Przedmowa

Książka Juno i Molly jest z nami od dawna. Czy­tamy ją, inspi­ru­jemy się nią, prze­ma­wia przez nią siła i głos pra­cow­nic sek­su­al­nych, któ­rymi autorki są i w któ­rych doświad­cze­niu ta książka jest zako­rze­niona. Bar­dzo zale­żało nam na tym, żeby uka­zała się po pol­sku i bar­dzo cie­szymy się, że już jest!

Macie z pew­no­ścią różne wyobra­że­nia o pracy sek­su­al­nej i sytu­acji osób pra­cu­ją­cych w branży. Może sły­szxxx­ście coś, widzi­xxx­ście Pretty Woman albo prze­czy­ta­xxx­ście jakiś tekst w sieci. Dzięki książce Juno i Molly może­cie skon­fron­to­wać się z rze­czy­wi­sto­ścią osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, histo­riami kon­kret­nych osób, w róż­nych kon­tek­stach. Juno i Molly w swo­jej książce poka­zują bez­na­dziej­ność i bru­tal­ność sytu­acji osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie na całym świe­cie, wyzwa­nia, z jakimi mie­rzymy się na co dzień - kry­mi­na­li­za­cją, styg­ma­ty­za­cją, bra­kiem uzna­nia; poka­zują zma­ga­nia z sys­te­mami, migra­cjami, poli­cją, prze­mocą. Autorki roz­bi­jają mity i ste­reo­typy oraz szcze­gó­łowo przy­glą­dają się mode­lom praw­nym, uka­zu­jąc to, co jest sed­nem naszej opre­sji, a czego wiele osób nie chce dostrzec - pro­ble­mem nie jest praca sek­su­alna sama w sobie, ale kar­ce­ralny sys­tem i opre­syjne modele prawne, które na różne spo­soby pozba­wiają praw osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie. Kry­mi­na­li­za­cja i styg­ma­ty­za­cja wza­jem­nie się wzmac­niają i przy­czy­niają do więk­szej prze­mocy, a także uka­zy­wa­nia nas jako wyrzut­ków i/lub ofiary. Przy­wo­łu­jąc Audrey Lorde, "Nie zde­mon­tu­jesz domu Pana przy uży­ciu jego wła­snych narzę­dzi", pomy­sły kar­ce­ral­nych femi­ni­stek, które można pod­su­mo­wać hasłem "wię­cej kon­troli i wię­cej poli­cji", nie polep­szają naszej sytu­acji, co dosko­nale poka­zują Juno i Molly.

Niech ta książka sta­nie się dla Was inspi­ra­cją do wyobra­że­nia sobie świata i poli­tyki, zacho­wu­ją­cych miej­sce dla osób nie­miesz­czą­cych się w jed­no­znacz­nych kate­go­riach i nie­da­ją­cych się łatwo skla­sy­fi­ko­wać. Chcemy, żeby była dla Was inspi­ra­cją do dzia­ła­nia na rzecz tych, któ­rych sytu­acja jest być może poza zasię­giem Waszych dotych­cza­so­wych doświad­czeń; na rzecz osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, osób queero­wych, użyt­kow­ni­czek i użyt­kow­ni­ków sub­stan­cji, migran­tów i migran­tek, i wszyst­kich innych osób, które mają czel­ność doma­gać się bez­pie­czeń­stwa i uczci­wej zapłaty za swoją pracę, osób wal­czą­cych o prawo głosu. Ta rewo­lu­cja już się dzieje, także w Pol­sce dzięki wszyst­kim oso­bom pra­cu­ją­cym sek­su­al­nie, które są i doma­gają się praw i uzna­nia, tu i teraz. Zrób­cie razem z nami tę rewo­lu­cję - Rewoltę Pro­sty­tu­tek.

Sex Work Pol­ska

Wstęp

Osoby pra­cu­jące sek­su­alne są wszę­dzie1. Jeste­śmy waszymi sąsiad­kami i sąsia­dami. Mijamy się na ulicy. Nasze dzieci cho­dzą do tych samych szkół. Sto­imy za wami w kolejce do kasy samo­ob­słu­go­wej, ze sło­icz­kami dla boba­sów i butelką pinot gri­gio. Osoby, które sprze­dają usługi sek­su­alne, są w waszej sto­łówce w pracy, w par­tii poli­tycz­nej, w samo­rzą­dzie rodzi­ciel­skim, w pocze­kalni u leka­rza, w kościele czy innym miej­scu kultu reli­gij­nego. Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie tkwią zamknięte w ośrod­kach deten­cyj­nych dla imi­gran­tów i pro­te­stują pod ich murami.

Cho­ciaż jeste­śmy wszę­dzie, więk­szość ludzi nie­wiele wie o tym, jak naprawdę wygląda nasze życie. Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie wzbu­dzają z jed­nej strony cie­ka­wość, a z dru­giej burz­liwe dys­ku­sje w popkul­tu­rze, dzien­ni­kar­stwie i poli­tyce. Kiedy jeste­śmy widoczne i widoczni pod­czas pracy - na zewnątrz, w ozna­ko­wa­nych agen­cjach2, w prze­strzeni cyfro­wej - nasza obec­ność wzbu­dza dys­kom­fort. Coraz czę­ściej widać nas także w prze­strzeni poli­tycz­nej, i tam rów­nież wzbu­dzamy dys­kom­fort. Wielu chcia­łoby, żeby­śmy prze­stały i prze­stali świad­czyć usługi sek­su­alne, chcia­łoby napra­wić świat, żeby świad­cze­nie tych usług prze­stało być konieczne, albo po pro­stu wola­łoby nie musieć na nas patrzeć. Sły­niemy jed­nak z tego, że nie tak łatwo się nas pozbyć, w każ­dym razie nie za pomocą instru­men­tów prawa kar­nego.

Pro­sty­tu­cja3 jest zja­wi­skiem sil­nie nace­cho­wa­nym i wyciąga na świa­tło dzienne głę­boko odczu­wane emo­cje. Doty­czy to zwłasz­cza ludzi, któ­rzy ni­gdy nie sprze­da­wali seksu i postrze­gają świad­cze­nie usług sek­su­al­nych na pozio­mie sym­bo­licz­nym. Samo poję­cie pro­sty­tu­cji pro­wo­kuje do pytań o naturę pracy, męskość, klasy spo­łeczne, cie­le­sność, a także o arche­ty­piczną nie­pra­wość i karę, o to, kto na co "zasłu­guje", o spe­cy­fikę życia w spo­łecz­no­ści i wresz­cie o to, co zna­czy wypy­cha­nie pew­nych osób poza jej gra­nice. Sto­su­nek do pro­sty­tu­cji od zawsze wiąże się z kwe­stiami rasy, gra­nic, migra­cji i toż­sa­mo­ści naro­do­wej, cza­sami otwar­cie, ale czę­ściej w spo­sób nie­wi­doczny na pierw­szy rzut oka. Praca sek­su­alna jest jak skrytka, w któ­rej spo­łe­czeń­stwo prze­cho­wuje swoje naj­głęb­sze obawy i lęki.

Być może naj­trud­niej­sze pyta­nia pro­wo­ko­wane przez pro­sty­tu­cję doty­czą tego, co zna­czy być kobietą w patriar­chal­nym spo­łe­czeń­stwie. Femi­ni­styczna pisarka Kate Mil­lett zauważa, że zgod­nie z reto­ryką femi­ni­stek "wszyst­kie kobiety to pro­sty­tutki, a mał­żeń­stwo jest pro­sty­tu­cją"q1. Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie od dawna zdają sobie sprawę z wza­jem­nego prze­ni­ka­nia się pro­sty­tu­cji jako meta­fory i jako kon­kret­nego zawodu. W 1977 roku kolek­tyw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie PROS - Pro­gramme for Reform of the Law on Soli­ci­ting - napi­sał w kul­to­wym bry­tyj­skim maga­zy­nie femi­ni­stycz­nym "Spare Rib", że ocze­kuje od ruchu wyzwo­le­nia kobiet "prze­my­śle­nia tej sprawy [pro­sty­tu­cji] i pod­ję­cia dys­ku­sji, ale nie wyko­rzy­sty­wa­nia jej", wyja­śnia­jąc, że ruch kobiecy "wyko­rzy­sty­wał okre­śle­nie "pro­sty­tutka" w bar­dzo paskudny spo­sób, odno­sząc się do gospo­dyń domo­wych, w celu uję­cia jed­nym sło­wem swo­jej wizji sytu­acji uci­ska­nych kobiet"q2. W tek­ście zwra­cano także uwagę na to, że za goto­wo­ścią do się­ga­nia po pro­sty­tu­cję jako meta­forę nie idzie prak­tyczne wspar­cie osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie w walce o dekry­mi­na­li­za­cję ich pracy.

Pod pew­nymi wzglę­dami nie­wiele się zmie­niło. W nie­chęci współ­cze­snych femi­ni­stek do pro­sty­tu­cji nie ma cie­nia prag­ma­ty­zmu. Wię­cej ener­gii poli­tycz­nej zużywa się na utrud­nia­nie pracy sek­su­al­nej niż na to, czego rze­czy­wi­ście potrzeba, czyli na przy­kład pomoc oso­bom pra­cu­ją­cym sek­su­al­nie w uni­ka­niu ści­ga­nia przez sądy czy zapew­nie­nie im alter­na­tyw­nych źró­deł dochodu, które byłyby czymś wię­cej niż powszech­nie sza­no­waną harówką. Jak powie­działa Cey­enne Doro­show, trans­pł­ciowa pra­cow­nica sek­su­alna i jedna z waż­niej­szych dzia­ła­czek w swo­jej spo­łecz­no­ści: "Skar­bie, jeśli nie chcesz, żeby osoby pra­cu­jące sek­su­alne wyko­ny­wały tę pracę, to je zatrud­niaj! Zatrud­niaj je, przed­staw jakieś roz­wią­za­nie!"q3.

