Carl Chinn
Peaky Blinders. Pokłosie

Tytuł oryginału
Peaky Blinders. The Aftermath

ISBN

Copyright © Carl Chinn, 2021

Originally published in the English language in the UK by John Blake Publishing, an imprint of Bonnier Books UK.

The moral rights of the author have been asserted.

Copyright © for the Polish translation by Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., 2022

Copyright © for this edition by Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., Poznań 2022

Cover photograph © Ysbrand Cosijn/Shutterstock

All rights reserved

Redakcja
Barbara Borszewska

Korekta
Paulina Jeske-Choińska, Bogusław Jusiak

Projekt typograficzny i łamanie
Teodor Jeske-Choiński

Wydanie 1

Zysk i S-ka Wydawnictwo
ul. Wielka 10, 61-774 Poznań
tel. 61 853 27 51, 61 853 27 67
dział handlowy, tel./faks 61 855 06 90
sklep@zysk.com.pl
www.zysk.com.pl

Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark).

Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione.

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w Zysk i S-ka Wydawnictwo.

WSTĘP

Tak zwana Diabelska Dekada pomiędzy krachem na Wall Street, w październiku 1929 roku, a wybuchem II wojny światowej była ponura i naznaczona podziałami. W czasie owego wielkiego kryzysu stare branże, dzięki którym Wielka Brytania stała się mocarstwem, zaczęły gwałtownie chylić się ku upadkowi. W miarę zamykania kopalń, stoczni, hut i przędzalni bezrobocie rujnowało całe społeczności. Przy skromnym wsparciu ze strony władz i finansowym niedostatku niezliczonym rodzinom brakowało jedzenia, opału i odzieży, przez co pogrążały się w głębokiej nędzy. Nic dziwnego, iż surowe, czarno-białe obrazy wywołują powszechne poczucie beznadziei i świadomość „dołka”: bezrobotni stojący bezradnie na rogach ulic; kobiety w chustach zbierające odłamki węgla na hałdach; głodowe marsze do Londynu z błaganiem o pracę i działania ze strony rządu; niedożywione i obdarte dzieci bawiące się na posępnych, brudnych ulicach; obojętni urzędnicy upokarzający proszących o pomoc; i faszyści w czarnych koszulach, zionący nienawiścią do Żydów.

Ponury obraz podkreślają jeszcze ascetyczność powieści w rodzaju Love on the Dole Waltera Greenwooda (1933), który buntuje się przeciwko beznadziei i niedoli powodowanym w Salford przez bezrobocie; komentarze społeczne w rodzaju Droga na molo w Wigan George’a Orwella (1937), krytykującego napięcie na północy Anglii, czy The Town That Was Murdered: The Life Story of Jarrow Ellen Wilkinson (1939), która potępia ustrój gospodarczy niszczący życie. Ale w „dołku” znalazła się nie tylko północ. Ujawniano jego niepokojące i demoralizujące działanie na południu Walii, w niektórych dzielnicach Londynu i na dużych obszarach Szkocji, Anglii Wschodniej czy Midlands.

Niektórzy historycy oponują przeciw takiej ponurej wizji lat trzydziestych. Zamiast spustoszonego krajobrazu przemysłowego, nazwanego przez J.B. Priestleya w English Journey (1934) „Anglią dziewiętnastowieczną”, skupiają się na jego „nowej Anglii”. Podobnie jak USA, przecinały ją futurystyczne obwodnice i arterie dla automobili, przyciągały modne sklepy Woolworths, koktajlbary, gigantyczne kina i sale taneczne. Szczęśliwcy, którym dane było pracować w nowych branżach konsumpcyjnych, przede wszystkim na południu, czerpali zyski z „nowej Anglii” w rozkwicie. Za pieniądze, których mieli sporo, kupowali nowoczesne bliźniaki na przedmieściach, austiny 7, odkurzacze produkowane w imponującym Hoover Building w Londynie, kuchenki elektryczne, radiole i inne współczesne produkty.

Jednak mimo całej tej zamożności wstyd przynosiły Wielkiej Brytanii ogromne obszary nędzy w dużej części kraju. Co gorsza, lata trzydzieste to zdecydowany wzrost znaczenia faszyzmu we Włoszech i moment przejęcia władzy w Niemczech przez nazistów. Nie można się więc dziwić, że o tamtym okresie milczeli ci pamiętający fatalne warunki sanitarne w domach, brak pracy i szans, ubogą dietę i polityczny ekstremizm. Zbyt wielu ludzi dotkliwie zostało doświadczonych przez los w głodnych latach trzydziestych, które fatalnie wypadały w konfrontacji z podobno barwnymi latami dwudziestymi. Rzecz jasna, w tym nadmiernie uproszczonym porównaniu pomija się powszechne trudności dwudziestolecia, podkreślając jedynie błysk tamtych lat: młode kobiety zaznaczające swą obecność paleniem, piciem, krótkimi spódniczkami i strojami wedle najnowszej mody; młodzieńców tańczących w rytmie jazzu i pozwalających sobie na „szaleństwa”; i nieliczną, uprzywilejowaną złotą młodzież, która z rozkoszą oddawała się zabawie, narkotykom i brała udział w szokujących ekscesach.

Pogardę wobec norm społecznych manifestowała jeszcze jedna grupa, która rosła w siłę w początkach lat dwudziestych: pierwsi brytyjscy gangsterzy, działający na skalę krajową i należący do zorganizowanych gangów, które zarabiały krocie, dopuszczając się przestępstw na dużą skalę. Brylowali na torach wyścigowych. Przechadzając się dumnym krokiem i strasząc wszystkich dookoła, bezkarnie okradali widzów i szantażowali bukmacherów w zamian za „ochronę” i rzekome „usługi”. Walcząc o dominację przy użyciu brzytew, młotków i rewolwerów, za nic mieli policję i władze. Te gangi wyścigowe szczyciły się swoim ohydnym procederem, opisywanym zdumionej publiczności w często przejaskrawianych artykułach prasowych.

Jak opisałem to już w Peaky Blinders: Spuściźnie, pierwszym i wzbudzającym największy przestrach był gang z Birminghamu. Kierował nim Billy Kimber, dawny peaky blinder i główny bohater serialu Peaky Blinders — podobnie jak jego zagorzały wróg, Darby Sabini, szef potężnego oddziału londyńskich zabijaków. Wiosną i latem 1921 roku gangi te stoczyły krwawą wojnę o kontrolę nad lukratywnym reketierstwem na torach wyścigowych południa. Pierwszy raz w Wielkiej Brytanii walka toczyła się między gangami z różnych miast, której przyglądali się przerażeni obywatele. Jesienią, ni stąd, ni zowąd, ogłosili zawieszenie broni, dzieląc pomiędzy siebie kraj: gang Sabinich wziął południe.

Po odprawieniu z kwitkiem innych londyńskich gangów, w roku 1924 Sabini przejęli kontrolę i sferę wpływów. Lecz już rok później w obrębie Londynu wyrośli im konkurenci w postaci Elephant Boys i szajki z Bethnal Green, natomiast w Sheffield w trakcie wojny dwóch gangów wyścigowych zginął człowiek. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, zmuszone do działania wysypem sensacyjnych prasowych doniesień, w sierpniu 1925 roku wypowiedziało gangom wyścigowym wojnę. Skupił się na nich lotny oddział policji metropolitalnej i nowy korpus ochrony torów, podczas gdy stowarzyszenia bukmacherów wpadły na pomysł, by dać najważniejszym członkom gangów „pracę” polegającą na świadczeniu „usług”, do korzystania z których przedtem zmuszali. Darby Sabini jako jeden z pierwszych skorzystał z szansy zalegalizowania swej działalności oraz zapewnienia dzieciom statusu przyzwoitych członków klasy średniej i w 1926 roku zostawił Londyn i swój gang, przenosząc się na południowe wybrzeże.

Kimber też zarzucił gangsterkę, za brudne pieniądze zapewniając swojej drugiej rodzinie życie na poziomie zamożnej burżuazji. Został bukmacherem i przeprowadził się do Torquay, gdzie zmarł w 1945 roku jako jeden z ostatnich peaky blinders. Pozbawiony przywódcy gang z Birminghamu rozpadł się na ścierające się ze sobą bandy i na początku II wojny nie zostało już po nim śladu. Jednak wywołując pierwszą większą wojnę gangów w Wielkiej Brytanii, dawni peaky blinders zadziałali jak katalizator w procesie przemiany gangu Sabinich w pierwszą zorganizowaną grupę przestępczą w kraju, która stała się przykładem dla kolejnych londyńskich gangów. Odsunięty od torów wyścigowych i pozbawiony szefa gang mógł także ulec powolnemu rozkładowi, ale pod nowym dowództwem zdołał się przeorganizować i zająć działaniami w Londynie, gdzie nie brakowało nowych ofiar szantażu.

Paradoksalnie utrata bardzo zyskownych przekrętów na wyścigach doprowadziła do wzrostu znaczenia gangu Sabinich w stolicy. W swoim bastionie — Clerkenwell, King’s Cross i przyległych dzielnicach — zajęli się wymuszaniem haraczów od właścicieli pubów, klubów bilardowych i sklepików, ulicznych handlarzy, nielegalnych bukmacherów i innych. Obawiając się okrutnych reperkusji, gdyby poszli na policję, ludzie ci pozbawieni byli wyboru. Gang Hoxton, szajka z Bethnal Green na East Endzie i Elephant Boys z południa miasta — wrogowie gangu Sabinich — posługiwali się w swych rewirach metodami równie bezlitosnymi. Tego rodzaju wymuszenia zaczęły się jeszcze przed I wojną światową, ale w latach dwudziestych i trzydziestych przybrały na sile. Jednocześnie gangi skorzystały z nowych okazji do szantażu na stadionach z gonitwami chartów, gdzie nie brakowało publiczności, a bukmacherzy stanowili tłusty kąsek.

Wśród gangsterów schodzących na psy znalazł się Alfie Solomon, inna postać historyczna występująca w serialu. Po zerwaniu z Sabinim utworzył pod koniec lat dwudziestych własny gang z drabów o żydowskich korzeniach. Mimo że większość pochodziła z żydowskiego East Endu, jego banda nie miała charakteru dzielnicowego i nie działała w Soho, gdzie z czasem skupili się członkowie gangu Sabinich i inni. Soho, jednocześnie fascynujące i odpychające ludzi z zewnątrz, było dziwnym i obcym miejscem pełnym cudzoziemców, nocnych klubów, gdzie gra się jazz i sprzedaje drinki po wyśrubowanych cenach, i spielers, „szpilerów” (nielegalnych klubów hazardowych, w których na grach karcianych wygrywano i przepuszczano wielkie sumy). Miejsca te stanowiły łatwe cele wymuszeń, przyciągając Elephant Boys i gang Hoxton, lecz ogólną kontrolę nad Soho sprawował gang Sabinich.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki