Atrakcje Nowego Jorku

? stockelements | Shutterstock.com

Manhattan

Większość turystów kojarzy Nowy Jork przede wszystkim z Manhattanem, który jest najmniejszym, ale przy tym najbogatszym i najgęściej zaludnionym okręgiem miasta. Zamieszkuje go ponad 1,6 mln osób. To wyspa o długości 21,6 km i szerokości 3,7 km (w najszerszym miejscu). Jej powierzchnia wynosi ok. 58,8 km?. W skład dzielnicy wchodzi też kilka małych wysp, m.in.: Randalls Island, Wards Island i Roosevelt Island na rzece East River oraz Governors Island i Liberty Island w zatoce.

Manhattan umownie dzieli się na trzy części: Downtown (Dolny Manhattan), Midtown (Środkowy) i Upper (Górny) z 5th Ave. stanowiącą granicę pomiędzy częścią wschodnią (East Side) a ­zachodnią (West Side).

Tu mieszczą się najwspanialsze galerie, muzea i teatry, a także przedstawicielstwa setek firm i banków. Na Time Square mieszkańcy miasta i turyści witają Nowy Rok. Na Wall Street, gdzie znajduje się New York Stock Exchange (Nowojorska Giełda Papierów Wartościowych), podejmowane są decyzje wpływające na finanse całego świata. Na Manhattanie ulokowano też siedzibę ONZ.

Manhattan poprzez ciągłe zmiany, nowe budowle i projekty nieustannie zadziwia - nie tylko przyjezdnych, ale i samych mieszkańców. W ciągu 10 lat wiele się zmieniło: miejskie śmieci nareszcie są w koszach, a nie na ulicach, wiele starych budynków ­zamieniono w piękne kamienice, a mieszkańcy odżywiają się bardziej świadomie (co można wywnioskować z rosnącej liczby sklepów ze ­zdrową żywnością).

Według United States Census - spisu ludności Stanów Zjednoczonych - od poniedziałku do piątku liczba ludzi na Manhattanie wzrasta średnio o 800 tys. turystów i prawie 220 tys. zatrudnionych na wyspie, dając ogólną liczbę ok. 2,7 mln. W soboty i niedziele na Manhattanie jest ponad 1,6 mln ludzi. Liczba ta może sięgnąć 5 mln w okresie np. Świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku, a także Święta Dziękczynienia. Weekendy są więc najlepszą porą na w miarę komfortowe zwiedzanie tej części Nowego Jorku.

Wycieczkę warto dobrze zaplanować, by nie poczuć się przytłoczonym przez ogrom budynków, muzeów i innych atrakcji. Najlepiej zacząć od południowej, czyli najstarszej części wyspy, i zmierzać na północ zgodnie z kierunkiem, w którym rosło miasto, co ­pozwoli docenić i zrozumieć jego rozwój. Warto też dobrze przemyśleć swoje priorytety - nawet na pobieżne zwiedzanie Manhattanu trzeba przeznaczyć kilka dni.

? Songquan Deng | Shutterstock.com

1. Abyssinian Baptist Church

Mapa 3B19

132 West 138th St. (pomiędzy Adam Clayton Powell Jr. Blvd. i Lenox Ave.) 2, 3, B, C do 135th St. msza gospel z możliwością udziału turystów: nd. 11.00 (należy przyjść wcześniej, obowiązuje skromny strój) www.abyssinian.org

Zgromadzenie zostało założone w 1808 r. przez grupę czarnoskórych baptystów w proteście przeciwko segregacji rasowej w ich wcześniejszej świątyni. Uaktywniło się politycznie m.in. dzięki pastorowi i kongresmanowi Adamowi Claytonowi Powellowi Jr.

Obecny budynek kościoła powstał w 1923 r. Koncerty tutejszych chórów gospel to jedna z największych atrakcji Harlemu - uchodzą one za jedne z najlepszych na świecie.

Abyssinian Baptist Church to znacznie więcej niż świątynia - to potężna instytucja społeczna, kulturalna, a nawet polityczna, jak wiele innych nowojorskich kościołów afroamerykańskich. Parafia prowadzi warsztaty dla emerytów, terapie dla chorych, wydaje tanie posiłki dla biednych. Pełni też funkcję ośrodka kultury, podtrzymującego tradycje Harlem Renaissance i legendę jego sław. Na ­kościelnych organach grał tu Fats Waller, tu odbywały się uroczystości pogrzebowe Counta Basiego, a ślub brał Nat King Cole. Dzisiejsze gwiazdy występują w kościele na comiesięcznych Jazz Vespers.

Abyssinian Baptist Church

? Marco Rubino | Shutterstock.com

2. Alphabet City

Mapa 24

L do 1 Ave.

Okolica, która obejmuje aleje oznaczone literami A, B, C i D, sąsiadujące z 14th St. na północy i Houston St. na południu, ma barwną ­historię. Kiedyś w tym miejscu rozciągały się bagna, które osuszono i na pozyskanym w ten sposób terenie zaczęto wznosić kamienice. Na początku XIX w. osiedlali się tu emigranci niemieccy, dzięki którym ta część miasta zyskała przydomek "Little Germany". Gdy pierwsi przybysze zaczęli przenosić się do Upper East Side, na ich miejsce napłynęli Polacy, Żydzi i Latynosi, a za nimi Irlandczycy i Włosi. W tych czasach Alphabet City nazywano też "Red Light District" ze względu na kwitnącą prostytucję. W połowie XIX w. zamieszkali tu także Portorykańczycy. Na przełomie XIX i XX w. Alphabet City stało się jednym z najbardziej zaludnionych miejsc w Nowym Jorku.

W latach 80. XX w. dzielnica była domem licznych artystów zajmujących się tworzeniem graffiti. Mieszkali tu raperzy i b-boys (uliczni tancerze), ­rezydowali Madonna i Charlie Parker. Rozwijał się handel narkotykami i kwitła przestępczość.

Obecnie znajduje się tu wiele restauracji, nocnych klubów i kafejek. Warty uwagi jest muzyczny lokal C-Squat przy 155 Ave. C, gdzie panuje postpunkowa atmosfera.

Alphabet City

David Shankbone | Wikimedia.com

3. American Museum of Natural History

Mapa 10H11

Central Park West & 79th St. B, C do 81st St., 1 do Broadwayu i West 79th St. M79 do West 79th St., w pobliżu zatrzymują się autobusy: M7, M10, M11, M86, M104 codz. 10.00-17.45, oprócz Święta Dziękczynienia i Bożego Narodzenia N 22 USD, studenci i seniorzy 17 USD, dzieci 12,50 USD www.amnh.org

Muzeum, istniejące od 1869 r., gromadzi 32 mln eksponatów, dzięki którym zyskało opinię jednego z najwspanialszych muzeów przyrodniczych na świecie. Każdego roku odwiedza je ponad 5 mln osób, szczególnie licznie bywają tu rodziny z dziećmi.

Zbiory zajmują 27 połączonych budynków, w których mieści się 45 wystaw stałych. Do tego należy dodać liczne ekspozycje czasowe i planetarium. Muzeum słynie z wielu kolekcji, m.in. ze szkieletów dinozaurów, udostępnia również rewelacyjne zbiory biblioteczne. Na zwiedzanie warto zarezerwować cały dzień. Koniecznie trzeba zobaczyć ogromnego płetwala błękitnego, wiszącego ponad zwiedzającymi, pod którym można... spędzić noc w ramach specjalnego programu dla dzieci.

American Museum of Natural History

? Marco Prati | Shutterstock.com

American Museum of Natural History

? LehaKoK | Shutterstock.com

4. Angelika Film Center & Café

Mapa 22R6

18 West Houston St./ Mercer St. B, D, F, M, 6 do Broadway -Lafayette St., N, R do Prince St., C, E do Spring St. N 14 USD, U 11 USD www.angelikafilmcenter.com

Kino jak z dawnych czasów, w którym można obejrzeć filmy zagraniczne i niekomercyjne. Mieści się w XIX-wiecznym budynku w stylu Beaux-Arts. Do sal kinowych znajdujących się w podziemiu zjeżdża się windą, na poziomie ulicy znajduje się tylko kawiarnia. Hałasy dobiegające w czasie projekcji filmu z metra nieco przeszkadzają, przede wszystkim jednak budują klimat miejsca - i w tym tkwi ich specyficzny urok.

Café Angelika została otwarta w 1989 r. Szczyci się nabywaniem produktów od lokalnych dostawców. Oferuje m.in. kanapki dla wegan (7,50 USD) i ciasteczka (3,50 USD).

5. Apollo Theater

Mapa 2C17

253 West 125th St. (między 7th i 8th Ave.) A, B, C, D, 2, 3, 4, 5, 6 do 125th St. www.apollotheater.org

Otwarty w 1914 r., do 1934 r. był dostępny tylko dla białych. W latach 30. i 40. ubiegłego wieku występował tu niemal każdy znany czarnoskóry muzyk. To tu rozpoczynali swoją karierę James Brown, Dionne Warwick, Ella Fitzgerald, tu grywali Duke ­Ellington i Miles Davis. Na scenie Apollo Theater występował też ­Michael ­Jackson. To dlatego po jego śmierci w 2009 r. przy wejściu do teatru pojawiły się tysiące zniczy i kwiatów, pozostawionych przez pogrążonych w żałobie fanów piosenkarza.

Obecnie Apollo Theater jest odwiedzany przez 1,3 mln osób rocznie. Od 60 lat odbywają się tu Amateurs ­Nights, środowe wieczory amatorskie z muzyką bluesową i soulową, występują wtedy mało znani, ale obiecujący artyści.

Apollo Theater

? littleny | Shutterstock.com

6. Astor Place

Mapa 23R7

4, 5, 6 do Astor Place

Astor Place to krótka przecznica Broadwayu, która przecina Lafayette i kończy się przy St. Mark's Place. Jeśli ktoś chce zobaczyć jedną z 28 oryginalnych stacji metra w Nowym Jorku, może wybrać się na stację o tej samej nazwie, której peron jest ozdobiony mozaikami przedstawiającymi bobry - na cześć Johna Jacoba Astora, jednego z najbogatszych ludzi Ameryki, który w 1. poł. XIX w. zbudował swoją fortunę na handlu skórami bobrów. Dzięki niemu powstał budynek opery (Astor Opera House), zburzony w 1891 r.

W XIX w. na Astor Place mieszkały najbogatsze rodziny w Ameryce: Astor, Vanderbilt i Delano. Tutaj w 1849 r. doszło do rozruchów ulicznych, które były wyrazem antyangielskich nastrojów wśród nowojorczyków irlandzkiego pochodzenia. Policja strzelała do tłumów i zginęło 18 osób, a setki odniosły rany. Dziś na Astor Place życie płynie spokojniej, a turyści raczą się pysznościami w kafejkach i restauracjach.

Astor Place

? littleny | Shutterstock.com

7. Balthazar

Mapa 22S6

80 Spring St. 4, 6 do Spring St., N, R do Prince St., B, D, F, M do Broadway-Lafayette St. 7.30-1.00 w nocy www.balthazarny.com

Jedna z najpopularniejszych restauracji wśród smakoszy kuchni francuskiej i nie tylko. Otwarta w 1997 r. przez Keitha ­McNally'ego, może pomieścić 200 osób. Duży wybór win, własne ciasta i chleb. Oferuje brunch (śniadanio-lunch) w weekendy od 9.00 do 16.00. Niektórzy uważają, że ceny w menu są zbyt wysokie: kanapka 20 USD, omlety 19 USD, organiczny łosoś 37 USD. Chętnych jednak nie brakuje...

Balthazar

Ralph Daily | Wikimedia.com

8. Battery Park

Mapa 25W1W2

Museum of Jewish Heritage: 36 Battery Place 4, 5 do Bowling Green, R do Whitehall St., 1 do South Ferry Museum of Jewish Heritage: nd.-wt. 10.00-17.45, śr. 10.00-20.00, pt. 10.00-15.00 Museum of Jewish Heritage: N 12 USD, emeryci do 65 lat 10 USD, studenci 7 USD, dzieci poniżej 12 lat wstęp wolny; śr. 16.00-20.00 wstęp bezpłatny Museum of Jewish Heritage: www.mjhnyc.org

Park na Dolnym Manhattanie, urządzony na sztucznie usypanych terenach w XVIII i XIX w. W jego centrum znajduje się fort z 1811 r. - ­Castle Clinton - z którego można dopłynąć promem na Ellis ­Island i do Statuy Wolności. Znajduje się tu również dworzec ­Staten ­Island Ferry, skąd odpływają darmowe promy na Staten Island, z których pokładu można podziwiać zapierające dech w piersiach widoki na Dolny Manhattan, Statuę Wolności, Ellis Island i port New York Harbor.

Niedaleko Battery Park znajduje się Museum of Jewish Heritage, czyli Muzeum Tradycji Żydowskiej, nazywane także Muzeum Holocaustu. Wystawia ono ponad 2 tys. fotografii, filmy dokumentalne, ­listy i inne pamiątki przedstawiające losy Żydów, przed II wojną światową, w jej trakcie i w latach powojennych.

Battery Park

? Sean Pavone | Shutterstock.com

9. Beacon Theatre

Mapa 9H10

2124 Broadway 1, 2, 3 do 72nd St. www.beacontheatre.com

Beacon Theatre jest jedną z najważniejszych scen muzycznych i rozrywkowych w Nowym Jorku. Zarządza nim Madison Square Garden. Dzięki wyjątkowej akustyce zaprojektowany przez Waltera W. Ahlschlagera teatr stał się areną największych koncertów, musicali, przedstawień, nagrań programów telewizyjnych, pokazów i debat politycznych. Tutaj w 2006 r. Martin Scorsese nagrywał koncert The Rolling Stones do swojego filmu Shine a Light, w 2011 i 2012 r. tutaj odbywały się uroczystości przyznania nagród Tony, tu też nagrywano odcinki popularnego telewizyjnego show Late Night with Conan O'Brien.

W 1982 r. Beacon Theatre został dodany do krajowego rejestru miejsc o znaczeniu historycznym, zasłużonych dla rozwoju amerykańskiej kultury.

Beacon Theatre

Jonathan Bayer | Wikimedia.com

10. 75? Bedford Street

Mapa 22P4

75? Bedford St. (niedaleko 6 Ave.) A, C, E, B, D, F, M do West 4th St.

Legendarna najwęższa kamienica w Nowym Jorku, która ma 2,9 m szerokości. Mieszkali tu m.in. poetka Edna St. Vincent Millay, aktor John Barrymore i antropolog Margaret Mead.

Wzniesiono ją w 1873 r., by wypełnić wąskie przejście dla pojazdów konnych, które miały stajnię za sąsiednim budynkiem. Na początku mieściła fabrykę butów, później wyrabiano tu cukierki. W 1950 r. niemal została rozebrana, ale doczekała się słynnych właścicieli. Dzięki nim ceny tej nieruchomości szły w górę. W 2000 r. zapłacono za nią 1,6 mln USD, w 2010 r. kosztowała już 2,175 mln USD, a ostatnia sprzedaż odbyła się za 3,25 mln USD.

11. Big Apple Circus

Mapa 14J9

Lincoln Center, Damrosch Park/62nd St. M5, M7, M10, M11, M66 25-150 USD, dzieci do 3 lat wstęp wolny www.bigapplecirus.org

Najsłynniejszy cyrk w USA, istniejący od 1977 r. Jego przedstawienia są uciechą dla całej rodziny. Występy przygotowują artyści z całego świata, pełnoprawnymi członkami ekipy są też rozmaite zwierzęta. W ramach projektów społecznych cyrk organizuje pokazy w szpitalach dziecięcych, a także specjalne przedstawienia dla dzieci niewidzących i niesłyszących.

Big Apple Circus

? eddtoro | Shutterstock.com

12. Blue Note

Mapa 22R5

131 West 3rd St. A, C, E, F, M, B i D do West 4th St. w barze od 10 USD, w części restauracyjnej od 15 USD www.bluenote.net

Jeden z najsłynniejszych klubów jazzowych w Nowym Jorku, z fantastyczną muzyką. Panuje w nim ciasnota, bo zainteresowanie wydarzeniami jest ogromne. Koncerty odbywają się codziennie o 20.00 i 22.30, a nocne o 0.30. W niedziele są połączone z brunchem (29,50 USD) o 12.30 i 14.30. Jedzenie jednak jest tutaj przeciętne.

Bilety najlepiej zamawiać na stronie internetowej klubu lub telefonicznie. Aby dostać jak najlepsze miejsce, należy przyjść 45 min przed występem. Podczas koncertu należy zamówić drinka lub przekąskę za co najmniej 5 USD.

13. Broadway

Mapy 1,2,5,6,9,10,13,14,18,22,23,25,26

W każdym amerykańskim mieście jest ulica Broadway (czyli: szeroka), ale liczy się tylko jedna - ta na Manhattanie. Broadway wybudowano na dawnym indiańskim szlaku Wickquasgeck Trail, który ciągnie się od Manhattanu przez Bronx do hrabstwa Westchester i dalej do obecnego miasta Albany. W obrębie Manhattanu ma on 21 km i biegnie przez całą wyspę od Bowling Green na południu do Inwood na północy.

Aby zrozumieć, jak ekscytująca i ważna jest ta ulica, warto wybrać się na pieszą wycieczkę po całym Broadwayu. Należy na to zarezerwować cały dzień. Najlepiej wybrać trasę z północy na południe, by zakończyć wyprawę w centrum finansowym. Od ronda Columbus Circle jest to ulica jednokierunkowa, biegnąca na południe (ważne dla kierowców).

Broadway jest znany z dystryktu teatralnego (na wysokości ulic 42nd-53rd), ze względu na oświetlenie zaś jest zwany "Wielką Białą Drogą". Część na wysokości dystryktu finansowego nazwano "Kanionem Bohaterów", bo tu odbywają się wielkie i ważne parady, jak np. ta z okazji zakończenia II wojny światowej 14 i 15 sierpnia 1945 r., gdy na ulice spadło 5438 ton konfetti i pociętego papieru.

Broadway to liczne teatry, kina, restauracje, bary i sklepy.

Broadway

? ChameleonsEye | Shutterstock.com

14. Bryant Park

Mapa 19M9

41 West 40th St. 7 do stacji 5th Ave., S do Grand Central, B, D, F, M do 42nd St. codz. 7.00-22.00 www.bryantpark.org

Niespełna czterohektarowy park w samym sercu Manhattanu, obok New York Public Library, przy 42nd St., między 5th i 6th Ave. Oferuje mnóstwo darmowych atrakcji od rana do wieczora i dlatego przyciąga tłumy ludzi. Obliczono, że w "godzinach szczytu" na 1 ha przypada tu 2 tys. osób, stąd też Bryant Park uchodzi za najbardziej zatłoczony park na świecie. Upodobali go sobie pracownicy pobliskich firm, którzy przychodzą tu w czasie lunchu. Oblegają go także turyści, gdyż odbywają się w nim darmowe festiwale filmowe HBO Bryant Park Summer Film Festival i koncerty muzyczne Piano in the Park.

Park uważa się za mekkę gier planszowych, można tutaj rozegrać partyjkę szachów i nauczyć się grać w chińskiego madżonga, a także zagrać w ping-ponga (po uprzednim dokonaniu rezerwacji).

Nie zawsze było to tak urokliwe miejsce, w latach 70. XX w. w parku królowali handlarze narkotyków i prostytutki. Miejsce to jest znane także z protestu przeciwko wojnie w Wietnamie: 15 października 1969 r. zebrało się w Bryant Park ponad 40 tys. ludzi.

W latach 1988-92 miejsce przeszło gruntowną renowację.

Bryant Park

? CristinaMuraca | Shutterstock.com

15. Canal Street

Mapa 21,22,26,27

N, Q, R, 4, 6, J, Z M5,M9, M15, M20 i M103

Wąska i zatłoczona ulica swoją nazwę wzięła od kanału z początku XIX w., na którego miejscu powstała. Miał on pomóc w osuszeniu pobliskiego zbiornika wodnego.

Dzisiaj Canal Street przyciąga nie tylko turystów, ale również nowojorczyków chcących zrobić zakupy po niskich cenach. Na tutejszych straganach można kupić torebki sygnowane logiem marek Prada, Chanel czy Gucci już za ok. 50 USD - a ściślej: ich podróbki "prawie identyczne" z oryginalnymi. Canal Street jest również centrum nielegalnie wyprodukowanych płyt z filmami i muzyką (które często można kupić, jeszcze zanim oficjalnie wejdą do legalnej sprzedaży), podrobionych zegarków ­Rolex i "markowych" perfum. Chociaż policja robi tu częste naloty, biznes kwitnie. Transakcje odbywają się głównie w formie gotówkowej i bez naliczania podatków (co w Stanach Zjednoczonych jest dość rzadkie).

Uliczne stragany i dzikie sklepiki na rozłożonych prześcieradłach potrafią elektryzować klientów poszukujących dużych zniżek na znane produkty. Na pewno warto zobaczyć to specyficzne miejsce i poczuć jego klimat, choć niekoniecznie należy robić tu zakupy.

Canal Street

? Stuart Monk | Shutterstock.com

16. Carnegie Hall

Mapa 14K10

881 7th Ave. A, B, C, D, 1 do 59th St./Columbus Circle M5, M7, M10, M20, M31, M57, M104 Carnegie Hall Tours pn.-pt. 11.30, 12.30, 14.00, 15.00, sb. 11.30, 12.30, nd. 12.30 koncerty: 30-120 USD (w zależności od występujących artystów), na wybrane koncerty bilety dla studentów po 10 USD; Carnegie Hall Tours: N 15 USD, seniorzy i studenci 10 USD, dzieci poniżej 12 lat 5 USD www.carnegiehall.org

Carnegie Hall, zaprojektowaną w stylu włoskiego renesansu przez Williama Tuthilla, otwarto w 1891 r. Wzniesiono ją dzięki wielkiemu filantropowi i potentatowi stalowemu, Andrew Carnegie - emigrantowi ze Szkocji, jednemu z najbogatszych ludzi XIX w. Fundator myślał początkowo o stworzeniu miejsca, w którym mogłyby się odbywać koncerty chóralne i w którym mogłaby ćwiczyć i koncertować nowojorska orkiestra symfoniczna.

Obecnie Carnegie Hall dysponuje trzema salami: Stern Auditorium/Perelman Stage, Zankel Hall i Weill Recital Hall, posiadającymi łącznie 3671 miejsc.

W każdym sezonie odbywa się tu 200-250 koncertów organizowanych przez Carnegie Hall i kilkaset koncertów artystów tworzących muzykę klasyczną i popową, wynajmujących sale.

O koncertowaniu w Carnegie Hall marzy każdy ambitny muzyk na świecie. Występowali tu m.in. Maria Callas, Frank Sinatra i Duke ­Ellington. Sezon wakacyjny trwa od lipca do końca września. Pierwsze koncerty zaczynają się na początku października. Budynek można zwiedzać podczas wycieczki Carnegie Hall Tours.

Carnegie Hall

? Juan G. Aunion | Shutterstock.com

17. Cathedral Church of St. John the Divine

Mapa 6D14

1047 Amsterdam Ave., przy 112th St. A, B, C do Cathedra Pkwy-110th St., 1 do 116th St. pn.-sb 7.00-18.00, nd. 7.00-19.00 (VI i VIII 7.00-18.00) wstęp wolny www.stjohndivine.org

Katedra św. Jana w Nowym Jorku to jeden z największych kościołów na świecie. Ma ponad 180 m długości i 146 m szerokości, a w jego nawie, długiej na ok. 100 m, może pomieścić się 5 tys. wiernych.

Świątynia bywa żartobliwie nazywana "St. John the Unfinished": budowa rozpoczęta w 1892 r., nadal trwa. Zmiana pierwotnej koncepcji po 20 latach (ze stylu neoromańskiego na neogotycki), przerwa w pracach w czasie II wojny światowej i pożar w 2001 r. sprawiły, że do dziś zrealizowano tylko dwie trzecie planu, a zakończenie prac nastąpi nie wcześniej niż w 2050 r. Budowla stanie się wówczas największą katedrą świata - w jej nawach o długości 200 m i szerokości 106 m mogłyby się jednocześnie pomieścić katedra z Chartres i paryska Notre Dame.

W sąsiedztwie budynków katedralnych znajduje się jedyny w Nowym Jorku Ogród Biblijny, którego rabaty zostały obsadzone ściśle według klucza biblijnego.

Cathedral Church of St. John the Divine

? rSnapshotPhotos | Shutterstock.com

18. Central Park

Mapa 6,7,10,11,14,15

codz. 6.00-1.00 w nocy www.centralparknyc.org

Koncepcja parku została opracowana w 1857 r. przez Frederica Law Olmsteda oraz Calverta Vaux. Pragnęli oni zagospodarować moczary i nieużytki w okolicy. Zwieziono tysiące wagonów ziemi i skał, posadzono dziesiątki tysięcy drzew i krzewów. Wybudowano sztuczne zbiorniki wodne i mosty (obecnie jest ich 30).

Central Park jest terenem niemal całkowicie pokrytym zielenią z urokliwymi stawami, jeziorami, ścieżkami spacerowymi, dwoma lodowiskami oraz Central Park Zoo, w którym mieszka 130 gatunków zwierząt z trzech stref klimatycznych. W 1963 r. park został uznany za National Historic Landmark.

Park tętni życiem i energią, jest jedną z najpopularniejszych atrakcji Nowego Jorku. Przyciąga zarówno nowojorczyków, jak i turystów - każdego roku odwiedza go 40 mln osób. Zajmuje obszar 341 ha, rozciąga się od 59th St. do 110th St. i od 5th Ave. do Central Park West (8th Ave.).

Biegacze, rowerzyści i rolkarze mają do dyspozycji prawie 10-kilometrową trasę wolną od samochodów i korków.

Jedną z atrakcji parku jest wybudowany z szarego granitu Belvedere Castle, z którego kamiennych wieżyczek rozciąga się piękny widok. W głównej wieży zamku znajduje się stacja meteorologiczna badająca klimat Nowego Jorku. Warto pójść na Bow Bridge, uważany za najpiękniejszy z siedmiu tutejszych żeliwnych mostów.

Central Park

? Songquan Deng | Shutterstock.com

Central Park to miejsce niezliczonych darmowych imprez i koncertów na świeżym powietrzu. Latem odbywa się tu mnóstwo ­festiwali, m.in. Shakespeare in the Park i Swedish Cottage Marionette Theatre.

Pomnik Jagiełły - w Central Parku, między Metropolitan Museum a Żółwiowym Stawem, znajduje się odlany z brązu i ustawiony na granitowym cokole pomnik króla Władysława ­Jagiełły unoszącego dwa skrzyżowane miecze. Posąg, którego autorem jest Stanisław Ostrowski, przybył do USA na wystawę światową EXPO w Nowym Jorku w 1939 r. Wkrótce wybuchła II wojna ­światowa i po zakończeniu wystawy polska ekspozycja nie miała dokąd wrócić. W 1945 r. pomnik Jagiełły tak się spodobał burmistrzowi ­Nowego Jorku Fiorello La Guardii, że zaproponował on dla niego miejsce w Central Parku.

Monument jest najokazalszym i największym z kilkudziesięciu parkowych pomników. Od 12 lat odbywają się pod nim polskie śniadania wielkanocne, jak również inne okolicznościowe polonijne wydarzenia.

Central Park

? T photography | Shutterstock.com

19. Chelsea Market

Mapa 17O4

75 9th Ave. A, C, E do 14th St., L do 8th Ave., 1, 2 do 18th St. 10.00-20.30 www.chelseamarket.com

To doskonałe miejsce na przeżycie przygody kulinarnej. Można tu kupić wyborną świeżą żywność (np. najlepsze ostrygi w Nowym Jorku) i odwiedzić jedną z kilku restauracji. Chelsea Market otwarto w 1997 r., mieści się w jednym z dawnych budynków fabryki Nabisco, która od 1912 r. produkuje najsłynniejsze ciasteczka w Ameryce: Oreo.

W Chelsea Market mają siedzibę stacje telewizyjne, np. Food Network i Oxygen Network, znajdują się tu także biura firmy Google. W weekendy kompleks odwiedzają tłumy ludzi.

20. Chelsea Piers

Mapa 17N3

62 Chelsea Piers 1 do 7th Ave., 6 do Park Ave., N, R do 5th Ave./Broadway M23 6.30-00.00 www.chelseapiers.com

Kompleks sportowy, który otwarto w 1995 r., oferuje bardzo dobre warunki. Znajduje się nad rzeką Hudson. Chelsea Piers ­zajmuje powierzchnię 11 ha między ulicami 17th i 23rd. W jego skład wchodzą nabrzeża Pier 59, 60, 61, 62. Można tu zagrać w tenisa, golfa, kręgle, pojeździć na łyżwach, uprawiać gimnastykę, wspinaczkę i spróbować wielu innych aktywności.