Naszym prio­ry­te­tem jest bez­pie­czeń­stwo i prze­trwa­nie osób, które sprze­dają seks. Tak jak Doro­show czy kie­dyś PROS, sku­piamy się przede wszyst­kim na kwe­stiach prak­tycz­nych i mate­rial­nych, a nie na wymia­rze sym­bo­licz­nym czy meta­fo­rycz­nym. Podej­ście do seksu z tej per­spek­tywy pro­wo­kuje pewne pyta­nia. W jakich warun­kach oso­bie, która chce zre­zy­gno­wać z pracy sek­su­al­nej, naj­ła­twiej jest to zro­bić? Jakie warunki skła­niają ludzi do świad­cze­nia usług sek­su­al­nych albo czy­nią z pracy sek­su­al­nej jedyną szansę na prze­ży­cie? Co wzmac­nia pozy­cję osoby pra­cu­ją­cej sek­su­al­nie w nego­cja­cjach z pra­co­dawcą, a co ją osła­bia? Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie na całym świe­cie korzy­stają z podob­nych stra­te­gii bez­pie­czeń­stwa: pil­nują, żeby w sąsied­nim pokoju była zaufana osoba, a na ulicy trzy­mają się w nie­wiel­kich grup­kach, otwar­cie spi­sują numer reje­stra­cyjny samo­chodu klienta albo każą mu się wyle­gi­ty­mo­wać, żeby uświa­do­mić mu, że nie jest ano­ni­mowy. Czy osoba pra­cu­jąca sek­su­al­nie może popro­sić o wspar­cie kole­żankę czy kolegę, jeśli na przy­kład klient odmówi zało­że­nia pre­zer­wa­tywy? Jakie mogą być kon­se­kwen­cje wezwa­nia poli­cji albo samego faktu, że funk­cjo­na­riu­sze zauważą taką grupkę na ulicy? Co dla osoby pra­cu­ją­cej sek­su­al­nie ozna­cza, że klient albo szef boi się poli­cji? Kto jest zagro­żony depor­ta­cją albo bez­dom­no­ścią i dla­czego? Takie wła­śnie kwe­stie, zwią­zane z mate­rial­nymi warun­kami życia, są cie­kawe dla nas jako auto­rek i jako pra­cow­nic sek­su­al­nych.

To nie jest pamiętnik

W tej książce - a także w per­spek­ty­wie współ­cze­snego lewi­co­wego ruchu osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie - nie cho­dzi o czer­pa­nie przy­jem­no­ści z pracy sek­su­al­nej. Nie będziemy tu wysu­wać argu­men­tów, że praca sek­su­alna to źró­dło "uwła­sno­wol­nie­nia" [ang. empo­wer­ment]. Nie inte­re­suje nas budo­wa­nie nar­ra­cji wokół kwe­stii wol­no­ści sek­su­al­nej czy domnie­ma­nej zdol­no­ści branży usług sek­su­al­nych do umoż­li­wie­nia pra­cow­ni­com i pra­cow­ni­kom oraz klien­tom i klient­kom sek­su­al­nej samo­re­ali­za­cji. Wbrew ocze­ki­wa­niu, żeby­śmy jako osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie "podzie­liły się swoją histo­rią", ta książka nie jest pamięt­ni­kiem i nie zawiera opi­sów orgii. (Cho­ciaż jak powie­działy osoby zało­ży­ciel­skie "$pread" w wywia­dzie udzie­lo­nym z oka­zji wyda­nia pierw­szego numeru tego cza­so­pi­sma osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie: "Nie pla­nu­jemy nikogo pod­nie­cać, ale ludzi kręcą naj­róż­niej­sze rze­czy, więc nie­wy­klu­czone, że ktoś się pod­nieci walką o spra­wie­dli­wość spo­łeczną dla osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie")q4. Nie inte­re­suje nas two­rze­nie wspól­nego ruchu z męż­czy­znami kupu­ją­cymi seks. Nie jeste­śmy tu po to, żeby budo­wać pomnik "życz­li­wego" klienta ani pro­pa­go­wać ideę, że jaki­kol­wiek klient ma "prawo" do seksu. Nie chcemy na pierw­szym miej­scu sta­wiać dys­ku­sji o tym, czy branża usług sek­su­al­nych, a nawet sam seks, jest zja­wi­skiem z natury dobrym lub złym4. Co wię­cej - jak poka­żemy w kolej­nych roz­dzia­łach tej książki - nie trak­tu­jemy też bez­kry­tycz­nie tego, co ozna­cza "praca" w warun­kach nie­na­sy­co­nego glo­bal­nego kapi­ta­li­zmu i nad­cho­dzą­cej kata­strofy kli­ma­tycz­nej.

Nie­któ­rzy zwo­len­nicy praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie pró­bują oka­zać swoje wspar­cie, uży­wa­jąc argu­mentu, że branża usług sek­su­al­nych wcale nie jest sie­dli­skiem sek­si­zmu i mizo­gi­nii - naszym zda­niem to mocno nie­tra­fione. Branża sek­su­alna jest sek­si­stow­ska i mizo­gi­niczna. Nie twier­dzimy, że w ramach pracy sek­su­al­nej nikomu nie dzieje się krzywda albo że ewen­tu­alna krzywda jest nie­wielka i można ją zba­ga­te­li­zo­wać. Wręcz prze­ciw­nie, nasza książka kon­cen­truje się wła­śnie na zagro­że­niach zwią­za­nych z pracą sek­su­alną, takich jak prze­moc, wyzysk, aresz­to­wa­nie, pozba­wie­nie wol­no­ści, eks­mi­sje czy depor­ta­cja.

Jeste­śmy femi­nist­kami. Kobiety, zarówno trans-, jak i cispł­ciowe, stoją w cen­trum naszej poli­tyki, a co za tym idzie, także tej książki. Usługi sek­su­alne świad­czą osoby wszyst­kich płci: trans- i cispł­ciowi męż­czyźni, osoby nie­bi­narne, a także iden­ty­fi­ku­jące się z płciami wystę­pu­ją­cymi w spo­łe­czeń­stwach rdzen­nych i poza glo­bal­nym Zacho­dem, takimi jak hidźra, fa'afa­fine czy two-spi­rit. Ważne, żeby o tym pamię­tać, gdyż płeć poszcze­gól­nych osób kształ­tuje ich drogę do pracy sek­su­al­nej, doświad­cze­nia w tej branży oraz póź­niej­sze życie. Jed­no­cze­śnie nie można zapo­mi­nać, że branża usług sek­su­al­nych jest upł­cio­wiona [gen­de­red]: więk­szość osób sprze­da­ją­cych seks to kobiety, a więk­szość osób za seks pła­cą­cych to męż­czyźni. W książce czę­sto piszemy o oso­bach pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie w rodzaju żeń­skim, a o ich klien­tach - w męskim. Nie tkwimy w błęd­nym prze­świad­cze­niu, że doty­czy to abso­lut­nie każ­dej sytu­acji, ale nie jest to też pomyłka czy nie­prze­my­ślany zabieg. To świa­domy wybór, ponie­waż naszym zda­niem odzwier­cie­dla on realia branży usług sek­su­al­nych, a także nasze oso­bi­ste femi­ni­styczne prze­ko­na­nia i prio­ry­tety.

Być może spo­dzie­wa­cie się sta­ty­styk i danych licz­bo­wych na "dowód", że pro­sty­tu­cja jest taka albo siaka. Tego typu argu­menty padają w wielu ist­nie­ją­cych już książ­kach opo­wia­da­ją­cych się za dekry­mi­na­li­za­cją pracy sek­su­al­nej (lub jej prze­ciw­nych). Dane są oczy­wi­ście przy­datne, a w wielu kon­tek­stach wręcz nie można się bez nich obejść. Kiedy WHO (Świa­towa Orga­ni­za­cja Zdro­wia) zasta­na­wia się, jak ogra­ni­czyć skalę zaka­żeń wiru­sem HIV wśród osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, potrze­buje danych licz­bo­wych. Cza­sami jed­nak kur­czowe trzy­ma­nie się sta­ty­styk może prze­ro­dzić się w formę "argu­mentu z auto­ry­tetu": ktoś powo­łuje się na wnio­ski z jed­nego bada­nia, ktoś na prze­ciwne wnio­ski z innego, a dys­ku­sję "wygrywa" ten, czyje cyferki łatwiej zapa­mię­tać albo czyje bada­nie opu­bli­ko­wano w bar­dziej pre­sti­żo­wym cza­so­pi­śmie. Nie­które bada­nia mają niską jakość albo są nie­wła­ści­wie wyko­rzy­sty­wane przez komen­tu­ją­cych i w rezul­ta­cie mar­nuje się czas na dys­ku­sje o wia­ry­god­no­ści danego arty­kułu, zamiast odwo­łać się do pro­stej logiki i empa­tii. Pole­ga­nie na sta­ty­stykach w deba­cie o pro­sty­tu­cji wynika czę­sto z naszej nie­wi­dzial­no­ści oraz z faktu, że nie jeste­śmy trak­to­wane poważ­nie jako uczest­niczki dys­ku­sji. Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie mogą wyda­wać się obce i tajem­ni­cze, a pod­no­szone przez nas kwe­stie zbyt poli­tyczne, gdy tym­cza­sem liczby dodają otu­chy, wydają się apoli­tyczne i mądre.

Ow­szem, uży­wamy danych licz­bo­wych - zarówno w naszych książ­kach, jak i w dzia­łal­no­ści akty­wi­stycz­nej - ale nie są one dla nas naj­waż­niej­sze. Zamiast rzu­cić kil­koma klu­czo­wymi wskaź­ni­kami, które "potwier­dzą słusz­ność" argu­men­ta­cji osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, chcemy raczej, żeby czy­tel­niczki empa­tycz­nie zasta­no­wiły się nad tym, jak zmiany w pra­wie kar­nym wpły­wają na zmianę moty­wa­cji i zacho­wań osób świad­czą­cych usługi sek­su­alne, a także klien­tów, poli­cji, mene­dże­rów i osób wynaj­mu­ją­cych lokale, w któ­rych świad­czy się te usługi. Jeśli zro­zu­mie­cie, jak i dla­czego zmie­niają się te zacho­wa­nia, dużo lepiej zro­zu­mie­cie to, jak zmiany w pra­wie kar­nym prze­kła­dają się na zwięk­sze­nie - lub zmniej­sze­nie - bez­pie­czeń­stwa osób świad­czą­cych usługi sek­su­alne.

