12. ODKRYWCY TATR

Kto odkrył Tatry? Nie sposób odpowiedzieć na to pytanie. Krakowscy archeolodzy podczas badań prowadzonych w dorzeczu górnego Popradu natrafili niedaleko Starego Smokowca, w obrębie TANAP-u, na ślady grodziska sprzed około dwóch tysięcy lat. Nazwę Tatr po raz pierwszy w zniekształconej, albo pierwotnej formie "Triti" odnajdziemy w dokumencie z roku 1086. We właściwym brzmieniu - Tatry - montes qui dicuntur Tatry... w dokumencie Bolesława Wstydliwego z 1255 r. W tym rozdziale jednak nie o prawdziwych odkrywców będzie nam chodziło, ci pozostaną na zawsze bezimienni. Będzie natomiast mowa o tych, którzy "odkryli" Tatry, a później Zakopane, dla wielotysięcznych rzesz polskich turystów i kuracjuszy. Różne były ich zasługi, większe i mniejsze. Różna była też ich droga do Tatr. Przyjeżdżali, by prowadzić badania naukowe, ratować zdrowie lub też dla pięknej kobiety. Odgadnijmy ich zawód, profesję, czym trudnili się na co dzień oraz dopasujmy do ilustracji?

1. Stanisław Staszic,

2. Ludwik Zejszner,

3. Seweryn Goszczyński,

4. Wincenty Jakub Pol,

5. Maksymilian Nowicki,

6. Eugeniusz Janota,

7. Józef Stolarczyk,

8. Tytus Chałubiński,

9. Walery Eljasz Radzikowski,

10. Władysław Zamoyski?

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

13. TAJEMNICA ZA WOALKĄ

Kobieta zdobywająca tatrzańskie urwiska? Często fakt ten nie może się pomieścić w głowie zajadłego antyfeministy. Oczywiście kobieta może być znakomitą towarzyszką w schronisku, świetną kucharką i jeszcze lepszą szwaczką, cerującą ślady, jakie pozostawił tatrzański granit na jego spodniach. Ale w górach? Jako równorzędny partner? Roman Kordys, jeden z czołowych wspinaczy w historii polskiego taternictwa, napisał: "kobieta nie ma nic do powiedzenia w taternictwie i nigdy rasowym taternikiem nic będzie". Już wiemy, że nie miał racji, ale czy pamiętamy nazwiska tych najdzielniejszych?

Dziesięć wymienionych poniżej nazwisk to tylko niewielka grupa spośród tych, które miały coś do powiedzenia w Tatrach: Maria Steczkowska, Beata Kościelecka-Łaska, Łucja z Giedroyciów Rautenstrauchowa, Wanda Herse, Helena Dłuska, Wanda Jerominówna, Natalia Janothówna, Zofia Krókowska, Ela Michalewska, Zofia Radwańska-Paryska... Odpowiedzmy, która z nich...

1. ...była pierwszą znaną z nazwiska kobietą, która udała się w Tatry na wycieczkę?

2. ...była jedną z pierwszych polskich turystek w Tatrach, chociaż góry zwiedzała w kolasie?

3. ...była pierwszą z prawdziwego zdarzenia tatrzańską turystką?

4. ...była pierwszą, która odważyła się pójść w góry w spodniach?

5. ...była pierwszą kobietą, która zdobyła Mnicha?

6. ...była pierwszą, której imieniem nazwano zdobyty przez nią szczyt?

7. ...była członkiem pierwszej samodzielnej kobiecej pary taternickiej?

8. ...była pierwszą kobietą uprawiającą taternictwo zimowe?

9. ...była pierwszą zdobywczynią południowej ściany Zamarłej Turni?

10. ...była pierwszą kobietą-przewodnikiem?

Beata Kościelecka-Łaska

Łucja Rautenstrauchowa

Wanda Herse

Natalia Janothówna

3. FLINCICKI NA RAMIE...

"Ty mój, albo ja twój" - mawiał Sabała celując do niedźwiedzia, bo choć oko miał doskonałe, strzelba jego była licha. Z niebezpiecznych pojedynków wychodził jednak znakomity bard i fenomenalny kłusownik obronną ręką, a pod koniec życia miał na sumieniu niedźwiedzi trzynaście. Ale nie tylko niedźwiedzie strzelał, namiętnie polował także na kozice, świstaki, sarny, orły... Do niemal do ostatnich lat życia. Nasze polowanie będzie mniej krwawe: oto sylwetki dziesięciu zwierząt - najbardziej typowych przedstawicieli tatrzańskiej fauny. Większość z nich rozpoznamy z największą łatwością. Spróbujmy odgadnąć ich polską nazwę oraz dopasować do niej fotografię oraz łacińską nazwę gatunkową spośród tych, które zamieszczono poniżej:

1. Ursus arctos,

2. Rupicapra rupicapra carpatica,

3. Salamandra salamandra,

4. Aquila chrysaëtos,

5. Parnassius apollo candidus,

6. Tichodroma muraria,

7. Marmota marmota,

8. Salmo trutta fario,

9. Branchinecta paludosa,

10. Lynx lynx.

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J

4. KOLOROWY ŚWIAT

Ilość gatunków roślin rosnących w górach idzie w tysiące - od potężnych, liczących setki lat świerków i limb porastających zbocza, po drobne rośliny wdzierające się na najwynioślejsze szczyty. Ten bogaty świat, może niesłusznie nazwany zielonym - bywa przecież bajecznie kolorowy - budził zawsze zainteresowanie ludzi. Przede wszystkim czysto praktyczne, o ile tylko przydawał się w gospodarce, domowej medycynie, kuchni, słowem w życiu, potem dopiero trafiał do zielnika i pod mikroskop. Wszystkie wykorzystywane rośliny miały swoje góralskie nazwy, z których kilka przeniknęło nawet do oficjalnego języka botaników: goryczka, dziewięćsił, jawor. Tu wybraliśmy gatunki najpopularniejsze, podając ich nazwy góralskie. Odgadnijcie, jak brzmią ich pełne, botaniczne nazwy oraz dopasujcie nazwę do fotografii.

1. Smrek,

2. Marficniok,

3. Sukiennik,

4. Kieluchy,

5. Łopuszka,

6. Wole oczy,

7. Leluja,

8. Omiag,

9 Świecznik.

10. Skorusa,

A

B

C

D

E

F

G

H

I

J