Zaproszenie do podróży

Costa Blanca, czyli białe wybrzeże, wyróżnia się przede wszystkim specyficznym łagodnym mikroklimatem - słońce świeci tu ponad 300 dni w roku, a średnia temperatura roczna waha się w granicach 18°C. Kiedy na przełomie lat 50. i 60. ubiegłego stulecia do regionu wkroczył biznes turystyczny, bajkowe słoneczne zatoki, wciśnięte pomiędzy skaliste cyple, zabudowano hotelami i apartamentowcami, blokami, wielkimi osiedlami domków turystycznych oraz parkami rozrywki. Masowa turystyka plażowa powiązana z chaotyczną zabudową zmieniła trwale krajobraz tego śródziemnomorskiego regionu Hiszpanii. Choć wizytówką Costa Blanca są często zdjęcia wielkich blokowisk na plażach Benidormu, Alicante czy Calpe, to jednak 240-kilometrowe wybrzeże zapewnia dzisiaj wiele niesamowitych atrakcji, innych niż tylko klasyczny wypoczynek na piaszczystych plażach w kosmopolitycznych kąpieliskach.

Costa Blanca to przede wszystkim bogate tradycje, odbijające się w licznych lokalnych fiestach, oraz niezwykła historia i dziedzictwo kulturowe, które ukształtowała najpierw kultura arabska, a później chrześcijańska. Białe wybrzeże jest dla wielu bramą na południe Hiszpanii - orientalna architektura i obronne zamki, ceramiczne, ręcznie malowane płytki - azulejos, które tak mocno kojarzą się z Al-Andalus, słyszalne już gdzieś w oddali głębokie zaśpiewy flamenco, wszechobecne palmy w krajobrazie miast, miasteczek i nadmorskich kurortów, na czele z największym w Europie gajem palmowym w Elche wpisanym na listę UNESCO. To wszystko pozwala się tutaj czuć jak na prawdziwym Południu.

Costa Blanca to również smakowite produkty regionalne i wysublimowana sztuka kulinarna, którą rozsławiają najwięksi szefowie kuchni hiszpańskiej. W licznych portach rybackich można przyjrzeć się tradycyjnym licytacjom ryb i owoców morza, zwanych subastas. Znawcy kuchni przyjeżdżają tu, by smakować aromatycznych potraw opartych na ryżu arroces, słynnych krewetkach - gambas z Denii albo langostinos z Guardamar, wina z Alicante, słodyczy z Jijony, a także przepysznych owoców i warzyw - daktyli, fig, granatów, pomarańczy, karczochów, bobu i pomidorów, uprawianych w żyznych, słonecznych dolinach. Coraz więcej obcokrajowców wybiera się także na Costa Blanca, by uczyć się języka hiszpańskiego i poczuć naturalny rytm, klimat życia. "Znalazłem tu lekkość i radość, które wydobywały mnie z szarości życia, jakie zostawiłem za sobą" - wspomina Jason Webster, amerykański pisarz, który w latach 90. trafił do Alicante, by nauczyć się grać flamenco na gitarze. Jego książka Duende. W poszukiwaniu flamenco jest jedną z ciekawszych opowieści oddających klimat miejsca, z którą warto podróżować po Costa Blanca. Buen viaje! Albo po walencku - Bon viatge! - ten język także bardzo często usłyszymy w słonecznym zakątku Hiszpanii.

Dominika Zaręba

Atrakcje Costa Blanca

Alicante

Historyczne miasto portowe z burzliwą historią jest stolicą prowincji i regionu Costa Blanca. Rzymianie nazwali je miastem światła, a największy okres świetności przeżywało w czasach Al-Andalus. Strzeże go potężna twierdza o arabskich korzeniach, położona na białej skale wcinającej się w morze - Castillo de Santa Bárbara. Symbolem miasta jest pasaż nadmorski Explanada de Espa?a, udekorowany palmami z "falującym chodnikiem" wykonanym z drobnej marmurowej kostki w formie mozaiki imitującej grę światła i cienia. I chociaż Alicante nie wyróżnia się bogactwem zabytków, jest chaotyczne w ­zabudowie, nieoczywiste, to jednak ma w sobie coś autentycznie hiszpańskiego i pociągającego. Tłumy przybywają tu w czerwcu zobaczyć kolorową fiestę zwaną Ogniskami św. Jana  - Las Hogueras de San Juan. Zob. s. 46

Elche

Elche słynie z największego w Europie lasu palmowego, założonego prawdopodobnie przez Fenicjan. Ich dzieło w średniowieczu kontynuowali Maurowie, tworząc tu ogromny sad składający się głównie z palm daktylowych, ze skomplikowanym systemem irygacyjnym. Do dzisiaj zachowało się 200 tys. drzew (niektóre mają nawet 300 lat), a cały ten obszar kulturowy, zwany El Palmeral, został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Na liście UNESCO znalazło się także Misterium z Elche - jako zabytek kultury niematerialnej. To religijny spektakl teatralny oparty na średniowiecznym dramacie (pisanym wierszem) o śmierci, wniebowstąpieniu i koronacji Najświętszej ­Marii Panny. Misteri d'Elx odbywa się w dniach 14-15 sierpnia w Basílica de Santa María. Zob. s. 56

Altea

Pośród blokowisk i drapaczy chmur Costa Blanca zachowały się miasteczka perełki, takie jak Altea. Białe stare miasto przyklejone jest do wzgórza, na którym góruje kościół Matki Bożej Pocieszenia - Iglesia de Nuesta Se?ora del Consuelo z pięknymi kopułami z niebieskiej mozaiki. Widok tego zakątka, pięknie wkomponowanego w krajobraz gór i morza, to najbardziej bodaj popularna pocztówka z regionu. Altea znana jest także z klimatycznych knajpek, restauracji i artystycznego ducha. Zob. s. 106

Informacje krajoznawcze

Refleksje nad mapą

Położenie

Costa Blanca - "białe wybrzeże" - długości 244 km położona jest w prowincji Alicante (wal. Alacant), wchodzącej w skład wspólnoty autonomicznej Walencji (Comunidad Valenciana). Ten historyczny region, razem z Katalonią, Aragonią i Balearami tworzył przez siedem wieków Królestwo Aragonii (1035-1707). Od północy Costa Blanca graniczy z prowincją Walencja, a od południa ze wspólnotą autonomiczną Murcja oraz w niewielkim fragmencie od północnego zachodu z prowincją Albacete we wspólnocie autonomicznej Kastylia-La Mancha.

Stolicą regionu jest miasto Alicante , które wraz z Elche tworzy tzw. wielki zespół miejski (Área metropolitana de Alicante-Elche), zamieszkiwany przez ponad 757 tys. mieszkańców.

Ukształtowanie powierzchni

Północną część prowincji Alicante pokrywa zespół łańcuchów górskich i pojedynczych wzniesień o stromych stokach, które należą do systemu Gór Betyckich, poprzecinanych dolinami rzecznymi. Góry te, powstałe w wyniku fałdowania alpejskiego, zbudowane są ze skał krystalicznych oraz osadowych, takich jak wapienie, margle, piaskowce i dolomity. Do najwyższych sierras (wal. serres ) należą: Sierra de Aitana (wal. Serra d'Aitana, 1558 m n.p.m.), Puig Campana (1410 m n.p.m.), Sierra de Mariola (Montcabrer, 1390 m n.p.m.), Sierra de Menejador (1356 m n.p.m.) oraz Sierra del Maigmó (1296 m n.p.m.). Naturalnym przedłużeniem gór interioru są schodzące do morza skaliste cyple, przylądki i wychodnie skalne, tworzące malowniczy krajobraz wybrzeża pomiędzy Denią a Benidormem. Do najciekawszych pod względem krajobrazowym należą: Sierra Gelada (wal. Serra Helada, 438 m n.p.m.) pomiędzy Benidormem a Alteą, Pe?ón de Ifach (wal. Penyal d' Ifac, 332 m n.p.m.) przy Calpe oraz eksponowany i niezurbanizowany odcinek wybrzeża pomiędzy Jáveą (wal. Xabia) a Morairą z przylądkami Cabo de San Antonio (wal. Cap de Sant Antoni), Cabo de la Nao (wal. Cap de la Nau) i Cabo de Oro (Cap d'Or).

Południowa część regionu to niziny nadmorskie z żyznymi terenami rolniczymi w dolinach rzek Vinalopó i Segura oraz solnymi jeziorami ( salinas ) w okolicach Santa Pola i Torrevieja. Laguny powstały wskutek eksploatacji soli na wybrzeżu, a dzisiaj są także ważnymi ostojami ptaków.

Spotkania z naturą

Roślinność

Przyroda regionu jest zdeterminowana klimatem śródziemnomorskim oraz ukształtowaniem powierzchni. W szacie roślinnej przeważa twardolistna wiecznie zielona i sucholubna makia z dębem ostrolistnym, sosną alepską (zwaną potocznie pinią), pistacją kleistą, jałowcem, czystkiem, wiciokrzewem oraz mnóstwem kwiatów i aromatycznych roślin, w tym licznymi endemitami. Zbliżoną do makii formacją roślinną, którą możemy zobaczyć np. na skalistych wapiennych przylądkach, jest garig , który tworzą drobnolistne zimozielone krzewy i drzewa, zbiorowiska trawiaste i rośliny zielne, jak lawenda, rozmaryn, tymianek, różne gatunki storczyka, dwulistnika, narcyza, powojnik południowy oraz inne rośliny kwitnące i aromatyczne zioła. Z ciekawych i charakterystycznych gatunków zwraca uwagę dąb skalny, karłatka niska (jedyna rdzenna palma europejska), a także krzew zimozielony z rodziny sandałowcowatych - osyris lancetowata z pomarańczowymi owocami. Charakterystyczny dla makii i garigu jest specyficzny aromat powodowany wydzielaniem przez wiele roślin olejków eterycznych, zwłaszcza w okresie kwitnienia. Klasyczne przykłady garigu zobaczymy w parkach przyrodniczych wybrzeża: w Parque Natural de la Sierra Helada (wal. Serra Gelada) i Parque Natural del Pe?ón de Ifach (wal. Penyal d' Ifac).

W górach dominuje makia oraz las dębowy ( carrascal ) z dębem zimozielonym i portugalskim, lasy sosnowe z sosną alepską, zwyczajną i czarną, a także migdałowiec, jesion, kalina wawrzynowata oraz krzewy, takie jak cis, czystek i in. Piękne przykłady lasów górskich zobaczymy w parkach przyrodniczych niedaleko Alcoy - Parque Natural Sierra de Mariola oraz Parque Natural del Carrascal de la Fuente Roja (wal. Font Roja). U podnóży gór często rozciągają się malownicze sady cytrusów i migdałowców, a gdzieniegdzie gaje oliwne i winnice.

Charakterystyczne dla regionu są także gaje palmy daktylowej (która sadzona była już przez Fenicjan), a największy rozkwit zawdzięczają Maurom. Słynny El Palmeral w Elche został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Palmy dekorują parki miejskie i nadmorskie promenady kurortów Costa Blanca.

Zwierzęta

Najbardziej reprezentatywną grupą świata zwierząt są ptaki zamieszkujące tereny podmokłe - solne laguny - blisko 150 gatunków ptaków wodnych - osiadłych i migrujących. Na salinach objętych ochroną w formie parków przyrodniczych na południowym wybrzeżu - Parque Natural de las Salinas de Santa Pola (wal. les Salines de Santa Pola) i Parque Natural de las Lagunas de la Mata y Torrevieja - żerują m.in. flaming - czerwonak, szablodziób, szczudłak, rycyk, biegus, błotniak stawowy i łąkowy, ohar, marmurka, płaskonos, łyska, kokoszka, perkoz zausznik i dwuczuby i wiele innych.

Z kolei w objętych ochroną skalistych zakątkach wybrzeża można spotkać sokoła skalnego i wędrownego, pustułkę, kormorana czubatego, jerzyka bladego, mewę romańską i śródziemnomorską, burzyka żółtodziobego i balearskiego, pokrzewkę aksamitną, głuptaka, a także nawałnika burzowego, którego duża kolonia zamieszkuje wysepkę Isla de Benidorm. W górach gniazdują orzeł przedni i południowy, krogulec, pustułka, puchacz, uszatka, puszczyk, płomykówka, syczek, sęp płowy i kania ruda.

Ssaki reprezentują: królik europejski, zając, wiewiórka, jeż, szczur śniady i wędrowny, mysz zaroślowa i żołędnica. Spotyka się także dzika, lisa, a także piękną cętkowaną żenetę z długim ogonem, która w dzień kryje się w szczelinach skalnych lub koronach drzew, a w nocy buszuje w poszukiwaniu pożywienia.

Ochrona przyrody

Bardzo cenne przyrodniczo są ekosystemy morskie przy skalistych, niedostępnych przylądkach wybrzeża i wysepkach (Isla de Tabarca, Isla de Benidorm, Isla de Portixol i in.), gdzie utworzono rezerwaty morskie. Zachowały się tu naturalne zarośla trawy morskiej ( Posidonia oceanica ), które dostarczają oceanicznym zwierzętom żywności oraz tlenu, utrzymując wodę czystą i przejrzystą, a także chronią plaże przed erozją powodowaną m.in. przez fale. W wodach morskich doliczono się ponad 100 gatunków ryb i innych zwierząt. Podczas snorkeligu lub nurkowania możemy zobaczyć gatunki takie jak: amarel, korys doncela, ­talasoma pawia, strzępiel pisarz, konger, skorpena, granik wielki, papużak afrykański, barwena, sargus, pagrus różowy, dorada, oblada, a także ławice salpy i chromisa kasztanowego, liczne rozgwiazdy, koniki morskie, strzykwy, ośmiornice, małże, jeżowce i gąbki, a dużo głębiej także mureny i barakudy. W rezerwatach morskich ma ostoję piękny żółw karetta, którego karapaks (skorupa) mierzy około 1,2 m długości.

W regionie Alicante utworzono dziewięć parków przyrodniczych - parque natural (wal. parc natural ) oraz kilka innych form obszarów chronionych jak paraje natural (cenny obszar przyrodniczy), reserva natural (rezerwaty przyrody np. morskiej - Cabo de San Antonio oraz Isla de Tabarca) i microreserva de flora (mikrorezerwat florystyczny). Ponadto kilkanaście miejsc znalazło się w sieci Natura 2000, w tym solne laguny Santa Pola, Mata i Torrevieja oraz wydmy Guardamar del Segura.

Miejsce w kulturze

Język

W regionie funkcjonują dwa języki urzędowe - kastylijski oraz walencki (hiszp. valenciano , wal. valencia ). Większość lingwistów uważa język walencki za dialekt języka katalońskiego catala . Jednak duża grupa badaczy, polityków i lokalnych patriotów traktuje go jako odrębny język, wywodzący się z katalońskiego, który przejawia wpływy języka kastylijskiego, ma także własną wymowę, gramatykę oraz historię. Z prawnego punktu widzenia walencki jest tożsamy z katalońskim, chociaż mieszkańcy posługujący się nim na co dzień uważają go za własny i historyczny język Walencjan. Walencki powstał w czasie rekonkwisty chrześcijańskiej króla Jakuba I Zdobywcy, kiedy ziemie były zasiedlane w dużej mierze przez przybyszów z Katalonii (druga część osadników była pochodzenia aragońskiego). W średniowieczu dominującymi językami w Królestwie Walencji były walencki i arabski. Najważniejsze dzieła literackie w języku walenckim powstały w późnym średniowieczu i epoce renesansu, a jego popularyzatorami byli m.in. pisarz Joanot Martorell (1413-68), autor powieści rycerskiej Tirant biały, oraz poeta i rycerz Ausias March (1397-1459) znany z pieśni miłosnych. W regionie Alicante, w miasteczku Castalla urodził się wybitny pisarz i lingwista Enric Valor i Vives (1911-2000), który wielce przyczynił się do odtworzenia leksykografii języka walenckiego.