"Wystarczą dwie minuty, żeby upolitycznić dziwkę"

Pra­cow­nice sek­su­alne były pierw­szymi femi­nist­kami. Choć czę­sto postrze­gano je jako ska­zane na łaskę cudzych kapry­sów, osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie uczest­ni­czyły w budo­wie i kształ­to­wa­niu ruchów spo­łecz­nych na całym świe­cie. W śre­dnio­wiecz­nej Euro­pie pra­cow­nice "domów publicz­nych" zrze­szały się w gil­diach i od czasu do czasu orga­ni­zo­wały strajki lub pro­te­sty uliczne w odpo­wie­dzi na bru­talne akcje orga­nów ści­ga­nia, zamy­ka­nie miejsc pracy lub nie­ak­cep­to­walne warunki pracyq5. W XV wieku w Bawa­rii posta­wione w stan oskar­że­nia pro­sty­tutki oznaj­miły raj­com miej­skim, że ich dzia­łal­ność sta­nowi pracę, a nie grzechq6. W 1859 roku pewna pro­sty­tutka (pod pseu­do­ni­mem Kolejna Nie­szczę­śnica) tak napi­sała w liście do "The Times of Lon­don": "Ja postę­puję roz­trop­nie i za nic sobie mam was i waszych poli­cjan­tów. Sto­icie tacy gła­dziutcy i gada­cie o moral­no­ści, dla­czego? Czym jest moral­ność?"q7. W roku 1917 dwie­ście pro­sty­tu­tek wzięło udział w mar­szu w San Fran­ci­sco - wyda­rze­nie to nazywa się cza­sem "pierw­szym mar­szem kobiet" - sprze­ci­wia­jąc się zamy­ka­niu "domów publicz­nych". Jedna z osób prze­ma­wia­ją­cych pod­czas mar­szu oznaj­miła: "Nie­mal wszyst­kie z tych kobiet są mat­kami lub mają kogoś innego na utrzy­ma­niu. To sytu­acja eko­no­miczna zmu­sza je do takiego życia [...]. Ata­ku­jąc nas, niczego nie wskó­ra­cie. Może zaj­mij­cie się raczej tą sytu­acją eko­no­miczną?"q8.

Wza­jemna tro­ska jest aktem poli­tycz­nym. W cza­sach dru­giej fali femi­ni­zmu wiele rady­kal­nych pio­nie­rek ruchu wspól­nie wycho­wy­wało dzieci i opie­ko­wało się sobą nawza­jem, wykra­cza­jąc poza ogra­ni­cze­nia bio­lo­gicz­nej rodziny. Znacz­nie mniej znane i pomi­jane w tra­dy­cyj­nych prze­ka­zach o histo­rii femi­ni­zmu są dużo wcze­śniej­sze podobne dzia­ła­nia pra­cow­nic sek­su­al­nych. Na przy­kład w XIX-wiecz­nych Wiel­kiej Bry­ta­nii i Irlan­dii pro­sty­tutki two­rzyły spo­łecz­no­ści samo­po­mo­cowe, dzie­ląc się docho­dami i opieką nad dziećmi. Jeden z ówcze­snych dzien­ni­ka­rzy napi­sał, że "naczelną zasadą jest dzie­le­nie się tym, co się posiada [...]. W trud­nych cza­sach jedna rodzina chęt­nie pomaga innej albo kilka składa się na jedną [...]. Wszyst­kie dochody tra­fiają do jed­nej kasy i z nich utrzy­muje się wspólne ogni­sko domowe"q9.

Podob­nie watem­bezi [kobiety pra­cu­jące na zewnątrz] w Nairobi w cza­sach kolo­nial­nych two­rzyły więzi finan­sowe, pła­ciły za sie­bie wza­jem­nie grzywny albo prze­ka­zy­wały sobie mają­tek po śmierciq10. Choć z zewnątrz tego nie widać, zwy­czaj dzie­le­nia się zaso­bami - w tym pie­niędzmi, prze­strze­nią do pracy, a nawet klien­tami - utrzy­muje się do dziś jako ważny ele­ment akty­wi­zmu osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie.

Osoby pra­cu­jące czę­sto orga­ni­zują zrzutki, żeby zapo­biec eks­mi­sji albo zapew­nić miesz­ka­nie w razie nagłej potrzeby. Takie wspól­no­towe dzie­le­nie się zaso­bami sta­nowi czę­sto jedyną siatkę bez­pie­czeń­stwa dla osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, które padły ofiarą kra­dzieży lub napa­ści, przez co muszą wziąć wolne, żeby wydo­brzeć.

Dzia­ła­nia kolek­tywne doty­czą także wza­jem­nej obrony. Kiedy w 2010 roku w mia­steczku Thika w Kenii zamor­do­wano osiem pra­cow­nic sek­su­al­nych, z całego kraju ścią­gnęły tłumy innych, żeby wyra­zić wspar­cie. Jak pisze Phe­li­ster Abdalla z Kenya Sex Wor­kers Alliance: "W Thice pro­te­sto­wały setki osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie z róż­nych regio­nów Kenii [...] zamor­do­wano nasze sio­stry, więc miarka się prze­brała"q11.

Odwaga i siła osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie ode­grała ważną rolę w wielu ruchach wyzwo­leń­czych. W latach pięć­dzie­sią­tych XX wieku pro­sty­tutki brały udział w powsta­niu Mau Mau, które dopro­wa­dziło do wyzwo­le­nia Kenii spod kolo­nial­nej wła­dzy Bry­tyj­czy­kówq12. W następ­nych dwóch deka­dach uczest­ni­czyły w zamiesz­kach w Comp­ton's Cafe­te­ria w San Fran­ci­sco i w nowo­jor­skim Sto­ne­wall Inn, które sta­no­wiły kata­li­za­tor walki o prawa osób LGBTQ w Sta­nach Zjed­no­czo­nychq13. W cza­sach szyb­kich prze­mian spo­łecz­nych osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie z klasy robot­ni­czej czę­sto znaj­dują się w cen­trum wyda­rzeń. Jak ujęła to Margo St. James, akty­wistka na rzecz praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie, "wystar­czą dwie minuty, żeby upo­li­tycz­nić dziwkę"q14.

St. James zacie­kle bro­niła nęka­nych przez poli­cję "dewian­tów i dewian­tek sek­su­al­nych" w San Fran­ci­sco, gdzie miesz­kała. "Czas naj­wyż­szy, żeby dziwki się zor­ga­ni­zo­wały", powie­działa kie­dyś w wywia­dzie. "Homo­sek­su­ali­ści się zor­ga­ni­zo­wali i teraz gli­nia­rze boją się ich prze­śla­do­wać"q15. W latach sie­dem­dzie­sią­tych, kiedy osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie nie miały prak­tycz­nie żad­nej publicz­nej plat­formy, St. James dzia­łała w ruchu walki o prawa gejów i otwar­cie iden­ty­fi­ko­wała się jako "dziwka" w szcze­rej roz­mo­wie z "Rol­ling Stone", przed­sta­wia­jąc swoją wizję uwol­nie­nia kobie­cej sek­su­al­no­ści od "cip­ko­wego patrolu" pań­stwa. Zało­żyła orga­ni­za­cję COY­OTE (Call Off Your Old Tired Ethics), ukró­ciła powszechną w Kali­for­nii prak­tykę przy­mu­so­wej kwa­ran­tanny i poda­wa­nia leków aresz­to­wa­nym oso­bom pra­cu­ją­cym sek­su­al­nie, a w jej "Balach Dzi­wek" wzięło udział 12 tysięcy gości i gościń, w tym cele­bryci i poli­tyczkiq16. Powią­za­nie pro­sty­tu­cji z poli­tyką na rzecz przy­jem­no­ści i ruchu queer - w szczy­to­wym okre­sie roz­woju kontr­kul­tury lat sie­dem­dzie­sią­tych - oka­zało się sku­tecz­nym spo­so­bem zwró­ce­nia uwagi na prawa osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie.

W 1974 roku w Etio­pii osoby świad­czące usługi sek­su­alne przy­łą­czyły się do nowo powsta­łej Kon­fe­de­ra­cji Związ­ków Zawo­do­wych Etio­pii [Con­fe­de­ra­tion of Ethio­pian Labour Unions, CELU] i uczest­ni­czyły w strajku, który przy­czy­nił się do oba­le­nia rząduq17. W Euro­pie korze­nie współ­cze­snego ruchu się­gają roku 1975, kiedy we Fran­cji pra­cow­nice sek­su­alne zaczęły oku­po­wać kościoły, żeby zapro­te­sto­wać prze­ciwko kry­mi­na­li­za­cji, bie­dzie i bru­tal­no­ści poli­cji. Sta­no­wiło to impuls do podob­nych dzia­łań w Lon­dy­nie, gdzie w 1980 roku człon­ki­nie English Col­lec­tive of Pro­sti­tu­tes urzą­dziły oku­pa­cję kościo­łów na King's Crossq18. W póź­niej­szych latach osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie anga­żo­wały się na przy­kład w pro­cesy prze­ciwko gen­try­fi­ka­cji parku Gezi w Stam­buleq19.

W latach sie­dem­dzie­sią­tych i osiem­dzie­sią­tych w Wiel­kiej Bry­ta­nii ruch na rzecz praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie łączył się ści­śle z kam­pa­nią "płaca za prace domowe" [wages for house­work]. Mark­si­stow­skie femi­nistki wska­zały na war­tość nie­od­płat­nej pracy repro­duk­cyj­nej i domo­wej kobiet i doma­gały się rady­kal­nej reor­ga­ni­za­cji spo­łe­czeń­stwa, tak by zaczęto doce­niać pracę kobiet. Mniej wię­cej w tym samym okre­sie grupa femi­ni­styczna Wages Due Les­bians połą­czyła kwe­stie prac domo­wych, pracy sek­su­al­nej i pracy kobiet w hete­ro­sek­su­al­nych związ­kach w dekla­ra­cji soli­dar­no­ścio­wej wyda­nej w 1977 roku w odpo­wie­dzi na repre­sje ze strony poli­cji oby­cza­jo­wej: "Za każ­dym razem, kiedy kobie­tom udaje się wywal­czyć przy­naj­mniej część należ­nego nam wyna­gro­dze­nia, to wzmac­nia nas wszyst­kie i dowo­dzi, że usług kobiet nie można trak­to­wać jako cze­goś oczy­wi­stego"q20.

