stambułu kończy bieg na stacji Halkal?, skąd można kontynuować podróż w głąb Turcji jednym z dwóch lokalnych połączeń lub podjechać pociągiem podmiejskim do centrum miasta.

Kilka razy w roku kursuje także pociąg wycieczkowy Villach - Adrianopol (Edirne), który jedzie przez Słowenię, Chorwację, Serbię i Bułgarię. Do Villach łatwo dojedziemy pociągami z Wiednia.

Podróż autobusem

Obecnie nie ma możliwości dojechania do Turcji bezpośrednim autobusem, ale można spróbować jazdy z przesiadkami. Należy jednak zaznaczyć, że jest to rozwiązanie dość czasochłonne, nie należy też do najtańszych. Jeśli zaplanujemy podróż z odpowiednim wyprzedzeniem, w porównywalnej cenie nabędziemy bilety lotnicze.

Najprostszym chyba rozwiązaniem jest skorzystanie z połączeń FlixBusa, z autokaru na trasie Warszawa - Sofia, który przez Budapeszt zawiezie nas do stolicy Bułgarii (aktualne ceny i rozkład jazdy: www.flixbus.pl ). Dalszą drogę do Stambułu pokonamy już autobusem jednej z tureckich firm, np. Metro ( www.metroturizm.com.tr ), które obsługują tę trasę codziennie.

Na miejscu

Wymiana waluty

Środkiem płatniczym w Republice Tureckiej jest lira turecka, o symbolu TL. Lira dzieli się na 100 kuruszy. Walutę najlepiej wymieniać w kantorach (döviz). Nie warto kupować lir przed przyjazdem do Turcji, ponieważ poza jej granicami kurs jest wyjątkowo niekorzystny. Kantory i banki znajdziemy w każdym większym mieście, a na wybrzeżu turystycznym - nawet w mniejszych miejscowościach. Banki czynne są w dni powszednie w godz. 8.30-12.00, 13.30-17.00. Kantory otwarte są mniej więcej w tych samych porach (lub nieco dłużej), nie mają przerw i niekiedy działają także w soboty. Również poczta (PTT) prowadzi wymianę pieniędzy po kursie zbliżonym do bankowego. Walutę wymienimy też często w sklepach handlujących złotem. Liry tureckie można pobrać z licznych bankomatów za pomocą popularnych kart kredytowych typu Visa (również Visa Electron), MasterCard czy Maestro. Płatność tymi kartami akceptuje wiele hoteli, sklepów i restauracji.

Banki, które wymieniają walutę, oznaczone są jako "Kambiyo" lub "Exchange", ale -jak już wspomniano - najlepiej wymieniać pieniądze w kantorach, ponieważ w niektórych bankach procedura ta może trwać kilkadziesiąt minut. Zażądają tu od nas paszportu i wypełnią dokumenty, które na końcu będziemy musieli podpisać. W kantorach wymiana odbywa się bez zbędnych formalności i dzięki temu znacznie szybciej. Poza tym niektóre banki pobierają prowizję, na wszelki wypadek warto zapytać o to również w kantorze: Komisyon al?n?r m?? (Czy jest pobierana prowizja?).

Środki transportu

W Turcji najszybciej i najwygodniej jeździ się autobusami, i to zarówno na krótkich, jak i na długich trasach. Pociągi, w przeciwieństwie do autobusów, nie dojeżdżają wszędzie, a poza tym są od nich o wiele wolniejsze, chociaż zdarzają się wyjątki. Turcja pracuje nad szybkimi połączeniami kolejowymi, a to może bardzo ułatwić podróżującym życie. Połączenia pomiędzy mniejszymi miejscowościami, jeśli nie dojeżdża tam duży autobus, zapewnia przeważnie tzw. dolmuş, czyli po prostu minibus.

Autobus

Autobus jest najbardziej rozpowszechnioną formą podróżowania po kraju, preferowaną nie tylko przez miejscowych, ale również przez turystów z zagranicy. Dojedziemy nim niemal wszędzie, i to o każdej porze, szczególnie z dużych ośrodków miejskich. Autobusy dalekobieżne są przestronne i wygodne, zawsze z obsługą. Większość stewardów lub stewardes zna kilka słów po angielsku, ale warto na wszelki wypadek nauczyć się podstawowych tureckich słówek dotyczących podróżowania.

Każde miasto, a nierzadko też miasteczko, ma swój terminal autobusowy nazywany otogar , garaj lub otobüs terminal . Miejsca te często są bardzo nowoczesne, na ogół znajdują się poza miastem. Aby kupić bilety, nie musimy tam jechać, ponieważ większość kompanii autobusowych ma swoje biura w centrum miasta. W biurze zaczerpniemy informacje o odjazdach, kupimy bilet i być może nie będziemy musieli na własną rękę jechać na dworzec, aby wsiąść do autobusu, ponieważ niektóre firmy podstawiają tzw. ervis. Jest to minibus, który za darmo zawiezie nas na terminal, bezpośrednio do autobusu. Serwis działa też w odwrotnym kierunku - podwozi pasażerów z dworca do centrum miasta. Aby dowiedzieć się, czy usługa ta jest oferowana przez daną firmę, zapytajmy w biurze lub stewarda w autobusie: Servisiniz var m?? (Czy jest serwis?). Niestety, czasem serwis zapewnia nam też trochę nerwów. Kiedy w mieście jest korek, możemy dopaść autobusu w ostatnim momencie lub nawet już po jego odjeździe. Grunt to zawsze dochodzić swego i nigdy nie dać się zbyć. To jest jeden z elementów targowania się.

Otogar to istny galimatias, niezależnie od tego, czy jesteśmy w dużym, czy w małym mieście. Zewsząd słychać głosy naganiaczy wykrzykujących nazwy miast, do których zmierza autobus, i ile zostało jeszcze czasu. Nie dajmy się porwać pierwszemu naganiaczowi, najlepiej mieć czas i samemu sprawdzić, co ile kosztuje. Konkurencja wśród przewoźników jest ogromna, na stambulskim dworcu autobusowym naliczyć można ponad sto firm oferujących przejazd do każdego zakątka Turcji. Prym na rynku wiodą takie firmy jak Ulusoy (najbardziej luksusowe autobusy i najdroższe bilety; www.ulusoy.com.tr ), Kamil Koç ( www.kamilkoc.com.tr ) oraz Metro (ma biuro w każdym mieście, miasteczku i wiosce). Prawda jest jednak taka, że jeśli ktoś nie ma czasu lub ochoty na analizowanie dziesiątek ofert, powinien skorzystać z oferty dobrego przewoźnika i nie przejmować się kilkulirową różnicą w cenie.

W autobusach siedzenia są numerowane - należy zająć miejsce podane na bilecie. Biada tym, którzy nie zastosują się do tej reguły. W autokarze rządzi muavin (steward) i należy mu się bezwzględnie podporządkować. Możemy go poprosić o zmianę miejsca, ale samodzielnie tego robić raczej nie wolno. Panie, kupując bilet, powinny poprosić o bayan yeri (miejsce kobiece), które jest bardziej komfortowe niż miejsce obok obcego mężczyzny. Może się to wydawać zbędne, ale jest niezwykle pomocne. Na wschodzie zresztą konieczne. Przeważnie wszystkie fotele w autobusie rozdzielane są według płci, prośba o podobne miejsce nie zawsze jest zatem potrzebna. Podczas jazdy podchodzi do nas obsługa oferująca wodę kolońską; wcieramy ją w ręce, twarz, szyję i gdzie tylko chcemy.

We wszystkich autobusach możemy za darmo napić się wody. Wystarczy poprosić o nią słowami: Su verir misiniz? (Czy podałby mi Pan wody? / Czy podałaby mi Pani wody?). Poza tym obsługa, w zależności od czasu trwania podróży, roznosi herbatę lub kawę, niekiedy z ciasteczkami. Wszystko gratis. Na długich trasach obowiązuje przystanek zwany mola . Jest to dwudziestominutowy postój w zajeździe, można wówczas napić się herbaty, zjeść coś, skorzystać z toalety.

