Ciekawostki historyczne o Ciechocinku - Bartłomiej Grabowski

Wstęp

Książka, którą oddaję w ręce czytelnika jest swego rodzaju kompendium wiedzy na temat Ciechocinka. Każdy kto interesuje się historią uzdrowiskowego miasta znajdzie w niej informacje o najistotniejszych miejscach związanych z dziejami miasta Ciechocinek.

W 1983 r. wyszła monografia, stworzona przez zespół autorów związanych swoją pracą lub działalnością z uzdrowiskiem. Publikacja pt. "Uzdrowisko Ciechocinek zarys monograficzny" pod red. Danuty Iwanowskiej-Jaske stała się fundamentem do stworzenia "Ciekawostek historycznych". Cykl wydawniczy o miastach na Kujawach i Wielkopolsce cieszy się sporym zainteresowaniem, dlatego postanowiłem opracować historię ciechocińską, w nieco odświeżonej odsłonie.

Książka zawiera ilustracje Ciechocinka. Większość fotografii współczesnych jest zrobiona przez moją osobę, w czasie pobytu w tym pięknym miejscu.

W Ciechocinku można odpocząć. Turystę otacza dużo zieleni i kwiatów. Prawie co krok, na drodze między obiektami zabytkowymi, znajduje się fontanna, pomnik, lub tablica upamiętniająca ważne wydarzenie historyczne.

Autorzy monografii stwierdzili, że ich praca nie wyczerpuje wszystkiego o uzdrowisku Ciechocinek. Jakże oczywiste stwierdzenie, gdyż nie da się w jednym opracowaniu zamieścić wszystkiego. Badania na terenie miasta nadal prowadzą historycy, archeolodzy i regionaliści, przyczyniając się do rozwoju tej dziedziny nauki. Odkrywają kurtyny nieznanych dziejów miasta.

Dziś wiemy, że historia Ciechocinka to nie tylko Uzdrowisko ale też budynki urzędu, poczty, straży pożarnej, a także kino, teatr, muzeum, biblioteka, obiekty sportowe i oświatowe.

W latach 70-tych XX w. na terenie Ciechocinka działały: Teatr Letni, Kino "Warszawianka" i Kino "Zdrój". Aktywny był Klub Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia "Promień", przy Parku Zdrojowym. Można było wypożyczyć książkę w Miejskiej Bibliotece Publicznej, na ul. Traugutta lub Mickiewicza w przypadku literatury dziecięcej. Ciechocinek działał sportowo. Istniały obiekty: Stadion Sportowy CKS "Zdrój" przy ul. Tężniowej i Basen Termo-Solankowy w Parku Zdrojowym.

Wyżywienie zapewniały restauracje: "Dworcowa" przy ul. Kopernika, "Kujawska" przy ul. Żelaznej, "Przy Grzybie" na ul. Zdrojowej i "Zdrojowa" przy ul. Nieszawskiej. Było też kilka barów: "Ania" na Zdrojowej, "Coctail-bar" również na Zdrojowej i "Pod Pawiem" na ul. Kopernika. Głodny turysta mógł skorzystać z punktów gastronomicznych "Przy Tężniach", działały także jadłodajnie prywatne, które były prowadzone w okresie sezonowym. Ciechocinek drugiej połowy XX w. oferował obsługę ruchu turystycznego. Funkcjonowały w mieście biura: "Orbis", PTTK, BORT, OST "Gromada", SPT "Turysta" i WWPT. Noclegi zapewniał: Dom Wycieczkowy PTTK, Ośrodek Pensjonatowy PBP "Orbis", Włocławskie Przedsiębiorstwo Turystyczne, a także teren campingowy. W Ciechocinku nie brakowało szpitali i sanatoriów, prewentorium, przychodni, aptek, domów wczasowych. Wiek XX dał silne fundamenty pod kształtowanie się miasta uzdrowiskowego dzięki przemyślanej strategii turystycznej. Wszystko razem czyni to młode miasto atrakcyjnym miejscem dla zwiedzających. Miasto rozwija się prężnie. Dzięki licznym inwestycją stanie się wkrótce głównym punktem turystycznym na mapie Kujaw. Należy spisywać skrupulatnie dzieje Ciechocinka i ludzi z nim związanych. Historia musi być stawiana na równi z rozwojem miasta. Łącząc historiograficzne aspekty miasta z jego rozbudową, Ciechocinek przyciągnie rzesze turystów, co przyczyni się do dalszego rozwoju tego atrakcyjnego regionu.

Ciechocinek zarys historyczno-administracyjny do 1919 r.

Ciechocinek - kujawskie miasteczko, leży na lewym brzegu Wisły. Miasto słynie z uzdrowiska i licznych obiektów leczniczych. Samo Uzdrowisko Ciechocinek powstało w XIX w. jednak dzieje miasta sięgają średniowiecza, gdy było małą osadą w pobliżu Słońska, który od VIII - IX w. stanowił najprawdopodobniej ośrodek grodowy - centrum opola, wspólnoty terytorialnej. Z czasem Słońsk utracił swoje znaczenie, głównie z powodu powodzi nękających te tereny.