W latach osiem­dzie­sią­tych ruch na rzecz praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie coraz bar­dziej się umię­dzy­na­ro­da­wiał. W Amster­da­mie i Bruk­seli odbyły się odpo­wied­nio pierw­szy i drugi Świa­towy Kon­gres Dzi­wek [World Who­res' Con­gress], a nowe grupy zaczęły powsta­wać w Austra­lii, Taj­lan­dii, Bra­zy­lii, RPA, Uru­gwaju i wielu innych kra­jach.

W roku 1997 cztery tysiące osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie wzięło udział w histo­rycz­nej pierw­szej Kra­jo­wej Kon­fe­ren­cji Osób Pra­cu­ją­cych Sek­su­al­nie [Natio­nal Con­fe­rence of Sex Wor­kers] w Indiach, zor­ga­ni­zo­wa­nej przez Dur­bar Mahila Saman­waya Com­mit­tee (DMSC). Na kolej­nym spo­tka­niu, w roku 2001, do Kol­katy przy­było już 25 tysięcy uczest­ni­czek i uczest­ni­ków, żeby nagło­śnić swoje żąda­nia, z trans­pa­ren­tami o tre­ści: "Chcemy chleba. Chcemy też róż"5.

W Boli­wii w poło­wie pierw­szej dekady XXI wieku 35 tysięcy pra­cow­nic sek­su­al­nych z całego kraju wzięło udział w serii kolek­tyw­nych akcji prze­ciwko bru­tal­no­ści poli­cji i zamy­ka­niu miejsc pracy. "Wal­czymy o prawo do pracy i o prze­trwa­nie naszych rodzin", mówiła Lily Cor­tez, liderka Aso­cia­ción de Tra­ba­ja­do­ras Noc­tur­nas z El Alto, oto­czona przez pro­sty­tutki, które w geście pro­te­stu zaszyły sobie usta. "Jutro pogrze­biemy się żyw­cem, jeśli nie docze­kamy się natych­mia­sto­wej reak­cji"q21.

Część osób w ramach strajku odmó­wiła pod­da­wa­nia się obo­wiąz­ko­wym bada­niom na infek­cje prze­no­szone drogą płciową, "dopóki nie będziemy mogły spo­koj­nie pra­co­wać bez nęka­nia"q22. Inne blo­ko­wały ruch uliczny albo urzą­dzały strajki gło­doweq23. "Jeste­śmy nie­ko­cha­nymi cór­kami Boli­wii", mówiła Yuly Perez z Orga­ni­za­ción Nacio­nal para la Eman­ci­pa­ción de las Muje­res en Estado de Pro­sti­tu­ción. "Jeste­śmy znie­na­wi­dzone przez spo­łe­czeń­stwo, które regu­lar­nie korzy­sta z naszych usług, i igno­ro­wane przez insty­tu­cje, które mają obo­wią­zek nas chro­nić [...]. [Będziemy] ze wszyst­kich sił wal­czyły o należne nam prawa"q24.

"Rozpętało się piekło - między prostytutką a ruchem feministycznym"

Choć pro­sty­tutki można uznać za pio­nierki femi­ni­zmu, ich sto­sunki z szer­szym ruchem femi­ni­stycz­nym od zawsze były dość napięte. W poło­wie XIX wieku, kiedy kobiety z klasy śred­niej podej­mo­wały pracę zawo­dową i tym samym wkra­czały do sfery publicz­nej, stwo­rzono nową rolę, która łączyła ide­alne war­to­ści i atry­buty przy­pi­sy­wane kobie­tom z klasy śred­niej z pracą zarob­kową. W jakimś sen­sie można by to uznać za pro­jekt femi­ni­styczny, ponie­waż rze­koma moralna wyż­szość tych kobiet uza­sad­niała ich rosnący udział w życiu publicz­nym, w tym pracę poza domem, prawo wła­sno­ści, prawo głosu i tak dalej. Rów­no­cze­śnie pro­fe­sjo­na­li­za­cja roli opie­kuń­czej w ramach dzia­łań filan­tro­pij­nych czy pracy socjal­nej opie­rała się raczej na repro­du­ko­wa­niu usta­lo­nych ról płcio­wych niż na ich kwe­stio­no­wa­niu. Kobiety te umac­niały swoją pozy­cję w hie­rar­chii spo­łecz­nej, sytu­ując się ponad klasą robot­ni­czą, a zwłasz­cza kobie­tami i dziećmi z tej klasy, które trak­to­wano jako obiekty mater­na­li­stycz­nych i repre­syj­nych form "tro­ski"q25.

To zaś dopro­wa­dziło do powsta­nia "prze­my­słu ratun­ko­wego" (zgod­nie z nazew­nic­twem zapro­po­no­wa­nym przez antro­po­lożkę Laurę Agustín), czyli roz­ma­itych sys­te­mów spo­łecz­nych nagród zwią­za­nych z "nawra­ca­niem" pro­sty­tu­tek, a także ochroną dzieci i rato­wa­niem zwie­rzątq26. (W ramach tych nowych dzia­łań filan­tro­pij­nych wrzu­cano więc dzieci, zwie­rzęta i pro­sty­tutki do jed­nego worka, co w praw­dzie nie wprost, ale pozwala nam się zorien­to­wać, jak postrze­gano wów­czas kobiety świad­czące usługi sek­su­alne). Prze­mysł ratun­kowy umoż­li­wiał kobie­tom z klasy śred­niej wywal­cze­nie sobie prze­strzeni jako oby­wa­tel­kom i pod­mio­tom poli­tycz­nym w sfe­rze publicz­nej - kosz­tem ich sióstr z klasy robot­ni­czej, któ­rych życie coraz sil­niej nad­zo­ro­wanoq27. W 1877 roku wybuchł skan­dal, kiedy Natio­nal Society for the Pre­ven­tion of Cru­elty to Chil­dren (NSPCC) po raz pierw­szy posta­wiło zarzuty okru­cień­stwa wobec dzieci przed­sta­wi­cie­lom klasy wyż­szej: wcze­śniej "prze­pro­wa­dzili już trzy­dzie­ści osiem podob­nych spraw prze­ciwko bied­nym, nie­wy­kształ­co­nym rodzi­nom"q28. Nawet kiedy ich inte­resy cza­sem się pokry­wały, jak w przy­padku wspól­nej walki prze­ciwko Usta­wom o cho­ro­bach zakaź­nych [Con­ta­gious Dise­ases Acts] w latach sześć­dzie­sią­tych XIX wieku, sufra­żystki i inne femi­nistki zwy­kle nie postrze­gały pra­cow­nic sek­su­al­nych jako rów­nych sobie. (Porów­ny­wa­nie pra­cow­nic sek­su­al­nych do zwie­rząt na­dal mocno się trzyma w nie­któ­rych krę­gach femi­ni­stycz­nego akty­wi­zmu anty­pro­sty­tu­cyj­nego, gdzie kobiety pra­cu­jące sek­su­al­nie przy­rów­nuje się do psich asy­sten­tów, zwie­rzątek domo­wych i poke­mo­nów)q29.

Dys­kom­fort, jaki u femi­ni­stek wywo­ły­wała bli­skość pra­cow­nic sek­su­al­nych, osią­gnął szczy­towy poziom w cza­sie tak zwa­nych wojen sek­su­al­nych w latach osiem­dzie­sią­tych i dzie­więć­dzie­sią­tych XX wieku. Rady­kalne femi­nistki ście­rały się wów­czas z femi­nist­kami "pro­sek­su­al­nymi" w kwe­stiach por­no­gra­fii i pro­sty­tu­cjiq30. Z per­spek­tywy rady­kal­nych femi­ni­stek praca sek­su­alna utrwala patriar­chalną prze­moc wobec kobiet (będąc jed­no­cze­śnie jej rezul­ta­tem). Pogląd ten roz­cią­gał się cza­sem nawet na wszyst­kie hete­ro­nor­ma­tywne zacho­wa­nia sek­su­alne, a także seks w miej­scach publicz­nych i kink (prak­tyki koja­rzone zwy­kle z BDSM, czyli "wią­za­niem, domi­na­cją, sady­zmem i maso­chi­zmem").

W ówcze­snej epoce sku­piano się przede wszyst­kim na cen­zo­ro­wa­niu por­no­gra­fii i "zwięk­sza­niu świa­do­mo­ści", nie dążono do kry­mi­na­li­za­cji pracy sek­su­al­nej, nie­mniej jed­nak w ruchu femi­ni­stycz­nym upo­wszech­niła się postawa żar­li­wego sprze­ciwu wobec pro­sty­tu­cji. Pisarka Janice Ray­mond twier­dziła, że "pro­sty­tu­cja to gwałt, za który dostaje się pie­nią­dze", zda­niem Kath­leen Barry kupo­wa­nie i sprze­da­wa­nie seksu jest zaś "destruk­cyjne dla ludz­kiego życia"q31.

W reak­cji poja­wiła się linia obrony por­no­gra­fii i pro­sty­tu­cji, oparta na ide­ach wyzwo­le­nia sek­su­al­nego poprzez non­kon­for­mi­styczną eks­pre­sję sek­su­alną, jak BDSM czy "queero­wa­nie" toż­sa­mo­ści gejów i les­bi­jek. Wiele femi­ni­stek "pro­sek­su­al­nych" czy "rady­kal­nie sek­su­al­nych" twier­dziło, że oglą­da­nie por­no­gra­fii nie tylko jest źró­dłem przy­jem­no­ści i edu­ka­cji, lecz może wręcz poło­żyć kres patriar­chal­nej kon­troli nad eks­pre­sją sek­su­alną kobietq32. Co wię­cej, branża usług sek­su­al­nych poka­zy­wała środ­kowy palec insty­tu­cji mał­żeń­stwa, uka­zu­jąc hipo­kry­zję kon­ser­wa­tyw­nej, mono­ga­micz­nej hete­ro­normy. Choć duża część osób wal­czą­cych o wol­ność sek­su­alną pra­co­wała sek­su­al­nie - na przy­kład akty­wistka na rzecz osób z AIDS i spo­łecz­no­ści LGBTQ Amber Hol­li­baugh - wiele dzia­ła­czek prosek­su­al­nych wysu­wało swoje argu­menty z per­spek­tywy "cywi­lów". Obrona por­no­gra­fii czę­sto ozna­czała raczej obronę prawa do jej oglą­da­nia niż do wystę­po­wa­nia w tego typu mate­ria­łach.

Rady­kalne femi­nistki nazy­wały te pro­sek­su­alne "wujami Tomami"6, pod­po­rząd­ko­wu­ją­cymi się pry­ma­towi męskiej sek­su­al­no­ści, same zaś mie­rzyły się z kolei z zarzu­tem bycia "cnot­kami"q33, które dążą do utrwa­le­nia sek­su­al­nego pury­ta­ni­zmu. Zamiast kon­cen­tro­wać się na "pracy" w pracy sek­su­al­nej, zarówno femi­nistki pro­sek­su­alne, jak i anty­pro­sty­tu­cyjne zaj­mo­wały się sek­sem w wymia­rze sym­bo­licz­nym. Obie grupy zasta­na­wiały się, jakie impli­ka­cje dla ich pozy­cji jako kobiet ma ist­nie­nie branży usług sek­su­al­nych; obie grupy uwa­żały też te roz­wa­ża­nia za waż­niej­sze niż na przy­kład kwe­stia tego, jak można mate­rial­nie popra­wić jakość życia pra­cow­nic sek­su­al­nych w ich spo­łecz­no­ściach. Femi­nistki zawie­siły się na idei seksu i tego, czy jest "dobry", czy "zły" dla kobiet (upie­ra­jąc się przy tym, że tylko jedna odpo­wiedź może być poprawna), łatwo więc przy­szło im postrze­ga­nie figury Pro­sty­tutki wyłącz­nie przez pry­zmat tego, co dla nich repre­zen­to­wała. Przy­własz­czały sobie doświad­cze­nia pra­cow­nic sek­su­al­nych, żeby lepiej zro­zu­mieć swoje wła­sne.

O takim podej­ściu femi­ni­stek mówiła na przy­kład akty­wistka anty­pro­sty­tu­cyjna Dorchen Leidholdt: "Ta odin­dy­wi­du­ali­zo­wana, zde­hu­ma­ni­zo­wana istota repre­zen­tuje typową kobietę [...]. Zastę­puje ona nas wszyst­kie i bie­rze na sie­bie prze­moc, któ­rej my zaczy­namy się prze­ciw­sta­wiać"q34. To w tym kon­tek­ście twór­czość Andrei Dwor­kin, byłej pro­sty­tutki, zaczęła wywie­rać wielki wpływ na cały ruch, nada­jąc nowy ton kry­tyce pracy sek­su­al­nej. Jak pisała, Pro­sty­tutka "dosłow­nie żyje na co dzień jako kobieta brudna, splu­ga­wiona. To nie jest żadna meta­fora. To kobieta pokryta bru­dem, to zna­czy, że każdy męż­czy­zna, który kie­dy­kol­wiek na niej leżał, zosta­wił kawa­łek sie­bie [...]. Postrzega się ją i trak­tuje jak - zapa­mię­taj­cie to, bo to prawda - śluz z pochwy"q35.

Z uwagi na tak kon­fron­ta­cyjny styl pisa­nia - oraz doświad­cze­nie w branży usług sek­su­al­nych - Dwor­kin przy­czy­niła się do legi­ty­mi­za­cji i nor­ma­li­za­cji uży­cia podob­nie obra­zo­wego i mizo­gi­nicz­nego języka w "femi­ni­stycz­nej" deba­cie o pra­cow­ni­cach sek­su­al­nych i ich cia­łach. Barry, dzia­ła­jąca w tych samych cza­sach co Dwor­kin, porów­ny­wała pro­sty­tutki do dmu­cha­nych lalek, "wypo­sa­żo­nych w otwory do pene­tra­cji i eja­ku­la­cji", Leidholdt zaś pytała: "kolejni obcy męż­czyźni uży­wają jej ciała jak splu­waczki na spermę [...]. Czy ist­nieje inny zawód tak sil­nie zwią­zany z płcią, że narzę­dzia pracy ogra­ni­czają się do biu­stu, pochwy i odbytu?"q36. Naukow­czy­nie Ceci­lie H?ig?rd i Liv Fin­stad pisały o kobie­tach świad­czą­cych usługi sek­su­alne, że "w głębi duszy doświad­czają samych sie­bie tylko jako tanich dzi­wek"q37.

Femi­nistki pra­cu­jące sek­su­al­nie od dawna mie­rzą się z bru­tal­nym wyklu­cze­niem, nie tylko pod posta­cią odczło­wie­cza­ją­cego języka w wywo­dach nauko­wych, lecz także dosłow­nie, kiedy nie są zapra­szane w kon­kretne miej­sca. Kate Mil­lett wspo­mina kon­fe­ren­cję femi­ni­styczną poświę­coną pro­sty­tu­cji, która odbyła się w 1971 roku. Roz­go­ry­czone pra­cow­nice sek­su­alne zaczęły doma­gać się miej­sca przy stole:

W odróż­nie­niu od nie­przy­ja­znego śro­do­wi­ska rady­kal­nego femi­ni­zmu, dzia­łaczki pro­sek­su­alne oka­zy­wały pra­cow­ni­com sek­su­al­nym życz­li­wość i wspar­cie. Ich wpływ przy­czy­nił się do ukształ­to­wa­nia roz­wi­ja­ją­cego się ruchu. W 1974 roku COY­OTE zor­ga­ni­zo­wało pierw­szy Kra­jowy Zjazd Dzi­wek [Natio­nal Hookers' Conven­tion]. Jaskra­wo­po­ma­rań­czowe ulotki nawią­zy­wały do prak­tyki wyklu­cza­nia pro­sty­tu­tek z ruchu kobie­cego: pod obraz­kiem przed­sta­wia­ją­cym dłoń doty­ka­jącą wulwy wid­niało hasło "Our Conven­tion is Dif­fe­rent: We Want Eve­ry­one to Come7"q39.

W kolej­nych dzie­się­cio­le­ciach takie rzecz­niczki jak Amber Hol­li­baugh i Annie Sprin­kle, Kath­leen Hanna i Amber Rose, łączyły kwe­stie pracy sek­su­al­nej z sek­su­al­no­ścią. Wiele osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie dzia­łało lub działa w ruchach LGBTQ, HIV/AIDS czy riot grrrl, bie­rze udział w "mar­szach szmat", anga­żuje się w kam­pa­nie na rzecz świa­do­mej zgody, edu­ka­cji sek­su­al­nej czy nie­mo­no­ga­mii.

Jak jed­nak omó­wimy głę­biej w roz­dziale 2, sek­spo­zy­tyw­ność może być zupeł­nie nie­sku­tecz­nym punk­tem wyj­ścia do roz­mowy o warun­kach real­nie panu­ją­cych w branży usług sek­su­al­nych. Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie z klasy robot­ni­czej i nie­białe od dawna kry­ty­kują rasowy i kla­sowy przy­wi­lej, któ­rym obar­czona jest taka poli­tyka: prawa pra­cow­ni­cze i bez­pie­czeń­stwo nie są toż­same z przy­jem­no­ścią, a osoby doświad­cza­jące satys­fak­cji sek­su­al­nej w pracy to zwy­kle te, które mają naj­więk­szą kon­trolę nad warun­kami, w jakich pra­cująq40. W miarę jak w epoce inter­netu debata o pro­sty­tu­cji sta­wała się coraz szer­sza i bar­dziej zło­żona, osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie zaczęły zauwa­żać, że kon­cen­tra­cja na sek­spo­zy­tyw­no­ści stała się reak­cją obronną na styg­ma­ty­zu­jące wize­runki pro­sty­tu­tek w mediachq41.

W ostat­nich latach widać wyraźną zmianę w ruchu osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie - odej­ście od mitów o "szczę­śli­wych dziw­kach" ku ana­li­zie mark­si­stow­sko-femi­ni­stycz­nej, sku­pio­nej na kwe­stiach pracyq42. Coraz czę­ściej do głosu docho­dzą też osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie z doświad­cze­niem prze­mocy, dla któ­rych te wła­śnie prze­ży­cia oraz doświad­cze­nie kry­mi­na­li­za­cji sta­no­wią impuls do dzia­łal­no­ści akty­wi­stycz­nej.

Także akty­wistki anty­pro­sty­tu­cyjne czę­sto przy­ciąga do femi­ni­zmu ich wła­sne doświad­cze­nie prze­mocy. Nie­rzadko iden­ty­fi­kują się z prze­trwan­kami pro­sty­tu­cji opo­wia­da­ją­cymi się za kry­mi­na­li­za­cją, nazy­wa­nymi także exi­ted women, czyli "uwol­nio­nymi"8. Z uwagi na wstrzą­sa­jące świa­dec­twa dozna­nej prze­mocy - oraz twarde sta­no­wi­sko w spra­wie kara­nia męż­czyzn pła­cą­cych za seks - "uwol­nione" postrzega się jako osta­teczne ucie­le­śnie­nie krzywdy kobiet, a kry­mi­na­li­za­cję klien­tów jako wyraz femi­ni­stycz­nej spra­wiedliwości.

Zawłasz­cza­nie przez wiele femi­ni­stek tematu pro­sty­tu­cji wywo­łuje dys­ku­sję na temat tego, komu wolno wypo­wia­dać się w imie­niu osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie. W dys­kur­sie anty­pro­sty­tu­cyj­nym prze­wi­jają się komen­ta­rze, że akty­wistki na rzecz praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie to przy­krywki opła­cane przez wyzy­sku­ją­cych sze­fów, pejo­ra­tyw­nie okre­ślane jako "lobby sute­ner­skie"q43. Kiedy w 2009 roku osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie zor­ga­ni­zo­wały pro­test we fran­cu­skim sena­cie, jedna z poli­ty­czek w nazwała je "alfon­sami9 prze­bra­nymi za pro­sty­tutki"q44. W roku 2016 irlandzka orga­ni­za­cja anty­pro­sty­tu­cyjna Ruhama nie­chcący prze­słała wewnętrzne mejle do redak­cji gazety uni­wer­sy­tec­kiej. Pre­zes orga­ni­za­cji pisał w nich, że jeśli mło­dzi dzien­ni­ka­rze napi­szą kry­tyczny arty­kuł, Ruhama może go zba­ga­te­li­zo­wać, nazy­wa­jąc efek­tem "myśle­nia sute­ner­skiego". Przy­ła­pany musiał póź­niej prze­pro­sić za swoje słowaq45.

Kiedy Amne­sty Inter­na­tio­nal ogło­siła, że zamie­rza wspie­rać osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie, femi­nistki orga­ni­zu­jące kam­pa­nie anty­pro­sty­tu­cyjne zalały media spo­łecz­no­ściowe hasz­ta­giem "#NoAmne­sty4Pimps" [#Nie­A­mne­stii­Dla­Al­fon­sów]q46. Prze­ro­biły w Pho­to­sho­pie cha­rak­te­ry­styczne logo orga­ni­za­cji, zastę­pu­jąc świeczkę peni­sem w chwili wytry­sku i dopi­su­jąc hasła "Chrońmy męskie orga­zmy" oraz "Chrońmy prawo męż­czyzn do wyko­rzy­sty­wa­nia klasy pro­sty­tu­owa­nej"q47.

To, że w femi­ni­stycz­nych fan­ta­zjach docho­dzi do pomie­sza­nia praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie z inte­re­sami męż­czyzn, spra­wia, że kobie­tom, które nie są pro­sty­tut­kami, łatwo się od nas odwró­cić. Finn Mac­kay, akty­wistka anty­pro­sty­tu­cyjna, napi­sała kie­dyś: "Pora opo­wie­dzieć się po któ­rejś ze stron, ponie­waż wie­lo­mi­liar­dowa "branża sek­su­alna" radzi sobie świet­nie, nie potrze­buje naszego wspar­cia, a zwłasz­cza naszej ochrony"q48.

Dzi­siaj prze­ciw­nicy i prze­ciw­niczki pro­sty­tu­cji dążą przede wszyst­kim do eli­mi­na­cji pracy sek­su­al­nej za pomocą surow­szych kar dla klien­tów. Mimo że do ruchu tego należą wła­ści­wie wyłącz­nie osoby, które sprze­da­wały seks w prze­szło­ści lub nie robiły tego ni­gdy i mało kogo spo­śród ich sze­re­gów real­nie dotknie zaostrze­nie prze­pi­sów doty­czą­cych pro­sty­tu­cji, współ­cze­sne kam­pa­nie mają na celu ode­bra­nie narzę­dzi, dzięki któ­rym osoby, które obec­nie utrzy­mują się z pracy sek­su­al­nej, mogą sprze­da­wać seks.

Rela­cje mię­dzy róż­no­rod­nymi podej­ściami do pro­sty­tu­cji - sek­spo­zy­tyw­nymi, rady­kal­nymi, libe­ral­nymi, liber­ta­riań­skimi, mark­si­stow­skimi, kar­ce­ral­nymi czy opar­tymi na oso­bi­stych doświad­cze­niach prze­trwa­nek - są dziś nie­zwy­kle napięte. Zarówno femi­nistki anty­pro­sty­tu­cyjne, jak i osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie co jakiś czas jesz­cze sil­niej oko­pują się na swo­ich pozy­cjach, żeby w jakimś stop­niu ochro­nić się przed trau­ma­ty­zu­ją­cymi inte­rak­cjami z prze­ciw­ni­kiem, gdyż każda ze stron postrzega tę drugą jako wroga. Agre­sywne debaty krążą wokół kwe­stii "zmu­sza­nia" i "wyboru", widma han­dlu ludźmi oraz punk­tów stycz­nych biedy i patriar­chatu. Nie­liczne osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie, które odwa­żają się wypo­wie­dzieć, spo­ty­kają się z naci­skami, żeby nie wykra­czały poza cia­sne gra­nice nar­ra­cyjne w rela­cjach ze swo­ich doświad­czeń. Nie­za­leż­nie od tego, w jaki spo­sób opo­wia­damy swoje histo­rie, nasz ruch wciąż pada ofiarą ata­ków tych, któ­rzy sta­wiają cho­choła "szczę­śli­wej dziwki", żeby pod­wa­żać naszą poli­tykę i nie pozwa­lać na bar­dziej zło­żoną dys­ku­sję. W końcu - o czym wie każda kobieta - trudno zostać usły­szaną, kiedy kry­tycy mogą nas zre­du­ko­wać do "zdzir".

Gliniarze, granice i feminizm karceralny

Jako "roz­wią­za­nie pro­blemu" pro­sty­tu­cji czę­sto pro­po­nuje się dzia­ła­nia poli­cyjne, w tym zaostrze­nie kon­troli gra­nic. Takie pro­po­zy­cje zgła­szają także osoby o poglą­dach lewi­co­wych. Zasta­na­wia­jące jed­nak, jak nie­wiele w zasa­dzie mówi się w takich dys­ku­sjach kon­kret­nie o poli­cji czy gra­nicach. W tej sytu­acji powstaje złu­dze­nie, że można roz­ma­wiać o prze­pi­sach regu­lu­ją­cych pracę sek­su­alną, jed­no­cze­śnie nie poru­sza­jąc kwe­stii tego, jak i przez kogo takie prze­pisy są wcie­lane w życie. A prze­cież prze­pisy prawa nie są tylko "prze­sła­niem", okre­ślają to, co wolno poli­cji w real­nym świe­cie.

Insty­tu­cje poli­cji czy gra­nic pań­stwo­wych mogą wyda­wać się nam natu­ralne czy nie­moż­liwe do unik­nię­cia, ale to sto­sun­kowo nowe wyna­lazki. We współ­cze­snej postaci się­gają korze­niami zale­d­wie XIX wieku, a jeśli przyj­rzymy się ich histo­rii, lepiej zro­zu­miemy obecną sytu­ację.

Na połu­dniu Sta­nów Zjed­no­czo­nych pierw­szymi scen­tra­li­zo­wa­nymi i wyspe­cja­li­zo­wa­nymi orga­ni­za­cjami sto­ją­cymi na straży porządku publicz­nego były patrole, któ­rych głów­nym zada­niem było łapa­nie i kara­nie ucie­ki­nie­rów i ucie­ki­nie­rek z plan­ta­cji. Histo­rycy zaj­mu­jący się tym regio­nem USA sta­wiają tezę, że "powinno się je uznać za pre­kur­so­rów współ­cze­snej ame­ry­kań­skiej poli­cji"q49.

Na początku XIX wieku w pół­noc­nych Sta­nach Zjed­no­czo­nych i w Wiel­kiej Bry­ta­nii pro­fe­sjo­nalne siły porząd­kowe stwo­rzono w odpo­wie­dzi na samo­or­ga­ni­za­cję miej­skiej klasy robot­ni­czej bun­tu­ją­cej się prze­ciwko złym warun­kom pracy i miesz­ka­nio­wym. Jak wyja­śnia histo­ryk David Whi­te­ho­use, pań­stwo potrze­bo­wało narzę­dzia kon­tro­lo­wa­nia roz­ra­sta­ją­cych się tłu­mów, pro­te­stów i straj­ków, tak żeby nie musieć wysy­łać woj­ska na ulice, co mogłoby poskut­ko­wać stwo­rze­niem męczen­ni­ków z klasy robot­ni­czej i jesz­cze sil­niej­szą rady­ka­li­za­cją oby­wa­teliq50. Poli­cja w zało­że­niu miała więc sto­so­wać prze­moc, ale nie­pro­wa­dzącą do śmierci, żeby chro­nić inte­resy kapi­ta­li­zmu i pań­stwa. Dzi­siaj histo­ria w dużym stop­niu się powta­rza - na przy­kład kiedy poli­cja powo­łuje się na "upo­waż­nie­nie od pre­zesa McDo­nald's", żeby uza­sad­nić aresz­to­wa­nie pra­cow­ni­ków restau­ra­cji doma­ga­ją­cych się pod­wy­żekq51.

Kon­trola imi­gra­cji to rów­nież w dużym stop­niu pro­dukt XIX wieku. Opiera się na kon­cep­cji niż­szo­ści raso­wej, pro­pa­go­wa­nej przez Euro­pej­czy­ków dla uspra­wie­dli­wie­nia nie­wol­nic­twa i kolo­nia­li­zmu. Żydow­skich uchodź­ców, któ­rzy w latach osiem­dzie­sią­tych i dzie­więć­dzie­sią­tych XIX wieku przy­byli do Wiel­kiej Bry­ta­nii, powi­tała fala anty­se­mi­ty­zmu; w ówcze­snych roz­pra­wach anty­se­mic­kich twier­dzono, że "han­del bia­łymi nie­wol­ni­cami [jest pro­wa­dzony] wszę­dzie [...] przez Żydów"q52. Rasi­stow­ska panika dopro­wa­dziła do uchwa­le­nia w 1905 roku Ustawy o cudzo­ziem­cach [Aliens Act], w któ­rej zawarto pierw­sze roz­wią­za­nia anty­imi­gra­cyjne w nowo­cze­snej Wiel­kiej Bry­ta­niiq53. W USA pierw­sze restryk­cje imi­gra­cyjne na pozio­mie fede­ral­nym to mię­dzy innymi Ustawa Page'a [Page Act] z 1875 roku, Ustawa o wyklu­cze­niu imi­gran­tów z Chin [Chi­nese Exc­lu­sion Act] z roku 1882 czy Ustawa Scotta [Scott Act] z 1888. Ustawy te wymie­rzono w migran­tów z Chin, zwłasz­cza osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie, acz­kol­wiek prze­zna­czano spore środki na próby odróż­nie­nia żon od pro­sty­tu­tekq54.

Obok rasi­zmu także obawy wią­żące się z płat­nym sek­sem są mocno wpi­sane w histo­rię kon­troli imi­gra­cji. Oto prze­strze­nie legi­sla­cyjne, w któ­rych rasa i płeć współ­two­rzą rasi­stow­skie kate­go­rie wyklu­cze­nia: nie­biali męż­czyźni jako han­dla­rze ludźmi, nie­białe kobiety jako bez­bronne, uwo­dzi­ciel­skie, roz­no­szące cho­roby, jedni i dru­gie jako zagro­że­nie dla orga­ni­zmu pań­stwo­wegoq55. Histo­ria poka­zuje nam, że bru­tal­ność poli­cji i służb gra­nicz­nych to nie ano­ma­lia ani poje­dyn­cze przy­padki "czar­nych owiec", ale nie­od­łączny ele­ment tych insty­tu­cji.

