Americana. To, co najlepsze w USA - Magdalena Żelazowska

WSTĘP

Ame­ry­kań­ski pat­chwork

Mapa Sta­nów Zjed­no­czo­nych przy­po­mina pat­chwor­kową na­rzutę. Na Wschod­nim Wy­brzeżu tro­chę po­marsz­czoną, jak na kra­wę­dzi po­śpiesz­nie po­ście­lo­nego łóżka, a da­lej już wy­gła­dzoną, z ła­tami rów­nymi jak od li­nijki. Pięć­dzie­siąt sta­nów Ame­ryki. Gdy pa­trzę na tę barwną ukła­dankę roz­piętą mię­dzy oce­anami, za­wsze mnie za­dzi­wia, że ten kraj jest w ogóle moż­liwy.

Jak za­pa­no­wać nad tak ogrom­nym te­ry­to­rium? Czy da się upil­no­wać jego gra­nice i we­wnętrzny po­rzą­dek? Kto jest w sta­nie okieł­znać trzy­sta trzy­dzie­ści trzy mi­liony miesz­kań­ców, któ­rzy przy­byli tu ze wszyst­kich stron świata? Co poza pasz­por­tem mają ze sobą wspól­nego no­wo­jor­czyk, ran­czer z Tek­sasu i sur­fer z Ka­li­for­nii? To od­ważne i wy­ma­ga­jące po­łą­cze­nie. Różne wzory, fak­tury i ko­lory Ame­ryki gryzą się jed­nak tylko po­zor­nie. Z szer­szej per­spek­tywy two­rzą za­ska­ku­jąco har­mo­nijną ca­łość. Jest w niej coś prze­kor­nego, kon­tra­stu­ją­cego, ale też przy­tul­nego. Chce się to mieć. Chce się tu być.

Nie da się za­prze­czyć kul­tu­ro­wej atrak­cyj­no­ści Ame­ryki. Kusi każ­dego, kto tak jak ja uro­dził się w bu­rych cza­sach PRL-u. Wy­cho­wana na fil­mach drogi i książ­kach przy­go­do­wych, długo ma­rzy­łam o wy­jeź­dzie do Sta­nów. Ale jako po­dróż­ni­cza per­fek­cjo­nistka nie mo­głam się po­go­dzić z tym, że przy­jadę tu tylko na kilka kosz­mar­nie dro­gich ty­go­dni i zo­ba­czę le­d­wie mały wy­ci­nek kraju, po czym będę mu­siała wró­cić z po­czu­ciem nie­do­sytu. La­tami od­kła­da­łam Ame­rykę na póź­niej, aż pew­nego dnia po­ja­wiła się moż­li­wość, bym tu za­miesz­kała. Czy można so­bie wy­obra­zić lep­szą oka­zję do po­zna­nia tego wiel­kiego, fa­scy­nu­ją­cego kraju? Po czte­rech la­tach tu­taj na do­bre po­rzu­ci­łam wiarę w to, że Stany da się grun­tow­nie zwie­dzić. Nie da się ich też rze­tel­nie opi­sać. Są na to zbyt duże, zbyt róż­no­rodne i zbyt trudne do pod­su­mo­wa­nia.

Ta książka nie sta­nowi kom­pen­dium wie­dzy o USA. Choć od­wie­dzi­łam kil­ka­dzie­siąt sta­nów, to żad­nego nie po­zna­łam wy­star­cza­jąco do­kład­nie - w każ­dym ra­zie we­dług mo­ich wła­snych wy­śru­bo­wa­nych wy­ma­gań. Zresztą im je­stem star­sza, tym co­raz mniej in­te­re­suje mnie dro­bia­zgowy har­mo­no­gram zwie­dza­nia i ran­kingi atrak­cji uło­żone w po­rządku geo­gra­ficz­nym. Pró­bu­jąc uwiecz­niać po­dróże, po­rzu­ci­łam też próby ka­ta­lo­go­wa­nia ich przez pro­wa­dze­nie dzien­ni­ków czy zbie­ra­nie pa­mią­tek - szybko prze­sta­łam na­dą­żać z za­pi­skami i eks­po­no­wa­niem eg­zo­tycz­nych za­ku­pów w miesz­ka­niu.

Nie­któ­rzy przy­wożą ze świata prze­pisy ku­li­narne, przy­prawy i eg­zo­tyczne pro­dukty, a po­tem usi­łują od­two­rzyć w kuchni kli­mat wa­ka­cji. Nie­stety, mnie go­to­wa­nie ni­gdy szcze­gól­nie nie po­cią­gało, a moje ku­li­narne eks­pe­ry­menty prze­waż­nie koń­czą się po­rażką. Nikt z do­mow­ni­ków i go­ści nie re­flek­to­wał na przy­wie­zione przeze mnie mdłe słod­ko­ści z Tur­cji czy nor­we­ską kieł­basę z re­ni­fera. Ob­cho­dzi­li­śmy je sze­ro­kim łu­kiem tak długo, aż zwie­trzały i skru­szały. Kiedy w su­szo­nym ore­gano z Gre­cji za­lę­gły się mole, po­sta­no­wi­łam po­prze­stać na przy­wo­że­niu wina.

In­nym spo­so­bem na ko­lek­cję wspo­mnień jest gro­ma­dze­nie do­świad­czeń. Mo­gła­bym od­by­wać rajdy po lo­kal­nych atrak­cjach, szu­kać eks­tre­mal­nych prze­żyć, cho­dzić na warsz­taty rę­ko­dzieła, ale nie chcia­łam zmie­niać po­dróży w ko­lejny pro­jekt.

Zde­cy­do­wa­łam, że w dro­dze będę szu­kać przede wszyst­kim na­stro­jów. Wy­ra­zi­stych, cha­rak­te­ry­stycz­nych i trud­nych do pod­ro­bie­nia. Pod­glą­dam, jak miesz­kają lu­dzie, czym się zaj­mują, co no­szą i je­dzą. Słu­cham dźwię­ków lo­kal­nej mu­zyki, zbie­ram miej­scowe przy­sło­wia, miej­skie le­gendy i mor­skie opo­wie­ści. Szpe­ram w skle­pach, a cza­sem w śmie­ciach. Szu­kam tego, co cie­kawe, piękne i warte za­bra­nia do domu. Mię­dzy in­nymi na tym po­lega we­dług mnie sens prze­mie­rza­nia świata.

Od­kąd za­miesz­ka­łam w Sta­nach Zjed­no­czo­nych i za­czę­łam po nich po­dró­żo­wać, two­rzę zbiór mo­ich ulu­bio­nych miejsc, rze­czy, zja­wisk i ele­men­tów co­dzien­no­ści w tym kraju. Część z nich, jak przy­drożne di­nery i road tripy, dzięki fil­mom, książ­kom i pio­sen­kom na stałe we­szła do ka­nonu po­pkul­tury i zbio­ro­wego wy­obra­że­nia o ży­ciu w USA. Inne są bar­dziej nie­oczy­wi­ste i mniej znane - a przy­naj­mniej chcia­ła­bym w to wie­rzyć. To oczy­wi­ście złu­dze­nie - trudno o ory­gi­nal­ność w przy­padku pań­stwa, po któ­rym się kręcą setki mi­lio­nów miesz­kań­ców i tu­ry­stów. Ame­ryka równa się ma­so­wość, co jed­nych uwo­dzi, a dru­gich od­py­cha. Ja po pro­stu biorę so­bie z niej to, co mi się po­doba. Pro­wa­dzę oso­bi­sty re­jestr uro­ków, cie­ka­wo­stek i oso­bli­wo­ści, które zbie­ram jak łatki do pat­chworku. Może coś kie­dyś z nich uszyję. Na po­czą­tek - tę opo­wieść.

Ro­dzi­com