Dolmusz

Dolmusze ( dolmuş ) nie tylko obsługują ruch pomiędzy niedaleko od siebie położonymi miejscowościami, lecz służą również jako komunikacja miejska. Są świetnym uzupełnieniem sieci połączeń autobusowych, chociaż podróż nimi jest całkowicie odmienna. Dolmusze to przeważnie mikrobusy, ale w niektórych miastach (jak np. Bursa) są to również samochody osobowe. Taryfa za przejazd jest z góry ustalona, czasami cennik wisi przy siedzeniu kierowcy. Miejsca docelowe wypisane są na tablicy z boku lub przy przedniej szybie. Zapłacić można przy wsiadaniu, podczas jazdy albo po jej zakończeniu. Kierowca wyrusza zazwyczaj dopiero wtedy, gdy zbierze się komplet pasażerów, chociaż zdarza się również, że dolmusze mają określony rozkład jazdy. Wsiąść do dolmuszu możemy albo w każdej chwili, albo na określonym przystanku - wystarczy machnąć ręką, zresztą na ten znak zatrzymają się nam nawet duże autobusy kursowe, a bilet kupimy wtedy u obsługi. Chcąc wysiąść w jakimś nietypowym miejscu, mówimy kierowcy: Müsait bir yerde duru musunuz? (Czy mógłby Pan zatrzymać się gdzieś tutaj?) lub po prostu: durun (proszę zatrzymać). W dolmuszu raczej nie należy się niczemu dziwić; jeśli jesteśmy w Stambule, to nie zobaczymy nic niezwykłego, ale jeśli wsiądziemy do dolmuszu w mniejszej miejscowości, mogą zaszokować nas liczba zabieranych pasażerów i stopień bezpieczeństwa jazdy, który dla nas jest bliski zeru. Trzeba się do tego przyzwyczaić, to także ma swój urok.

Pociąg

Przejazdy tym środkiem transportu są oferowane przez Tureckie Koleje Państwowe (Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollar?; aktu­alne informacje na temat połączeń i cen: www.tcdd.gov.tr ). Pierwsza linia kolejowa powstała, po 10-letnich pracach, w 1866 r. Dzisiaj łączna długość torów kolejowych w Turcji sięga 11 tys. km.

Podróż po Turcji koleją poleca się osobom, które po pierwsze mają dużo czasu, a po drugie są wyjątkowo oszczędne, ponieważ bilety, szczególnie w najniższej klasie i ze zniżkami studenckimi, są naprawdę tanie. Pociągiem podróżuje się o wiele dłużej niż autobusem - przez góry jedzie się wolno, a nawet na prostych odcinkach wydaje się, jakby nikomu nie zależało na czasie. Przykładowo ze Stambułu do Erzurum wagony toczą się 37 godz., podczas gdy asfaltem dociera się do tego miasta w 16 godz. Wyjątek stanowi szybkie połączenie Stambuł - Ankara (ekspres jedzie 6,5 godz.).

Na dworcach kolejowych nie powinniśmy mieć problemów z zakupem biletu - wystarczy, że podamy nazwę miejscowości (rozkłady jazdy wiszą na każdej stacji) i damy do zrozumienia, ile chcemy kupić sztuk. Na 20-procentową zniżkę mogą liczyć większe grupy (minimum 24 osoby) oraz kupujący bilet tam i z powrotem ( gidiş-dönüş ). Bilety można kupić też w biurach turystycznych. O ile bilet na autobus kupimy o każdej porze, a zwłaszcza w ostatniej chwili, o tyle te na pociąg lepiej nabyć z co najmniej 6-godzinnym wyprzedzeniem, jeśli to możliwe (bilety na niektóre pociągi sprzedaje się tuż przed przyjazdem, zwłaszcza na prowincji, bo do ostatniej chwili nie wiadomo, czy są jeszcze wolne miejsca). Miejsca w ekspresach i wagonach sypialnych podlegają rezerwacji, a największy popyt na tego typu pociągi odnotowuje się w weekendy.