Ruch femi­ni­styczny powi­nien więc scep­tycz­nie pod­cho­dzić do spo­so­bów zapro­wa­dze­nia spra­wie­dli­wo­ści płcio­wej, które opie­rają się na roz­sze­rza­niu upraw­nień poli­cji czy służb imi­gra­cyj­nych. Czarne femi­nistki, na przy­kład Angela Davis, od dawna kry­ty­kują przy­wią­za­nie femi­ni­zmu do orga­nów porządku publicz­nego i zwra­cają uwagę, że poli­cjanci jawią się jako dobro­tliwi obrońcy przede wszyst­kim tym, któ­rzy naj­rza­dziej mają z nimi do czy­nie­nia. Z per­spek­tywy osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie oraz innych mar­gi­na­li­zo­wa­nych i kry­mi­na­li­zo­wa­nych grup poli­cja nie sym­bo­li­zuje bez­pie­czeń­stwa, ale realne uoso­bie­nie idei kon­troli i kary.

Femi­nizm wspie­ra­jący dzia­ła­nia poli­cji nazywa się femi­ni­zmem kar­ce­ral­nym [car­ce­ral femi­nism]. Socjo­lożka Eli­za­beth Bern­stein, jedna z pierw­szych osób, które posłu­żyły się tym ter­mi­nem, używa go w odnie­sie­niu do podej­ścia sta­wia­ją­cego na pierw­szym miej­scu "dok­trynę pra­wo­rząd­no­ści", odej­ście "od pań­stwa dobro­bytu na rzecz pań­stwa kar­ce­ral­nego trak­to­wa­nego jako jedyny apa­rat wdra­ża­nia idei femi­ni­stycz­nych"q56. Femi­nizm kar­ce­ralny kon­cen­truje się na egze­kwo­wa­niu prawa i kry­mi­na­li­za­cji jako na klu­czo­wych meto­dach zapro­wa­dze­nia spra­wie­dli­wo­ści.

Femi­nizm kar­ce­ralny zyskuje na popu­lar­no­ści, mimo że to wła­śnie poli­cja - i sze­rzej: wymiar spra­wie­dli­wo­ści kar­nej - to naj­czę­stsi sprawcy prze­mocy wobec kobiet. W Sta­nach Zjed­no­czo­nych funk­cjo­na­riu­sze poli­cji nie­pro­por­cjo­nal­nie czę­sto sto­sują prze­moc wobec swo­ich part­ne­rek i dzieciq57. Na służ­bie regu­lar­nie dopusz­czają się napa­ści, gwał­tów i nęka­niaq58. Napaść sek­su­alna to druga (po nad­mier­nym uży­ciu siły) naj­czę­ściej zgła­szana forma poli­cyj­nej prze­mocy w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, poli­cjanci na służ­bie popeł­niają zaś ponad dwu­krot­nie wię­cej napa­ści na tle sek­su­al­nym niż śred­nia dla popu­la­cji USAq59. A mowa tu tylko o przy­pad­kach, które zała­pały się do sta­ty­styk: wiele osób ni­gdy nie odważy się zgło­sić napa­ści kole­dze napast­nika. Zresztą służba poli­cyjna z natury wiąże się z prze­mocą: pod­czas aresz­to­wań czy współ­pracy przy wsa­dza­niu do wię­zie­nia, inwi­gi­la­cji czy depor­ta­cji. W 2017 roku w Wiel­kiej Bry­ta­nii wybuchł skan­dal, kiedy oka­zało się, że kobietę, która zgło­siła się jako ofiara gwałtu, lon­dyń­ska poli­cja aresz­to­wała pod zarzu­tem nie­le­gal­nej imi­gra­cjiq60. Tym­cza­sem na porządku dzien­nym są sytu­acje, w któ­rej poli­cja grozi oso­bom pra­cu­ją­cym sek­su­al­nie aresz­to­wa­niem lub depor­ta­cją, nawet jeśli zgło­siły się same jako ofiary prze­mocyq61.

Femi­nizm kar­ce­ralny czę­sto docho­dzi do głosu w deba­cie o branży usług sek­su­al­nych. Komen­ta­torki utrzy­mują, że "musimy wzmoc­nić apa­rat poli­cyjny"q62, że kry­mi­na­li­za­cja to "jedyny spo­sób", żeby skoń­czyć z han­dlem sek­sem"q63, czy że nie­które prze­jawy kry­mi­na­li­za­cji bywają sto­sun­kowo "nie­szko­dliwe"q64. Femi­nistka anty­pro­sty­tu­cyjna Cathe­rine McKin­non w pew­nym stop­niu pochwala nawet "krót­kie wyroki" dla pro­sty­tu­tek, twier­dząc, że wię­zie­nie może zapew­nić "oddech od alfon­sów i życia na ulicy". Cytuje inne femi­nistki wyzna­jące podobne poglądy, takie jak to, że "wię­zie­nie to dla wielu pro­sty­tu­ują­cych się kobiet naj­bliż­szy odpo­wied­nik schro­ni­ska dla ofiar prze­mocy" czy że "z uwagi na brak schro­nisk czy przy­tuł­ków, areszt zapew­nia tym­cza­sowe bez­pieczne schro­nie­nie"q65.

Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie nie podzie­lają tej różo­wej wizji aresztu i wię­zie­nia. Pewna pra­cow­nica sek­su­alna w Nor­we­gii powie­działa bada­czom: "Poli­cję wzywa się tylko wtedy, kiedy czło­wiek się boi, że umrze [...]. Dzwo­niąc po poli­cję, ryzy­kuje się, że straci się wszystko"q66. Osoby świad­czące usługi sek­su­alne z Kir­gi­stanu, Ukra­iny, Sybe­rii, Litwy, Mace­do­nii i Buł­ga­rii postrze­gają poli­cję jako więk­sze zagro­że­nie dla swo­jego bez­pie­czeń­stwa niż jaką­kol­wiek inną grupę, jak wynika z badań Sex Wor­kers' Rights Advo­cacy Network (SWAN)q67. W 2017 roku w Nowym Jorku kobieta Yang Song zna­la­zła się w środku taj­nej akcji poli­cyj­nej w salo­nie masażu, w któ­rym pra­co­wała. Dwa mie­siące wcze­śniej aresz­to­wano ją za pro­sty­tu­cję, w tym samym okre­sie padła ofiarą napa­ści sek­su­al­nej ze strony męż­czy­zny, który poda­wał się za funk­cjo­na­riu­sza poli­cji (nie udało się usta­lić, czy mówił prawdę)q68. Kiedy poli­cja wró­ciła do salonu, żeby znowu aresz­to­wać ją za pro­sty­tu­cję, kobieta wypa­dła, wysko­czyła lub została wypchnięta przez okno na czwar­tym pię­trze. Yang Song stra­ciła życieq69.

Niech nas usłyszą

Kim są pro­sty­tutki? Poglądy na tę kwe­stię oscy­lują wokół prze­ciw­staw­nych ste­reo­ty­pów, co nie powinno zaska­ki­wać w przy­padku grupy, o któ­rej czę­ściej się mówi, niż z nią roz­ma­wia. Tak jak imi­gran­tów postrzega się jako leni­wych dar­mo­zja­dów, któ­rzy jed­no­cze­śnie jakimś cudem kradną pracę "porząd­nym ludziom", tak pra­cow­nice sek­su­alne są jed­no­cze­śnie ofia­rami i współ­win­nymi, roz­pust­ni­cami i bez­bron­nymi dziew­czę­tami.

Kiedy nasze spo­łe­czeń­stwo pró­buje pogo­dzić te dia­me­tral­nie różne wyobra­że­nia, prosi się osoby pra­cu­jące sek­su­alne o wyzna­cze­nie rzecz­niczki lub rzecz­nika, któ­rzy będą "repre­zen­to­wać spo­łecz­ność". Jest to jed­nak nie­moż­liwe - tak jak nie da się zna­leźć "repre­zen­ta­tyw­nej", sym­bo­licz­nej kobiety, która będzie się wypo­wia­dać za każ­dym razem, kiedy ktoś weź­mie na tapet "kwe­stie kobiece". Dwie osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie mogą róż­nić się od sie­bie pod każ­dym wzglę­dem, od toż­sa­mo­ści przez oko­licz­no­ści życiowe po stan zdro­wia i przy­zwy­cza­je­nia. Samo­dzielna matka pra­cu­jąca w tygo­dniu w salo­nie masażu w Szko­cji, młoda hostessa w barze w Kam­bo­dży marząca o podróży od Europy, grupa czar­nych trans­pł­cio­wych pra­cow­nic sek­su­al­nych zakła­da­jąca kolek­tywy poli­tyczne w Kapsz­ta­dzie, nie­udo­ku­men­to­wana imi­grantka z Nige­rii pra­cu­jąca na uli­cach Sztok­holmu, glo­balna Pół­noc i glo­balne Połu­dnie, róż­nice wieku się­ga­jące kil­ku­dzie­się­ciu lat - osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie są nie­wy­obra­żal­nie zróż­ni­co­wane pod wzglę­dem rasy, reli­gii, pocho­dze­nia etnicz­nego, klasy, płci kul­tu­ro­wej, sek­su­al­no­ści i (nie­pełno)spraw­no­ści. Żeby choć zbli­żyć się do praw­dzi­wej repre­zen­ta­cji, tę książkę musia­łyby napi­sać tysiące osób.

Wiele akty­wi­stek pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie spo­tyka się z lek­ce­wa­że­niem ich świa­dectw w prze­strze­niach femi­ni­stycz­nych, co bywa uza­sad­niane argu­men­tem, że jako dzia­łaczki nie są repre­zen­ta­tywne, że wypo­wia­dają się z wyjąt­ko­wej, uprzy­wi­le­jo­wa­nej i nie­ty­po­wej pozy­cji10. Pyta­nie o to, czy osoba pra­cu­jąca sek­su­al­nie jest "repre­zen­ta­tywna", pro­wa­dzi do powsta­nia błęd­nego koła: prze­ciw­nicy i prze­ciw­niczki pro­sty­tu­cji twier­dzą, że chcą posłu­chać "pozba­wio­nych głosu", a jed­no­cze­śnie każdą osobę, którą sły­szą, pozy­cjo­nują jako kogoś, kto już nie potrze­buje zostać wysłu­chany. Oczy­wi­ście logiki tej nie sto­sują do swo­ich wła­snych gło­sów.