Przykładowe ceny za godzinę: tenis 50 USD, lodowisko 10 USD (plus 5 USD za łyżwy i 4,25 USD za kask).

W pobliżu nabrzeża, w uliczkach dzielnicy Chelsea, działa kilkadziesiąt galerii sztuki.

Chelsea Piers

? Stuart Monk | Shutterstock.com

21. Children's Museum of Manhattan

Mapa 10G11

212 West 83rd St. 1, 2, 3 M7, M11, M104 pn.-pt., nd 10.00-17.00, sb. 10.00-19.00, zamknięte w Święto Dziękczynienia, Boże Narodzenie i Nowy Rok dorośli i dzieci 11 USD, seniorzy 7 USD, dzieci do 12 miesięcy wstęp wolny; pierwszy pt. miesiąca 17.00-20.00 wstęp wolny www.cmom.org

Placówka uczy i bawi od ponad 40 lat. Na pięciu piętrach znajdują się interaktywne wystawy skierowane do dzieci - od najmłodszych do ok. 10-letnich.

Zwiedzający mogą tu np. pompować serce albo wpełznąć do układu trawiennego zbudowanego z rur i przyjrzeć się jego działaniu. Maluchy poznają życie różnych zwierząt w interaktywnym programie Przygody z Dorą i Diego. Mogą też nakarmić sztucznego krokodyla literami alfabetu i stworzyć własną książeczkę.

W muzeum organizuje się interesujące wystawy czasowe, gościły tu już ekspozycje poświęcone np. historii jazzu w USA, muralom i sztuce origami. Każdego roku placówkę odwiedza ponad 350 tys. osób.

Children's Museum of Manhattan

Jim.henderson | Wikimedia.com

22. Children's Museum of the Arts

Mapa 21R3

103 Charlton St. A, B, C, D, E, F, M do West 4th St., 1 do Houston St. pn., śr. 12.00-17.00, czw., pt. 12.00-18.00, sb., nd. 10.00-17.00, czw. 16.00-18.00 wstęp wolny 11 USD www.cmany.org

Warto tu zajrzeć, by rozbudzić kreatywność dzieci w wieku od 10 miesięcy do 12 lat. To małe muzeum organizuje liczne warsztaty, m.in. rzeźby, rysunku, malarstwa. Można też nagrać piosenkę w studiu.

Instytucję powołano w 1988 r. z myślą o rozwijaniu zainteresowań i inspirowaniu działań artystycznych najmłodszych. Większość wystaw prezentuje prace wykonane przez same dzieci. Zgodnie z misją muzeum wstęp na część warsztatów i ekspozycji jest darmowy.

Children's Museum of the Arts

? Stuart Monk | Shutterstock.com

23. Chrysler Building

Mapa 19M11

405 Lexington Ave./42nd St. 4, 5, 6, 7, S do Grand Central/42nd St.

W rankingach nowojorskich wieżowców Chrysler Building zawsze plasuje się w pierwszej dziesiątce najpiękniejszych.

Został zaprojektowany przez Williama van Alena jako 77-piętrowiec w sercu Manhattanu, blisko dworca Grand Central. Jest przykładem stylu art déco. W momencie ukończenia w 1930 r. był ­najwyższym wieżowcem na świecie. Do dziś pozostaje najwyższym budynkiem wzniesionym z cegieł (zużyto ich 3,8 mln). Rósł w tempie czterech pięter na tydzień; przy jego budowie nikt nie zginął. Został wzniesiony z prywatnych pieniędzy Waltera P. Chryslera, właściciela koncernu, jako centrala Chrysler Corp., lecz dziś nie ma z firmą Chrysler nic wspólnego, zachowano jedynie tradycyjną nazwę.

Chrysler Building to symbol Nowego Jorku, rozpoznawalny dzięki charakterystycznej iglicy ze stali nierdzewnej i ozdobom nawiązującym do elementów ówczesnych samochodów.

Turyści nie mogą zwiedzać wieżowca (mieszczą się w nim biura).

Chrysler Building

? American Spirit | Shutterstock.com

24. Circle Line Sightseeing Cruises (rejsy statkami wycieczkowymi)

West 42nd St., Pier 83 A, C, E, 1, 2, 3, 7, S, N, Q, R do Times Square/42nd St. w sezonie letnim statki odpływają o 11.00, 13.00, 15.00 rejs 1 h: N 29 USD, seniorzy 26 USD, dzieci 20 USD; rejs 1,5 h: N 35 USD, seniorzy 31 USD, dzieci 24 USD; rejs 2,5 h: N 40 USD, seniorzy 35 USD, dzieci 26 USD; przy zakupie na stronie internetowej 5 USD zniżki od każdego biletu www.circleline42.com

Manhattan warto obejrzeć z każdej strony, również ze statków Circle Line, którymi można odbywać wycieczki dookoła wyspy. Trwają one 1-2,5 godz. Na krótszych trasach można podziwiać z daleka Midtown, Empire State Building, Lower Manhattan, Ellis Island i Statuę Wolności. Na dłuższych trasach dodatkowo siedzibę ONZ, most Brooklyński i Battery Park. Armator organizuje też specjalne rejsy dla dzieci, które trwają 75 min.

Na wybrzeżu warto pojawić się 45 min przed odpłynięciem statku, by wybrać dogodne miejsce. Dobrze jest wcześniej zaopatrzyć się w kanapkę i wodę, ponieważ oferta barowa na statku jest droga i słabej jakości. Bilety na rozmaite rodzaje rejsów można rezerwować on-line.

Circle Line Sightseeing Cruises

? mikecphoto | Shutterstock.com

25. The Cloisters

99 Margaret Corbin Dr. A do 190th St., potem ok. 10 min pieszo wzdłuż Margaret Corbin Drive wt.-czw., nd. 10.00-17.30, pt., sb. 10.00-21.00; zamknięte w Święto Dziękczynienia, Boże Narodzenie, Nowy Rok oraz w pierwszy poniedziałek maja (sugerowane, donacja) N 25 USD, seniorzy (od 65 lat) 17 USD, dzieci poniżej 12 lat wstęp wolny www.metmuseum.org/visit/visit-the-cloisters

Mały klasztor położony na wzgórzu w Washington Heights w północnej części Manhattanu. W obrębie kompleksu zgromadzono elementy architektoniczne pochodzące z pięciu krużganków klasztorów z XII-XV w. położonych w południowej Francji: z Saint-Michel-de-Cuxa, Saint-Guilhem-le-Désert, Bonnefont-en-Comminges, Trie-en-Bigorre i Froville. Sam budynek nie jest kopią konkretnego klasztoru, jednak jego pomieszczenia, pokoje i ogrody dokładnie odwzorowują oryginalne elementy średniowiecznych konwentów klauzurowych w Europie.

Zwiedzający Cloisters ma wrażenie, że z jednej z największych metropolii świata na moment przeniósł się do Europy. Budynek został otwarty dla zwiedzających w 1938 r. i stanowi oddział Metropolitan Museum of Art. Ekspozycja w krużgankach klasztoru obejmuje ponad 2 tys. dzieł sztuki. Wiele rzeźb w Cloisters pochodzi z kolekcji George'a Greya Barnarda, wybitnego amerykańskiego rzeźbiarza i zapalonego kolekcjonera sztuki średniowiecznej.

Wokół klasztoru rozciąga się rozległy Fort Tryon Park, pełen ­spacerowych ścieżek, kwiatowych rabat, drzew i krzewów oraz rozległych pagórków, które znakomicie nadają się na weekendowy piknik. Z ogrodów Cloisters rozciągają się wspaniałe widoki na rzekę Hudson, most oraz New Jersey.

The Cloisters

? Manuel Hurtado | Shutterstock.com

26. Columbia University

Mapa 6D14

116th St. & Broadway 1 do 116th St. https://undergrad.admissions.columbia.edu/visit

Uczelnię założono na mocy królewskiego aktu fundacyjnego z 31 października 1754 r. pod nazwą College of the Province of New York. W 1794 r. uniwersytet został przemianowany na cześć Krzysztofa Kolumba.

Uniwersytet Columbia należy do prestiżowej Ligi Bluszczowej (Ivy League), czyli czołówki elitarnych uczelni w USA. To piąty najstarszy amerykański uniwersytet. Studiuje na nim 29 tys. osób. Uczelnia przyznaje co roku ważną amerykańską nagrodę w dziedzinie dziennikarstwa, literatury i muzyki (Nagrodę Pulitzera). Ma własne wydawnictwo (Columbia University Press). Wśród absolwentów tej prestiżowej uczelni było trzech prezydentów Stanów Zjednoczonych, wielu wykładowców otrzymało Nagrodę Nobla.

Zwiedzanie kompleksu akademickiego najlepiej rozpocząć od budynku Low Memorial Library. To imponujący gmach, przed którym znajduje się pomnik Alma Mater autorstwa Daniela Chestera Frencha. Pod pomnikiem spotykali się studenci protestujący przeciwko wojnie w Wietnamie w 1968 r. Warto również udać się do St. Paul's Chapel z 1904 r., która jest specyficzną mieszanką renesansu, gotyku i elementów bizantyjskich.

Uniwersytet Columbia jest instytucją niezależną, wspieraną ze środków prywatnych. Od 1 lipca 2014 r., dzięki darowiznom polskich i polonijnych firm, instytucji i organizacji oraz hojności indywidualnych darczyńców na uniwersytecie została otwarta Polska Katedra, która kształci osoby zainteresowane studiami polskoznawczymi.

Columbia University

? Stocksnapper | Shutterstock.com

27. Columbus Circle

Mapa 14J10

A, B, C, D do stacji 59th St.

To rondo na Manhattanie zostało zaprojektowane przez Williama P. Eno. W jego centrum znajduje się 21-metrowy pomnik Krzysztofa Kolumba autorstwa włoskiego rzeźbiarza Gaetano Russo. Został tam ustawiony w 1892 r. w 400. rocznicę dotarcia Kolumba do Ameryki.

Rondo znajduje się na przecięciu 8th Ave., Broadway, Central Park South (West 59th Street) i Central Park West i jest nazywane przez Polaków swojsko "cyrklem". Wokół wznoszą się wieżowce największych koncernów medialnych oraz hotel. Columbus Circle jest miejscem, od którego oficjalnie mierzone są odległości z Nowego Jorku. Tutaj też zaczyna się Central Park.

Rondo często "występuje" w filmach (m.in. Taksówkarz, Kevin sam w Nowym Jorku, Diabeł ubiera się u Prady).

Columbus Circle

? Sean Pavone | Shutterstock.com

28. Cooper Square

Mapa 23R7

6 do Astor Place, N, R do 8th St./Broadway

Cooper Square to skrzyżowanie na Dolnym Manhattanie. Niejeden nowojorczyk marzy, żeby zamieszkać w ekskluzywnych domach w tej okolicy.

Tutaj, pod nr. 41, znajduje się Cooper Union - prestiżowa prywatna szkoła wyższa, w której do niedawna nauka była darmowa. Obecnie placówka ma kłopoty finansowe. Jej najnowszy niezwykły budynek w stylu modernistycznym został wzniesiony w 2009 r. według projektu Thoma Mayne'a.

Cooper Union została założona przez przemysłowca i filantropa Petera Coopera w 1859 r., któremu przyświecała idea dostępu do nauki wszystkich, bez względu na płeć, rasę, religię i status ekonomiczny. Uniwersytet kształci inżynierów, architektów i artystów.

Na Cooper Square wygospodarowano również miejsce na skwer Cooper Triangle, gdzie znajduje się pomnik Petera Coopera.

Cooper Square

? stockelements | Shutterstock.com

29. Cotton Club

Mapa 1B15

656 West 125th St. 1 do stacji 125th St. http://cottonclub-newyork.com

Przełom lat 20. i 30. XX w. to w USA nie tylko czasy prohibicji i gangsterów, ale także rozkwitu muzyki jazzowej. Oba te światy - artystyczny i przestępczy - w Nowym Jorku łączyło wtedy jedno miejsce - położony na obrzeżach Harlemu Cotton Club, przeznaczony tylko dla białych. Do 1934 r. grała tu orkiestra Caba Calloway'a. Zmienił ją Jimmie Lunceford's Band, a niedługo potem Duke Ellington, u boku którego gościnnie występowali Louis Armstrong i Coleman Hawkins.

30. Dakota Apartments

Mapa 10I11

1 West 72nd St. B, C do 72nd St.

Budynek został wzniesiony jako jeden z pierwszych w dzielnicy Upper West Side. Gdy go ukończono (1884), wokół rozciągały się jeszcze pastwiska. Eleganckie elewacje kamienicy zaprojektowanej przez Henry'ego J. Hardenbergha (znanego też z realizacji hotelu Plaza) do dziś przykuwają wzrok. W 1968 r. w Dakocie kręcono najbardziej znane sceny z filmu Romana Polańskiego Dziecko Rosemary. W latach 70. XX w. mieszkał tu wraz z Yoko Ono John Lennon (podobno bardzo lubiący tę okolicę), tu też został zastrzelony w 1980 r. Yoko Ono mieszka w Dakocie do dziś.

Dakota Apartments ma obecnie opinię jednego z najbardziej luksusowych budynków mieszkalnych w Nowym Jorku.

Dakota Apartments

? Stocksnapper | Shutterstock.com

31. Downtown Boathouse

Mapa 21S2

Pier 26 A, C, E do Canal St., 1 do Franklin St. www.downtownboathouse.org

Miejsce, w którym można za darmo popływać kajakiem po rzece Hudson (od połowy maja do połowy października w weekendy i święta). Zapewnia nie tylko przyjemność przebywania na wodzie, ale również widok na One WTC i New Jersey od strony rzeki. Wynajęcie kajaka nie wymaga wcześniejszej rezerwacji. Można skorzystać z opcji "Free kayaking", czyli wypłynięcia na 20 min w godz. od 9.00 do 17.30. "Free trips" (wyprawa na trzy godziny dla bardziej doświadczonych) rozpoczyna się zawsze o 8.00 i jeśli jest dużo chętnych - następuje losowanie szczęśliwców. Niektóre kajaki dwuosobowe mają również miejsce dla dziecka.

32. Drawing Center

Mapa 22S5

35 Wooster St. N, Q, R, J, Z, 6, A, C, E, 1 do Canal St. śr. 12.00-18.00, czw. 12.00-20.00, pt.-nd. 12.00-18.00 N 5 USD, seniorzy i studenci 3 USD, dzieci do 12 lat wstęp wolny; czw. 18.00-20.00 wstęp wolny www.drawingcenter.org

Centrum powstało w 1977 r. z inicjatywy Marthy Beck i od tej pory zorganizowało ponad 230 wystaw. To jedyna placówka w Stanach Zjednoczonych skoncentrowana na grafikach współczesnych i historycznych. Dzięki niej początkujący i niedocenieni artyści mają szansę na prezentowanie swoich dzieł szerszej publiczności.

Drawing Centre uznano za małe muzeum sztuki; było ono wielokrotnie nagradzane przez różne instytucje za promowanie wiedzy o sztuce rysunku. Co roku jest odwiedzane przez ok. 55 tys. osób. Organizuje wykłady, koncerty i warsztaty rysunkowe dla całych rodzin.

33. E.V. Haughwout Building

Mapa 22S5

488-492 Broadway R, W do Prince St., 6 do Spring St. M5

Pięciokondygnacyjna piękność na wzór XVI-wiecznej biblioteki w Wenecji, wzniesiona w 1857 r. według projektu Johna P. Gaynora. Budynek mieścił pierwotnie luksusowy sklep ze szkłem, porcelaną i żyrandolami. Wśród klienteli znalazła się nawet Pierwsza Dama Mary Lincoln. Haughwout wiedział, jak przyciągnąć klientów. Zafundował w sklepie pierwszą windę pasażerską w Nowym Jorku (i na całym świecie!), chociaż budynek wcale tego nie wymagał, bo ma zaledwie 24 m wysokości. Gdy tylko ruszyła, tłumy ludzi chciały się nią przejechać i później o tym opowiadać. Wydatek ówczesnych 300 USD na windę był jedną z najlepszych inwestycji reklamowo-marketingowych w XIX w.

E.V. Haughwout Building

Samuel.north | Wikimedia.com

34. Eldridge Street Synagogue

Mapa 27T7

12 Eldridge St. N, Q, R, J, Z do Canal St., F do East Broadway M15 pn.-czw., nd. 10.00-17.00, pt. 10.00-15.00; zwiedzanie z przewodnikiem co godzinę od 10.00 N 12 USD, studenci i seniorzy 10 USD, dzieci (5-17 lat) 8 USD (w cenę biletu włączona opłata za oprowadzanie) www.eldridgestreet.org

Pierwsza synagoga w Ameryce wzniesiona w 1887 r. przez Żydów z Europy Wschodniej (Aszkenazyjczyków). Jej architektura jest kombinacją stylów gotyckiego, mauretańskiego i romańskiego. Została zaprojektowana przez Petera Hertera i Francisa W. ­Hertera. Poza nabożeństwami, w synagodze odbywają się dziś także koncerty, wykłady i festiwale. Bożnica pełni również funkcję muzeum, w którym można obejrzeć m.in. pamiątki związane z ludźmi, którzy ją budowali.

To nie jedyna synagoga w rejonie ulicy Eldridge. Cztery przecznice dalej, przy Broome St., znajduje się niewielka bożnica wspólnoty Kehila Kedosha Janina. Zbudowano ją w 1927 r. Tu także można obejrzeć niewielką ekspozycję muzealną.

Eldridge Street Synagogue

? Sean Pavone | Shutterstock.com

35. Ellis Island

(do promu) 5 do Bowling Green, lub 1, R do South Ferry codz. 9.30-17.00 prom na Ellis Island i State Island 13 USD, rezerwacja biletów www.statuecruises.com, statek z z Battery Park (co 30 min) 20 USD www.ellisisland.org

Wyspa w porcie miasta Nowy Jork, niedaleko Manhattanu, w granicach stanu New Jersey. Początkowo miała stanowić wielki plac sportowy dla łaknących powietrza i wody nowojorczyków. W 1794 r., gdy zmarł właściciel wyspy Samuel Ellis, przemianowano ją na Ellis Island.

Muzeum Imigracji

? UbjsP | Shutterstock.com

W latach 1892-1924 wyspa była głównym centrum imigracyjnym USA, przez które przewinęło się 12 mln ludzi. Tu ­przybywali imigranci ze wschodniej i północnej Europy, tu byli rejestrowani, przechodzili kwarantannę i tutaj dostawali bilety na kolej do swojej ziemi obiecanej. Wielu z nich było odsyłanych z powrotem. Prawo imigracyjne zakazywało wjazdu na teren Stanów Zjednoczonych przede wszystkim nosicielom chorób zakaźnych, ­prostytutkom, wielożeńcom, ubogim, anarchistom. Potem zakaz rozszerzono na Chińczyków (w 1882 r.), Japończyków (w 1907 r.), analfabetów (w 1917 r.).

Wspomnienia z Ellis Island były dla większości imigrantów bardzo bolesne. Wiązały się z rozłąką, gdyż często wpuszczano do kraju tylko część rodziny, z samotnością, poczuciem opuszczenia i niepewności na obcym lądzie. Dlatego nazywano ją też Wyspą Łez.

Ellis Island

? T photography | Shutterstock.com

Od 1990 r. na wyspie działa Ellis Island Immigration Museum, w którym można obejrzeć wiele wystaw poświęconych ­historii imigracji do USA. Wejście na wystawę prowadzi przez bramę w murze zbudowanym z walizek, koszy i tobołków, w których imigranci przywozili swój dobytek. W wielu miejscach głos oddano przybyszom, prezentując historie imigrantów, ich listy czy zapiski z pamiętników. Przy kilku stanowiskach komputerowych można zajrzeć do archiwów zawierających indeksy nazwisk wszystkich imigrantów zarejestrowanych na Ellis Island. Ciekawą usługę oferuje również sklepik muzealny: można tutaj zrobić sobie zdjęcie i zamówić na miejscu fotomontaż, na którym nasza podobizna zostanie zamieniona w portret dawnego imigranta.

? Adriano Castelli | Shutterstock.com

36. Empire State Building

Mapa 19N9

350 5th Ave. 1, 2, 3 do Penn Station/ 34th St., B, D, F, M, N, Q, R do 34th St./Herald Sq. 8.00-2.00 w nocy Main Deck: N 29 USD, seniorzy 26 USD, dzieci (6-12 lat) 23 USD; Main Deck Express (bez czekania w kolejce): 50 USD dla osób powyżej 6 lat; Top Deck: N 46 USD, seniorzy 43 USD, dzieci 40 USD; Top Deck Express: 67 USD www.esbnyc.com

Jeden z najczęściej fotografowanych wieżowców na świecie. Przy budowie tego 103-piętrowego kolosa w stylu art déco w latach 1929-31 pracowało ponad 3400 robotników. Zaprojektował go William F. Lamb. Dzieje powstawania Empire, przeznaczonego na biura, to historia marzenia, by wznieść najwyższy budynek świata. Udało się i Empire dzierżył palmę pierwszeństwa przez blisko 40 lat, a dziś zajmuje czwarte miejsce w rankingu najwyższych wieżowców w USA. W 1980 r. przydzielono mu nawet własny kod pocztowy (10118).

By nacieszyć się spektakularnymi widokami, jakie oferuje ­Empire, mamy dwie możliwości: wjazd na główny taras ­obserwacyjny (Main Deck) na 86. piętrze i podziwianie 360-stopniowej panoramy miasta lub wjazd na najwyższy, zamknięty taras na 102. piętrze (Top Deck). Nie można pominąć wystawy "Dare to Dream" na 80. piętrze, która opowiada o budowie wieżowca. Widok Empire jest niezapomniany, szczególnie nocą, gdy budynek może być oświetlony w różnych kolorach. Wieżowiec staje się romantycznym miejscem w Walentynki, odkąd w 1994 r. zaczęto tu dawać zbiorowe śluby.

Empire State Building

? Marc Venema | Shutterstock.com

37. Federal Reserve Bank of New York (Bank Rezerw Federalnych w Nowym Jorku)

Mapa 25U3

33 Liberty St. (między William St. a Nassau St.) 2, 3, 4, 5 do Wall St. www.ny.frb.org

Wybudowany w 1924 r. największy na świecie skarbiec, w którego podziemiach znajduje się jedna czwarta światowych zasobów złota, a także całe skrzynie gotówki - fałszywej lub wycofanej z obiegu. Budynek można zwiedzać (pn.-pt. 9.30, 10.30, 11.30, 12.30, 13.30, 14.30); wstęp wolny, wymagana wcześniejsza rezerwacja (www.ny.frb.org/aboutthefed/request_tour_steps.html).

Federal Reserve Bank of New York

? Northfoto | Shutterstock.com

38. Film Forum

Mapa 22R4

209 West Houston A, B, C, D, E, F, M do West 4th St., C, E do Spring St., 1 do Houston St. Film Forum Jr.: nd. 11.00 N 13 USD, U 7.50 USD; dwa filmy za cenę jednego biletu: Double Feature Ticket (do nabycia tylko w kasach kinowych) www.filmforum.org

Jedyne autonomiczne i niezależne kino w Nowym Jorku, które jest skoncentrowane na wartościowych, niekomercyjnych filmach produkcji amerykańskiej i zagranicznej.

Historia placówki zaczęła się w 1970 r.; podczas pierwszych projekcji widzowie siedzieli na składanych krzesłach. Dziś siedziba kina ma prawie 500 miejsc, filmy ogląda ponad 250 tys. osób rocznie. Odbywają się tu premiery filmów niezależnych, a także specjalne seanse dla rodzin z dziećmi w ramach Film Forum Jr.

Film Forum

self | Wikimedia.com

39. Flatiron Building

Mapa 18O8

175 5th Ave. N, R do 23rd St.

Jego oryginalna nazwa to Fuller Building. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych budynków Nowego Jorku, stoi u zbiegu ulic Broadway, 5th Ave. i 23rd St. Ma podstawę w kształcie trójkąta równoramiennego, przez co przypomina gigantyczne żeliwne żelazko (flatiron). W najwęższym miejscu 21-piętrowa konstrukcja ma 2 m szerokości, a kąt między ścianami wynosi 25 stopni. Jest to jedna z pierwszych w Nowym Jorku konstrukcji o szkielecie stalowym. Fasada budynku wykonana jest z kamieni i płytek.

Flatiron był wielokrotnie wyróżniany, m.in. w 1966 r. uznano go za ikonę Nowego Jorku, a 13 lat później wpisano do Narodowego Rejestru Zabytków. Budynek został wyposażony w pierwszy na świecie system przeciwpożarowy. Posiada również własną elektrociepłownię, która może dostarczyć prąd i parę do ogrzewania.

Flatiron Building

? Jorg Hackemann | Shutterstock.com

40. Forbes Collection

Mapa 22P6

62 5th Ave./12th St. L, N, Q, R, 4, 5, 6 do 14th St./Union Square wt-sb. 10.00-16.00 wstęp wolny www.forbesgalleries.com

Galeria prywatnych zbiorów Malcolma S. Forbesa (1919-90) w holu redakcji magazynu "Forbes", częściej odwiedzana przez turystów niż samych nowojorczyków. Ale ciekawa dla tych, którzy czytają magazyn i chcą zobaczyć, co może znajdować się prywatnej kolekcji wydawcy - miłośnika sztuki, jachtów, domów, urządzającego ekstrawaganckie przyjęcia urodzinowe.

Forbes jest znany z tego, że wynajmował samoloty, by sprowadzić na swoje urodziny najbogatszych i najbardziej znanych ludzi w USA, jak Henry Kissinger i Barbara Walters. W kolekcji znajduje się m.in. 12 cennych jajek Fabergé (podobno tylko królowa Elżbieta ma ich więcej), jedna z pierwszych planszy gry Monopoly, 12 tys. żołnierzyków i różne dokumenty historyczne.

Forbes Collection

? stockelements | Shutterstock.com

41. Frick Collection

Mapa 15J13

1 East 70th St. 6 do 68th St. wt.-sb. 10.00-18.00, nd. 11.00-17.00, w święta nieczynne; 11.00, 14.00 N 20 USD, seniorzy 15 USD, studenci i dzieci 10 USD, wycieczka z przewodnikiem 50 USD (wliczona cena biletu) www.frick.org

Mała kolekcja o dużej wartości dla przyszłych pokoleń. Znajduje się w dawnej rezydencji Henry'ego Claya Fricka, finansisty, przemysłowca i filantropa, który w testamencie przeznaczył ją na muzeum. Zostało ono otwarte w 1935 r. Frick zgromadził imponującą kolekcję obrazów old masters. Można tu również podziwiać XVIII-wieczne francuskie meble i porcelanę.

Atrakcją są specjalne programy muzyczno-taneczne. Muzeum oferuje prywatne godzinne wycieczki z przewodnikiem (konieczna rezerwacja na co najmniej dwa tygodnie przed planowaną wizytą).

Frick Collection

? Stuart Monk | Shutterstock.com

42. Fuerza Bruta

Mapa 23P8

Daryl Roth Theatre, 101 East 15th St. (pomiędzy Union Sq. East i Irving Place) L, N, Q, R, 4, 5, 6 do Union Sq. przedstawienia: wt.-czw. 20.00, pt.-nd. 19.00 i 22.00 od 99 USD www.fuerzabrutanyc.com

Postmodernistyczne dzieło Diqui Jamesa, wielowymiarowy, energetyzujący spektakl tzw. off-Broadwayu. Widzowie nie usłyszą w nim ani jednego słowa. Jest tylko ruch: aktorzy biegają, tańczą, latają oraz skaczą w wodzie. Przedstawienie trwa 80 min, oglądający przez cały czas stoją, często są zapraszani do udziału w show, dlatego warto ubrać się wygodnie i być przygotowanym na (prawie) wszystko.

43. General Motors Building

Mapa 15K12

767 5th Ave. N, Q, R do 59th St./5th Ave. M1, M4, M5 FAO Schwarz: pn.-czw., nd. 10.00-20.00, pt., sb. 10.00-22.00 "Breakfast with a Toy Soldier": 40 USD FAO Schwarz rezerwacja wycieczki: 212-644-9400 wew. 4244

Jeden z niewielu wieżowców, który zajmuje cały city block, ­czyli odcinek między dwiema ulicami i dwiema alejami (58th i 59th St. oraz 5th i Madison Ave.). Ten 50-piętrowy biurowiec, zaprojektowany w stylu międzynarodowym przez Edwarda Durella Stone'a i Emery'ego Rotha, został oddany do użytku w 1968 r. Jest dogodnie ­zlokalizowany na Manhattanie, tuż obok Central Parku (za wynajęcie 1 m2 płaci się tu ponad 1100 USD).

Kiedyś w holu wieżowca były wystawiane samochody GM. Obecnie mieści się tu m.in. znany sklep FAO Schwarz, który oferuje drogie zabawki, w tym gigantyczne pluszaki. To najstarszy sklep z zabawkami w USA, jego początki sięgają 1862 r. W budynku GM od 1987 r., szczególnie w okresie różnych świąt, pojawiają się tłumy szukające prezentów. Można też skorzystać z 45-minutowej atrakcji "Breakfast with a Toy Soldier", czyli śniadania i wycieczki po sklepie na godzinę przed jego otwarciem (dorośli też mile widziani). Atrakcją zwiedzania jest możliwość zagrania na wielkim podłogowym pianinie.

General Motors Building

? Tupungato | Shutterstock.com

44. Gramercy Park

Mapa 19O8O9

6 do stacji 23rd St.

Ma już ponad 150 lat i jest jedynym prywatnym parkiem w Nowym Jorku. Rozciąga się pomiędzy East 20th St. i East 21st St. oraz Park Ave. i 3rd Ave. Zadbany, z wieloma drzewami, krzewami i kwiatami, przypomina czarodziejski ogród.

Jest to miejsce wyjątkowe, bo... niedostępne dla zwiedzających. Park jest ogrodzony wysokim żeliwnym ogrodzeniem. Klucze do parku posiadają jedynie mieszkańcy otaczających go budynków, a miasto utworzyło nawet funkcję klucznika Gramercy, którego zadaniem jest raz do roku zmienić zamek do bram parku, a klucze rozdać legalnym mieszkańcom okolicy.

Rejony Gramercy Park są uważane przez nowojorczyków za bardzo atrakcyjne dzielnice mieszkaniowe. Znajduje się tu wiele luksusowych i najdroższych nieruchomości.

Gramercy Park

? Erika Cross | Shutterstock.com

45. Grand Central Terminal

Mapa 19M11

4, 5, 6, 7, S codz. 5.00-2.00 w nocy; zwiedzanie z przewodnikiem przez 70 minut o 12.30 zwiedzanie z przewodnikiem: N 20 USD, seniorzy, studenci i dzieci 15 USD (bilety do nabycia w hali głównej w okienku z oznakowaniem GCT) bilety na zwiedzanie z przewodnikiem www.mas.org/tours/grandcentral (dostępne do 10.00 danego dnia)

Największy i najsłynniejszy dworzec na świecie. Został zaprojektowany przez Whitneya Warrena w stylu Beaux-Arts. Jeśli nie wiesz, gdzie się umówić na spotkanie w Nowym Jorku, to tu na pewno trafi każdy turysta - na 44 świetnie oznakowanych peronach nie można się zgubić. Dworzec zajmuje powierzchnię 19 ha, jego korytarze codziennie przemierza ponad 700 tys. ludzi. Po gruntownej renowacji w latach 1994-2000 stał się również atrakcyjnym centrum handlowo-restauracyjnym. "Występował" w wielu filmach. Z dworca w ciągu 0,5 godz. można dojechać pociągiem Hudson Line do malowniczej doliny rzeki Hudson.

Grand Central Terminal

? dibrova | Shutterstock.com

46. Hamilton Heights

Mapa 2

Historyczny elegancki dystrykt Harlemu rozciągający się od 135th St. do 155th St. oraz od rzeki Hudson do Edgecombe Ave. na wschodzie. Rzędy kamienic z brownstone budowane w różnych stylach (Beaux-Arts, Seattle, holenderskim i neoromańskim) oraz w bogatej palecie kolorów są uważane za najatrakcyjniejsze w Nowym Jorku. Ich pierwszymi właścicielami byli imigranci - głównie z Niemiec, Irlandii i Włoch. Na Hamilton Heights przy 160 Convent Ave. znajduje się The City College of New York (CCNY), pierwszy college założony w USA.

47. Harlem Market

Mapa 7E18

52 West 116th St. (pomiędzy Lenox Ave. i 5th Ave.) 2, 3 do 116th St. codz. 10.00-20.00

Hala targowa założona przez czarnoskórych mieszkańców Harlemu, w której można kupić wszystko, co afrykańskie: figurki, bębny, maski, rękodzieło, wyroby skórzane, tkaniny, przyprawy, etniczne jedzenie, instrumenty muzyczne, barwne koszule dashiki czy płyty. Idealne miejsce na zrobienie fryzury afro lub dredów.

48. Headquarters of the United Nations (Kwatera główna ONZ)

Mapa 20N13

760 United Nations Plaza 4, 5, 6, 7, S do Grand Central M15, M42 wycieczki z przewodnikiem: pn.-pt. 9.15-16.15; wycieczki dla dzieci czw. 16.15 N 18 USD, seniorzy i studenci 11 USD, dzieci 9 USD, dodatkowa opłata 2 USD doliczana do ceny każdego biletu; lunch w Delegates' Dining Room 34,99 USD http://visit.un.org

Jeśli ktoś chce odbyć podróż do 193 krajów świata jednocześnie, tu właśnie może spełnić swoje marzenie (siedziba ONZ to terytorium międzynarodowe). Modernistyczny kompleks budynków nad East River, między East River Dr., 1st Ave. i 42nd-48th St., został zaprojektowany pod kierunkiem Wallace'a Harrisona. W grupie architektów znalazł się również Polak, Maciej Nowicki. Znajdują się w nim zarządy różnych agend organizacji i przede wszystkim sekretariat ONZ w wysokim wieżowcu: przeszklonym prostopadłościanie.

Budynek można zwiedzać, proponowane są godzinne wycieczki z przewodnikiem przybliżające historię ONZ i jej strukturę. Raz w tygodniu organizuje się wycieczki dla dzieci w wieku 5-12 lat (każde dziecko musi mieć dorosłego opiekuna). Bilety najlepiej kupić z wyprzedzeniem 2-3-tygodniowym. Należy przyjść 30 min przed rozpoczęciem wycieczki.

Obowiązują zaostrzone przepisy bezpieczeństwa.

Lunch można zjeść w odnowionej restauracji ONZ - Delegates' ­Dining Room. Menu międzynarodowe. Wymagana rezerwacja z 24-godzinnym wyprzedzeniem.

Headquarters of the United Nations

? Sean Pavone | Shutterstock.com

Headquarters of the United Nations

? Marco Rubino | Shutterstock.com

49. Herald Square

Mapa 18M8

przecięcie Broadwayu z 6th Ave. i 34th St. B, D, F, M, N, Q, R do stacji 34th St. i Herald Sq

Herald Square swoją nazwę zawdzięcza staremu budynkowi dziennika "New York Herald", który ukazywał się w latach ­1835-1924. Ten mały plac kojarzy się głównie z zakupami. A wszystko za sprawą Macy's, największego w USA i drugiego na świecie sklepu, który istnieje od 1901 r. Plac jest również znany z telewizyjnych relacji NBC z corocznej parady z okazji Święta Dziękczynienia (­Macy's Thansgiving Day Parade). A sama parada to ważna część ­historii Nowego Jorku, bo organizowana jest od 1924 r. Tutaj odbywa się również główna część występów broadwayowskich artystów. Warto też wspomnieć o wielkiej wystawie kwiatów Macy's Flower Show, która przypada w okolicach Wielkanocy.

Na placu znajduje się wielki zegar mechaniczny z 1895 r. Przy stolikach można odpocząć po intensywnych zakupach w Macy's lub innych okolicznych sklepach.

Herald Square

? Philip Lange | Shutterstock.com

50. High Line Park

Mapa 17O3

L, A, C, E do 14th St./8th Ave., C, E do 23th/8th Ave., 1, 2, 3 do 14th St./7 Ave., 1 do 18th St./7 Ave., 1 do 23th St./7 Ave. codz. od 7.00-23.00 www.thehighline.org

Rozciąga się na odcinku 1,6 km, od 30. do 34. ulicy, poprzez Chelsea i West Side Yard na zachodnim Manhattanie. Od innych miejskich parków różni się tym, że usytuowany jest na starej, podwyższonej, historycznej linii kolejowej West Side Line, która powstała w 1847 r. wzdłuż zachodniego Manhattanu i służyła do przeładunków towarów ze statków.

High Line Park

? -Albachiaraa- | Shutterstock.com

Choć High Line Park należy do miasta, jest utrzymywany i obsługiwany przez organizację non-profit Friends of High Line, ­utworzoną przez lokalnych działaczy zainspirowanych podobnym projektem Promenade Plantée w Paryżu.

W parku, wśród świetnie utrzymanych rabat kwiatowych, krzewów i drzew, znajduje się wiele ławek i drewnianych leżaków do opalania. W środkowej części High Line Park, w tunelu, można zjeść lunch, lody i kupić artystyczne pamiątki. Park powinni odwiedzić miłośnicy fotografii - można stąd zrobić wspaniałe zdjęcia miasta i rzeki Hudson.

? Stuart Monk | Shutterstock.com

51. Hudson River Park

Mapa 21R2

Big City Fishing przy Pier 46 1 do Christopher St. M8 Moondance i plac zabaw przy Pier 84 A, C, E do 42nd St. M42 i M50 Minigolf przy Pier 25 A, C, E do Canal St. albo 1 do Franklin Plac zabaw przy West 23 St. i 11 Alei C, E do 23rd St. M23 Plac przy Pier 51 A, C, E, L do 14th St. M8 Place zabaw: 8.00-1.00 w nocy www.hudsonriverpark.org

Drugi co do wielkości (po Central Parku) park na Manhattanie. Ciągnie się wzdłuż rzeki Hudson przez 8 km i zajmuje obszar 220 ha po zachodniej stronie wyspy, między Battery Park i West 59th Street.

To idealne miejsce dla rodziny, która chce aktywnie spędzić czas, nie wydając zbytnio pieniędzy. Tutaj, w sercu Nowego Jorku, można się nauczyć łowienia ryb (w lipcu i sierpniu już od piątego roku życia dzięki darmowemu programowi Big City Fishing przy Pier 46). Zapewniony jest sprzęt i przynęta. Również w sezonie wakacyjnym organizowane są bezpłatne wieczory filmowe RiverFlicks dla całej rodziny, przy tym samym Pier 46, oraz darmowe lekcje tańca w serii zajęć Moondance przy Pier 84. W minigolfa można zagrać (za drobną opłatą) przy Pier 25. Zapraszają wielkie place zabaw (przy Pier 84, West 23rd St. i 11 Alei, Pier 51), na które mogą wchodzić dzieci pod opieką osoby dorosłej.

To także wymarzone miejsce dla właścicieli psów - do dyspozycji sa trzy duże wybiegi: przy Leroy St., 22nd St. i przy 44th St. Park jest również doskonałym miejscem do organizacji pikników albo np. przyjęć urodzinowych. Dla grup powyżej 20 osób jest wymagane pozwolenie, które można uzyskać po wypełnieniu odpowiedniego podania (na stronie WWW parku) i uiszczeniu małej opłaty.

52. IFC Center

Mapa 22P5

323 6th Ave. A, B, C, D, E, F, M do West 4th St. N 14 USD, U 10 USD www.ifccenter.com

Kino dla wielbicieli filmów niezależnych, dokumentalnych i klasyki. Mieści się w budynku dawnego kościoła, który w XIX w. stał się teatrem Waverly, w 2005 r. zaś - kinem. Znane z filmów wyświetlanych w piątki i soboty o północy (cykl "Waverly Midnights"), a także z "Weekend Classics" w piątki, soboty i niedziele o godz. 11.00. W IFC Center odbywają się też premiery filmowe i organizowane są programy edukacyjne poświęcone filmowi.

53. Intrepid Sea, Air & Space Museum

Mapa 13K6

West 46th St., Pier 86 A, C, E, N, Q, R, W, 1, 2, 3, 7 do Times Square/42nd St. pn.-pt. 10.00-17.00, sb., nd. 10.00-18.00 bilety all access pass (do wszystkich atrakcji): 42 USD, seniorzy i studenci 38 USD, dzieci (7-17 lat) 35 USD, dzieci (3-6 lat) 28 USD www.intrepidmuseum.org

Jedna z największych atrakcji miasta. Muzeum dla wielbicieli militariów i historii w każdym wieku, zostało założone z inicjatywy filantropa Zachary'ego Fishera i dziennikarza Michaela Sterna, by uratować zasłużony i legendarny lotniskowiec USS "Intrepid" od śmierci na złomowisku. I tak okręt w 1982 r. stał się muzeum (w latach 2006-08 przeszedł generalną odnowę).

Można oglądać tu m.in. samoloty, w tym radziecki MiG-21 polskich sił zbrojnych i ponaddźwiękowy odrzutowiec Concorde, prom kosmiczny "Enterprise", sprzęt wojskowy zdobyty podczas wojny w Zatoce Perskiej i okręt podwodny "Growler".

Dla dzieci w wieku szkolnym organizowane są specjalne programy edukacyjne związane z militariami - w każdy weekend w godzinach 14.00-15.00. Można też swoim pociechom zafundować noc w muzeum (120 USD od osoby), która obejmuje nie tylko nocleg w śpiworze między samolotami, ale też kolację, film i zabawy edukacyjne.

Intrepid Sea, Air & Space Museum

? oneinchpunch | Shutterstock.com

Intrepid Sea, Air & Space Museum

? Songquan Deng | Shutterstock.com

54. Jefferson Market Courthouse

Mapa 22P5

425 6th Ave./10th St. A, B, C, D, E, F, V do West 4th St. i 1 do Sheridon Sq. M2, M3, M5, M8, M20 pn., śr. 10.00-20.00, wt., czw. 11.00-18.00, pt., sb 10.00-17.00 www.nypl.org/locations/jefferson-market

Kompleks obejmuje też Jefferson Market Library, która jest częścią sieci Nowojorskiej Biblioteki Publicznej. Budynek został wzniesiony według projektu Fredericka C. Withersa w latach 1874-77 w stylu gotyckim, z wieżą, na której zegar bije co godzinę od 9.00 do 21.00. Budynek do 1945 r. był siedzibą sądu, od 1967 r. mieści się tu biblioteka. Obok znajduje się uroczy ogród Jefferson Market Garden, gdzie młode pary często zamawiają sesje zdjęć ślubnych.

Jefferson Market Courthouse

? stockelements | Shutterstock.com

55. Jewish Museum

Mapa 11H16

1109 5th Ave. 4, 5, 6 do 86th St. M1, M2, M3, M4, M86 pn., wt., nd. 11.00-17.45, czw. 11.00-20.00, sb. 11.00-17.45; w święta nieczynne dorośli 15 USD, seniorzy 12 USD, studenci 7,50 USD, osoby do 18 lat wstęp wolny, czw. 17.00-20.00, sb. wstęp wolny www.thejewishmuseum.org

Największa kolekcja judaików poza granicami Izraela. Zbiory muzealne liczą prawie 30 tys. eksponatów związanych z historią Żydów i sztuką współczesną. Stała ekspozycja na dwóch piętrach jest poświęcona sile przetrwania Żydów na przestrzeni wieków. Wiele wystaw czasowych, jak np. Chagall: miłość, wojna i wygnanie, przyciągało tu tłumy.

Wśród rarytasów kolekcji znajduje się m.in. portret braci Marx z cyklu Dziesięć portretów Żydów XX wieku ­Andy'ego Warhola z 1980 r. Cykl ten był ostro krytykowany, zarzucano mu wulgarność. Artysta bronił się, powtarzając, że pokazał żydowskich geniuszy, których podziwia. Placówka szczyci się też zdjęciem Jacoba Israela Avedona, zrobionym przez jego syna, słynnego fotografa Richarda Avedona. ­Fotografia pochodzi z serii siedmiu, które pokazują chorego starca w latach 1969-73.

Muzeum mieści się w rodzinnej rezydencji Friedy i Felixa Warburgów, którzy przekazali ją na ten cel w 1944 r.

Zbiory muzealne poświęcone Żydom można oglądać w wielu innych miejscach Nowego Jorku - m.in. w Museum of Jewish Heritage (36 Battery Place) oraz w synagodze na Eldridge St.

56. Le Petit Versailles

Mapa 24S10

346 East Houston St. F do Delancey St., J, M, Z do Essex St. V-X sb.-nd. 14.00-19.00 wstęp wolny www.lpvtv.blogspot.com

Zielona galeria, czyli wystawy, performance, muzyka, filmy na świeżym powietrzu. Ogródek nie tylko jest miejscem relaksu wśród zieleni, ale również miejscem artystycznych doświadczeń. Powstał w 1996 r., gdy małą przestrzeń między budynkami, w której zbierali się narkomani, zmieniono w urokliwy ogródek. Szybko stał się on miejscem spotkań malarzy, pisarzy, muzyków. Występują tu także zagraniczni artyści.

57. Lincoln Center for the Performing Arts

Mapa 14J9

10 Lincoln Center Plaza, pomiędzy West 62nd St. i 65th St. oraz Columbus Ave. i Amsterdam Ave. 1 do stacji 66th St./ Lincoln Center www.lc.lincolncenter.org

Centrum, wybudowane w 1962 r. z inicjatywy Johna D. Rocke­fellera III, to największy kompleks organizacji kulturalnych na świecie. Skupia 12 niezależnych od siebie i cieszących się ogromną sławą placówek. Lincoln Center jest domem Filharmonii Nowojorskiej, Metropolitan Opera i New York City Ballet, które rezydują w Avery Fisher Hall. Zmodernizowana Alice Tully Hall jest siedzibą Chamber Music ­Society - znakomitego centrum muzyki kameralnej. Do grona sal koncertowych pod egidą Lincoln Center dołączyła niedawno Rose Hall w Time Warner Center, z widokiem na Central Park i pomnik przy Columbus Circle, w której można słuchać świetnych koncertów jazzowych. Do Lincoln Center należy też ­słynna szkoła muzyczno-teatralno-baletowa Juilliarda, która oferuje mnóstwo koncertów, przedstawień i baletów w wykonaniu swoich studentów i kadry profesorskiej w Morse Recital Hall, Paul Recital Hall, Juilliard Drama Theater oraz Peter J. Sharp Theater, za symboliczną cenę. Broadwayowskie produkcje na wielką skalę można zaś oglądać w Vivian Beaumont Theater. W Walter Reade Theater rezyduje Film Society, które prezentuje dzieła kinowe z całego świata.

Oprócz ponad 20 sal koncertowych i teatrów Lincoln Center dysponuje ogromną biblioteką gromadzącą wszystkie partytury, płyty i przedstawienia nagrane w ciągu lat działalności.

Lincoln Center for the Performing Arts

? IndustryAndTravel | Shutterstock.com

58. Madame Tussauds New York  (muzeum figur woskowych)

Mapa 13L8

234 West 42nd St. 1, 2, 3, 7, N, Q, R, W, S (do Times Square); A, C, E, B, D, F, V (do 42nd St.) pn.-czw., nd. 10.00-20.00, pt., sb. 10.00-22.00 N 36 USD, dzieci (4-12 lat) 29 USD, dzieci do 3 lat wstęp wolny www.madametussauds.com/newyork (15% zniżki na bilety)

Muzeum gromadzi ponad 200 figur woskowych gwiazd, artystów i polityków, m.in. prezydentów USA Baracka Obamy, Billa Clintona i Ronalda Reagana, aktorów Bruce'a Willisa i Julii Roberts. Zwiedzający mogą robić zdjęcia. Zwiedzanie kończy się projekcją krótkiego (15 min) filmu w technice 3D/4D. Udogodnienie dla rodziców: można zabrać dziecko w wózku. Na zwiedzenie muzeum potrzeba około 1,5 godz., w sezonie letnim należy przygotować się na stanie w kolejce po bilety.

Madame Tussauds New York

? JStone | Shutterstock.com

59. Madison Square Park

Mapa 18O8

między 23rd St. i 26th St. oraz 5th Ave. i Park Ave. N, R, Q do 23rd St. 6.00-00.00 www.madisonsquarepark.org

Niewielki, niespełna trzyhektarowy park otwarty w 1847 r. Otaczają go wytworne kamienice zwane brownstones, gdzie niegdyś mieszkała nowojorska elita, m.in. Theodore Roosevelt i matka Winstona Churchilla. Właśnie stąd najlepiej fotografować symbol Nowego Jorku, słynny Flatiron (wieżowiec "żelazko"). Wokół parku wznoszą się także inne znane budynki: New York Life Building i Met Life Tower.

Madison Square Park nazwę zawdzięcza czwartemu prezydentowi USA, Jamesowi Madisonowi. Obecnie park jest znany z wystaw rzeźb organizowanych od 2004 r., koncertów dla dorosłych i dzieci. Darmowe koncerty (m.in. jazzowe i country) letnie i jesienne odbywają się w środowe wieczory. To jeden z bardziej popularnych zielonych obszarów w mieście, jest w nim darmowe Wi-Fi.

W parku stoi pomnik Williama H. Sewarda, człowieka, który wykupił Alaskę od Rosjan. Niedaleko wyjścia z metra znajduje się srebrny kiosk Shake Shack, w którym według jednego z nowojorskich plebiscytów kulinarnych serwują najlepsze burgery w mieście i przy którym zawsze stoi długa kolejka.

Madison Square Park

? littleny | Shutterstock.com

60. Mahayana Temple

Mapa 26T6

133 Canal St. B, D do Grand St., J, N, Q, Z, 4, 6 do Canal St. codz. 8.00-18.00 www.mahayana.us

Ta buddyjska świątynia, stojąca u stóp Manhattan Bridge, to symbol Chinatown. Najlepsza pora, by odwiedzić Mahayanę, to okres Chińskiego Nowego Roku. Można w niej medytować. Wejścia do przestronnego wnętrza strzegą złote lwy. Posąg Buddy jest najwyższy w Nowym Jorku i ma dwa piętra wysokości.

W świątyni, licznie odwiedzanej przez turystów z całego świata, nie trzeba zdejmować butów. W małym sklepiku wewnątrz można kupić figurkę Buddy i kadzidła.

Mahayana Temple

? Alexander Romanovich | Shutterstock.com

61. St. Mark's Place

Mapa 23R8R9

Ulica, która biegnie od Astor Place do Tompkins Square Park, ma europejski klimat. Chociaż jest tłoczno, to czas jakby się tu zatrzymał. Mieści się przy niej wiele kafejek, barów i restauracji - to ponad 60 miejsc, gdzie można niedrogo zjeść i wypić drinka. Warto skosztować sushi za 14 USD (specjalna oferta dla early birds 17.00-19.00) w japońskiej restauracji Natori albo hamburgera w stylu marokańskim za 11 USD w Cafe Mogador.

Ale St. Mark's Place to nie tylko jedzenie, ale także niedrogie zakupy w stylu vintage, okazja do nabycia fikuśnego kapelusza czy koszulki w małych butikach albo na ulicznych straganach. Kuszą też salony tatuażu. Rozkwita tu życie nocne. Kiedyś był to rewir punków i narkomanów, dziś - studentów i turystów.

62. Max Brenner Chocolate Factory

Mapa 23P7

841 Broadway (między 13th St. i 14th St.) 4, 5, 6, L, Q do Union Sq. www.maxbrenner.com

Restauracja, w której prawie wszystkie dania zawierają czekoladę. Różne rodzaje czekoladowych naleśników, hamburger z czekoladowym sosem, pizza z bananami i sosem czekoladowym, a nawet piwo o smaku czekolady to tylko niektóre propozycje ze słodkiego menu lokalu.

W środku można podglądać jak powstaje masa z miazgi kakaowej i cukru. System podwieszonych pod sufitem rur służy do transportowania świeżo zrobionej masy czekoladowej białej, mlecznej i gorzkiej. Przy barze czekolada jest nalewana jak piwo, "z kija". Na środku sklepu stoją ogromne kadzie, w których miesza się setki ­litrów czekoladowej masy, a na blatach leżą ogromne 10-kilogramowe kostki czekolady.

Warto oczywiście przyjść tu z dziećmi, choć istnieje ryzyko, że... trudno nam będzie stąd wyjść!

63. Metropolitan Life Tower

Mapa 18O8

1 Madison Ave. N, R, 6 do 23rd St.

Stojący po wschodniej stronie Madison Square Park 50-piętrowy wieżowiec był w chwili oddania do użytku w 1909 r. najwyższym budynkiem na świecie (213 m). Został zaprojektowany przez Napoleona LeBruna. Wieńczy go klasyczna, wykonana z marmuru wieża z iglicą w kształcie piramidy, wzorowana na dzwonnicy św. Marka w Wenecji. Na każdym boku zamontowano wysokie na trzy piętra renesansowe zegary.

Metropolitan Life Tower

? Sean Pavone | Shutterstock.com

64. Metropolitan Museum of Art

Mapa 11H14

1000 5th Ave. 4, 5, 6 do 86th St. M1, M2, M3, M4 pn.-czw., nd. 10.00-17.30, pt. sb. 10.00-21.00; zamknięte w Święto Dziękczynienia, Boże Narodzenie i Nowy Rok; wycieczki z przewodnikiem co 15 minut 10.15-16.00 z Great Hall, bliższe informacje w Information Desk N 25 USD, seniorzy 17 USD, studenci 12 USD, dzieci poniżej 12 lat wstęp wolny; ceny są sugerowane, a nie wymagane, można wejść za symbolicznego dolara www.metmuseum.org

Największe muzeum w Stanach Zjednoczonych i jedno z 10 największych na świecie (ponad 2 mln własnych eksponatów plus wystawy czasowe). Magnes przyciągający turystów, ­obowiązkowy punkt wycieczki do Nowego Jorku. Tutaj każda wystawa czasowa zarabia na siebie.

Instytucja istnieje od 1870 r. i została założona przez grupę postępowych biznesmenów, finansistów i artystów. Budynek muzeum w stylu Beaux-Arts zaprojektowali Calvert Vaux i Jacob Wrey Mould.

Muzeum oferuje bogactwo kolekcji tematycznych. Najlepiej najpierw zaplanować, co chce się zobaczyć. Można tu obejrzeć m.in. zbiory sztuki z czasów starożytnej Grecji, Rzymu i Egiptu, sztuki średniowiecznej, sztuki krajów islamskich, azjatyckiej, afrykańskiej i współczesnej. Oczywiście nie można pominąć American Wing, czyli skrzydła muzealnego poświęconego Ameryce.

Metropolitan Museum of Art

? T photography | Shutterstock.com

Odwiedziny w tym muzeum to błyskawiczna lekcja historii Stanów Zjednoczonych poprzez sztukę, w której wykorzystywano motywy wolności, odkryć i ekspedycji. Tutaj znajduje się słynny obraz Washington Crossing the Delaware Emanuela Gottlieba Leutzego z 1851 r. Rarytas stanowią płótna znanej grupy malarzy Hudson River School (XIX-wieczni pejzażyści).

Po kilkuletniej renowacji zakończonej w 2012 r. można oglądać 12 sal, dzięki którym turysta przenosi się w czasie do lat 1680-1810. Jest też pokój Franka Lloyda Wrighta z lat 1912-14. Kolejny dział obejmuje bogaty zbiór ceramiki i wyrobów ze srebra. Dumą muzeum jest unikatowa kolekcja ponad 5 tys. instrumentów muzycznych z całego świata, a wśród nich najstarszy fortepian ­Bartolomeo Cristoforiego (1720) i skrzypce Stradi­variego. W Metropolitan Museum of Art zobaczymy też wspaniałe dzieła malarskie, m.in. Moneta, Renoira, van Gogha.

Wycieczka z przewodnikiem trwa godzinę (bez dodatkowych opłat). Biletu do muzeum daje prawo do wejścia (w ciągu tygodnia od zakupu) do muzeum The Cloisters ze sztuką ­średniowieczną, które jest filią Metropolitan.

Po wędrówce przez epoki i kultury czas na odpoczynek w kafejce Roof Garden's Cafe & Bar, która mieści się na dachu, z widokiem na Central Park i miasto (otwarta od V do X). W menu ­kanapki (11-18 USD) i oryginalne drinki, np. The Meadow (­syrop bazyliowy z sokiem ze świeżych ogórków i ginem - 9 USD).

Metropolitan Museum of Art

? T photography | Shutterstock.com

65. Metropolitan Opera House

Mapa 14J9

30 Lincoln Center Plaza przeciętnie ok. 160 USD, miejsce siedzące przy przejściu na parterze ok. 330 USD www.metoperafamily.org

Jeden z najsłynniejszych teatrów operowych świata. Metropolitan Opera ("Met") została założona w 1880 r. przez rodziny ­Morganów i Vanderbiltów. Przez pierwsze 80 lat jej siedziba mieściła się przy 39th St. W 1966 r. została przeniesiona do Lincoln Center i stanowi niewątpliwie najbardziej spektakularną część tego kompleksu.

Nowy gmach z widownią na 3975 miejsc jest świetnie wyposażony, a scena zautomatyzowana. Dla uzyskania specjalnych efektów niektóre jej elementy są ruchome. Wewnątrz opery możemy podziwiać pięć ogromnych wykończonych łukami okien oraz dwa malowidła ścienne autorstwa Marka Chagalla: Triumf muzyki i Źródła muzyki, które w ciągu dnia zasłaniane są żaluzjami, aby nie uszkodziło ich światło słoneczne. Lobby i audytorium Met zdobią m.in. kryształowe wiedeńskie żyrandole.

Metropolitan Opera House

? littleny | Shutterstock.com

Historię Metropolitan Opera tworzyli i tworzą najwięksi śpiewacy, dyrygenci, reżyserzy oraz scenografowie. Debiutował tam ­Enrico Caruso, sławę zdobywali Maria Callas, Placido Domingo, Luciano Pavarotti, Renata Tebaldi czy Carlo Bergonzi, a za dyrygenckim pulpitem stawał sam Arturo Toscanini oraz Gustav Mahler. W Met występowali też i występują Polacy. Popularność, poczynając od 1883 r., zdobyła Marcelina Sembrich-Kochańska, sukces odnieśli bracia Jan i Edward Reszke. Od kilku lat na scenach Met występują utalentowani polscy śpiewacy operowi młodego pokolenia z Krakowa: Mariusz Kwiecień i Piotr Beczała.

W każdym sezonie Met prezentuje na nowojorskiej scenie ok. 200 przedstawień, które ogląda ponad 800 tys. ludzi. Od 1995 r. libretta w obcych językach są dla widzów symultanicznie tłumaczone. Warto wspomnieć o znajdującej się tuż obok budynku opery muszli koncertowej, w której odbywają się koncerty na wolnym powietrzu i na które wstęp jest często bezpłatny.

Metropolitan Opera House

? Mike Liu | Shutterstock.com

66. Morgan Library & Museum

Mapa 19M10

225 Madison Ave. 6 do 33rd St. wt.-czw. 10.30-17.00, pt. 10.30-21.00, sb. 10.00-18.00, nd. 11.00-18.00 N 18 USD, seniorzy, studenci i dzieci (13-16 lat) 12 USD, dzieci do 12 lat wstęp wolny (pod opieką osoby dorosłej); pt. 19.00-21.00 wstęp wolny www.themorgan.org

Bibliotekę zaprojektował Charles McKim. Po śmierci miliardera, zgodnie z jego wolą wyrażoną w testamencie, J.P. Morgan Jr. przekształcił ją w placówkę publiczną. Zbiory są tak wielkie, że pokazuje się je partiami na cyklicznych wystawach. Biblioteka-muzeum przeszła renowację w 2006 r.

Morgan Library rajem dla miłośników "białych kruków". Niewielu wie, że tutaj znajduje się m.in. XIII-wieczna Biblia kardynała Bernarda Maciejowskiego z Krakowa, która ma niezwykłą historię. ­Biblia ze ­scenami ze Starego Testamentu, bardzo bogato ilustrowana, powstała na zamówienie króla Francji Ludwika IX, a ostatecznie znalazła się w rękach amerykańskiego kolekcjonera, finansisty i bankiera J.P. Morgana. To właśnie on stworzył w latach 1906-09 zapierającą dech prywatną bibliotekę. Jego zbiory to niezwykłe bogactwo literatury, sztuki i muzyki: średniowieczne i renesansowe manuskrypty, które uchodzą za najcenniejsze na świecie, starożytne papirusy i ręczne zapisy nut.

Dodatkową atrakcją może być lunch w Morgan Dinning Room, oryginalnej jadalni rodziny Morganów (sałatka "Pierpont" 20 USD).

67. Museum of American Illustration at the Society of Illustrators

Mapa 15K13

128 East 63rd St. F do Lexington/63rd St., N, Q, R, 4, 5, 6 do 59th St. wt. 10.00-20.00, śr.-pt. 10.00-17.00, sb. 12.00-16.00; Sketch Night: wt., czw. 18.30 (do 21.30) wstęp wolny; Sketch Night: N 15 USD, studenci 7 USD; w cenę wliczony mały poczęstunek www.societyillustrators.org

Muzeum prezentuje wystawy znanych, a także dopiero zdobywających doświadczenie i popularność ilustratorów i twórców komiksów. Instytucja powstała z połączenia Museum of Comic and Cartoon Art (mającego dawniej siedzibę na SoHo) i Museum of American Illustration. Placówka organizuje wystawy czasowe, wykłady, projekcje filmów, warsztaty rysunku, a także rozmaite wydarzenia specjalne - np. podczas Sketch Nights można podpatrzyć "na żywo" pracę artystów szkicujących portrety modelek.

68. Museum of Chinese in America

Mapa 22S5

215 Centre St. N, R, Q, J, Z, 4, 5, 6 do Canal St. M9, M15, M103 wt., śr., pt.-nd. 11.00-18.00, czw. 11.00-21.00 N 10 USD, studenci i seniorzy 5 USD, a dzieci poniżej 12 lat wstęp wolny, czw. wstęp wolny www.mocanyc.org

Jeśli ktoś chce zapoznać się z historią Chińczyków w Ameryce, to Museum of Chinese jest najlepszym miejscem na edukację w tym zakresie. Placówka gromadzi ponad 60 tys. dokumentów, fotografii, filmów i dzieł sztuki związanych z Amerykanami chińskiego pochodzenia - największą taką kolekcję w USA. Instytucja opracowała też specjalny 75-minutowy program edukacyjny dla szkół. To wspaniałe miejsce, gdzie można posłuchać poezji nagranej na video, czytanej przez samych autorów. Można też zapoznać się z artykułami z gazet i krótkimi biografiami najbardziej wpływowych Amerykanów chińskiego pochodzenia. Muzeum prezentuje również malarstwo współczesnych artystów i ekspozycje chińskiej kaligrafii. Jest małe, ale bardzo dobrze zorganizowane; poza stałą ekspozycją prezentuje wystawy czasowe.

69. Museum of Mathematics (MoMath)

Mapa 18N8

11 East 26th St. C, F, M, N, R do 23rd St. M1, M3 do West 26th St. codz. 10.00-17.00, zamknięte w Święto Dziękczynienia N 15 USD, dzieci i seniorzy 10 USD www.momath.org

Miejsce w Nowym Jorku, gdzie matematyka jest interesującą zabawą, szczególnie dla dzieci w wieku 8-13 lat, ale nie tylko. "To muzeum to najfajniejsza rzecz, jaka kiedykolwiek przytrafiła się ­matematyce" - pisano o tej niewielkiej placówce. W MoMath można przejechać się na rowerze z kwadratowymi kołami i przekonać się, że taka jazda należy do przyjemności. Kto chce, może tworzyć gigantyczne układanki i bawić się wzorami, kształtami i kolorami. W ramach programu Family Fridays swoją wyobraźnię matematyczną mogą rozwijać całe rodziny.

70. Museum of Modern Art (MoMA)

Mapa 14K11

11 West 53rd St. E, M do 53rd St./5th Ave., B, D, F do 47-50th St./ Rockefelle pn.-śr., sb., nd. 10.30-17.30, czw., pt. 10.30-20.00 (miesiące letnie) N 25 USD, seniorzy 18 USD, studenci 14 USD, dzieci poniżej 16 lat wstęp wolny; pt. 16.00-20.00 wstęp wolny www.moma.org

Muzeum dla miłośników sztuki współczesnej. Żeby zobaczyć jego bogate zbiory bez pośpiechu, warto spędzić tu nawet cały dzień. Picasso, Warhol, Pollock, Kahlo, Monet, Cézanne - to tylko kilka słynnych nazwisk z ogromnej listy artystów, których prace znajdują się w posiadaniu tej placówki. Prezentowane były tu także osiągnięcia polskich artystów. Niedawno wystawę ponad 100 rzeźb i rysunków miała Alina Szapocznikow. Wcześniej wystawiano prace Magdaleny Abakanowicz, Franciszka Starowieyskiego i innych.

Świetnie zorganizowany internetowy katalog muzeum, zawierający zdjęcia ponad 53 tys. prac, uzupełni wiedzę odwiedzających. Bogata biblioteka książek i periodyków jest ­źródłem informacji na temat ponad 70 tys. artystów. Gdy otwierano muzeum, zaledwie dziewięć dni po wielkim krachu na giełdzie nowojorskiej w 1929 r., nikt nie przewidywał, że MoMA będzie tak ogromnym sukcesem.

Po wędrówce po licznych salach można odpocząć w ogrodzie rzeźby lub w restauracji na terenie muzeum.

Museum of Modern Art (MoMA)

? mikecphoto | Shutterstock.com

71. Museum of Sex (MoSex)

Mapa 18N8

233 5th Ave./27th St. R do 28th St./Broadway, 6 do 28th St./Park Ave., 1 do 28th St./7th Ave. M2, M3, M5 do 5th Ave. pn.-czw., nd. 10.00-20.00, pt., sb. 10.00-21.00; zamknięte w Święto Dziękczynienia i Boże Narodzenie N 17,50 USD, seniorzy i studenci 15,25 USD www.museumofsex.com

Muzeum poświęcone seksowi nie jest miejscem dla każdego turysty, a już na pewno nie dla tych poniżej 18 lat. MoSex znajduje się na terenie zwanym w XIX w. Tenderloin, słynącym ówcześnie z domów publicznych. Placwka została otwarta w 2002 r. z pomysłu Daniela Glucka, byłego malarza. Początkowo władze miasta sprzeciwiały się jej istnieniu, ale w końcu uległy, stawiając warunek - niech muzeum znajduje się co najmniej 150 m od budynku szkolnego lub kościoła.

Władze Kościoła katolickiego w Nowym Jorku protestowały bezskutecznie. Muzeum istnieje i przyciąga ludzi kolekcją zebranych na trzech piętrach 15 tys. artefaktów, wśród których znajdują się fotografie, ubiory i rozmaite erotyczne gadżety. Odwiedzający mają dostęp do biblioteki multimedialnej. Na głównym piętrze prezentowanych jest 220 klipów filmowych na pograniczu pornografii. Dla zwiedzających otwarto również sklep i kafejkę.

Museum of Sex (MoSex)

? mikecphoto | Shutterstock.com

72. Museum of the City of New York

Mapa 7F17

1220 5th Ave. 6 do 103rd St., 2, 3 do Central Park North/110th St. M1, M3, M4, M106 do 104th St. codz. 10.00-18.00 (poza Świętem Dziękczynienia, Bożym Narodzeniem i Nowym Rokiem) N 10 USD, seniorzy i studenci 6 USD, dzieci do 12 lat wstęp wolny www.mcny.org

Muzeum historii miasta, interesujące dla tych, którzy chcą dokładniej poznać, jak rodził się Nowy Jork. W dziejach tego muzeum, podobnie jak w historii całego miasta, są chwile niepewności. Od 1923 r. mieściło się w Gracie Mansion, czyli rezydencji burmistrza Nowego Jorku, gdzie wkrótce zaczęło brakować miejsca na rozwój kolekcji. W 1932 r. przeniesiono ją do budynku z czerwonej cegły przy 5th Ave. W 2000 r. burmistrz Giuiliani zamierzał przenieść muzeum w pobliże City Hall (czyli urzędu miasta), do Tweed Courthouse. Jednak nowy burmistrz Bloomberg miał inny pomysł i do proponowanego budynku wprowadził nowojorski wydział edukacji. Kilka lat później chciano połączyć muzeum z New-York ­Historical Society, ale i to nie wyszło. Co będzie dalej z placówką, czas pokaże.

O kolekcję z pewnością warto się troszczyć, bo liczy ponad 1,5 mln eksponatów (większość pochodzi z XIX i XX w.). Niektóre z nich to prawdziwe unikaty, np. orzechowe krzesło, które należało do Sarah Rapelje, pierwszej Europejki chrześcijanki urodzonej w New Amsterdam (9 lipca 1625). Dużą część zbioru stanowią fotografie, m.in. Berenice ­Abbott, Jacoba Riisa i Stanleya Kubricka, a także przejmujące zdjęcia z okresu Wielkiego Kryzysu.

73. National Museum of the American Indian

Mapa 25W2

1 Bowling Green, George Gustav Heye Center 4, 5 do Bowling Green, 1 do Rector St. lub South Ferry, R do Whitehall St., J, Z do Broad St., 2, 3 do Wall St. M5, M15, M20 codz. (oprócz 25 XII) 10.00-17.00 wstęp wolny http://nmai.si.edu/home

Muzeum poświęcone historii i kulturze Indian amerykańskich. To największa na świecie kolekcja sztuki i przedmiotów użytkowych Indian Ameryki Północnej, Środkowej i Południowej. Obejmuje blisko milion eksponatów oraz wiele tysięcy fotografii. Muzeum oferuje programy, w ramach których zainteresowani badacze i twórcy mogą korzystać z jego zasobów w celach naukowych i artystycznych. Placówka, częściowo ­finansowana z pieniędzy publicznych, należy do Smithsonian Institution i mieści sie w granitowym budynku US Custom House w stylu Beaux-Arts z 1907 r.

National Museum of the American Indian

? Bokic Bojan | Shutterstock.com

74. National September 11 Memorial & Museum

Mapa 25U2

200 Liberty St. A, C, 1, 2, 3 do Chambers St., A, C, J, Z, 2, 3, 4, 5 do Fulton St., E do World Trade Center, R, 1 do Rector St. 2014: 21 V-21 IX: codz. 9.00-21.00; 22 IX-31 XII: codz. 9.00-20.00 N 24 USD, emeryci powyżej 65 lat, weterani, studenci 18 USD, dzieci i młodzież (7-17 lat) 15 USD, dzieci poniżej 7 lat wstęp wolny; wt. 17.00-20.00 wstęp wolny www.911memorial.org

Najmłodsze nowojorskie muzeum jest poświęcone wydarzeniom z 11 września 2001 r. Mieści się pod ziemią, dokładnie w miejscu, w którym stały bliźniacze wieże. Tuż przy wejściu, zjeżdżając ruchomymi schodami w dół, można dostrzec podstawy stalowego słupa, jednego z wielu podtrzymujących dawne Twin Towers. Znajduje się tu ponad 10 tys. przedmiotów: kawałków ubrań, dokumentów, butów, motocykli, mundurów, wozów strażackich i policyjnych, pierwszych stron gazet, symbolicznych flag oraz fragmentów konstrukcji wież WTC. Osobny hol upamiętnia tych, którzy zginęli 11 września. W Strefie Zero, w miejscach gdzie stały wieże, znajdują się obecnie pomniki-fontanny, na których obramowaniu wyryto nazwiska ofiar.

National September 11 Memorial & Museum

? Christopher Penler | Shutterstock.com

75. Neue Galerie

Mapa 11H15

1048 5th Ave. 4, 5, 6 do 86th St. M1, M2, M3, M4, M86 pn., czw.-nd. 11.00-18.00 dorośli 20 USD, seniorzy i studenci 10 USD; pierwszy piątek miesiąca 18.00-20.00 wstęp wolny www.neuegalerie.org

Jeśli w Nowym Jorku ktoś zatęskni za sztuką i atmosferą niemiecką i austriacką, powinien odwiedzić Neue Gelerie. Muzeum, które istnieje zaledwie od 2001 r., powstało dzięki pomysłowi Serge'a ­Sabarsky'ego, marszanda i organizatora wielu wystaw na świecie, oraz Ronalda S. Laudera, biznesmena i filantropa. Koncentruje się na sztuce z początku XX w. Są tu jedne z najlepszych kolekcji prac Egona Schielego i Gustava Klimta, a także prace m.in. Oskara Kokoschki, Alfre­da Kubina, Wassilego Kandinsky'ego, Paula Klee i George'a Grosza.

W kafejkach w stylu wiedeńskim (Café Sabarsky i Café Fledermaus) serwuje się wiedeńskie sznycle (29 USD) i organizuje koncerty. Dzieci do 12 lat nie są wpuszczane, a dzieci w wieku 12-16 lat muszą być pod opieką dorosłych.

76. New Museum of Contemporary Art

Mapa 23S7

235 Bowery 6 do Spring St., N, R do Prince St., D, F do Broadway-Lafayette St. śr. 11.00-18.00, czw. 11.00- 21.00, pt.-nd. 11.00-18.00; darmowe 45-minutowe wycieczki z przewodnikiem "Docent Tours" śr.-pt. 12.30, sb.-nd. 12.30, 15.00 N 16 USD, seniorzy 14 USD, studenci 10 USD, osoby poniżej 18 lat wstęp wolny, czw. 19.00-21.00 wejście za sugerowaną, minimalną opłatą 2 USD www.newmuseum.org

Muzeum poświęcone światowej sztuce współczesnej. Założycielce placówki, Marcii Tucker, przyświecał innowacyjny pomysł, by co 10 lat całkowicie wymieniać zbiory muzealne: sprzedać zebraną kolekcję i nabyć nową, dając szansę na zaistnienie jak największej grupie artystów niedocenianych i nieznanych. Niestety, pomysłu nie udało się zrealizować, ale i tak muzeum jest kopalnią nowych talentów z różnych krajów. Cieszy fakt, że wystawiane są w nim także prace Polaków. Ostatnio podziwiano tu figury mieszkańców Wenecji autorstwa Pawła Althamera.

Muzeum, którego początki sięgają 1977 r., wędrowało po różnych miejscach. Najpierw mieściło się w Graduate Center w New School for Social Research, potem w Astor Building i innych, by wreszcie osiąść na stałe we własnym modernistycznym siedmiopiętrowcu, zaprojektowanym przez japońską firmę Sejima+Nishizawa/SANAA i nowojorską Gensler.

W muzeum można szkicować (bez sztalug i farb olejnych).

77. New York Public Library

Mapa 19M9

5th Ave./42nd St. 1, 2, 3 do 42nd St. i Broadway, 4, 5, 6 do Grand Central Station, A, C do 42nd St. i 8th Ave., D, B, F, M do 42th St. i 6th Ave. M1, M2, M3, M4, M5, M7, M42, M103, M104 i Q32 pn.-sb. 10.00-18.00 (miesiące letnie) wstęp wolny www.nypl.org

Druga po Bibliotece Kongresu największa biblioteka w USA - ma aż 87 oddziałów na terenie Manhattanu, Bronxu i Staten Island. Może pochwalić się olbrzymimi zbiorami 53 mln książek, manuskryptów, nagrań, map etc. Głównego wejścia bronią dwa wielkie marmurowe lwy, symbolizujące cierpliwość i wytrwałość. Budynek biblioteki, wzniesiony z marmuru w stylu Beaux-Arts, powstawał w latach 1897-1911 wg projektu firmy Carr?re and Hastings, a niedawno został odnowiony.

Biblioteka organizuje interesujące wystawy czasowe dla dorosłych i dzieci. W wielkiej czytelni, przy dębowych stołach, można spotkać znanych pisarzy.

New York Public Library

? Jorg Hackemann | Shutterstock.com

78. New York University

Mapa 22R6

70 Washington Sq. S A, B, C, D, G, F, M do West 4th St., 6 do Astor Place M1, M2, M3, M5, M6, M8, M10 i M21 www.nyu.edu

Prywatna uczelnia założona w 1831 r., przyciąga młodych nie tylko z USA, ale i z całego świata. Ma około 40 tys. studentów i zajmuje 13. miejsce w rankingu Center for World University Rankings. Główny kampus znajduje się w Greenwich Village, a piękny skwer Washington Square jest otoczony budynkami tejże uczelni.

Każdy obiekt uczelni łatwo rozpoznać, bo ma flagę w kolorze fiołkowym - fiołki są symbolem uniwersytetu. Najpopularniejsze kierunki: visual and performing arts, social studies i business.

New York University

? littleny | Shutterstock.com

79. New-York Historical Society

Mapa 10I11

170 Central Park West przy Richard Gilder Way (77th St.) B i C do 81st St. wt.-czw., sobota 10.00- 18.00, pt. 10.00-20.00, nd. 11.00-17.00 www.nyhistory.org

Najstarsze muzeum w mieście. Można tu oglądać m.in. interaktywną wystawę prezentującą historię Nowego Jorku, ­nowojorskie malarstwo i kilka wystaw historycznych nowojorskich przedmiotów.

Najmłodsi (dzieci do 5 r. ż.) nie potrzebują biletów. Ekspozycję ­można zwiedzać bezpłatnie w piątki, w godz. 18.00-20.00 (mile widziana donacja).

New-York Historical Society. Colt z 1855, Sidehammer

Wikipedia Loves Art participant | Wikimedia.com

80. NYC Fire Museum

Mapa 22R4

278 Spring St. C, E do Spring St. M10, M21 codz. 10.00-17.00 N 8 USD, dzieci, seniorzy i studenci 5 USD www.nycfiremuseum.org

Jedna z największych na świecie kolekcji eksponatów związanych z historią pożarnictwa. Na pierwszym piętrze wystawiono sprzęt współczesny używany w walce z pożarami i specjalną ekspozycję September 11 Memorial. Na drugim piętrze przedstawiona jest historia pożarnictwa w XIX w. Do wozów strażackich nie można wsiadać, ale wolno sfotografować się w hełmie.

Na zwiedzanie wystarczy godzina, można się tu wybrać przy okazji wizyty w WTC (odległość: 20 min pieszo). Muzeum daje możliwość urządzenia urodzin dziecku (najlepiej w wieku od 3 do 6 lat), spotkania biznesowego, a nawet wesela (oczywiście za stosowną opłatą).

NYC Fire Museum - model wozu strażackiego z ok. 1900 r.

David Gabay | Wikimedia.com

81. One Madison

Mapa 18O8

23 Eeast 22nd St. N, R, 6 do 23rd St.

To 50-piętrowy, luksusowy wieżowiec mieszkalny, stojący we Flatiron District, na południowej stronie Madison Square Park. ­Wykonany ze szkła i aluminium, jest jednym z najbardziej smukłych i najwyższych wieżowców w mieście. W budynku znajduje się 70 luksusowych mieszkań o powierzchni od 85 do 300 m?. Apartamenty na szczycie wyposażone są w prywatne tarasy.

82. St. Patrick's Cathedral (katedra św. Patryka)

Mapa 14L11

5th Ave. między 50th i 51st St. B, D, F, V do Rockefeller Center darmowe wycieczki: Roberta Shea, tel.: 212-355-2749 wew. 829 www.saintpatrickscathedral.org

Majestatyczna, jedna z najbardziej znanych świątyń rzymskokatolickich w Stanach Zjednoczonych; odwiedza ją rocznie ok. 5,5 mln ludzi. Stanowi siedzibę arcybiskupa Nowego Jorku. Katedra została wzniesiona w stylu neogotyckim z białego marmuru ze stanów Nowy Jork i Massachusetts, udostępniono ją wiernym w 1879 r. Zaprojektował ją James Renwick Jr. Ma aż 2200 miejsc siedzących. Obecnie przechodzi gruntowną renowację, która potrwa do 2015 r. i pochłonie 180 mln USD. Ale jest otwarta nawet podczas remontu, wstrzymywanego na czas odprawianych mszy świętych i innych okolicznościowych celebracji.

Są tu i polskie akcenty: popiersie Jana Pawła II na pamiątkę jego wizyty w 1979 r. i kaplica Matki Bożej Częstochowskiej, ufundowana przez Polonię na 50-lecie Amerykańskiej Częstochowy i 25-lecie pontyfikatu Jana Pawła II. W środku ołtarza tej kaplicy znajduje się obraz Matki Bożej Częstochowskiej, pobłogosławiony przez Jana Pawła II. W katedrze odbywają się coroczne koncerty papieskie, organizowane przez Konsulat RP w Nowym Jorku, które przyciągają tysiące Polaków. Przed katedrą przechodzi Parada Pułaskiego.

W świątyni odbywały się pogrzeby słynnych Amerykanów, m.in. Roberta F. ­Kennedy'ego. Krypta, którą można zwiedzać po uprzednim umówieniu, jest miejscem spoczynku ośmiu biskupów Nowego Jorku.

St. Patric's Cathedral

? Sean Pavone | Shutterstock.com

83. Performing Garage

Mapa 22S5

33 Wooster St. A, C, E, J, N, Q, R, 1, 6 do Canal St. około 20 USD www.thewoostergroup.org

Mały teatr eksperymentalny, który należy do czołówki teatrów ­off-off-Broadway. Przedstawienia tego rodzaju nie są szeroko reklamowane, więc żeby wiedzieć, na co się wybrać, najlepiej kupić najnowszy numer magazynu "Time Out" albo "Village Voice". Szczególnie warto zajrzeć tu w czasie letniego festiwalu Emerging ­Artist Series, w ramach którego występują utalentowani młodzi artyści. Z Performing Garage związany był znany aktor Willem Dafoe. Do teatru trudno się dodzwonić, bilety należy kupić na miejscu.

84. Pier 45

Mapa 21P3

Pier 45 (koniec Christopher St.) 1, 2 do Christopher St.

Molo nad rzeką Hudson, stanowiące część parku Hudson River Park, z którego rozpościera się fantastyczny widok na Statuę Wolności i Empire State Building. Molo zostało odnowione w 2003 r. Odwiedzający chętnie opalają się na trawie lub ławkach i korzystają z darmowych rozrywek. Odbywają się tu festiwale muzyczne i tańce przy księżycu.

Po spacerze na świeżym powietrzu można napić się kawy lub zjeść ciepły lunch w Cafe at 45. Pier 45, nazywany też Christopher Street Pier ze względu na pobliską ulicę o tej nazwie, jest miejscem spotkań gejów z Nowego Jorku i New Jersey.

Pier 45

? Fedor Selivanov | Shutterstock.com

85. Radio City Music Hall

Mapa 14L10

1260 6th Ave. B, D, F, M do 47th-50th St./ Rockefeller Center Radio City Stage Tour: N 24 USD, seniorzy 18 USD, dzieci poniżej 12 lat 17 USD; Radio City Christmas Spectacular 50-250 USD (przestawienia również w Wigilię, Boże Narodzenie i Sylwestra, bilety należy kupić jak najwcześniej) www.radiocity.com

Sala koncertowa, będąca częścią Rockefeller Center, otwarta w 1932 r. Może pomieścić ok. 6 tys. widzów. Wiele amerykańskich rodzin przychodzi tu co roku na bożonarodzeniowe przedstawienie Radio City Christmas Spectacular, które po raz pierwszy wystawiono w 1933 r. W listopadzie i grudniu występują tu The Rockettes, perfekcyjnie zgrane w marszu i tańcu na scenie. The Parade of the Wooden Soldiers w ich wykonaniu jest majstersztykiem. W Music Hall odbywają się też premiery filmowe, jak do tej pory było ich ponad 700 (m.in. Harry Potter, Śniadanie u Tiffany'ego i Król Lew. Na scenie Music Hall wręczane były nagrody Grammy i Tony, występują artyści rockowi i muzyki pop.

Niewiele brakowało, by już nie było tego miejsca. Pod koniec lat 70., w czasie kryzysu Music Hall, który był wtedy głównie salą kinową, planowano, by budynek przerobić na pomieszczenia biurowe. Na szczęście po renowacji zaczął się pomyślny okres. Bliżej ­historię tego miejsca można poznać na wycieczce Radio City ­Stage Tour (m.in wgląd za kulisy sceny).

Radio City Music Hall

? Luboslav Tiles | Shutterstock.com

86. Riverside Church

Mapa 1C14

490th Riverside Dr. 1 do 116th St. www.theriversidechurchny.org

Kościół, położony na skraju dzielnic Morningside Heights i Harlem, powstał w latach 1926-30. Jest wzorowany na XIII-wiecznej gotyckiej katedrze w Chartres. Został ufundowany przez ­Johna D. Rocke­fellera Jr. i zaprojektowany przez firmę Allen, Pelton & Collens. W jego prawie 120-metrowej wieży znajdują się 24 piętra biurowe oraz największa na świecie dzwonnica, z 74 dzwonami, w tym jednym o ciężarze 20 ton.

Kaplica Chrystusowa w świątyni była wzorowana na XI-wiecznej romańskiej nawie bazyliki św. Nazariusza w Carcassonne. Od początku jego istnienia przy kościele działa Theater Riverside Church, znany z wystawiania sztuk z kręgu wielu kultur, innowacji artystycznych i wspierania młodych artystów.

Riverside Church

? meunierd | Shutterstock.com

87. Riverside Drive

Mapa 1,5,9

Jedna z bardziej ekskluzywnych ulic w Upper West Side, rozpoczynająca się na 72nd Street i biegnąca w górę zachodniego Manhattanu. Z otoczonej apartamentowcami i rezydencjami szerokiej Riverside Drive rozciąga się przepiękny widok na rzekę Hudson i New Jersey. Mieszka tu wielu artystów, aktorów i naukowców.

W pobliżu znajduje się prestiżowy Uniwersytet Columbia, z akademikami między 114th St. i 121st St. oraz Amsterdam Ave. i Morningside Dr. Zespół gmachów uniwersyteckich zaprojektowali w stylu art déco architekci firmy McKim, Mead & White.

88. Riverside Park

Mapa 1,2,5,6,9

1 do stacji 79th St. www.nycgovparks.org

Rozciąga się wzdłuż Riverside Drive i zajmuje pas o długości 6,4 km na północ od 72nd St. Został zaprojektowany w 1873 r. przez Fredericka Law Olmsteda, twórcę Central Parku. W parku znajduje się wiele zabytków: przy 89th St. stoi pomnik poświęcony żołnierzom i marynarzom poległym w czasie wojny secesyjnej, przy 93rd St. została upamiętniona Joanna d'Arc. Obszar nad rzeką przy 79th St., gdzie znajduje się przystań Boat Basin, to ulubiony teren spacerowiczów, amatorów joggingu, jazdy konnej i jazdy na rolkach.

89. Rockefeller Center

Mapa 14L10

między 48th i 51st St. oraz 5th i 6th Ave. B, D, F, M do 47th-50th St./ Rockefeller Center NBC Studio Tour: N 18,50 USD, U 15,50 USD (wycieczka dostępna dla dzieci od 6. roku życia); Rockefeller Center Tour N 12 USD, U 10 USD www.rockefellercenter.com

Słynny kompleks 19 komercyjnych wieżowców, kojarzony głównie z gigantyczną choinką świąteczną, ustawianą tu od 1931 r. Dla tych, którzy ją wyhodowali, jej wybór to wielkie wyróżnienie i powód do dumy. Centrum kojarzy się też z placem udekorowanym flagami wszystkich państw ONZ. Rockefeller Center ma specjalne miejsce w historii Nowego Jorku. Powstało w latach 1930-39, w czasach Wielkiego Kryzysu, z inicjatywy Johna D. Rockefellera Jr. jako największa wtedy prywatna inwestycja. Dzięki niej 40 tys. ludzi dostało zatrudnienie. Najpierw miała powstać wielka opera, potem jednak zrodził się pomysł na praktyczne biura. W czasie II wojny światowej miały tu swoje siedziby brytyjskie służby wywiadowcze (legendarny pokój 3603 - centrum wywiadu aliantów), a także biuro CIA.

Rockfeller Center składa się z dwóch kompleksów - 14 starych budynków w stylu art déco i nowszych, wzniesionych na przełomie lat 60. i 70. minionego stulecia. Obecne centrum jest siedzibą m.in. wielu stacji telewizyjnych i sklepów (Lego, Swarovski). W budynku znajduje się słynna restauracja Rainbow Room na 65. piętrze i płatne tarasy obserwacyjne na piętrach od 67. do 70.

Można skorzystać z dwóch wycieczek: NBC Studio Tour, by zwiedzić popularne studia, np. Saturday Night Live czy NBC Sports, lub Rockefeller Center Tour.

Rockefeller Center

? stockelements | Shutterstock.com

90. Roosevelt Island

Mapa 16

Wąska wyspa (3,2 km długości i 240 m szerokości) położona na rzece East River, pomiędzy Manhattanem od zachodu a Queens od wschodu. Wyspa przez wiele lat zmieniała swojego właściciela. Originalnie nazywała się Minnehanonck (co znaczy 'dobrze tutaj być' albo 'długa wyspa') i została zakupiona od Indian ­Canarsie w 1637 r. przez holenderskiego naczelnika. Holendrzy zaczęli hodować tam świnie i odtąd przez dłuższy czas znana była jako Hog Island (Wyspa Wieprzy). Nowy Jork wykupił ją w 1828 r. za 32 tys. USD; w 1971 r. nadano jej obecną nazwę.

Na wyspie zamierzano umieścić wszystkich, których uważano za niewygodnych dla społeczeństwa, czyli biednych, chorych i więźniów. W 1832 r. zbudowano tu więzienie, w 1837 r.- zakład opieki dla umysłowo chorych, w 1852 r. - szpital dla chorych na ospę (teraz zrujnowany), a w 1858 r. otwarto następny zakład psychiatryczny oraz szpital dla ubogich. Obecnie nadal są tu dwa szpitale dla przewlekle chorych (stąd duża liczba osób na wózkach ­inwalidzkich), jednak najwięcej jest budynków mieszkalnych, w których żyje ok. 12 tys. osób.

Na wyspę można dostać się na trzy sposoby: metrem (najgłębsza stacja metra w Nowym Jorku - na głębokości 30 m), kolejką linową lub mostem od strony Queens. Na Roosevelt Island obowiązuje zakaz ruchu samochodów, więc z mostu wjeżdża się prosto na wielki parking, gdzie należy zostawić pojazd. Stamtąd już tylko piechotą, rowerem albo transportem publicznym.

Przejazd kolejką linową to wystarczający powód, by wybrać się na wyspę. Z wagonu zawieszonego na wysokości 76 m roztaczają się fantastyczne widoki. ­Roosevelt Island Tramway jedzie z prędkością 28 km/godz., sam przejazd zajmuje tylko 7 min. Kolejka powstała w 1976 r. i obecnie jest jedynym tego typu środkiem komunikacji miejskiej w całych USA i Kanadzie. Została zbudowana w Szwajcarii. Od inauguracji skorzystało z niej już ponad 26 mln pasażerów.

Koszt przejazdu wynosi tyle, co jednorazowy przejazd metrem, czyli 2,5 USD. Kabiny mieszczą 110 osób i kursują co 15 min. Stacja początkowa znajduje się przy 53rd St. i 2nd Ave. na Manhattanie.

Całą wyspę można obejść piechotą lub objechać na rowerze - warto zabrać ze sobą aparat fotograficzny, by uwiecznić widoki z wyspy na Manhattan i Queens.

Kolejka na Roosvelt Island

? SVLuma | Fotolia.com

91. Schomburg Center for Research in Black Culture

Mapa 3C19

515 Lenox Ave., przy 135th St. 2, 3, do 135th St. pn.-śr. 12.00-20.00, czw., pt. 11.00-18.00, sb. 10.00-17.00 wstęp wolny www.nypl.org/locations/schomburg

Największe centrum badawcze kultury afrykańskiej i afroamerykańskiej w USA. Pierwotna siedziba placówki była w latach 20. XX w. nieoficjalnym miejscem spotkań czarnych pisarzy. W nowym kompleksie, działającym od 1991 r., znajdują się dwie galerie sztuki i teatr. Muzeum ma ogromną kolekcję zgromadzoną przez ­Artura Schomburga. W centrum organizowane są dyskusje, odczyty i spotkania, wystawy oraz przedstawienia teatralne.

92. Solomon R. Guggenheim Museum

Mapa 11H15

1071 5th Ave./89th St. 4, 5, 6 do 86th St. M1, M2, M3 M4 pn.-śr., pt., nd. 10.00-17.45, sb. 10.00-19.45 N 22 USD, seniorzy i studenci 18 USD, dzieci poniżej 12 lat wstęp wolny www.guggenheim.org

Charakterystyczna budowla, wyglądająca jak zwinięta biała wstęga. Znajduje się w niej imponująca kolekcja prac - od impresjonistów do sztuki współczesnej. Zaprojektowanie budynku przy 89th St. powierzono Frankowi Lloydowi Wrightowi, któremu zajęło to 15 lat. Słynny architekt chciał, by przy jego nowoczesnym ­dziele gmach pobliskiego Metropolitan Museum of Art wyglądał "jak stodoła". Budynek podzielił opinię publiczną, a jego twórca nie doczekał otwarcia muzeum w 1959 r., zmarł pół roku wcześniej.

Początki placówki sięgają 1939 r., gdy Solomon R. Guggenheim, przemysłowiec i filantrop, zaczął wystawiać swoją kolekcję sztuki w domu, a gdy zbiory się rozrosły, wynajął pomieszczenia przy 54th St. Stamtąd jego muzeum ostatecznie przeniesiono do obecnej lokalizacji.

W 1970 r. odbyła się tu wystawa prac Wojciecha Fangora. W 2009 r. w muzeum urządzono w stylu modernistycznym restaurację The Wright, gdzie na lunch przychodzą wpływowi biznesmeni, artyści i turyści (brunch w soboty i niedziele 30 USD).

Solomon R. Guggenheim Museum

? Jorg Hackemann | Shutterstock.com

93. South Street Seaport

Mapa 26W4W5

12 Fulton St. A, C, J, Z, 2, 3, 4, 5 do Fulton St. M15 muzeum: N 12 USD, studenci 8 USD, dzieci 5 USD, dzieci do 2. roku życia wstęp wolny; wycieczka statkiem "Pioneer": N 38 USD, studenci 32 USD, dzieci 20 USD, dzieci poniżej 2 lat 5 USD; nauka druku: 50 USD www.southstreetseaportmuseum.org; program Mini Mates: [email protected]

Skarb Manhattanu wzbudza skrajne opinie. Dla jednych to miejsce, które koniecznie trzeba odwiedzić, dla innych - pułapka turystyczna. Ten historyczny dystrykt w obrębie 11 przecznic, nad rzeką East River, przylega do Wall Street. Ale jest od niej zupełnie inny. Tutaj znajduje się najstarsza architektura południowego Manhattanu z lat 1811-12 i cumują odnowione statki z XIX i początku XX w., które są częścią muzeum; wśród nich statek ­towarowy "Wavetree", szkunery "Pioneer" i "Lettie G. Howard" oraz czteromasztowa barka "Peking".

Aby ocalić dawne serce nowojorskiego portu, dzięki któremu bogaciło się miasto, w 1967 r. stworzono South Street Seaport Museum. Kongres uznał je za Krajowe Muzeum Marynistyczne; w latach 90. XX w. było ono jedną z najliczniej odwiedzanych placówek historycznych w Nowym Jorku. Niestety, zamach z 11 września i huragan Sandy uszkodziły jego infrastrukturę. Placówka nieco podupadła i dziś trwa walka o jej utrzymanie.

Muzeum oferuje warsztaty edukacyjne dla dzieci i dorosłych (np. MiniMates dla rodziców z maluchami w wieku ­18-36 mies.). Pod okiem fachowców rodzice uczą się, jak zachęcić najmłodszych do zabaw z wodą i stateczkami. Dla dzieci w wieku 12 lat i starszych przygotowano naukę m.in. druku plakatu. W sezonie letnim można odbyć dwugodzinną wycieczkę na statku "Pioneer".

South Street Seaport ma również małe centrum handlowe, które znajduje się w odnowionym budynku targu rybnego Fulton Fish Market. Ceny są wysokie, ale za to można podziwiać stąd zapierające dech widoki na most Brooklyński i na wieżowce dystryktu finansowego. Panuje tu europejska atmosfera.

Po zwiedzaniu warto posilić się w okolicznych restauracjach i kafejkach. Wśród nich znajduje się Bridge Cafe, jedna z najstarszych restauracyjek w mieście, mieszcząca się w budynku ­byłego domu publicznego. Latem odbywa się tu wiele darmowych ­imprez ulicznych.

South Street Seaport

? Sean Pavone | Shutterstock.com

94. Statue of Liberty (Statua Wolności)

prom z Battery Park (w miesiącach letnich co 25 min): N 21 USD, dzieci (4-12 lat) 12 USD, seniorzy 17 USD, do kupienia na www.statuecruises.com lub w Castle Clinton w Battery Park dojazd do Battery Park: 4, 5 do Bowling Green, R do Whitehall St., 1 do South Ferry

Jej oficjalna nazwa to "Wolność opromieniająca świat". Powstała, gdy Amerykę zalewała fala imigrantów - dla nich Statua Wolności była symbolem lepszego świata. Uroczystego otwarcia dokonał 28 października 1886 r. prezydent Grover Cleveland, przy ­wtórze salwy z 21 dział, ryku syren mgłowych na statkach i ogłuszającego zgiełku fajerwerków.

Autorem pomnika jest Frédéric Auguste Bartholdi, który miał podczas projektowania dwie, dość nietypowe muzy. Wzorem ciała Statuy była kochanka Bartholdiego, natomiast twarz jest podobna do oblicza matki artysty.

Statuę wykonano w Paryżu i 4 lipca 1884 r. przekazano ją ambasadorowi amerykańskiemu jako dar od narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego. Rozebrano ją na części i wysłano statkiem do Nowego Jorku, gdzie została złożona i ustawiona na olbrzymim, specjalnie zbudowanym piedestale na wyspie Bedloe (obecnie Liberty Island, czyli Wyspa Wolności). Piedestał, zaprojektowany przez amerykańskiego architekta, Richarda Morrisa Hunta, ma 47 m wysokości.

Sama postać, zbudowana ze stali i miedzi, ma 46 m wysokości. Posąg waży 229 t, ma prawie 11 m obwodu w talii i usta szerokości 91 cm. Prawa ręka trzymająca pochodnię ma 13 m długości, a palec wskazujący - 2,4 m. U stóp Statuy leżą pęknięte kajdany tyranii. W lewej dłoni Wolność trzyma tablicę wyobrażającą Deklarację Niepodległości. Ogień jej pochodni pokryty jest 24-karatowym złotem, a jej miedziana konstrukcja zrobiona jest z blachy nie grubszej niż dwie jednocentówki. Korona z siedmiu promieni oznacza wolność rozprzestrzeniającą się przez siedem mórz na siedem kontynentów. Spiralne schody wewnątrz umożliwiają zwiedzającym wejście aż na koronę. Odpowiada to wspięciu się na 12. piętro.

Liberty Island jest obecnie parkiem narodowym.

Statue of Liberty

? curtis | Shutterstock.com

95. Studio Museum in Harlem

Mapa 7D18

144 West 125th St. 2, 3 do 125th St. czw., pt. 12.00-21.00, sb. 10.00-18.00, nd. 12.00- 18.00 www.studiomuseum.org

Zostało założone w 1968 r. jako centrum twórczości czarnoskórych artystów. Kolekcja obejmuje ponad 1600 obrazów, rzeźb, rysunków, grafik, fotografii i instalacji twórców, takich jak Romare ­Bearden czy Jacob Lawrence.

Ekspozycję można zwiedzać za darmo (sugerowana donacja 7 USD).

96. Tenement Museum

Mapa 27T8

103 Orchard St. B, D do Grand St., F do Delancey St., J, M, Z do Essex St. pn.-śr., pt.-nd. 10.00- 18.30, czw. 10.00-20.30 N 25 USD, U 20 USD www.tenement.org

Niewielkie muzeum emigracji, ukazanej na przykładzie losów kilku rodzin mieszkających w jednej kamienicy od XIX do XX w. Czteropiętrowa kamienica, wzniesiona w 1863 r., była domem dla ok. 700 ludzi, którzy ciężko pracowali, by przeżyć w nowym kraju.

Muzeum otwarto w 1992 r., udostępniając do zwiedzania mieszkanie niemiecko-żydowskiej rodziny Gumpertz. Potem otwierano kolejne, opowiadające o losach włoskiej rodziny ­Baldizzi i irlandzkiej Moore.

97. Times Square

Mapa 14L9

przecięcie Broadwayu z 7th Ave. między 42nd St. i 47th St. A, C, E do 42nd St./8th Ave., N, Q, R, 1, 2, 3, 7, S do Times Sq. M7, M16, M20, M104 The Broadway Tour: codz. 9.30, 11.30, 14.00; TKTS: pn., śr.-nd. 15.00- 20.00, wt. 14.00-20.00 teatry na Broadwayu: 50-250 USD; he Broadway Tour 30 USD Ticketmaster: 212-307-4100; The Broadway Tour: 212-997-5004 www.broadway.org; The Broadway Tour: www.walkingbroadway.com

Jeśli ktoś marzy o naprawdę gigantycznej imprezie, powinien spędzić tu w sylwestra. Telewizyjną transmisję z pożegnania starego i powitania Nowego Roku na Times Square ogląda miliard ludzi na świecie. Śledzenie ball drop, czyli opuszczania kuli na jednym z wieżowców wraz z odliczaniem ostatnich sekund do ­północy, jest warte stania godzinami w deszczu lub śniegu.

Plac zawdzięcza nazwę wieżowcowi The New York Times ­Building. Jest znany z filmów (Spider-Man czy King Kong) i programów telewizyjnych (Good Morning America w ABC). Dla MTV, najważniejszej muzyczno-rozrywkowej stacji telewizyjnej, przeprowadzka na Times Square (1515 Broadway) okazała się doskonałym posunięciem. Lokalizacja przyczyniła się do wzrostu popularności stacji. Plac rywalizuje z Las Vegas o pierwszeństwo w oświetleniu. Napisy na nim nazywane są spectaculars. Trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce na reklamę - rocznie przez Times Square przechodzi 26 mln ludzi! Zamożniejsi mogą zafundować na billboardach życzenia urodzinowe lub rocznicowe swoim bliskim.

Bez wizyty w teatrze na Broadwayu pobyt w Nowym Jorku się nie liczy. Można bliżej poznać historię dystryktu teatralnego między 6th i 8th Ave. oraz 40th St. i 53rd St., wybierając się na 90-minutową wycieczkę z przewodnikiem The Broadway Tour (rusza spod ­Actors' Chapel przy 239 West 49th St.). Bilety do teatrów na ­musicale są drogie, ale można dostać je taniej nawet o 50%, jeśli wybierzemy się do kas kiosków TKTS przy Duffy Square/47th St./Broadway i kupimy je na przedstawienie tego samego dnia. Bilety są dostępne również na www.broadway.org lub Ticketmaster.

Warto wybrać się do wielkiego sklepu z zabawkami Toys "R" Us, to raj dla dzieci. Na Times Square pojawiają się artyści, a wśród nich Andrew Golub i jego modelki, których ciała pokryte są tylko farbą. Polski akcent to sklep Inglot przy 48th St. i Broadwayu.

Times Square

? Songquan Deng | Shutterstock.com

Times Square

? Sean Pavone | Shutterstock.com

98. Tompkins Square Park

Mapa 23,24R9R10

500 East 9th St. 6 do Astor Place, N, R do 8th St. M8, M14 8.00-17.00

Jedno z ciekawszych miejsc rekreacyjnych w Nowym Jorku, o powierzchni ponad 4 ha. Do 1991 r. koczowali tu bezdomni, a po renowacji jest odwiedzane przez rodziny, turystów i artystów. Park słynie z największej w USA parady psów na Halloween. Uczestniczy w niej ponad 400 zwierząt wystrojonych w przedziwne kostiumy. Tutaj też otwarto pierwszy wybieg dla czworonogów w NYC (1990), psy mogą także kąpać się w basenie.

Park ma znaczenie dla ruchu Hare Krishna w USA, bowiem tu właśnie w 1966 r. zebrali się jego wyznawcy, by po raz pierwszy publicznie powtarzać mantry. Znają go także wielbiciele odbywającego się na zakończenie lata festiwalu Wigstock, na którym ­pojawiają się drag queens.

99. Tribeca

Mapa 25

Tribeca Cinemas: 54 Varick St. A, C, E, 1 do Canal St. http://tribecafilm.com/festival

Dzielnica z najbardziej pożądanym kodem pocztowym: 10013. To modna, ekskluzywna, najdroższa (zamieszkana często przez celebrytów) i najlepiej zagospodarowana część Dolnego Manhattanu. Brukowane uliczki, przestronne lofty, galerie sztuki, drogie butiki i klimatyczne kafejki - tak w skrócie można opisać Tribekę.

Od 2002 r. odbywa się tu Tribeca Film Festival, jeden z najważniejszych nowojorskich festiwali filmowych, na którym często pokazywane są również polskie filmy. Festiwal został powołany do życia przez Roberta De Niro, Jane Rosenthal i Craiga Hatkoffa jako próba rewitalizacji kultury, sztuki i gospodarki na Dolnym Manhattanie, który najbardziej z całego Nowego Jorku ucierpiał po zawaleniu się wież World Trade Center. Miał również przypominać, że kino Stanów Zjednoczonych to nie tylko Hollywood; że istnieje ważne i ciekawe, a przede wszystkim znacznie bardziej niezależne kino nowojorskie, zwykle spychane na drugi plan przez wielkie wytwórnie ­Hollywood. ­Filmów amerykańskiego głównego nurtu rozrywkowego na ogół się tu nie pokazuje.

100. Trinity Church (kościół Świętej Trójcy)

Mapa 25U2

1, N, R do Rector St., 4, 5 do Wall St. codz. 6.00-18.00 www.trinitywallstreet.org

Nie tylko historyczny, ale wciąż otwarty dla wiernych kościół ­parafii diecezji episkopalnej Nowego Jorku, stojący na skrzyżowaniu najważniejszych ulic: Broadwayu i Wall Street. Jedna z najstarszych działających świątyń w mieście. Ten neogotycki kościół, wysoki na ponad 85 m, który początkowo był najwyższym budynkiem na Manhattanie i stanowił drogowskaz dla statków, teraz gubi się wśród wieżowców. To trzecia budowla na tym miejscu: pierwszy kościół spłonął w pożarze w 1776 r., drugi został zburzony po poważnym uszkodzeniu przez śnieżycę w latach 1838-39. Na wieży Trinity Church znajdują się 23 dzwony, a najcięższy z nich waży ponad 1371 kg.

Trinity Church

? billperry | depositphotos.com

Na przykościelnym cmentarzu Trinity Churchyard pochowano wiele znanych osób. Spoczywają tu m.in.: pierwszy sekretarz skarbu Alexander Hamilton, drukarz William Bradford, wynalazca Robert Fulton, kapitan James Lawrence oraz lingwista i politolog, fundator Uniwersytetu Nowojorskiego Albert Gallatin. Jest to obecnie jedyny cmentarz grzebalny w dzielnicy Manhattan. W 1976 r. został wpisany na listę National ­Historic Landmark.

Obok świątyni znajduje się wykonana przez Steve'a Tobina rzeźba z korzeni olbrzymiej sykomory znalezionej w gruzowisku po WTC.

Trinity Church

? Ruth Peterkin | Shutterstock.com

101. Trump Tower

Mapa 15K12

725 5th Ave. N, Q, R, E, M do 5th Ave

To 58-piętrowy, luksusowy wieżowiec przy 5th Ave. między 56th i 57th St., który jednych onieśmiela i wzbudza podziw, innych odpycha ze względu na nazwisko Donalda Trumpa, ekscentrycznego i pyszałkowatego bogacza, posiadacza prestiżowych nieruchomości.

Wieżowiec stanął w 1983 r. na miejscu zaledwie 11-­piętrowego ­budynku, który kupił Trump. Zaprojektował go Der Scutt. I jak wszystko u Trumpa, musiał być wystawny i luksusowy. Pierwszych 26 pięter zajmują drogie sklepy i prestiżowe biura. Od 30. piętra budynek oferuje apartamenty - własnościowe lub wynajmowane - z zapierającymi widokami na Central Park i śródmieście, w których mieszkają m.in. Bruce Willis, Beyoncé i Jay-Z. Apartamenty z dwiema sypialniami kosztują tu ponad 6 mln USD, a wynajęcie apartamentu z trzema sypialniami to wydatek 30 tys. USD miesięcznie.

Turyści chętnie siadają z kawą przy wodospadzie o wysokości pięciu pięter, w atrium wyłożonym marmurem w kolorze brzoskwiniowym. W sklepach Donald Trump sprzedaje sygnowane przez siebie produkty, np. koszule czy zegarki. Ale w restauracji Trump Grill lunch prix fixe można zjeść już za 23 USD.

Trump Tower

? Peter Knif | Shutterstock.com

102. Ukrainian Museum

Mapa 23R8

222 East 6th St. N, R do 8th St., F do 2nd St./ Houston, 6 do Astor Place M15, M101, M102, M103 śr.-nd. 11.30-17.00 N 8 USD, seniorzy i studenci 6 USD, dzieci do 12 lat wstęp wolny www.ukrainianmuseum.org

Choć w realiach nowojorskich to mała placówka, stanowi największe w Stanach Zjednoczonych muzeum poświęcone kulturze ukraińskiej. Istnieje od 1976 r., a w 2005 r. doczekało się nowej siedziby, którą wzniesiono ze środków zebranych przez Amerykanów ukraińskiego pochodzenia.

Kolekcja obejmuje sztukę ludową (kolorowe pisanki, tradycyjne stroje regionalne, ceramika), a także oleje, akwarele, rysunki i rzeźby znanych ukraińskich artystów. Zgromadzono tu też dokumenty ukazujące dzieje ukraińskiej emigracji do Ameryki.

Instytucja organizuje liczne wystawy czasowe i prowadzi ­warsztaty dla rodzin. Dużym powodzeniem cieszą się zajęcia z malowania pisanek, plecenia wianków i tworzenia ceramiki zdobionej ludowymi motywami.

Muzeum współtworzy niewielką enklawę ukraińską w tej części Manhattanu. W pobliżu, przy Taras Shevchenko Place, znajduje się cerkiew św. Jerzego oraz kompleks edukacyjny Saint George Ukrainian Catholic Schools.

103. Upright Citizens Brigade Theatre

Mapa 18N6

307 West 26th St. A, C, E do 23rd St., 1, 2 do 28th St. przedstawienia o 19.30 i 21.30 10 USD, 5 USD www.ucbtheatre.com

Teatr improwizacji z gigantyczną dawką humoru, o którą starają się stand-upowi komicy. Jedyny tego typu "podwójny" teatr w USA - jedna jego scena jest w Nowym Jorku, a druga w Los Angeles. Został założony przez Amy Poehler, Matta Bessera, Iana Robertsa i Matta Walsha. Tutaj przyszli komicy mogą się uczyć, jak radzić sobie przed publicznością w skeczu improwizowanym i odtwarzanym.

104. Wall Street

Mapa 25,26

J, Z do Broad St., 2, 3, 4, 5 do Wall St. Federal Hall National Memorial: pn.-pt. 9.00-17.00 Federal Hall National Memorial: wstęp wolny

18 Broad St. - New York Stock Exchange, NYSE. Druga co do wysokości obrotów giełda świata, zdetronizowana w 1996 r. przez giełdę NASDAQ. Założona w 1817 r. Na giełdzie notuje się blisko 2800 spółek. Przeciętny dzienny obrót wynosi ok. 1,46 mld walorów o wartości 46,1 mld USD.

New York Stock Exchange

? Sean Pavone | Shutterstock.com

26 Wall St. - Federal Hall National Memorial. Tutaj prezydent Washington złożył przysięgę, obejmując urząd. W budynku do 1955 r. mieściła się siedziba urzędu celnego U.S. Custom House oraz Federal Reserve Bank. Potem urządzono tu muzeum, w którym można zobaczyć tekst konstytucji amerykańskiej oraz Kartę Praw (Bill of Rights).

Federal Hall

? Sean Pavone | Shutterstock.com

23 Wall St. - The Corner, słynny budynek z 1913 r., dawna własność J.P. Morgan & Co. W 1972 r. budynek został wypisany do krajowego rejestru miejsc o znaczeniu historycznym.

40 Wall St. - Trump Building. Siedemdziesięciopiętrowy wieżowiec, który jest obecnie 5. co do wysokości budynkiem w Nowym Jorku, 17. w kraju i 47. na świecie. Wykonany w stylu art déco, ­często nazywany jest "klejnotem w koronie Wall Street". W 1946 r. uderzył w niego samolot wojskowy lecący na lotnisko w Newark. W katastrofie, której przyczyną była gęsta mgła, zginęła pięcioosobowa załoga samolotu.

45 Wall St. - NYC Police Museum. Muzeum prezentuje historię i współczesność nowojorskiej policji. Odbywają się tu też warsztaty, pokazy i szkolenia (np. z samoobrony).

60 Wall St. - Deutsche Bank. Pięćdziesięciopięciopiętrowy wieżowiec o 227 m wysokości, 24. wśród najwyższych wieżowców w mieście.

39-41 Broadway - dom George'a Washingtona. Pod tym adresem mieszkał przez pewien czas prezydent George Washington - gdy Nowy Jork był stolicą USA. Na plakietce widać budynek, ­który stał w tym miejscu w 1790 r. Rezydencję podarowała prezydentowi rodzina Macomb.

Szarżujący byk (Charging Bull) - po północnej stronie Bowling Green, na Broadway Ave., niedaleko budynku nr 39 stoi rzeźba szarżującego byka. Ważący 3,5 t posąg można podziwiać od 1989 r., kiedy to został pozostawiony pod słynną choinką na Wall Street. W ten sposób autor, Arturo Di Modica, zrobił niespodziankę mieszkańcom, ale bez zgody władz miasta, i ostatecznie byk został przeniesiony na Broadway. Stał się natychmiast nieoficjalną maskotką nowojorskich maklerów.

Istnieją cztery kopie byka z Wall Street, kopia nr dwa, dokładne odzwierciedlenie oryginału, znajduje się w Polsce - została zamówiona przez polskiego biznesmena.

Charging Bull

? Marcio Jose Bastos Silva | Shutterstock.com

105. Washington Market Park

Mapa 25T2T3

Chambers St., wejście od Greenwich St. i Duane St. 1, 2, 3, A, C do Chambers St. www.washingtonmarketpark.org

Liczne darmowe festiwale, koncerty i parady, w tym wyczekiwana przez dzieci parada Halloween. Do dyspozycji korty tenisowe (trzeba zapisać się wcześnie rano).

Park jest otwarty od 7.00 rano do zachodu słońca.

106. Washington Square Park

Mapa 22P5R5P6R6

Washington Sq. A, B, C, D, E, F, M do West 4th St. M1, M2, M3, M5, M6, M8, M10, M21

Jeden z najbardziej znanych parków w Nowym Jorku (a jest ich niemało, bo aż 1900). Położony na niespełna 4 ha, stanowi miejsce spotkań i wydarzeń kulturalnych. W ostatnich latach stał się ulubionym parkiem rodzin z dziećmi lub czworonogami (dwa psie ­wybiegi). W przeszłości był oazą malarzy, poetów, pisarzy, fotografów i... hipisów. André Kertész szczególnie ukochał to miejsce i utrwalił je na swoich niepowtarzalnych fotografiach. Na spotkanie wspierające Baracka Obamę w 2007 r. przyszło tu ponad 20 tys. ludzi.

Washington Square Park, detal łuku Waszyngtona

? rorem | depositphotos.com

Charakterystycznymi punktami parku są marmurowy łuk Waszyngtona z 1892 r., wzniesiony na cześć stulecia jego prezydenckiej inauguracji, fontanna z 1872 r. i pomnik Giuseppe Garibaldiego, włoskiego rewolucjonisty i polityka.

Washington Square Park

? pio3 | Shutterstock.com

107. Whitney Museum of American Art

Mapa 11I14

945 Madison Ave./75th St. 6 do stacji 77th St. M1, M2, M3, M4 do 74th St. śr., czw. 11.00-18.00, pt. 11.00-21.00, sb., nd. 11.00-18.00 N 20 USD, studenci i seniorzy 16 USD, dzieci i młodzież do 18 lat wstęp wolny, pt. 18.00-21.00 opłata dowolna; codziennie darmowe wycieczki, szczegóły na stronie internetowej www.whitney.org

Założycielka placówki, Gertrude Vanderbilt Whitney, zamożna patronka sztuki, najpierw chciała podarować swoją kolekcję Metropolitan Museum. Gdy odmówiono przyjęcia szczodrego daru, Whitney postanowiła otworzyć własne muzeum. Od 1931 r. placówka wędrowała po różnych lokalizacjach na Manhattanie, a wkrótce znajdzie siedzibę na dłużej. W budowie jest bowiem budynek na Dolnym Manhattanie, jego ukończenie przewidywane jest na koniec 2015 r.

Muzeum, znane po prostu jako The Whitney, pozwala zorientować się w amerykańskiej sztuce współczesnej. Wystawia dzieła głównie żyjących artystów i prace z 1. poł. XX w. Na biennale ściągają miłośnicy amerykańskiej sztuki współczesnej z całego świata, głodni wiedzy na temat obrazów, rzeźby, rysunków, fotografii, filmu oraz new media.

Kolekcja stała liczy 19 tys. eksponatów, znajdziemy tu prace takich artystów, jak realista Edward Hopper, abstrakcyjny ekspresjonista Jackson Pollock i mistrz pop-artu Andy Warhol. Od chwili udostępnienia zbiorów muzeum ma ogromne zasługi w promowaniu amerykańskiej sztuki współczesnej.

Whitney Museum of American Art

? Stuart Monk | Shutterstock.com

Bronx

? Jack Aiello | Shutterstock.com

Kiedy Nowy Jork był jeszcze Nowym Amsterdamem, Bronx stał się dla mieszkańców miejscem wypadów do wielkiego, kwitnącego ogrodu z pięknym widokiem na rzekę Hudson. Ukryte w bujnej zielni, stały tu wiejskie farmy i letnie rezydencje bogatych nowojorczyków. Pozostałością po tamtych czasach jest New York Botanical Garden, urokliwe Wave Hill czy Pelham Bay Park. Bronx ma najwięcej zieleni w Nowym Jorku, aż 23% powierzchni tego okręgu to właśnie parki. Jest uznawany za kolebkę kultury hip-hopu i rapu. Tutaj też znajduje się największy na świecie kompleks mieszkań spółdzielczych - Co-op City.

108. Bronx Zoo

2300 Southern Blvd. BxM11, który kursuje aleją Madison od 26th St. do 99th St. pn.-pt. 10.00-17.00, sb., nd. 10.00-17.30 bilet wstępu: N 16,95 USD, seniorzy 14,95 USD, dzieci (3-12 lat) 12,95 USD; Total Experience Ticket: N 33,95 USD, seniorzy 28,95 USD, dzieci 23,95 USD www.bronxzoo.com

Jedna z największych i najstarszych tego typu placówek w USA, założona w 1899 r. Rozpościera się na 107 ha i daje możliwość spotkania ponad 6 tys. zwierząt reprezentujących 650 gatunków z całego świata. W przeciwieństwie do innych ogrodów zoologicznych, zwierzęta nie są tu trzymane w klatkach, lecz w enklawach starających się odtwarzać ich naturalne środowisko.

Warto przejechać się kolejką Wild Asia Monorail (5 USD, dostępna V-X) i znaleźć się w sercu dzikiej fauny azjatyckiej. Ekspresowa wycieczka, która trwa zaledwie 20 min, to wspaniała okazja, by zobaczyć tygrysy, lwy, nosorożce i antylopy. Koniecznie trzeba zabrać lornetkę. Warto zajrzeć do Świata Małp i na Madagaskar, by stanąć oko w oko m.in. z krokodylami i gorylami.

Bilet wstępu nie uprawnia do obejrzenia wszystkich atrakcji, bo za niektóre trzeba dodatkowo zapłacić (np. Ogród Motyli - 5 USD, Dżungla - 5 USD). Jeśli chcemy spędzić w ogrodzie więcej czasu i zobaczyć wszystkie atrakcje, warto wykupić Total Experience Ticket.

Bronx Zoo

? littleny | Shutterstock.com

109. New York Botanical Garden

2900 Southern Blvd. 2, 5 do Pelham, B, D, 4 do Bedford Park Blvd. wt.-nd. 10.00-18.00 bilet all-garden pass (upoważnia do zwiedzania również wystaw na terenie ogrodu i odwiedzania Ruth Rea Howell Family Garden): wt.-pt.: N 20 USD, studenci i seniorzy 18 USD, dzieci (2-12 lat) 8 USD; sb.-nd.: dorośli 25 USD, studenci i seniorzy 22 USD, dzieci 10 USD; bilet grounds-only (ograniczony dostęp do ogrodu): N 13 USD, studenci i seniorzy 6 USD, dzieci 3 USD; śr. wstęp wolny www.nybg.org

Jeden z najstarszych i największych (100 ha) ogrodów botanicznych w Ameryce, założony w 1891 r. Znajduje się tu m.in. cieplarnia wzniesiona w 1902 r. na wzór londyńskiego Pałacu ­Kryształowego. Pięćdziesiąt działów tematycznych prezentuje florę wszystkich występujących na kuli ziemskiej stref klimatycznych. Na wiosnę warto obejrzeć wystawę orchidei, a zimą - świąteczną ekspozycję kolekcjonerskich kolejek; obowiązkowo trzeba też zobaczyć ogród różany - Rockefeller Rose Garden (750 gatunków róż).

W herbarium znajduje się kolekcja ponad 7 mln zasuszonych okazów roślin, opisanych i sklasyfikowanych. Niektóre z nich pochodzą sprzed 300 lat.

W Ruth Rea Howell Family Garden organizuje się specjalne warsztaty uprawiania ogródków, w ramach których dzieci w wieku 3-12 lat kopią ziemię, sieją, pielęgnują grządki i zbierają plony. Dużą atrakcją są wyrafinowane kulinarnie kolacje rodzinne wydawane przez znanych kucharzy w ramach Family Dinners with Mario Batali's Chefs (dorośli 85 USD, dzieci 35 USD).

New York Botanical Garden

? Vladimir Korostyshevskiy | Shutterstock.com

110. Wave Hill

West 249th St. 1 do West 242nd St. (stąd co 10 minut darmowy autobus zabiera odwiedzajacych do ogrodu, zbiórka przed Burger King na Brodwayu), A do West 207th St. (tu przesiadka w autobus Bx7 lub Bx20 jadące na West 252nd St.) wt.-nd. 9.00-17.30 www.wavehill.org

Kolejna zielona atrakcja Bronxu, położona w jego północnej części, w Riverdale. Przepiękny 11-hektarowy ogród z centrum wystawienniczym był kiedyś własnością bankiera i działacza na rzecz ochrony środowiska Georga W. Perkinsa.

Na Wave Hill znajdują się wspaniałe rezydencje, mieszkali tutaj Mark Twain i Arturo Toscanini. Dużą atrakcją jest stary drzewostan: klony, lipy, dęby i buki płaczące. Z obrośniętej wisterią pergoli roztacza się fantastyczny widok na Palisades - strome klify nad rzeką Hudson.

W ogrodzie organizowane są prezentacje sztuk wizualnych z często zmienianymi wystawami, znajdują się też kawiarnia, sklep i duży teren, na którym można urządzać pikniki.

111. Yankee Stadium

1 East 161st St. 4, D do 161st St./ Yankee Stadium http://newyork.yankees.mlb.com/nyy/ballpark

Jeden z najsłynniejszych stadionów świata, stawiany w jednym rzędzie z Maracaną, Wembley i Camp Nou. Pierwotny budynek powstał w 1923 r. i szybko został jednym z symboli Nowego Jorku (obok Statuy Wolności i Empire State Building). W ciągu 85 lat rozgrywano tu mecze baseballu i futbolu amerykańskiego, a pojedynki pięściarskie stoczyli Joe Louis i Muhammad Ali. Yankee Stadium gościł też trzech papieży: Pawła VI w 1965 r., Jana ­Pawła II (1979) i Benedykta XVI (2008).

W 2009 r. pierwszy Yankee Stadium został zburzony. Na jego miejscu postawiono nowy obiekt, bardzo podobny do poprzedniego, ale nowocześniejszy i lepiej przystosowany do wymogów współczesnego sportu zawodowego, z butikami, lożami dla VIP-ów i luksusowym hotelem. Może pomieścić ok. 50 tys. widzów. Koszty budowy i wyposażenia przekroczyły 1,5 mld USD, co uczyniło z Yankee Stadium jeden z najdroższych stadionów świata.

Yankee Stadium

? littleny | Shutterstock.com

Dla fanów sportu uczestnictwo w meczu baseballowym na stadionie będzie atrakcją nr 1. Na terenie obiektu warto odwiedzić również New York Yankee Museum, które znajduje się przy wejściu nr 6. Można tam zobaczyć setki pamiątek, piłek i koszulek podpisanych przez baseballowe sławy, jak również kupić sportowe gadżety. Informacje o nadchodzących rozgrywkach znajdziemy na stronie stadionu (można tu też zarezerwować bilety wstępu).

Logo drużyny New York Yankees - dwie białe splecione litery "NY" - to jeden z najbardziej rozpoznawalnych znaków na świecie.

Yankee Stadium

? littleny | Shutterstock.com

Brooklyn

? Venturelli Luca | Shutterstock.com

Najludniejszy okręg Nowego Jorku - mieszka tutaj ok. 2,5 mln osób. Jego początki sięgają XVI w., kiedy Holendrzy na skalnym urwisku założyli kolonię, którą nazwali Breuckelen. Okręg był do 1898 r. odrębnym miastem. Mieszkała tu zamożna klasa średnia pracująca na Manhattanie. Dziś niektórzy uważają Brooklyn za nowy Manhattan. Gdy na Manhattanie czynsze zaczęły rosnąć, wielu artystów przeniosło się właśnie tutaj. Okręg jest różnorodny etnicznie: mieszkają tutaj Hindusi, Żydzi, Rosjanie, Arabowie, Włosi, Polacy (głównie na Greenpoincie).

Centrum kulturalnym Brooklynu jest założona w 1858 r. Brooklyn Academy of Music (BAM, w obecnej lokalizacji od 1908 r.). Odbywają się tu wybitne przedstawienia, często o charakterze awangardowym. Każdy, kto odwiedza Brooklyn, powinien też posłuchać chóru w Brooklyn Tabernacle.

Ze względu na dużą liczbę parków Brooklyn nazywa się często "miastem drzew". Zachodnia część tego rejonu - od Park Slope do Prospect Park - ma kilka ciekawych miejsc wartych zobaczenia, m.in. ogród botaniczny, Brooklyn Museum oraz lokalną bibliotekę. Panuje tu zupełnie inny klimat niż na Manhattanie - życie toczy się wolniej, w parku mnóstwo osób czyta książki. Brooklyn ma też mnóstwo ścieżek rowerowych i wypożyczalni rowerów (20 USD na cały dzień, np. w Ride Brooklyn na 468th Bergen St.; www.ridebrooklyn.com).

Zwiedzanie Brooklynu warto zacząć od spaceru przez most ­Brooklyński i podziwiania stamtąd panoramy miasta. Najlepiej wejść na promenadę od Centre St. na Manhattanie, a wyjść na Old Fulton Brooklyn, by znaleźć się w dzielnicy DUMBO, usytuowanej pomiędzy Brooklyn Bridge i Manhattan Bridge.

Brooklyn cieszy się dużą popularnością wśród producentów filmowych. W ubiegłym sezonie ponad połowa z 29 seriali telewizyjnych produkowanych w Nowym Jorku została nakręcona właśnie tu (m.in. Dziewczyny, Zakazane imperium czy Żona idealna). Sławni nowojorczycy urodzeni w Brooklynie (jak Mel Brooks czy Phil Silvers) z wielkim sentymentem, a często i z humorem podkreślają swoje pochodzenie.

112. Brooklyn Botanic Garden

990 Washington Ave. B, Q, S do Prospect Park, 2, 3 do Eastern Pkwy, 4, 5 do Franklin Ave. pn.-pt. 8.00-18.00, sb., nd. 10.00-18.00 N 10 USD, dzieci do 12 lat wstęp wolny www.bbg.org

Brooklyn Botanic Garden w Prospect Park przyciąga bajkowymi ogrodami, które otwarto w 1910 r. na obszarze 21 ha. Jednym z najbardziej oryginalnych jest ogród szekspirowski, w którym rośnie ponad 80 gatunków roślin wspomnianych w utworach tego pisarza. Dumą placówki jest najstarszy w Stanach Zjednoczonych ogród japoński. Na wiosnę zakwita w nim ponad 200 drzew wiśniowych i odbywa się Cherry Blossom Festival oraz liczne imprezy, promujące kulturę Japonii. Biorąc w nich udział, można ­dowiedzieć się, jak wygląda ceremonia parzenia herbaty i jak pielęgnować drzewko bonsai, a także kupić kimono. Wielbicieli kwiatów zachwyci ogród róż z 1400 gatunkami. Rodziców - ogród dla dzieci, gdzie na obszarze 0,4 ha mogą one uprawiać warzywa, kwiaty i zioła.

Brooklyn Botanic Garden

? T photography | Shutterstock.com

Brooklyn Botanic Garden

? Colin D. Young | Shutterstock.com

113. Brooklyn Children's Museum

145 Brooklyn Ave. 2, 3, 4 do Kingston Ave., A, C do Kingston-Throop Ave. wt.-nd. 10.00-17.00 9 USD, dzieci poniżej roku wstęp wolny www.brooklynkids.org

Muzeum zostało założone w 1899 r. i jest przeznaczone wyłącznie dla dzieci. Wciąż pozostaje wzorem dla ponad 250 podobnych placówek na całym świecie. W 1976 r. ekspozycję przeniesiono do supernowoczesnego 4-kondygnacyjnego podziemnego budynku, którego wnętrze - labirynt połączonych ze sobą pasaży - stało się miejscem pobudzającym dziecięcą wyobraźnię.

Brooklyn Children's Museum

Bigtimepeace | Wikimedia.com

114. Brooklyn Heights

2 lub 3 do Clark St.

Ekskluzywna dzielnica nazywana drugim Manhattanem, z wieloma kafejkami, butikami i przepiękną panoramą Dolnego ­Manhattanu z całym Financial District. Eleganckie kamienice i wypielęgnowane drzewa nadają tej dzielnicy królewskiej dostojności. Krajobraz tworzą domy z czerwonej cegły z lat 50. XX w., szerokie aleje z mnóstwem zieleni i liczne kościoły. Zwolennikom modnych sklepów i dobrych restauracji spodoba się spacer po Smith St., ­Court St. i Atlantic Ave. Na drinka zaprasza Waterfront Ale House przy 155 Atlantic Ave., pomiędzy Henry St. i Clinton St. To jedno z najbardziej popularnych miejsc w tej części miasta, które oferuje bogaty wybór piwa (aż 15 gatunków). W każdy piątek na żywo występują tutaj grupy bluesowe i jazzowe. Z promenady Brooklyn Bridge Park można podziwiać jedne z najlepszych widoków na Manhattan.

115. Brooklyn Museum

200 Eastern Pkwy 2, 3 do Eastern Pkwy śr.-pt. 10.00-17.00, sb., nd. 11.00-18.00, pierwsza sobota miesiąca (oprócz IX) 11.00-23.00 (sugerowane) N 16 USD, seniorzy (od 62 lat) 10 USD, osoby poniżej 20 lat wstęp wolny www.brooklynmuseum.org

Kolejna atrakcja na terenie Prospect Park to muzeum światowej klasy, jedno z najstarszych i największych w Stanach Zjednoczonych (1,5 mln eksponatów). Prezentuje ono zarówno zabytki starożytności, jak i współczesną sztukę z całego świata (chlubą ­placówki jest m.in. bogata kolekcja sztuki egipskiej). Zobaczymy tu obrazy m.in. Edwarda Hoppera, Marka Rothko, Edgara Degasa, Maxa Webera i Camille'a Pissarra. W 2007 r. ekspozycja została powiększona o galerię sztuki feministycznej Elizabeth A. ­Sackler Center for Feminist Art, jedyną w kraju. Zabytkowy budynek muzeum powstał w latach 1895-1926.

Brooklyn Museum

? Colin D. Young | Shutterstock.com

116. Coney Island i Luna Park

Luna Park: 1000 Surf Ave. D, Q, N, F (podróż metrem z Manhattanu na Coney Island trwa 60 minut) B36, B64, B68, B74, B82 codz. w sezonie letnim od ostatniego pn. V (Memorial Day) do pierwszego pn. IX (Labor Day); większość atrakcji 12.00-00.00 bilet na 4 godziny 32 USD www.lunaparknyc.com

Choć jednym kojarzy się z kiczem, a innym z dobrą zabawą, ­Coney Island jest ważną ikoną Nowego Jorku. Luna Park, którego historia sięga 1903 r., nazywany był na początku XX w. największym na świecie placem zabaw. Początkowo tworzyły go tylko trzy wesołe miasteczka, jednak gdy w 1920 r. do wyspy dotarło metro, park rozrywki zaczął się rozrastać. W 1925 r. wybudowano tu ciągnącą się przez prawie 5 km promenadę, z której roztaczają się wspaniałe widoki na ocean. W 1957 r. przeniesiono tu New York Aquarium.

Wesołe miasteczko na Coney Island oferuje ponad 50 różnych atrakcji, zarówno dla maluchów, jak i dorosłych spragnionych dużej dawki adrenaliny. Ikony nowojorskiego Luna Parku to 86-letni drewniany roller coaster Cyclone, mierzący 45 m wysokości diabelski młyn Wonder Wheel i drewniany roller coaster Thunderbolt, który w swoim najwyższym punkcie osiąga wysokość 38 m, a jego maksymalna prędkość wynosi ponad 100 km/godz. Są tutaj też karuzele, kolejki, tory wyścigowe i akwarium, w którym można zobaczyć okazy morskiej fauny od koników morskich po wieloryby.

Znalezienie latem wolnego metra na czterokilometrowej plaży graniczy z cudem. Co roku od 94 lat w Dzień Niepodległości odbywa się tu konkurs jedzenia hot dogów - Nathan's Famous Fourth of July International Hot Dog Eating Contest - wygrywa ten, kto zje najwięcej. To huczne wydarzenie, na które przyjeżdża wielu obserwatorów i przedstawicieli mediów (w 2010 r. śledziło je ponad 40 tys. osób). Nazwa pochodzi od nazwiska ­Nathana ­Handwerkera, polskiego imigranta, który w 1916 r. otworzył tu barek z hot dogami. W 2014 r. ósmy raz z rzędu tytuł najlepszego "hotdogożercy" zdobył Joey Chestnut. W ciągu 10 min zjadł ich 61.

Coney Island

? Bryan Busovicki | Shutterstock.com

117. DUMBO

Mapa 27

F do York St. B52 do Water Street/Main St. East River Ferry do Water St.

DUMBO (skrót od Down Under the Manhattan Bridge Overpass) to jedyne miejsce w Nowym Jorku, gdzie można zrobić zdjęcie Empire State Building idealnie wkomponowanego w Manhattan Bridge. Jeszcze niedawno nikt nie chciał tu mieszkać. Dopiero kilka lat temu dzielnica przeszła metamorfozę: ze strefy przemysłowej w nieco snobistyczną enklawę z przestronnymi loftami, galeriami i modnymi butikami.

W parku pod mostem Brooklyńskim można odpocząć od hałasu miasta i zrobić piękne zdjęcia Dolnego Manhattanu. Liczne wystawy w dawnych fabrykach przyciągają znane nazwiska. W DUMBO Art Center przy 30 Washington St. można oglądać interesujące wystawy sztuki nowoczesnej. W każdy pierwszy czwartek miesiąca na terenie DUMBO o godz. 17.30 rozpoczyna się Gallery Walk - wszystkie galerie, księgarnie i restauracje pozostają otwarte do późna w nocy i mają specjalne oferty; organizowane są również ciekawe uliczne wydarzenia.

W Grimaldi's Pizzeria przy 19 Old Fulton St. warto skosztować znakomitej pizzy na cienkim cieście (czekanie w kolejce obowiązkowe), a następnie udać się do Brooklyn Ice Cream Factory na jeden z lokalnych lodowych deserów (warte polecenia są np. "kultowe" lody z syropem klonowym).

DUMBO

? Albert Pego | Shutterstock.com

118. Greenpoint

G do Manhattan Ave. lub Nassau Ave.

"Little Poland" była do niedawna największą polską dzielnicą w Nowym Jorku. Szacuje się, że obecnie mieszka tu ok. 30 tys. Polaków. Jednak polski Greenpoint powoli znika, wypierany przez hipsterski Williamsburg. Ceny mieszkań, właśnie z uwagi na sąsiedztwo Williamsburga, rosną tak dynamicznie, że wielu rodaków przeprowadza się do Ridgewood w okręgu Queens, który powoli staje się (a według niektórych już jest) miejscem o największej liczbie Polaków w Nowym Jorku.

Wiele osób, szczególnie tzw. starsza emigracja, darzy Greenpoint sentymentem. Przez długi czas dzielnica była dla nich małym kawałkiem kraju, za którym tęsknili. Jednak tyle samo Polaków nie lubi tej dzielnicy - za jej zaściankowość, za styl z czasów PRL, za pokazywanie takiej Polski, jakiej dziś praktycznie już nie ma.

Życie Greenpointu skupia się głównie wokół dwóch alei: Greenpoint Ave. i Manhattan Ave. Nie brakuje tu polskich sklepów oraz restauracji, w których oferuje się pierogi, barszcz, faworki i inne specjalności polskiej kuchni oraz większość produktów, które dostępne są w sklepach w Polsce. Dookoła można zobaczyć szyldy i reklamy w języku polskim, a także usłyszeć nasz język na ulicy. W sklepie mięsnym można kupić rodzime wędliny. W Greenpoincie znajdują się również polskie księgarnie, biura adwokackie, gabinety polskich lekarzy i dentystów oraz polskie media. Kurs na prawo jazdy można odbyć z mówiącymi po polsku instruktorami. Zewsząd uderzają polskie nazwy: Piekarnia Rzeszowska, Kiszka - Meat Market, Pyza, Łomżynianka, Królewska Kuchnia, Biedronka.

Warto zobaczyć chętnie odwiedzany przez okoliczną Polonię pomnik ks. Jerzego Popiełuszki w McCarren Park u zbiegu Nassau Ave. i Bedford Ave., którego autorem jest znany polonijny rzeźbiarz Stanisław Lutostański. Pomnik ustawiony został tutaj w 1990 r. Można się również wybrać pod Polski Dom Narodowy "Warsaw" przy 261 Driggs Ave., na którego ścianie został niedawno odsłonięty mural upamiętniający powstańców warszawskich autorstwa Rafała Pisarczyka.

119. Green-Wood Cemetery

500 25th St. Brooklyn R do 25th St. codz. 7.45-17.00 www.green-wood.com

Jeden z ciekawszych cmentarzy w Nowym Jorku, rozciągający się na 193 ha. Spoczywają tu m.in. Samuel F.B. Morse, prekursor telegrafii, Martha Bulloch Roosevelt, matka prezydenta Theodore'a ­Roosevelta, oraz Frank Morgan, aktor znany z tytułowej roli w Czarnoksiężniku z krainy Oz z 1939 r.

Green-Wood Cemetery

? Leonard Zhukovsky | Shutterstock.com

120. Lefferts Historic House

452 Flatbush Ave. B, Q do Prospect Park czw.-nd. 12.00-18.00 www.prospectpark.org/visit/places/lefferts

W Prospect Park, niedaleko ogrodu zoologicznego i karuzeli, znajduje się Lefferts Historic House - historyczny budynek z 1783 r. Mieści się w nim muzeum, którego pokoje, meble, eksponaty i ogród zostały zaaranżowane w stylu lat 20. XIX w.

Wstęp wolny (sugerowana donacja 3 USD).

121. New York Aquarium

602 Surf Ave. F, Q codz. 10.00-16.30, w sezonie letnim od Memorial Day do Labor Day (VI-VIII) 10.00-18.00 11,95 USD; opłata za parking 13 USD; pt. 16.00-18.00 wstęp za dowolną opłatą www.nyaquarium.com

To popularne miejsce rodzinnych wycieczek powinno powitać turystów w nowej, rozbudowanej formie w 2016 r. Będzie więcej miejsca i jeszcze więcej gatunków morskich stworzeń - obecnie jest ich ponad 350 na obszarze 6 ha. Najstarsze w USA akwarium, które powstało w 1896 r., zasługuje na odnowę. Gwiazdami są tu lwy morskie Osborne, Duke, Nav i Diego, które popisują się podczas przedstawień o godz. 11.00, 13.00 i 15.30. Chlubą placówki jest bogata kolekcja m.in. ryb wód Amazonki i raf koralowych.

122. Prospect Park

F, G do 7th Ave., 15th St./ Prospect Park lub Fort Hamilton Pkwy, 2, 3 do Grand Army Plaza, Q do Parkside Ave. lub Prospect Park, B, S do Prospect Park www.prospectpark.org; Celebrate Brooklyn!: www.bricartsmedia.org

Największy (237 ha) zielony teren w okręgu. Zaprojektowali go Frederick Law Olmsted i Calvert Vaux, którzy są również architektami krajobrazu Central Parku. Prospect Park zachwyca pięknymi zakątkami wokół jeziora, geologicznymi skarbami i łąkową roślinnością, jak również wieloma kulturalnymi atrakcjami. Można tu pojeździć rowerem i konno, biegać, grać w baseball i pojeździć na karuzeli z 1912 r. z ręcznie rzeźbionymi zwierzętami, która została przeniesiona z Coney Island w 1950 r. Z kolei w Samuel J. & Ethel LeFrak Center at Lakeside na wodnym placu zabaw mogą pluskać się dzieci do 12 lat. Do dyspozycji mają 41 fontann i sikawek, tryskających wodą na różne sposoby. W Prospect Park co roku w sierpniu organizowany jest festiwal Celebrate Brooklyn!, na który ściągają największe gwiazdy.

Prospect Park

? Elzbieta Sekowska | Shutterstock.com

123. Prospect Park Zoo

B, Q do Franklin Ave., S do Prospect Park pn.-pt. 10.00-17.00, sb., nd. i święta 10.00-16.30 N 8 USD, dzieci (3-12 lat) 5 USD, dzieci poniżej 3 lat wstęp wolny www.prospectparkzoo.com

Zoo może pochwalić się ponad 600 mieszkańcami, reprezentującymi 141 gatunków zwierząt; do wielu z nich odwiedzający mogą podejść bardzo blisko.

Znajdziemy tu m.in. "Ścieżkę Odkrywców", dział Animal Lifestyles prezentujący "styl życia" rozmaitych grup zwierząt, a także wystawę Animals in our Lives.

124. Sea QueenVII

Emmons Ave. B lub Q do Sheepshead Bay N 35 USD, U 20 USD www.seaqueenvii.com

W czasie pobytu na Coney Island warto zajrzeć do znajdującej się w bliskim sąsiedztwie Sheepshead Bay i wypłynąć w krótki rejs kutrem rybackim "Sea Queen VII". Dostępne są również rejsy nocne. Szczegółowy rozkład rejsów zmienia się w zależności od pory roku (dostępny na stronie internetowej).

125. Williamsburg i Bedford Ave.

L do Bedford Ave. lub Lorimer St., J, M, Z do Marcy Ave., Graham Ave. lub Grand St.

Williamsburg ma dwie twarze. Jedną z nich stanowi kolorowy świat hipsterów, skupiający się wokół Bedford Ave. Sama dzielnica stała się teraz tak modna, że ceny mieszkań i czynsze przekroczyły nawet te na Manhattanie. To jeden z pierwszych rejonów w Brooklynie, w którym odważono się zmieniać stare magazyny w prawdziwe perełki mieszkaniowe. Okolica słynie z wyszukanych barów, eleganckich butików i sklepów z płytami, w których można zdobyć winyle z pierwszych edycji. To również mekka deskorolkarzy i rowerzystów, których jest prawie tyle samo, co pieszych. Można tu spędzić mnóstwo czasu na spacerach po uliczkach, zakupach w licznych secondhandach lub w kawiarniach. Miejscowi polecają kawę i słynny nowojorski bajgiel w Rabithole Bakery & Bistro przy 352 Bedford Ave. i brunch w Egg przy 109 North 3rd St. Warto również wybrać sie na koncert do Music Hall of Williamsburg przy 66 North 6th St. To okazja do usłyszenia zespołów sceny offowej - w ciekawym towarzystwie i za niewielką cenę.

Na moście Williamsburg

? sainaniritu | Depositphotos.com

Natomiast w południowej części Wiliamsburga obok wyluzowanych hipsterów przechadzają się chasydzi. W dzielnicy tej mieszka 70 tys. ortodoksyjnych Żydów z ruchu chasydzkiego Satmar. W okolicy widać synagogi, szkoły i żydowskie sklepy, a na ulicach - rodziny z mnóstwem dzieci. Życie chasydów rządzi się swoimi prawami. Kobietę zamężną, poza wózkiem i gromadką dzieci, wyróżnia charakterystyczny ubiór: rękaw za łokieć, spódnica za ­kolano i najczęściej chustka lub beret na głowie, przykrywające perukę. Chasydzka kobieta po ślubie goli głowę i nigdy już nie może mieć własnych włosów. Wszystkie sklepy są koszerne, a jidysz jest dominującym językiem. W dzielnicy żydowskiej warto zajrzeć do lokalnej restauracji Gottlieb's przy 352 Roebling St., która od 1962 r. serwuje wyłącznie koszerne jedzenie.

Williamsburg, mural

? Leonard Zhukovsky | Shutterstock.com

Queens

? Leonard Zhukovsky | Shutterstock.com

Queens jest największym i najbardziej zróżnicowanym pod kątem narodowości okręgiem Nowego Jorku, który liczy ok. 2,3 mln mieszkańców. Mówi się tutaj 75 językami. Najliczniejszą grupę mieszkańców Queens - blisko 50% - stanowi ludność pochodzenia azjatyckiego, głównie Chińczycy, Hindusi, Koreańczycy i Filipińczycy. Region Woodside zamieszkują Irlandczycy, Astorię m.in. Grecy. Ze względu na dużą różnorodność etniczną tutejsze restauracje serwują kuchnie całego świata, m.in. chińską, dominikańską, meksykańską, grecką, arabską i indyjską. Znajdują się tu ponadto dwa z trzech najważniejszych portów lotniczych obszaru metropolitalnego Nowy Jork: ­LaGuardia Airport i John F. Kennedy International Airport (trzecim jest Newark Liberty International Airport w New Jersey).

Dzielnica ta w latach 40. XX w. stanowiła centrum jazzu: tutaj tworzyli tacy muzycy, jak Louis Armstrong i Ella Fitzgerald.

126. Far Rockaway

A do Broad Channel (tu przesiadka w linię S do Rockaway Park-Beach 116th St., czas podróży 1,5 godz.) na plażę wstęp wolny

Położona nad oceanem i należąca administracyjnie do Queens dzielnica Far Rockaway jest dla nowojorczyków kolejnym miejscem, do którego mogą się wybrać w upalne dni. Zachęcają do tego szerokie piaszczyste plaże - spokojniejsze i mniej zatłoczone niż te na Brooklynie, promenada, butiki i restauracje.

Queens została (obok Staten Island) najbardziej dotknięta skutkami huraganu Sandy w 2012 r. i do tej pory w wielu miejscach trwają prace naprawcze.

Plaża była ogromnie zniszczona, jednak większa część promenady została już oddana do użytku.

Ten odcinek nowojorskiego wybrzeża jest znany z wyjątkowo silnych prądów morskich powodujących erozję. Rozciąga się od Beach 9th St. do Beach 149th St. Najbardziej wysuniętą częścią Far Rockaway jest Breezy Point, piaszczysty cypel oblany z trzech stron wodami Oceanu Atlantyckiego.

127. Governors Island

sb., nd. i święta 10.00-19.00 (wyspa dostępna tylko od 26 V do 30 IX) http://govisland.com

Wysepka o powierzchni 70 ha, położona niecały kilometr od Manhattanu, została kupiona w 1637 r. przez Holendera od Indian Manahatas za dwa osły, sznurek korali i garść gwoździ (wg innej wersji za orzechy włoskie i kasztany). W następnych latach wyspę przejęli Duńczycy, a później Brytyjczycy. Przez ponad 200 lat było to strategiczne miejsce obronne we wszelkich działaniach wojennych. Znajduje się tu forteca ­Castle Williams oraz budynki, w których stacjonowały wojska i które teraz, choć odrestaurowane, jednak stoją puste.

Pierwotnie wyspa była dużo mniejsza, ale na początku XX w., używając kamieni i ziemi z budowy metra na Mahattanie, dodano jej 42 ha. W latach 1966-96 stacjonowała tu straż przybrzeżna. W 2002 r. rząd sprzedał większą część Governors Island za symbolicznego dolara stanowi Nowy Jork z przeznaczeniem do użytku publicznego (9 ha wyspy zajmują zabytki), a w 2007 r. na wysepce po raz pierwszy zawitali zwiedzający.

Governors Island była często miejscem ważnych wydarzeń historycznych: w 1988 r. prezydent Reagan zorganizował tu szczyt USA-ZSRR z Gorbaczowem.

Jest tu dużo otwartej zielonej przestrzeni, plac zabaw, ładnie utrzymane zadrzewione pagórki ze starymi armatami. Wyspa ma wiele szerokich ścieżek rowerowych (rower można wypożyczyć na miejscu: 10 USD za 2 godz., 15 USD za 4 godz.). To również interesujące miejsce dla miłośników fotografii - z wyspy rozciąga się rewelacyjny widok na Manhattan i Staten Island. Na wyspie organizowanych jest wiele rozrywek kulturalnych, zabaw, ­festiwali, koncertów i przedstawień.

Na Governors Island nie ma ruchu samochodowego i można się na nią dostać jedynie promem: z Manhattanu - z Battery Maritime Building (bezpłatnie), z Brooklynu (bezpłatnie) oraz promami East River Ferry Service (4 USD). Trzeba pamiętać, że ostatni odpływa z wyspy o godzinie 19.00.

Governors Island

? Keith Sherwood | Shutterstock.com

128. Museum of the Moving Image

36-01 35th Ave., przy 37th St. M, R do Steinway St., E do Queens Plaza, Q (w dni robocze), N do 36th Ave. śr.-czw. 10.30-17.00, pt. 10.30-20.00, sb.-nd. 11.30-19.00 N 12 USD, seniorzy (powyżej 65 lat) i studenci 9 USD, dzieci (3-12 lat) 6 USD, pt. 16.00-20.00 wstęp wolny www.movingimage.us

Jedyne w Stanach Zjednoczonych muzeum poświęcone w całości sztuce filmowej, telewizyjnej i cyfrowym mediom, a także rozmaitym interaktywnym atrakcjom. Powstało w 1988 r., zostało zmodernizowane i rozbudowane w 2011. Dziś, wyposażone w nowoczesną aparaturę, organizuje wystawy, instalacje, projekcje filmów klasycznych i współczesnych, którym towarzyszą często dyskusje i seminaria z pionierami branży; dla młodzieży szkolnej organizowane są programy edukacyjne. Młodsze dzieci również nie będą się tu nudzić.

To miejsce, gdzie obok działających automatów do Space Invaders można zobaczyć pełne zestawy do charakteryzacji ­aktorów Gwiezdnych wojen oraz autentyczne miniatury budynków z planu Łowcy androidów.

129. The People's Beach at Jacob Riis Park

2 do Flatbush Ave. (tu przesiadka w autobus Q35 Riis Beach, czas podróży 1-1,5 godz.) na plażę wstęp wolny, opłata za parking 10 USD

Czysta, dobrze utrzymana i przyjemna plaża, do której łatwo dojechać. Rozciąga się od Beach 149th St. do Beach 169th St. Znajdują się tu ciekawe łazienki w stylu starych łaźni art déco. Betonową promenadą można przejechać rowerem wzdłuż całej plaży.

W pobliżu Jacob Riis Park nie ma bankomatów, więc dobrze zabrać ze sobą nieco więcej gotówki. Część plaży (wschodnia) jest przeznaczona dla zwolenników opalania się topless.

? demerzel21 | Depositphotos.com

130. Ridgewood

M do Fresh Pond Road

Kiedyś Polacy rozpoczynali swoją przygodę z Nowym Jorkiem od Greenpointu zwanego wtedy "Little Poland", jednak od dobrych kilkunastu lat sprowadzają się do Ridgewood, nazywanego z kolei drugim Greenpointem. Według niektórych szacunków w Ridgewood i Glendale mieszka ok. 15 tys. Polaków. Dzielnica ta kusi ładnymi i solidnymi domami, spokojną atmosferą, a przede wszystkim niskimi cenami - Greenpoint staje się dla wielu Polaków za drogi.

Słychać tu na ulicy język polski, jest wiele rodzimych sklepów i firm usługowych. Działają polska księgarnia, apteka i piekarnia. Można wysłać paczkę do Polski przez polską agencję (opłata jest dużo mniejsza od kosztów przesyłki obsługiwanej przez amerykańską pocztę), wykupić ciekawe wycieczki po Stanach Zjednoczonych w polskiej agencji podróży, a także wybrać się na pierogi, gołąbki lub inne polskie specjalności. Smacznie i po polsku można zjeść w Królewskim Jadle, natomiast na dobrą kawę lub drinka zaprasza popularny lokal Społem. Oba miejsca, jak i wiele pozostałych polskich sklepów i firm, znajdują się przy Fresh Pond Road.

Staten Island

? Elzbieta Sekowska | Shutterstock.com

Staten Island to najspokojniejszy i najmniej zaludniony z pięciu okręgów Nowego Jorku, leżący nieco na uboczu. Niektórzy żartem nazywają go "nowojorską wsią". W zabudowie zdecydowanie dominują tu domki jednorodzinne, w których mieszka ok. 470 tys. ludzi. Są to zazwyczaj ­osoby, które wolą ciszę i wolniejsze tempo życia, z dala od pędu i zgiełku wielkiego miasta.

Na Staten Island można się dostać z Manhattanu przez gigantyczny most Verrazano-Narrows, łączący wyspę z Brooklynem. Można też przepłynąć kursującym co 20 min promem Staten Island Ferry, z którego korzysta codz. ok. 75 tys. ludzi. Prom jest całkowicie darmowy, a rejs na Staten Island stanowi jedną z atrakcji, z których warto skorzystać w Nowym Jorku. Podczas rejsu możemy podziwiać Statuę Wolności i Ellis Island z Muzeum Imigracji, od strony wschodniej zaś - wybrzeże Brooklynu, ogromne statki towarowe stojące w zatoce i ufortyfikowaną Governors Island. Wspaniałe wrażenie robi też panorama Manhattanu oglądana z promu w godzinach wieczornych, z wyróżniającym się One World Trade Center - obecnie najwyższym budynkiem w Nowym Jorku.

Terminal Staten Island Ferry znajduje się na południowym końcu Manhattanu w sąsiedztwie Battery Park, podróż na wyspę trwa ok. 30 min.

131. Historic Richmond Town

441 Clarke Ave. S74 (z przystani promu) IX-VI śr.-nd. 13.00-17.00, VII-VIII śr.-sb. 10.00- 17.00, nd. 13.00-17.00 8 USD www.historicrichmondtown.org

Skansen, w którym znajdują się pamiątki z 400 lat historii Staten Island. Zrekonstruowana wioska składa się z 29 domów pochodzących z Richmond (holenderski Voorlezer's House z 1659 r. jest najstarszym na wyspie domem stojącym na swoim pierwotnym miejscu). Oprócz zwiedzania skansenu można wziąć udział w specjalnych wydarzeniach organizowanych na terenie wioski, dlatego też warto wcześniej sprawdzić kalendarz imprez na stronie muzeum.

132. Jacques Marchais Museum of Tibetan Arts

338 Lighthouse Ave. S74 (z przystani promu, 35 min) do Lighthouse Ave. śr.-nd. 13.00-17.00 N 6 USD, studenci i seniorzy 4 USD

Jedna z największych kolekcji sztuki tybetańskiej, prezentowana w odtworzonej himalajskiej świątyni z autentycznym ołtarzem bogatym w złote, srebrne i brązowe figury. Założyła ją w 1947 r. Jacqueline Klauber (Jacques Marchais to prawdopodobnie pseudonim), zajmująca się handlem tybetańskimi dziełami sztuki. W 1991 r. świątynię-muzeum odwiedził Dalajlama.

133. Staten Island Zoo

614 Broadway, pomiędzy Clove Rd. i Forest Ave. S48 (z przystani promu) do Broadway N 8 USD, dzieci (3-14 lat) 5 USD www.statenislandzoo.org

Mieszka w nim 1300 zwierząt reprezentujących 350 gatunków. Zoo ma największą w USA kolekcję grzechotników. Prowadzi liczne programy edukacyjne. Większość z nich jest skierowana do dzieci i młodzieży. Dużym zainteresowaniem cieszą się m.in. organizowane cyklicznie "spotkania z dinozaurami". Zoo jest czynne w godzinach 10.00-16.45.

Staten Island Ferry

? Daniel M. Silva | Shutterstock.com

Ulice i place

1st Avenue 8, 12, 15, 16, 19, 20, 23, 24, R8, S8, P9, R9, O10, P10, O11, N12, O12, M13, N13, L14, M14, K15, L15, J16, K16, I17, J17, H18, I18, G19, H19, F20, E21, F21, E22

1st Place 25, W1

2nd Avenue 7, 8, 11, 12, 15, 16, 19, 20, 23, 24, S7, R8, S8, P9, R9, O10, P10, N11, O11, M12, N12, L13, M13, K14, L14, J15, K15, I16, J16, H17, I17, G18, H18, F19, G19, E20, F20, D21, E21, D22

3rd Avenue 4, 7, 8, 11, 12, 15, 16, 19, 20, 23, P8, R8, O9, P9, N10, O10, M11, N11, L12, M12, K13, L13, J14, K14, I15, J15, H16, I16, G17, H17, G18, F19, G19, E20, F20, D21, E21, C22, D22, C23, C24

3rd Avenue Bridge 8, D21, D22

4th Avenue 23, R7, P8, R8

5th Avenue 3, 7, 8, 10, 11, 12, 14, 15, 18, 19, 22, 23, P6, O7, P7, N8, O8, M9, N9, L10, M10, K11, L11, J12, K12, I13, J13, H14, I14, G15, H15, G16, F17, G17, E18, F18, D19, E19, C20, D20, B21, C21

6th Avenue 14, 18, 19, 22, 26, R4, S4, T4, P5, R5, O6, P6, N7, O7, M8, N8, L11, M9, K10, L10, K11

7th Avenue 13, 14, 17, 18, 22, O5, P5, N6, O6, M7, N7, L8, M8, K9, L11, K10

7th Avenue South 22, P4, R4, P5

8th Avenue 6, 7, 13, 14, 17, 18, O4, N5, O5, M6, N6, L7, M7, K8, L8, J9, K9, J10, E15, D16, E16, D17

9th Avenue 13, 14, 17, 18, N4, O4, M5, N5, L6, M6, K7, L7, K8, J9, K9

10th Avenue 13, 17, 18, N3, O3, M4, N4, M5, L6, M6, K7, L7, J8, K8

11th Avenue 13, 17, N3, O3, M4, N4, M5, K6, L6, J7, K7, J8

12th Avenue 1, 2, 13, 17, M3, N3, M4, J6, K6, J7, A15, B15, A16

65th Street Transverse 14, 15, J10, J11, J12

72nd Street Transverse 10, 15, I11, I12, I13, J13

79th Street Transverse Road 10, 11, H12, H13, I13, I14

86th Street Transverse Road 10, 11, H13, H14, H15

97th Street Transverse 6, 11, F14, G14, G15, G16

145th Street Bridge 3, 4, B21, B22

A

Adam Clayton Powell Jr. Boulevard 2, 3, 6, 7, E16, D17, E17, C18, D18, B19, C19, A20, B20, A21

Adams Street 27, W8

Albany Street 25, U1, U2

Alexander Avenue 4, C23, C24

Allen Street 23, 27, S7, T7, S8, T8

Amsterdam Avenue 1, 2, 5, 6, 9, 10, 13, 14, J8, I9, J9, H10, I10, G11, H11, F12, G12, E13, F13, D14, E14, C15, D15, B16, C16, A17, B17, A18

Anchorage Place 27, W8

Ann Street 25, 26, U3, U4

Anthony J. Griffin Place 4, B23

Asser Levy Place 19, 24, O11, P11

Astor Place 23, R7, R8

Attorney Street 23, 27, S9, T9

Avenue A, 23, 24, R9, S9, R10

Avenue B, 23, 24, S9, R10, S10, R11

Avenue C, 24, R10, S10, P11, R11

Avenue D, 24, S10, R11, S11, R12

Avenue of the Finest 26, U5

B

Bank Street 17, 21, 22, P3, P4, O5, P5

Barclay Street 25, T2, T3, U3

Barrow Street 21, 22, P3, P4, P5

Battery Park City Greenway 25, T1, U1, W1

Battery Park Greenway 25, W1, W2

Battery Place 25, U1, W1, W2

Baxter Street 22, 26, T5, S6, T6

Bayard Street 26, T5, T6

Beaver Street 25, W2, W3

Bedford Street 22, P4, R4, R5

Beekman Place 20, M14

Beekman Street 26, U4, U5, W5

Bernie Wohl Way 10, G12, G13

Bethune Street 21, 22, P3, P4

Bleecker Street 22, 23, P4, P5, R5, R6, R7

Bloomfield Street 17, O3

Bond Street 22, 23, R6, R7

Bradhurst Avenue 3, A19, B19, A20

Bridge Street 25, 27, W2, W9

Bridlepath 6, 11, F15, G15, F16, G16

Broad Street 25, W2, U3, W3

Broadway 1, 2, 5, 6, 9, 10, 13, 14, 18, 22, 23, 25, 26, U2, W2, T3, U3, T4, S5, T5, R6, S6, P7, R7, L8, M8, N8, O8, P8, I9, J9, K9, L11, G10, H10, I10, J10, K10, F11, G11, E12, F12, D13, E13, F13, C14, D14, B15, C15, A16, B16, A17

Brooklyn Bridge 26, 27, U4, U5, U6, W6, W7, W8

Brooklyn-Queens Expressway 26, 27, W6, W7, W8, W9

Broome Street 22, 23, 27, S4, S5, S6, S7, T7, T8, T9

Bruckner Boulevard 8, D22

C

Canal Place 4, C22, B23, C23

Canal Street 21, 22, 26, 27, R3, S3, S4, S5, T5, T6, T7, T8

Canal Street West 4, C22

Carlisle Street 25, U2

Carmine Street 22, R4, R5

Cathedral Parkway 5, 6, D13, D14, E14, E15

Catherine Street 26, T6, U6

Cedar Street 25, U2, U3, W3

Central Park 102 Center Drive 6, F15, F16

Central Park Drive 10, 14, 15, J10, J11, K11, I12, J12

Central Park Driveway 10, I11, I12

Central Park Great Hill 6, F15

Central Park North 6, 7, E15, E16, E17, F17

Central Park South 14, 15, J10, K10, K11, K12

Central Park West 6, 10, 11, 14, J10, I11, J11, H12, I12, G13, H13, F14, G14, E15, F15

Centre Street 22, 26, T4, U4, S5, T5, S6

Chambers Street 25, 26, T2, T3, T4

Charles Street 21, 22, P3, P4, P5

Charlton Street 21, 22, R3, R4

Cherry Street 26, 27, U6, U7, U8, U9

Christopher Street 21, 22, P3, P4, P5

Chrystie Street 23, 26, 27, T6, S7, T7

Church Street 22, 25, 26, T3, U3, S4, T4

City Hall Park Greenway 26, T4, U4

Claremont Avenue 1, 6, C14, D14, C15

Clarkson Street 21, 22, R3, R4

Cleveland Place 22, S6

Cliff Street 26, U4

Clinton Street 23, 27, T8, U8, S9, T9

College Avenue 4, B24, C24

College Walk 6, D14, D15

Columbia Heights 26, 27, W6, W7

Columbia Street 24, S10

Columbus Avenue 5, 6, 9, 10, 14, J9, I10, J10, H11, I11, G12, H12, F13, G13, E14, F14, E15

Columbus Circle 14, J9, J10

Commerce Street 22, P4

Concourse Village West 4, A23, B23, A24

Convent Avenue 2, 3, B17, C17, A18, B18, A19

Cooper Square 23, R7, R8

Cornelia Street 22, P5

Crosby Street 22, S5, R6, S6

D

Delancey Street 23, 27, S7, S8, T8, T9

Desbrosses Street 21, S2, S3

Dey Street 25, U3

Division Street 26, 27, T6, T7

Dominick Street 21, 22, R3, R4, S4

Dover Street 26, U5

Downing Street 22, R4, R5

Duane Street 25, 26, T3, T4

Dutch Street 25, 26, U3, U4

E

East 1st Street 23, S7, S8, S9

East 2nd Street 23, 24, R7, S7, S8, S9, S10

East 3rd Street 23, 24, R7, R8, S8, S9, S10

East 4th Street 23, 24, R7, R8, S8, S9, S10, S11

East 4th Walk 24, S11

East 5th Street 23, 24, R7, R8, S9, S10, S11

East 6th Street 23, 24, R7, R8, R9, S9, S10, S11

East 7th Street 23, 24, R7, R8, R9, R10, S10, S11

East 8th Street 22, 23, 24, P6, P7, R7, R8, R10, S10, S11

East 9th Street 22, 23, 24, P6, P7, R7, R8, R9, R10, R11, S11

East 10th Street 22, 23, 24, P6, P7, P8, R8, R9, R10, R11, S11, S12

East 11th Street 22, 23, 24, P6, P7, P8, R8, R9, R10, R11

East 12th Street 23, 24, P7, P8, P9, R9, R10, R11

East 13th Street 23, 24, P7, P8, P9, R9, R10, R11, R12

East 14th Street 23, 24, P7, P8, P9, P10, R10, R11, R12

East 15th Street 23, 24, P7, P8, P9, P10, R11, R12

East 16th Street 18, 23, 24, O7, P7, P8, P9, P10, R11, R12

East 17th Street 18, 23, 24, O7, O8, P8, P9, P10

East 18th Street 18, 23, 24, O7, O8, P8, P9, P10

East 19th Street 18, 23, 24, O7, O8, P8, P9, P10

East 20th Street 18, 19, 23, 24, O7, O8, O9, P9, P10, P11

East 21st Street 18, 19, 23, 24, O8, O9, P9, P10

East 22nd Street 18, 19, 24, O8, O9, O10, P10

East 23rd Street 18, 19, 24, O8, O9, O10, P10, P11

East 24th Street 18, 19, O8, O9, O10, O11

East 25th Street 18, 19, 24, O8, O9, O10, O11, P11

East 26th Street 18, 19, N8, O8, O9, O10, O11

East 27th Street 18, 19, N8, N9, O9, O10, O11

East 28th Street 18, 19, 20, N8, N9, O9, O10, O11, O12

East 29th Street 18, 19, N8, N9, N10, O10, O11

East 30th Street 18, 19, 20, N8, N9, N10, O10, O11, O12

East 31st Street 19, N9, N10, N11, O11

East 32nd Street 19, N9, N10, N11

East 33rd Street 19, N9, N10, N11, O11

East 34th Street 19, 20, N9, N10, N11, N12, O12

East 35th Street 19, 20, N9, N10, N11, N12

East 36th Street 19, 20, M9, N9, N10, N11, N12

East 37th Street 19, 20, M9, M10, N10, N11, N12

East 38th Street 19, 20, M9, M10, N10, N11, N12

East 39th Street 19, 20, M9, M10, M11, N11, N12

East 40th Street 19, 20, M10, M11, N11, N12

East 41st Street 19, 20, M10, M11, M12, N12, N13

East 42nd Street 19, 20, M10, M11, M12, N12, N13

East 43rd Street 19, 20, M10, M11, M12, M13

East 44th Street 19, 20, M10, M11, M12, M13

East 45th Street 14, 19, 20, L10, M10, M11, M12, M13

East 46th Street 14, 19, 20, L10, L11, M11, M12, M13

East 47th Street 14, 19, 20, L10, L11, M11, M12, M13

East 48th Street 14, 15, 20, L10, L11, L12, M12, M13, M14

East 49th Street 14, 15, 20, L11, L12, M12, M13, M14

East 50th Street 14, 15, 20, L11, L12, L13, M13, M14

East 51st Street 14, 15, 20, L11, L12, L13, M13, M14

East 52nd Street 14, 15, 20, L11, L12, L13, L14, M14

East 53rd Street 14, 15, 20, L11, L12, L13, L14, M14

East 54th Street 14, 15, L11, L12, L13, L14

East 55th Street 14, 15, 16, K11, L11, L12, L13, L14, L15

East 56th Street 14, 15, 16, K11, K12, L12, L13, L14, L15

East 57th Street 14, 15, 16, K11, K12, L12, L13, L14, L15

East 58th Street 15, 16, K12, K13, L13, L14, L15

East 59th Street 15, 16, K12, K13, L13, L14, L15

East 60th Street 15, 16, K12, K13, K14, L14, L15

East 61st Street 15, 16, K12, K13, K14, L14, L15

East 62nd Street 15, 16, K12, K13, K14, K15, L15

East 63rd Street 15, 16, K12, K13, K14, K15, L15, L16

East 64th Street 15, 16, J12, K12, K13, K14, K15

East 65th Street 15, 16, J12, J13, K13, K14, K15, K16

East 66th Street 15, 16, J12, J13, K13, K14, K15, K16

East 67th Street 15, 16, J13, J14, K14, K15, K16

East 68th Street 15, 16, J13, J14, K14, K15, K16

East 69th Street 15, 16, J13, J14, J15, K15, K16

East 70th Street 15, 16, J13, J14, J15, K15, K16, K17

East 71st Street 15, 16, J13, J14, J15, J16, K16, K17

East 72nd Street 15, 16, J13, J14, J15, J16, K16, K17

East 73rd Street 15, 16, J13, J14, J15, J16, J17, K17

East 74th Street 10, 11, 15, 16, I13, I14, J14, J15, J16, J17, K17

East 75th Street 11, 15, 16, I14, J14, J15, J16, J17

East 76th Street 11, 16, I14, I15, J15, J16, J17

East 77th Street 11, 16, I14, I15, J15, J16, J17

East 78th Street 11, 16, I14, I15, I16, J16, J17

East 79th Street 11, 16, I14, I15, I16, J16, J17

East 80th Street 11, 12, 16, I14, I15, I16, I17, J17

East 81st Street 11, 12, 16, I14, I15, I16, I17, J17

East 82nd Street 11, 12, I14, I15, I16, I17, I18

East 83rd Street 11, 12, H14, H15, I15, I16, I17, I18

East 84th Street 11, 12, H15, I15, I16, I17, I18

East 85th Street 11, 12, H15, I15, I16, I17, I18

East 86th Street 11, 12, H15, H16, I16, I17, I18, I19

East 87th Street 11, 12, H15, H16, H17, I17, I18, I19

East 88th Street 11, 12, H15, H16, H17, I17, I18, I19

East 89th Street 11, 12, H15, H16, H17, I17, I18, I19

East 90th Street 11, 12, H15, H16, H17, H18, I18, I19

East 91st Street 11, 12, H15, H16, H17, H18, I18, I19

East 92nd Street 11, 12, H15, H16, H17, H18, H19

East 93rd Street 11, 12, G16, H16, H17, H18, H19

East 94th Street 11, 12, G16, H16, H17, H18

East 95th Street 11, 12, G16, G17, H17, H18

East 96th Street 11, 12, G16, G17, H17, H18, H19

East 97th Street 11, 12, G16, G17, G18, H18, H19

East 98th Street 11, 12, G16, G17, G18

East 99th Street 12, G17, G18, G19, H19

East 100th Street 12, G17, G18, G19, H19

East 101st Street 11, 12, G16, G17, G18, G19

East 102nd Street 7, 12, F17, G17, G18, G19

East 103rd Street 7, 12, F17, G17, G18, G19

East 104th Street 7, 12, F17, F18, G18, G19

East 105th Street 7, 12, F17, F18, G18, G19

East 106th Street 7, 12, F17, F18, F19, G19

East 107th Street 7, F17, F18, F19

East 108th Street 7, 8, F17, F18, F19, F20

East 109th Street 7, 8, F17, F18, F19, F20

East 110th Street 7, 8, F18, F19, F20

East 111th Street 7, 8, F18, F19, F20, F21

East 112th Street 7, 8, E18, F18, F19, F20

East 113th Street 8, F20

East 114th Street 8, F21

East 115th Street 7, 8, E18, E19, F19, F20, F21

East 116th Street 7, 8, E18, E19, E20, F20, F21, F22

East 117th Street 7, 8, E18, E19, E20, F20, F21, F22

East 118th Street 7, 8, E18, E19, E20, E21, F21, F22

East 119th Street 7, 8, E18, E19, E20, E21, F21, F22

East 120th Street 7, 8, E19, E20, E21, E22, F22

East 121st Street 7, 8, E19, E20, E21

East 122nd Street 7, 8, D19, E19, E20, E21

East 123rd Street 7, 8, D19, D20, E20, E21

East 124th Street 7, 8, D19, D20, E20, E21, E22

East 125th Street 7, 8, D19, D20, D21, E21, E22

East 126th Street 7, 8, D19, D20, D21, E21, E22

East 127th Street 7, 8, D19, D20, D21, D22, E22

East 128th Street 7, 8, D19, D20, D21, D22

East 129th Street 8, D20, D21

East 130th Street 3, 8, C20, D20, D21

East 131st Street 3, 8, C20, D20, D21

East 132nd Street 3, 8, C20, C21, D21

East 134th Street 8, D22

East 135th Street 3, 4, 8, C20, C21, C22, D22

East 138th Street 3, 4, C21, C22, C23, C24

East 139th Street 4, C23, C24

East 140th Street 4, C22, C23, C24

East 141st Street 4, C23, C24

East 143rd Street 4, B23, C23, C24

East 144th Street 4, B22, B23, C23, C24

East 146th Street 4, B22, B23, B24, C24

East 148th Street 4, B24

East 149th Street 4, B22, B23, B24

East 150th Street 4, B22, B23, B24

East 151st Street 4, A22, A23, B23, B24

East 153rd Street 4, A22, A23, B23, B24

East 156th Street 4, A23, A24

East 157th Street 4, A22, A23

East 158th Street 4, A23, A24

East Broadway 26, 27, T6, T7, T8, T9

East Drive 6, 10, 11, 15, J12, K12, I13, J13, H14, I14, G15, H15, E16, F16, G16

East End Avenue 12, I18, I19

East Houston Street 22, 23, 24, R6, S6, S7, S8, S9, S10, S11

East River Esplanade 20, 24, 25, 26, 27, W2, W3, W4, U5, W5, U6, U7, U8, U9, P11, S11, O12, P12, R12, S12

Ed Koch Queensboro Bridge 16, L15, L16, L17

Edgecombe Avenue 2, 3, B18, A19, B19

Eldridge Street 23, 27, S7, T7, S8

Elizabeth Street 22, 23, 26, S6, T6, R7, S7

Ericsson Place 21, 22, S3, S4

Essex Street 23, 27, S8, T8, S9

Exterior Street 4, A22, B22, C22

F

FDR Drive 8, 12, 15, 16, 19, 20, 24, 25, 26, 27, W1, W2, W3, W4, U5, W5, U6, U7, U8, U9, O11, P11, S11, N12, O12, P12, R12, S12, M13, N13, L14, M14, L15, K16, L16, J17, K17, H19, I19, F21, E22, F22

FDR Drive Greenway 8, 12, 16, 20, N12, O12, N13, L15, K16, L16, J17, K17, H19, I19, F21, E22, F22

Fletcher Street 26, W4

Foley Square 26, T4, T5

Forsyth Street 23, 27, S7, T7, S8

Frankfort Street 26, U4, U5

Franklin Street 21, 22, 26, S3, S4, T4, T5

Frederick Douglass Boulevard 2, 3, 7, C17, D17, B18, C18, A19, B19, A20

Freedom Place 9, I8

Front Street 25, 26, 27, W3, U4, W4, U5, W7, W8, U9, W9

Fulton Street 25, 26, U2, U3, U4, W4

G

Gansevoort Street 17, O3, O4

Gerard Avenue 4, B22, C22, A23, B23

Gold Street 25, 26, 27, U3, U4, W9

Gouverneur Street 27, T9, U9

Grand Concourse 4, B22, C22, A23, B23, A24

Grand Street 22, 26, 27, S4, S5, S6, T6, T7, T8, T9

Great Jones Street 22, 23, R6, R7

Greeley Square 18, N8

Greene Street 22, 23, S4, R5, S5, R6, P7, R7

Greenwich Avenue 17, 22, O5, P5

Greenwich Street 17, 21, 22, 25, T2, U2, W2, P3, R3, S3, T3, O4, P4

Grove Street 22, P4, P5

H

Hamilton Place 2, B16, A17, B17, A18

Hamilton Terrace 2, A18

Hanover Street 25, W3

Harlem River Drive 3, 8, A21, B21, C21, D21, D22, E22

Harlem River Drive Greenway 3, B21, C21

Harrison Street 25, T2, T3

Henry Hudson Parkway 1, 2, 5, 9, 13, J6, J7, H8, G9, H9, G10, E11, F11, D12, E12, C13, D13, B14, C14, A15, B15, A16

Henry Street 26, 27, U6, T7, U7, W7, T8, T9

Hester Street 26, 27, T5, T6, T7, T8

Hogan Place 26, T5

Holland Tunnel 21, 22, R1, R2, R3, S3, R4, S4

Horatio Street 17, O3, O4, O5

Howard Street 22, 26, S5, T5

Hubert Street 21, S2, S3

Hudson River Greenway 1, 2, 5, 9, 13, 17, 21, 25, U1, W1, R2, S2, T2, U2, M3, N3, O3, P3, R3, M4, J6, K6, J7, H8, I8, G9, H9, G10, E11, F11, D12, E12, C13, D13, B14, C14, A15, B15, A16, A17

Hudson Street 17, 21, 22, 25, R3, S3, T3, O4, P4, R4

Hugh L. Carey Tunnel 25, W1, W2

I

Irving Place 18, 19, 23, O8, P8, O9

J

Jane Street 17, O3, O4, O5

Jay Street 25, 27, T3, W8

Jefferson Street 27, T8, U8

Joe DiMaggio Highway 9, 13, J7, H8, I8

John Street 25, 26, 27, U3, U4, W4, W8, W9

Jones Alley 22, 23, R6, R7

Jones Street 22, P4, P5

K

Kenmare Street 22, 23, S6, S7

King Street 21, 22, R3, R4, R5

L

La Salle Street 1, 2, C15, C16

Lafayette Street 22, 23, 26, T4, S5, T5, R6, S6, R7, R8

Laguardia Place 22, R5, R6

Laight Street 21, 22, S2, S3, S4

Leonard Street 25, 26, T3, T4, T5

Leroy Street 21, 22, R3, R4, R5

Lexington Avenue 7, 8, 11, 12, 15, 16, 19, 20, O9, N10, O10, M11, N11, L12, M12, K13, L13, J14, K14, I15, J15, H16, I16, G17, H17, F18, G18, E19, F19, D20, E20, D21

Liberty Street 25, U1, U2, U3

Lincoln Avenue 4, 8, D22, C23

Lincoln Tunnel 13, 17, 18, M5, L6, M6

Lispenard Street 22, S4, S5

Little West 12th Street 17, O3, O4

Ludlow Street 23, 27, T7, S8, T8

M

MacDougal Street 22, R4, R5, P6

Macombs Place 3, A20, A21

Madison Avenue 3, 7, 8, 11, 12, 14, 15, 18, 19, O8, N9, O9, M10, N10, L11, M11, K12, L12, J13, K13, I14, J14, H15, I15, G16, H16, F17, G17, E18, F18, D19, E19, C20, D20, C21

Madison Avenue Bridge 3, 4, C21, C22

Madison Street 26, 27, U5, U6, U7, U8, T9, U9

Maiden Lane 25, 26, U3, W3, W4

Main Street 16, 27, W7, L16, K17, L17

Major Deegan Expressway 4, 8, A22, B22, C22, D22

Malcolm X Boulevard 3, 7, E17, D18, E18, C19, D19, B20, C20, B21

Manhattan Avenue 2, 6, E14, F14, D15, E15, C16, D16, C17

Manhattan Bridge 26, 27, T6, T7, U7, U8, W8

Manhattan Bridge Bike Path 26, 27, T6, T7, U7, U8, W8

Manhattan Bridge Pedestrian Path 26, 27, T6, T7, U7, U8, W8

Marginal Street 1, 16, B14, A15, B15, L15

Market Street 26, 27, T6, T7, U7

Mercer Street 22, 23, S5, R6, S6, R7

Minetta Lane 22, R5

Minetta Street 22, R5

Mitchell Place 20, M13, M14

Monroe Street 26, 27, U6, U7, U9

Montgomery Street 27, T9, U9

Morningside Avenue 2, 6, D15, E15, C16, D16, C17

Morningside Drive 1, 2, 6, C15, D15, E15, C16, D16

Morris Avenue 4, C23, A24, B24, C24

Morton Street 21, 22, P3, R3, P4, R4

Mott Street 22, 23, 26, T5, S6, T6, R7, S7

Mount Morris Park West 7, D18, D19

Mulberry Street 22, 23, 26, T5, R6, S6, T6, R7

Murray Street 25, T1, T2, T3

N

Nassau Street 25, 26, U3, U4

New Street 25, U2, W2

Norfolk Street 23, 27, S8, T8, S9

North End Avenue 25, T1, T2

North Moore Street 21, 22, S2, S3, S4

O

Old Broadway 1, 2, C15, B16, C16

Old Fulton Street 26, 27, W6, W7

Old Slip 25, W3

Oliver Street 26, T6, U6

Orchard Street 23, 27, T7, S8, T8

P

Paladino Avenue 8, E22, F22

Park Avenue 3, 4, 7, 8, 11, 12, 14, 15, 19, N9, M10, N10, L11, M11, K12, L12, J13, K13, I14, J14, H15, I15, G16, H16, F17, G17, H17, F18, G18, E19, F19, D20, E20, C21, D21, C22, B23, C23, A24, B24

Park Avenue South 18, 19, 23, O8, P8, N9, O9

Park Place 25, T2, T3, U3

Park Row 25, 26, U3, U4, T5, U5, T6

Pearl Street 25, 26, 27, W2, W3, U4, W4, T5, U5, W8

Peck Slip 26, U5

Pell Street 26, T5, T6

Penn Plaza 18, M7, N7

Perry Street 21, 22, P3, P4, P5

Peter Cooper Road 24, P10, P11

Pier I, 9, H8

Pike Street 27, T7, U7

Pine Street 25, 26, U3, W3, W4

Pitt Street 24, 27, T9, S10

Platt Street 25, 26, U3, U4

Pleasant Avenue 8, F21, E22, F22

Plymouth Street 27, W7, W8, W9

Poplar Street 27, W7

Prince Street 22, 23, R4, R5, S5, S6, S7

Q

Queens-Midtown Tunnel 20, N12, N13, N14

R

Reade Street 25, 26, T3, T4

Rector Place 25, U1

Rector Street 25, U2

Renwick Street 21, R3, S3

Reservoir Running Track 10, 11, G13, H13, G14, H14, G15, H15

Rider Avenue 4, C22, B23, C23

Ridge Street 23, 24, 27, S9, T9, S10

River Avenue 4, A22, B22, A23

River Terrace 25, T1, T2

Riverside Boulevard 9, 13, J7, H8, I8

Riverside Drive 1, 2, 5, 6, 9, H9, G10, H10, E11, F11, E12, F12, D13, E13, B14, C14, D14, B15, C15, A16, B16, A17

Rivington Street 23, 27, S7, S8, S9, T9

Road 5, 16, L16

Road 6, 16, L16, L17

Robert F. Kennedy Bridge 8, E22

Rockefeller Plaza 14, L10, L11

Roosevelt Island Greenway 16, L16, K17, L17

Rose Street 26, U4, U5

Ruppert Place 4, A22

Rutgers Slip 27, U8

Rutgers Street 27, T8, U8

S

Saint Clair Place 1, B14, B15

Saint James Place 26, U5, T6, U6

Saint Marks Place 23, R8, R9

Saint Nicholas Avenue 2, 3, 7, C17, D17, E17, A18, B18, C18, A19

Saint Nicholas Terrace 2, B17, C17, B18

Seagram Building Plaza 15, L12

South End Avenue 25, U1

South Street 25, 26, 27, W2, W3, W4, U5, W5, U6, U7, U8, U9

South William Street 25, W2, W3

Spring Street 21, 22, 23, R3, R4, S4, S5, S6, S7

Spruce Street 26, U4

St. Johns Lane 22, S4

Stanton Street 23, 24, S7, S8, S9, S10

Staple Street 25, T3

State Street 25, W2

Stone Street 25, W2

Strawberry Fields 10, I11

Stuyvesant Loop East 24, P11, R11

Stuyvesant Loop North 24, P11

Stuyvesant Loop South 24, R10, R11

Stuyvesant Loop West 24, P10

Stuyvesant Street 23, R8

Stuyvesant Walk 24, P10, R10, P11, R11

Suffolk Street 23, 27, T8, S9, T9

Sullivan Street 22, R4, S4, R5

Sutton Place 16, L15

Sutton Place South 15, 16, 20, L14, M14, L15

Szold Place 24, R11

T

The Bowery 23, 26, 27, T6, R7, S7, T7

The Mall 10, 15, I12, J12

Thomas Street 25, 26, T3, T4

Thompson Street 22, S4, R5, S5, R6

Tiemann Place 1, B15, C15

Trinity Place 25, U2, W2, U3

Tunnel Exit Street 19, M11, N11

U

Union Square West 23, P7, P8

University Place 22, 23, P6, R6, P7

V

Vandam Street 21, 22, R3, R4

Vanderbilt Avenue 14, 19, M10, L11, M11

Varick Street 22, 26, R4, S4, T4

Vesey Street 25, T1, T2, U2, U3

Vestry Street 21, 22, S2, S3, S4

Vine Street 27, W7

W

Walker Street 22, 26, S4, T4, T5, T6

Wall Street 25, 26, U2, U3, W3, W4

Walton Avenue 4, B22, C22, A23, B23, A24

Warren Street 25, 26, T1, T2, T3, T4

Washington Place 22, 23, R6, R7

Washington Street 17, 21, 25, 27, W1, T2, U2, W2, O3, P3, R3, S3, O4, W8

Water Street 25, 26, 27, W2, W3, U4, W4, U5, U6, U7, W7, W8, U9, W9

Watts Street 21, 22, S2, S3, S4

Waverly Place 22, 23, P5, P6, R6, R7

West 3rd Street 22, R5, R6

West 4th Street 17, 22, 23, O4, P4, P5, R5, R6, R7

West 8th Street 22, P5, P6

West 9th Street 22, P5, P6

West 10th Street 21, 22, P3, P4, P5, P6

West 11th Street 21, 22, P3, P4, P5, P6

West 12th Street 17, 22, 23, O3, O4, O5, P5, P6, P7

West 13th Street 17, 18, 22, 23, O3, O4, O5, O6, P6, P7

West 14th Street 17, 18, 22, 23, O3, O4, O5, O6, P6, P7

West 15th Street 17, 18, 23, O3, O4, O5, O6, O7, P7

West 16th Street 17, 18, N3, N4, O4, O5, O6, O7

West 17th Street 17, 18, N3, N4, O4, O5, O6, O7

West 18th Street 17, 18, N3, N4, N5, O5, O6, O7

West 19th Street 17, 18, N3, N4, N5, O5, O6, O7

West 20th Street 17, 18, N3, N4, N5, O5, O6, O7

West 21st Street 17, 18, N3, N4, N5, N6, O6, O7, O8

West 22nd Street 17, 18, N3, N4, N5, N6, O6, O7, O8

West 23rd Street 17, 18, M3, N3, N4, N5, N6, N7, O7, O8

West 24th Street 17, 18, M3, M4, N4, N5, N6, N7, O7, O8

West 25th Street 17, 18, M4, N4, N5, N6, N7, N8, O8

West 26th Street 17, 18, M3, M4, M5, N5, N6, N7, N8

West 27th Street 17, 18, M3, M4, M5, N5, N6, N7, N8

West 28th Street 17, 18, M3, M4, M5, M6, N6, N7, N8

West 29th Street 17, 18, M3, M4, M5, M6, N6, N7, N8

West 30th Street 17, 18, M4, M5, M6, M7, N7, N8

West 31st Street 17, 18, 19, M5, M6, M7, N7, N8, N9

West 32nd Street 18, 19, M7, M8, N8, N9

West 33rd Street 17, 18, 19, M5, M6, M7, M8, N8, N9

West 34th Street 17, 18, 19, M5, M6, M7, M8, N8, N9

West 35th Street 13, 18, 19, L6, M6, M7, M8, M9, N9

West 36th Street 13, 18, 19, L6, M6, M7, M8, M9

West 37th Street 13, 18, 19, L6, M6, M7, M8, M9

West 38th Street 13, 18, 19, L6, L7, M7, M8, M9

West 39th Street 13, 18, 19, L6, L7, M7, M8, M9

West 40th Street 13, 18, 19, L6, L7, L8, M8, M9, M10

West 41st Street 13, 18, 19, L6, L7, L8, M8, M9

West 42nd Street 13, 14, 19, L6, L7, L8, L11, M9, M10

West 43rd Street 13, 14, 19, K6, L6, L7, L8, L11, M9, M10

West 44th Street 13, 14, 19, K6, L6, L7, L8, L11, L10, M10

West 45th Street 13, 14, K6, K7, L7, L8, L11, L10

West 46th Street 13, 14, K6, K7, L7, L8, L11, L10

West 47th Street 13, 14, K6, K7, K8, L8, L11, L10

West 48th Street 13, 14, K6, K7, K8, L8, L11, L10

West 49th Street 13, 14, K6, K7, K8, K9, L11, L10, L11

West 50th Street 13, 14, K6, K7, K8, K9, L11, L10, L11

West 51st Street 13, 14, J6, K6, K7, K8, K9, K10, L10, L11

West 52nd Street 13, 14, J6, J7, K7, K8, K9, K10, L10, L11

West 53rd Street 13, 14, J7, K7, K8, K9, K10, K11, L11

West 54th Street 13, 14, J6, J7, J8, K8, K9, K10, K11, L11

West 55th Street 13, 14, J6, J7, J8, K8, K9, K10, K11

West 56th Street 13, 14, J6, J7, J8, K8, K9, K10, K11

West 57th Street 13, 14, J7, J8, J9, K9, K10, K11

West 58th Street 13, 14, 15, J7, J8, J9, J10, K10, K11, K12

West 59th Street 13, 14, J7, J8, J9

West 60th Street 13, 14, J7, J8, J9, J10

West 61st Street 13, 14, J7, J8, J9, J10

West 62nd Street 9, 14, I8, J9, J10

West 63rd Street 9, 13, 14, I8, J8, J9, J10

West 64th Street 9, 14, I8, I9, J9, J10

West 65th Street 9, 14, I8, I9, J9, J10

West 66th Street 9, 14, I8, I9, I10, J10

West 67th Street 9, 14, I8, I9, I10, J10

West 68th Street 9, 10, I8, I9, I10, I11

West 69th Street 9, 10, I8, I9, I10, I11

West 70th Street 9, 10, H8, I8, I9, I10, I11

West 71st Street 9, 10, H8, H9, I9, I10, I11

West 72nd Street 9, 10, H8, H9, I9, I10, I11

West 73rd Street 9, 10, H9, H10, I10, I11

West 74th Street 9, 10, H9, H10, I10, I11

West 75th Street 9, 10, H9, H10, H11, I11

West 76th Street 9, 10, H9, H10, H11, I11

West 77th Street 9, 10, H9, H10, H11, H12

West 78th Street 9, 10, H9, H10, H11

West 79th Street 9, 10, G9, H9, H10, H11

West 80th Street 9, 10, G10, H10, H11

West 81st Street 9, 10, G10, H10, H11, H12

West 82nd Street 9, 10, G10, G11, H11, H12

West 83rd Street 9, 10, G10, G11, H11, H12

West 84th Street 9, 10, G10, G11, G12, H12

West 85th Street 9, 10, G10, G11, G12, H12

West 86th Street 9, 10, G10, G11, G12, G13, H13

West 87th Street 9, 10, G10, G11, G12, G13

West 88th Street 9, 10, G10, G11, G12

West 89th Street 5, 10, F11, G11, G12, G13

West 90th Street 5, 10, F11, G11, G12, G13

West 91st Street 5, 10, F11, G11, G12, G13

West 92nd Street 5, 10, F11, F12, G12, G13

West 93rd Street 5, 10, F11, F12, G12, G13

West 94th Street 5, 10, F11, F12, F13, G13

West 95th Street 5, 10, 11, F11, F12, F13, G13, G14

West 96th Street 5, 6, F11, F12, F13, F14

West 97th Street 5, 6, F11, F12, F13, F14

West 98th Street 5, F12, F13

West 99th Street 5, E12, F12, F13

West 100th Street 5, 6, E12, F12, F13, F14

West 101st Street 5, 6, E12, E13, F13, F14

West 102nd Street 5, 6, E12, E13, F13, F14

West 103rd Street 5, 6, E12, E13, F14, F15

West 104th Street 5, 6, E12, E13, E14, F14, F15

West 105th Street 5, 6, E12, E13, E14, E15, F15

West 106th Street 5, 6, E12, E13, E14, E15

West 107th Street 5, 6, E13, E14, E15

West 108th Street 5, 6, D13, E13, E14, E15

West 109th Street 5, 6, D13, E13, E14, E15

West 111th Street 5, 6, 7, D13, D14, E15, E16, E17, E18, F18

West 112th Street 5, 6, 7, D13, D14, E15, E16, E17, E18

West 113th Street 5, 6, 7, D13, D14, D15, E15, E16, E17

West 114th Street 5, 6, 7, D13, D14, D15, D16, E16, E17

West 115th Street 5, 6, 7, D13, D14, D15, D16, E16, E17, E18

West 116th Street 5, 6, 7, D13, D14, D15, D16, E16, E17, E18

West 117th Street 6, 7, D15, D16, D17, E17, E18

West 118th Street 6, 7, D15, D16, D17, E17, E18

West 119th Street 1, 6, 7, C14, D15, D16, D17, D18, E18

West 120th Street 1, 6, 7, C14, C15, D15, D16, D17, D18, E18, E19

West 121st Street 1, 6, 7, C14, C15, D15, D16, D17, D18

West 122nd Street 1, 6, 7, C14, C15, D16, D17, D18

West 123rd Street 1, 2, 6, 7, C15, C16, D16, D17, D18, D19

West 124th Street 2, 7, C16, C17, D17, D18, D19

West 125th Street 1, 2, 7, B15, C15, C16, C17, D17, D18, D19

West 126th Street 1, 2, 7, B15, B16, C16, C17, C18, D18, D19

West 127th Street 2, 7, C16, C17, C18, D18, D19

West 128th Street 2, 3, 7, C16, C17, C18, C19, D19

West 129th Street 1, 2, 3, 7, 8, B15, B16, C16, C17, C18, C19, D19, D20

West 130th Street 1, 2, 3, B15, B16, C16, C17, C18, C19, C20

West 131st Street 1, 2, 3, B15, B16, B17, C18, C19, C20

West 132nd Street 1, 2, 3, B15, B16, C18, C19, C20

West 133rd Street 1, 2, 3, B15, B16, B17, B18, C18, C19

West 134th Street 2, 3, B16, B17, B18, C18, C19, C20

West 135th Street 1, 2, 3, B15, B16, B17, B18, B19, C19, C20

West 136th Street 2, 3, A16, B16, B17, B18, B19, C19, C20

West 137th Street 2, 3, A16, B16, B18, B19, B20, C20

West 138th Street 2, 3, A16, A17, B17, B18, B19, B20, C20, C21

West 139th Street 2, 3, A16, A17, B17, B18, B19, B20, B21, C21

West 140th Street 2, 3, A16, A17, A18, B18, B19, B20

West 141st Street 2, 3, A16, A17, A18, B18, B19, B20, B21

West 142nd Street 2, 3, A16, A17, A18, B19, B20, B21

West 143rd Street 2, 3, A17, A18, A19, B19, B20, B21

West 144th Street 2, 3, A17, A18, A19, B19, B20

West 145th Street 2, 3, A17, A18, A19, A20, B20, B21

West 146th Street 2, 3, A17, A18, A19, A20, B20, B21

West 147th Street 2, 3, A17, A18, A19, A20, A21

West 148th Street 2, 3, A18, A19, A20

West 149th Street 2, 3, A18, A19, A20

West 150th Street 3, A19, A20

West 151st Street 3, A20, A21

West 152nd Street 3, A20

West 153rd Street 3, A20, A21

West Broadway 22, 25, 26, T3, S4, T4, R5, S5

West Drive 6, 10, 11, 14, J10, I11, J11, H12, I12, G13, H13, F14, G14, E15, F15, E16, F16

West End Avenue 5, 9, 13, I8, J8, H9, I9, E12, F12, E13

West Houston Street 21, 22, R3, R4, R5, R6

West Road 16, L16, K17, L17

West Street 17, 21, 25, U1, W1, R2, S2, T2, U2, O3, P3, R3, S3

West Washington Place 22, P5

White Street 22, 26, S4, T4, T5

William Street 25, 26, U3, W3, U4

Williamsburg Bridge 27, T9

Willis Avenue 4, C24

Willis Avenue Bridge 8, D22, E22

Wooster Street 22, S4, R5, S5

Worth Street 25, 26, T3, T4, T5, T6

Y

York Avenue 12, 16, K15, L15, J16, K16, J17, I18, H19, I19

York Street 22, 27, S4, W7, W8, W9