Pierwsza wzmianka o Ciechocinku pochodzi z 1379 r. Obecna nazwa miejscowości pojawia się w 1520 r. Nazwę kojarzy się z Ciechocinem nad Drwęcą, prawdopodobnie migrująca z tej miejscowości ludność założyła nową osadę - Mały Ciechocin, inaczej Ciechocinek. Z kolei Ciechocin pochodzi od słowiańskiego imienia Ciechota przypuszczalnie pierwszego właściciela wsi.

W XVI i pierwszej połowie XVII w. Ciechocinek był jedynie niewielką osadą szlachecką bez folwarku. Powodzie, zarazy i wojny spowodowały wyludnienie okolicy, aż do przybycia osadników olenderskich, a później Niemców. Kiedy kolonizacja objęła Ciechocinek, właścicielami wsi była rodzina Niemojewskich. Rejon zaczął się rozwijać, pojawiły się nowe infrastruktury, a do osady przybyli nowi osadnicy w poszukiwaniu pracy. Olendrzy zasiedlili nieużytki i grunty wcześniej zalewane, które były z czasem osuszone. Postawili piętrowe domy i zagrody.

Po pierwszym rozbiorze w 1772 r. poszukiwano nowych źródeł solnych, pod kierownictwem Stanisława Staszica.

Po drugim rozbiorze w 1793 r. Ciechocinek i Słońsk weszły w skład Prus i powiatu radziejowskiego w departamencie piotrkowskim.

Powiat radziejowski po trzecim rozbiorze przyłączono do departamentu poznańskiego (1795 r.), a od 1807 r. powiat stał się częścią departamentu bydgoskiego (dekret Fryderyka Augusta, utworzenie Księstwa Warszawskiego).

Dnia 27 czerwca 1815 r. powiat radziejowski znalazł się w granicach województwa mazowieckiego (za sprawą Aleksandra I). W kolejnych latach 1837-1842 Ciechocinek został włączony do powiatu włocławskiego guberni warszawskiej. Po powstaniu styczniowym, gdy likwidowano odrębność ustrojową Królestwa Polskiego, w 1866 r. Ciechocinek wszedł w skład powiatu nieszawskiego; siedziba powiatu została przeniesiona z Radziejowa do Nieszawy. Taka kolej rzeczy utrzymywała się do 1915 r. aż do zajęcia Królestwa Polskiego przez wojska niemieckie i austriackie. Zniesiono wówczas strukturę terytorialno-administracyjną. Powiat włocławski i nieszawski 23 marca 1916 r. połączone zostały w jeden powiat włocławski i znalazły się pod okupacją niemiecką. Nadano prawa miejskie w 1916 r., które potwierdzono 4 lutego 1919 r. dekretem rządu polskiego.

Dworek Prezydenta RP

W 1932 r., podczas pobytu prezydenta Ignacego Mościckiego na kuracji w Ciechocinku, postanowiono o budowie dworku.

W lipcu 1933 r. na skraju parku Sosnowego stanął Dom Reprezentacyjny Państwowego Zakładu Zdrojowego nazywany krótko Dworkiem Prezydenta RP. Na otwarcie przybył minister pracy i opieki społecznej w rządzie Walerego Sławka, gen. Stefan Hubicki (1930-34), reprezentujący władze państwa. Razem z małżonką, senator Hanną Hubicką, byli pierwszymi lokatorami obiektu, w którym później bywało wiele znanych postaci. Legendą jest to, że nocował tu w 1934 r. marszałek Józef Piłsudski, który co prawda był wcześniej w Ciechocinku 18 czerwca 1932 r., ale złożył tylko kilkugodzinną wizytę prezydentowi Ignacemu Mościckiemu i nie nocował w uzdrowisku. Jego jedyny dłuższy pobyt pod tężniami odnotowany jest w 1892 r. (lub 1893), kiedy przebywał na leczeniu po zsyłce na Sybir.

Obiekt służył jako miejsce wypoczynku dla urzędników państwowych wyższych szczebli. W sierpniu 1939 r. wypoczywała tu również Maria Dąbrowska, która wspomina o tym w swoich dziennikach.

W czasie II wojny światowej obiekt służył gestapo. Po wojnie pozostawał do 1952 roku w gestii Kancelarii Prezydenta, potem należał do Kancelarii Rady Państwa. Wypoczywały tu różne osoby, ale ich pobyty owiane były tajemnicą. Dawni pracownicy dworku wspominają Konstantego Rokossowskiego, Jakuba Bermana i Mariana Spychalskiego.

W 1956 r. budynek został przekazany uzdrowisku. Stał się siedzibą Ośrodka Badawczo-Naukowego Kliniki Laryngologicznej Akademii Medycznej w Warszawie. W 1967 r. obiekt przejęła Wojewódzka Rada Narodowa w Bydgoszczy, a po zmianie podziału administracyjnego Polski w 1975 r. obiekt był w zasobach Wojewódzkiej Rady Narodowej we Włocławku jako ośrodek wypoczynkowy. Na początku lat 80. XX w. został przekazany władzom Ciechocinka. Został wówczas przekształcony w przedszkole, bowiem z powodu wyżu demograficznego zaistniała potrzeba utworzenia trzeciej placówki w mieście.

W 2001 r. Rada Miasta Ciechocinka zwróciła się do Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego z propozycją przywrócenia dworkowi historycznej roli. Staraniem Kancelarii Prezydenta RP w 2002 r. rozpoczęto gruntowne prace remontowe. Odrestaurowany Dworek Prezydenta RP został uroczyście otwarty 2 maja 2003 r. Wówczas przybyła do Ciechocinka para prezydencka - Jolanta i Aleksander Kwaśniewscy. Decyzją władz powstał ośrodek informacyjno-edukacyjny, który jest udostępniany bezpłatnie do zwiedzania. Znajduje się tutaj ekspozycja poświęcona prezydentom Polski. W jednej z sal urządzane są wystawy czasowe i konferencje. Można też zwiedzać bibliotekę. Na piętrze znajdują się trzy apartamenty. Obok nich jest również jadalnia z balkonem. Obiekt zmienił swój wygląd. Przebudowano wejście oraz wnętrze. W ogrodzie wtopionym w lasek sosnowy jest amfiteatr i kamienne ławki. Ozdobę stanowi rzeźba Zofii Wolskiej. Jest to jedna z atrakcji Ciechocinka. Od 2013 r. znajduje się tam ogólnodostępna wystawa dotycząca roli głowy państwa polskiego.

Dworzec kolejowy

Linia kolejowa Aleksandrów Kujawski - Ciechocinek należy do jednych z najstarszych w Polsce. Została uruchomiona 1 lipca 1867 r., jako boczne odgałęzienie od kolei warszawsko-bydgoskiej. Nieodłącznym elementem stacji kolejowej jest dworzec. I takowy został w Ciechocinku oddany do użytku w 1869 r. Jedne źródła podają, że powstał on w technologii szachulcowej a inne, że w technologii muru pruskiego. Szachulec i mur pruski różni się wypełnieniem ścian. W pierwszym przypadku jest to glina zarobiona z sieczką, trocinami lub witkami, w drugim wypełnienie stanowi cegła.

Budynek dworca został wzniesiony w stylu typowym dla dworców małej linii lokalnej z przełomu XIX i XX wieku - parterowy, murowany, z poddaszem użytkowym, z niewielką poczekalnią, kasą biletową i pomieszczeniami administracyjnymi. Znajdowały się tam również magazyny oraz rampa towarowa.

W budynku znajdowała się hala dworcowa dla podróżnych, kasy biletowe, sala restauracyjna, magazyn, komora celna oraz mieszkania dla obsługi. Rozwój uzdrowiska spowodował, że Ciechocinek potrzebował większego i pewnie bardziej reprezentacyjnego dworca. W latach 1901-1902 wzniesiono trzykrotnie większy obiekt z czerwonej cegły ceramicznej, z efektownym holem w kształcie rotundy, z dwoma poczekalniami, kasami biletowymi, sala restauracyjną, biurami oraz pocztą.

W okresie międzywojennym dworzec tętnił życiem, zwłaszcza w sezonie letnim, gdy do Ciechocinka przybywały tłumy gości. Wielu z nich korzystało z pociągów specjalnych, kursujących z największych polskich miast.

Dworzec służył nieprzerwanie do 19 stycznia 1945 r. Wtedy to wycofujący się z Uzdrowiska Niemcy chcąc wysadzić obiekt, wzniecili ogień na poddaszu magazynów wojskowych znajdujących się w budynku dworca. Pożar został ugaszony, a do wybuchu nie doszło. Jednak zniszczony został dach dworca oraz jego środkowa część.

Dworzec odbudowano w 1952 r. Znowu służył on podróżnym - głównie kuracjuszom i gościom tłumnie odwiedzającym uzdrowisko. W 1985 r. linia kolejowa na trasie Aleksandrów Kujawski - Ciechocinek została zelektryfikowana. Niestety stale zmniejszająca się liczba podróżnych i wysokie koszty utrzymania oraz zmieniające się prawo sprawiły, że linia została zlikwidowana. Ostatni pociąg odjechał z Ciechocinka 10 grudnia 2011 r. W budynku dworca znajduje się obecnie galeria staroci, restauracja i biuro turystyczne. Dworzec czeka na przywrócenie do świetności. Urząd Marszałkowski w Toruniu zapewnił, że pociągi wrócą na tory ciechocińskie.