Autorki tej książki by­naj­mniej nie uwa­żają się za repre­zen­ta­tywne dla wszyst­kich osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie. Obie jeste­śmy cispł­ciowe i białe, uro­dzi­ły­śmy się i wycho­wa­ły­śmy na glo­bal­nej Pół­nocy, miesz­kamy w kraju, w któ­rym nasza praca sek­su­alna nie jest tak sil­nie kry­mi­na­li­zo­wana, mamy wykształ­ce­nie typowe da klasy śred­niej, a więc dostęp do wła­dzy i kapi­tału, z jakimi się to wiąże. Nie­przy­pad­kowo pro­po­zy­cje wypo­wia­da­nia się w tele­wi­zji, publi­ko­wa­nia arty­ku­łów i zaj­mo­wa­nia płat­nych sta­no­wisk w ruchu akty­wi­stycz­nym tra­fiają do nas albo do osób takich jak my. Tak jak w każ­dym rady­kal­nym ruchu, wybra­nej grupce nie­słusz­nie przy­pi­suje się zasługi za takie same dzia­ła­nia, jakie u ich boku wyko­nują osoby bar­dziej mar­gi­na­li­zo­wane, które nie mogą ryzy­ko­wać publicz­nej dzia­łal­no­ści.

Samo ist­nie­nie tej książki - napi­sa­nej po angiel­sku i sku­pia­ją­cej się na Wiel­kiej Bry­ta­nii, gdzie miesz­kamy i pra­cu­jemy - poka­zuje, jak nie­które rodzaje dys­ku­sji są legi­ty­mi­zo­wane przez spo­łe­czeń­stwo, a inne zupeł­nie pomi­jane. Świad­cze­nie usług i budo­wa­nie spo­łecz­no­ści przez mar­gi­na­li­zo­wane, zor­ga­ni­zo­wane oddol­nie śro­do­wi­ska nie jest zja­wi­skiem powszech­nie zna­nym. Takie efe­me­ryczne formy oporu potra­fią przy­nieść wielką radość albo nawet ura­to­wać życie, a wspo­mnie­nia o nich są dla ruchu bez­cenne. Choć książki, blogi i ofi­cjalne doku­menty to takie formy rzecz­nic­twa, które pozwa­lają zapi­sać się w histo­rii. Książka zapew­nia wystar­cza­jącą prze­strzeń, żeby kry­tycz­nie przyj­rzeć się czę­sto bole­snym aspek­tom poli­tyki pracy sek­su­al­nej - prze­strzeń i moż­li­wość niu­an­so­wa­nia nie­do­stępną oso­bom, które pod­czas demon­stra­cji dostają mega­fon na dwie minuty. Ta książka została napi­sana z naszej per­spek­tywy, a naszą per­spek­tywę kształ­tują nasze przy­wi­leje. Robimy jed­nak wszystko, co w naszej mocy, żeby uwzględ­nić w niej jak naj­szer­szy wachlarz gło­sów osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie - wyra­ża­ją­cych zarówno triumf, jak i reflek­sję czy kry­tykę, a nawet żal. Wszyst­kie te odcie­nie wypo­wie­dzi poli­tycz­nych są upraw­nione.

Osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie muszą nie­raz pła­cić wysoką cenę za wypo­wie­dzi poli­tyczne. W 2004 roku dzia­łaczka związ­kowa San­dra Cabrera została zastrze­lona we wła­snym domu w odwe­cie za sprze­ci­wia­nie się korup­cji i bru­tal­no­ści w poli­cji wymie­rzo­nej w osoby pra­cu­jące sek­su­al­nieq70. Ofi­cjal­nie nie udało się usta­lić spraw­ców mor­der­stwa. Kabita Roy, akty­wistka ze związku zawo­do­wego osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie w Indiach, padła ofiarą zabój­stwa w biu­rze związku w Kol­ka­cie w 2016 rokuq71. W stycz­niu 2018 roku w Bra­zy­lii zamor­do­wano trzy pro­mi­nentne dzia­łaczki na rzecz praw osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nieq72. W roku 2011 gang­ste­rzy zamor­do­wali prze­wod­ni­czącą związku zawo­do­wego osób migranc­kich pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie. Angela Vil­lón Busta­mante, kole­żanka zamor­do­wa­nej dzia­łaczki, zauwa­żyła, że "orga­ni­zo­wa­nie się pra­cow­nic sek­su­al­nych nie leży w inte­re­sie mafii"q73.

Warto też zauwa­żyć, że nie wszyst­kie osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie płacą rów­nie wysoką cenę za wypo­wie­dzi publiczne. Nie­ure­gu­lo­wany sta­tus imi­gra­cyjny, lęk przed eks­mi­sją i bru­tal­no­ścią poli­cji czy ryzyko utraty praw do opieki nad dziec­kiem spra­wiają, że dla migran­tek i migran­tów, osób z rdzen­nych spo­łecz­no­ści, nie­po­sia­da­ją­cych pew­nego i bez­piecz­nego miej­sca zamiesz­ka­nia, a także rodzi­ców (zwłasz­cza matek), któ­rzy zrze­szają się lub wystę­pują publicz­nie, gra toczy się o znacz­nie wyż­szą stawkę niż w przy­padku osób świad­czą­cych usługi sek­su­alne, które mają zabez­pie­czony wyna­jem dłu­go­ter­mi­nowy, posia­dają pasz­port czy oby­wa­tel­stwo danego kraju albo są bez­dzietne. Osoby cispł­ciowe ryzy­kują mniej niż trans­pł­ciowe, białe są mniej nara­żone na nie­bez­pie­czeń­stwo niż czarne.

Nie­mniej jed­nak, nawet dla osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie i dys­po­nu­ją­cych sto­sun­kowo dużą wła­dzą, udo­wod­nie­nie, że możemy same wypo­wia­dać się w swoim imie­niu, bywa żmud­nym zada­niem. "Debatę o pro­sty­tu­cji" pod wie­loma wzglę­dami w znacz­nie więk­szym stop­niu kształ­tują nie­wi­dzialni akto­rzy - pra­cow­nicy mediów, któ­rzy piszą nagłówki arty­ku­łów i wybie­rają ilu­stru­jące je zdję­cia, lokalni urzęd­nicy roz­pa­tru­jący wnio­ski o pozwo­le­nie na budowę - niż osoby, które rze­czy­wi­ście sprze­dają seks. Nawet naj­bar­dziej uprzy­wi­le­jo­wane osoby z branży usług sek­su­al­nych podej­mują nie­małe ryzyko, decy­du­jąc się na publiczne zabra­nie głosu, więc ano­ni­mo­wość, na jaką można liczyć w inter­ne­cie, sta­nowi istotne narzę­dzie zapew­nia­jące obec­ność zróż­ni­co­wa­nych gło­sów. Jed­nak niektó­rzy wyko­rzy­stują tę ano­ni­mo­wość w celu dys­kre­dy­to­wa­nia nas jako nik­czem­nych "lob­by­stów prze­my­słu sek­su­al­nego". Ser­wisy, za pośred­nic­twem któ­rych osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie kon­tak­tują się ano­ni­mowo z opi­nią publiczną, ze sobą nawza­jem i z klien­tami, są bły­ska­wicz­nie zdej­mo­wane. W chwili, gdy nasza książka tra­fiała do druku, pre­zy­dent USA Donald Trump pod­pi­sy­wał wła­śnie ustawę, któ­rej celem jest unie­moż­li­wie­nie oso­bom pra­cu­ją­cym sek­su­al­nie komu­ni­ka­cji online, co może mieć kata­stro­falne skutki nie tylko dla pry­wat­no­ści i akty­wi­zmu poli­tycz­nego, lecz także dla bez­pie­czeń­stwa, a nawet prze­trwa­nia osób z branży11.

Ani na chwilę nie zapo­mi­namy o tym, jaką mamy pozy­cję, ale jed­no­cze­śnie towa­rzy­szy nam poczu­cie głę­bo­kiej satys­fak­cji, że oto trzy­ma­cie w rękach książkę o pro­sty­tu­cji napi­saną przez pro­sty­tutki. Nie­stety, zda­rza się to zde­cy­do­wa­nie zbyt rzadko. To osoby pra­cu­jące sek­su­al­nie są eks­pert­kami w dzie­dzi­nie pracy sek­su­al­nej - nie dzien­ni­ka­rze, poli­tyczki czy poli­cja. Zarówno w dzia­łal­no­ści akty­wi­stycz­nej, jak i w pro­ce­sie pisa­nia towa­rzy­szą nam nasze doświad­cze­nia kry­mi­na­li­za­cji, gwałtu, napa­ści, prze­mocy ze strony part­ne­rów, abor­cji, cho­roby psy­chicz­nej, uży­wa­nia nar­ko­ty­ków i prze­mocy epi­ste­micz­nej12. Wno­simy całą wie­dzę, którą zdo­by­ły­śmy dzięki zanu­rze­niu w prze­strzeni samo­or­ga­ni­za­cji osób pra­cu­ją­cych sek­su­al­nie - prze­strzeni wza­jem­nej pomocy i współ­dzia­ła­nia na rzecz kolek­tyw­nego wyzwo­le­nia. Jako dwie przy­ja­ciółki razem piszące tę książkę sta­ramy się jak naj­wy­raź­niej uka­zać postu­laty naszego ruchu.

Męż­czy­zna odpo­wie­dzialny za serię zabójstw w kenij­skiej Thice został zatrzy­many w 2010 roku. Przy­znał się do winy i oznaj­mił, że zamie­rzał zabi­jać tak długo, aż doszedłby do stu pro­sty­tu­tek: "Zabi­łem sie­dem­na­ście, zostały mi jesz­cze osiem­dzie­siąt trzy"q74. Aisha, pra­cow­nica sek­su­alna z Thiki, która wraz z kole­żan­kami brała udział w ulicz­nych pro­te­stach, orga­ni­zo­wa­nych jesz­cze zanim zła­pano sprawcę, tak wspo­mina ten prze­ra­ża­jący okres: "Chcia­ły­śmy, żeby ludzie się dowie­dzieli, że nazy­wamy się pra­cow­nicami sek­su­al­nymi, bo to my zara­biamy na chleb dla naszych rodzin". Mimo tak nie­bez­piecz­nej sytu­acji po raz pierw­szy otwar­cie zapre­zen­to­wały się jako pra­cow­nice sek­su­alne w prze­strzeni publicz­nej, zało­żyły jaskra­wo­czer­wone koszulki i gło­śno skan­do­wałyq75. Jak zauwa­żyła jedna z uczest­ni­czek pro­te­stu: "Spo­łe­czeń­stwo musi wie­dzieć, że ist­nie­jemy. Nie ma już powrotu"q76.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki