Spis treści

Karta redakcyjna

Wampir, czyli ecce homo

Skaza

Nie wolno mnie krzywdzić!

Głupi Lesio

Popychadło

Krótkie CV

Wtajemniczenie

Duża przyjemność

Słaba głowa

Koci instynkt

Przecięty pasek

Aż piszczał za babami

Ktokolwiek widział...

Będzie mi dobrze...

W biały dzień

Paszoł won!

Syndrom ofiary

Płonący krzak

Mechanizm wdrukowania

Makatka z żubrem

Początek końca

Przypadek

Bo się śmiała

Boję się o siebie

Jak cień

Boga się boję i śmierci

Jestem pewny, że zabił wiele osób

Nie można go wypuścić na wolność!

Co dalej?

Ta sprawa wciąż mnie męczy

Dzień w dzień, dzień w dzień...

Się przyśniło

2021: Epilog, czyli co z nimi zrobić?

Przypisy

Magda Omilianowicz WAMPIR. Jak rodzi się zło. Epilog

Wydawca: Kompania Mediowa sp. z o.o.
ul. Chełmska 21, budynek 4A
00–724 Warszawa
www.kmbooks.pl

Wydanie uzupełnione. Książka ukazała się w 1995 roku pod tytułem Bestia. Studium zła. Szczegóły dotyczące niektórych osób zostały zmienione, by utrudnić identyfikację.

Copyright © Polish edition Kompania Mediowa, 2021
Copyright © Tekst Magda Omilianowicz, 2021
Copyright © Wstęp Igor Brejdygant, 2021

ISBN 978-83-961272-3-5

Projekt okładki: Mariusz Banachowicz

Redakcja: Paweł Wielopolski

Korekta: Mirosława Kostrzyńska

Skład: TYPO 2 Jolanta Ugorowska

Produkcja: Leszek Marcinkowski

Wszystkie prawa zastrzeżone

Konwersja: eLitera s.c.

WAMPIR, CZYLI ECCE HOMO

Magdę Omilianowicz poznałem w okolicznościach szczególnych, kiedy to wsparła mnie swoją ekspertyzą przy relacjonowaniu jednego z odcinków serialu dokumentalnego pod wspólnym tytułem „Opowiem ci o zbrodni”. Jej wkład merytoryczny i wiedza o sprawie, którą się wtedy zajmowałem, były nieocenione, ale najważniejszy był jej bezkompromisowy wgląd moralny w jej istotę. Wielkie wrażenie zrobiło na mnie wówczas jej oburzenie postawą ogółu wobec krzywdy jednostki, także niechęć do ówczesnych mediów, które zachowały się w tamtych okolicznościach, mówiąc oględnie, mało etycznie. Jej stosunek, także osobisty, gdyż Magda znała osobę niesłusznie obwinioną w sprawie, dał mi asumpt do napisania później historii do tomu opowiadań pod tym samym tytułem, co program.

Piszę o tym wszystkim nie bez powodu. Ważne jest bowiem to, że Magda wywarła na mnie ogromne wrażenie i była w sposób nieoceniony pomocna, ja zaś wiedziałem wtedy wprawdzie, że rozmawiam ze wspaniałą i utytułowaną dziennikarką, nie miałem jednak pojęcia, że już wiele lat wcześniej wykazała się niezwykłą odwagą i hartem ducha, odbywając wiele godzin rozmów z jednym z najsłynniejszych zbrodniarzy w powojennej historii polskiej, a być może także światowej kryminalistyki. Efektem tych rozmów stała się poniższa, wstrząsająca opowieść pod znamiennym tytułem Wampir.

Leszek Pękalski to jedna z najbardziej tajemniczych zagadek nie tylko dla kryminalistyki, ale także dla neurologii, psychiatrii, psychologii, socjologii, filozofii i pewnie dla wielu jeszcze innych dziedzin nauki. Słynne ecce homo użyte w odniesieniu do tej postaci brzmi cokolwiek absurdalnie, a może nawet przerażająco. Ze wszech miar negatywnego bohatera tej książki nie da się zrozumieć, szczególnie jeśli ma się z tyłu głowy powyższą maksymę, a obcując z jednostką, zawsze próbuje się ją przecież rozpatrywać w kategoriach ludzkich. Magda Omilianowicz, rozmawiając z Pękalskim, a potem z wieloma specjalistami z różnych dziedzin, począwszy od kryminalistyki, a na psychiatrii skończywszy, przez cały czas ma świadomość tej niemożności, a jednak za wszelką cenę próbuje pojąć ów przerażający fenomen wymykający się naszym możliwościom poznawczym. Sądzę, że w jakimś sensie ten wysiłek w dążeniu, by zrozumieć Pękalskiego jako człowieka, stanowi jej osobistą próbę stworzenia przeciwwagi dla braku cech ludzkich w okrucieństwie jego czynów.

Przed przeczytaniem książki o wampirze z Bytowa wiedziałem mniej więcej tyle, ile wie prawdopodobnie każdy człowiek czytający gazety. Pamiętałem, że Pękalski przyznał się do zamordowania wielu ludzi, po czym przed sądem wycofał się z zeznań, dlatego został skazany tylko za jedną zbrodnię, co do której dowody były niepodważalne. Lektura Wampira przeniosła mnie jednak na kilka dni w świat człowieka, który zrobił rzeczy niewyobrażalnie koszmarne i – co gorsza – post factum zdaje się nie mieć z tym przesadnego problemu. Co jednak najciekawsze – i najtrudniejsze też do przyswojenia – to to, że w miarę poznawania bliżej tego mordercy, coraz trudniejsze staje się też dla czytającego potępienie go w pełni. Z książki wyłania się bowiem człowiek ograniczony umysłowo, z fizjologicznymi uszkodzeniami mózgu, z doświadczeniami z dzieciństwa, których nikt nie chciałby pamiętać, a niestety zapomnieć ich się nie da. Z drugiej strony popełnił on takie czyny, które wymykają się ludzkiej wyobraźni.

Co zrobić, żeby w przyszłości coś takiego się nie powtórzyło? Jak wyłuskać podobną jednostkę ze społeczeństwa i w porę ją zresocjalizować? A jeśli się nie da, to czy można ją odizolować od społeczeństwa, co pozostawałoby w sprzeczności z zasadą: „dopóki człowiek jest niewinny, nie wolno nam odbierać mu wolności”?

Właśnie te pytania, z którymi czytelnik zostaje po zakończeniu lektury, uważam za największy walor tej niezwykle ważnej publikacji. Autorka nie zawiesza ich jednak w próżni, jej celem nie jest pozostawienie nas z niewiadomą. Dlatego rozmowy z samym Pękalskim, a później ze specjalistami z różnych dziedzin to wytrwała próba poszukiwania odpowiedzi na te trudne pytania. Część spraw po lekturze jawi się w innym świetle, rozumiemy też niewątpliwie więcej, zanim do niej przystąpiliśmy. Albo przynajmniej stajemy się czujniejsi.

Współcześni śledczy mają techniczne możliwości, o jakich nie śniło się stróżom prawa z lat osiemdziesiątych czy dziewięćdziesiątych minionego stulecia. Dzisiejsze organy ścigania dysponują skomputeryzowanymi bazami danych, na przykład Krajowym Systemem Informacji Policji. Każde przestępstwo jest skatalogowane i dokładnie opisane wraz z detalami, które mogą je zidentyfikować jako część większej serii. Zarchiwizowane są odciski palców, a także DNA z próbek pobranych na miejscach przestępstw. Zbierane i przechowywane są nawet tropy zapachowe. Współczesne miasta, i nie tylko miasta, usiane są rozmieszczonymi na każdym niemal kroku monitoringami. Policjanci mogą w każdej chwili skomunikować się z kolegami z drugiego końca kraju.

Wszystko to tworzy świat na tyle inny, że trudno sobie wyobrazić, by w obecnych realiach mogło dojść do czegoś tak przerażającego jak seria sześćdziesięciu siedmiu zbrodni, do których pierwotnie przyznał się Leszek Pękalski. Warto przy tym pamiętać, że choć jest to indywiduum dość sprytne, to tak naprawdę nieprzesadnie przebiegłe, można wręcz powiedzieć, że w ukrywaniu czy zacieraniu dowodów raczej nonszalanckie. Mało jest zatem prawdopodobne, by tak irracjonalnie makabryczny ciąg zdarzeń mógł zaistnieć w dzisiejszych czasach, nie oznacza to jednak, że zaistnieć nie może. Przy okazji zatem niniejsza książka stanowi też rodzaj memento, które winno trafić do możliwie największej liczby odbiorców, także tych, którzy materią w niej omawianą zajmują się na co dzień zawodowo.

Mają państwo przed sobą kolejne wydanie pozycji po raz pierwszy opublikowanej w 1994 roku, a obecnie zaktualizowanej przez autorkę reedycją i epilogiem relacjonującym dzisiejszą sytuację Pękalskiego, a przy okazji także sytuację systemu penitencjarnego i postpenitencjarnego w Polsce. Do tej pory byłem przeciwnikiem stosowania niewymierzonej przez sąd kary dodatkowej, jaką jest bezterminowe przetrzymywanie na strzeżonym oddziale ośrodka psychiatrycznego w Gostyninie tych osadzonych, którym skończyły się zasądzone wyroki więzienia. Byłem przeciwnikiem, gdyż sprawę rozpatrywałem wyłącznie w abstrakcyjnych kategoriach etycznych. Jednak po lekturze Wampira mój stosunek zmienił się przynajmniej co do postaci Pękalskiego. Wiem już teraz, że jednostka tak nienormatywna, o tak patologicznym profilu psychologicznym i tak zaburzonych lub niewykształconych emocjach nie może wrócić do społeczeństwa, bo nikt nie jest w stanie zagwarantować, że nie zabije ona ponownie.

Trwają akademickie spory nad sensem kary. Czy stanowi ona prewencję mającą na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed patologiczną jednostką, czy bardziej ma służyć zemście społeczeństwa na osobie przestępcy za zło, które ów społeczeństwu uczynił? A może najważniejsza jest w tym wszystkim resocjalizacja kryminalisty? Jeśli chodzi o Leszka Pękalskiego, to zemsta na nim nie ma większego sensu, bo człowiek ten bodaj zaiste nie za bardzo wiedział, co czynił. Nie może być też mowy o aspekcie resocjalizacyjnym kary. W tym obszarze nie udało się zrobić zbyt wiele, gdyż jest to osoba zbyt ograniczona, by posiadać potencjał do jakiejkolwiek zmiany. W tym przypadku aspekt prewencyjny jest niewątpliwie kluczowy. Po przeczytaniu Wampira wiem, że społeczeństwo nigdy już nie może być narażone na współistnienie z Pękalskim, bo byłoby to po prostu dla społeczeństwa zbyt niebezpieczne.

W pewnym momencie swojej opowieści autorka relacjonuje pierwsze widzenie, jakie miała z Pękalskim w 1993 roku, czyli wkrótce po jego osadzeniu. Ktoś ją zapytał jakiś czas później, czy się wtedy bała. Ona odpowiada na kartach książki, że nie przesadnie, ale że był jeden trudny moment, kiedy to zorientowała się, że Pękalski zbyt natarczywie przygląda się długopisowi leżącemu na stole między nimi. Magda wspomina, że przesunęła go wtedy nieco bliżej siebie. Próbowałem sobie to wyobrazić. Jak ja czułbym się w takiej sytuacji? Wtedy dotarło do mnie, że nie strach przed długopisem musiał być w tym spotkaniu najtrudniejszy. Najbardziej przerażające było stanięcie oko w oko z czymś kompletnie nieznanym i niepojętym, z czarną dziurą człowieczeństwa, z bezkresną otchłanią zła, która jednocześnie była przecież człowiekiem. Ecce homo. Ocalić wiarę w człowieka, to było chyba największe wyzwanie, przed jakim autorka stanęła, konfrontując się z Leszkiem Pękalskim. Magda Omilianowicz wywiązała się z tego zadania w sposób poruszający i głęboko ludzki, a jako że miałem okoliczność pracować z nią wiele lat po pierwszym wydaniu książki, to wiem, że owo traumatyczne, jak sądzę, doświadczenie wiary w człowieka jej nie odebrało.

I to jest dla mnie najbardziej budująca puenta do jej historii o wampirze z Bytowa.

Igor Brejdygant

SKAZA

Ładna ta doktor, co go teraz badała, i całkiem niestara jeszcze. Kazała mu ona sobie przypomnieć dobrych i złych ludzi ze swojego życia. Znaczy, kto dobry, a kto zły był na wolności dla niego, dla Leszka. Babcia, wuj, matka – zło to było, znęcali się nad nim zawsze od dziecka. To jej jutro powie, jak zapyta. Na pewno to było jego największe zło. Płakał przez nich wszystkich często. Nic ich nie obchodził nigdy. Bili i popychali jego zawsze. I w ogóle źle mu tam było wtedy w życiu, jeszcze przed murem. Teraz jest lepiej. Bardzo dużo lepiej.

Kucharka z internatu, babcia Nowakowa i ta zakonnica, siostra Ania z Przytocka, co taka łagodna była i mydłem ładnie zawsze ona pachniała, to było jego dobro. I jeszcze pani Basia nauczycielka dobra była.

I Sylwia, ta z lasu. Nie, o niej nie powie, że dobra była, bo martwa już ona, ale była dobra. Jedzenie mu dawała. Dwa razy mu dała jedzenie, raz w sklepie, a raz do lasu przyniosła, co już nie wyszła z niego wtedy. Chleb i pasztetową. Szkoda, że nie żyła już potem ona, ale to nie była jego wina. Stało się tak i tyle.

Kręciły mu się myśli po tabletkach, które dali, jak na tej karuzeli, co kiedyś przyjechała do Bytowa z wesołym miasteczkiem. Stał pod nią i patrzył. Inne dzieciaki obracały się na niej, aż potem i jemu zakręciło się w głowie od tego stania i zadzierania głowy w górę, ale matka nie dała mu na bilet, pożałowała jak zawsze. Szarpnęła za kurtkę, powiedziała, że co on głupi, żeby w kółko się kręcić jak inni durnie i poszli stamtąd sobie. Nie przejechał się, nie pokręcił na niej, tej karuzeli, a tak chciał...

Popłakał się wtedy bardzo, posmarkał i jeszcze w pysk od matki dostał, że głupi, że beksa. Jak zawsze. Mały wtedy był, ale to właśnie dokładnie o matce pamięta. I powie tej doktor. Dzieciaki roześmiane na tej karuzeli i jego matka, co krzyczała i go szarpała, że do domu ma już iść.

Ta Sylwia z lasu, co się interesują nią teraz wszyscy, to piękna była i imię miała piękne. Sylwia... Od niej się jego kłopoty z policją zaczęły i najwięcej się policjanci teraz o nią pytają, a on im pokazał i powiedział już wszystko.

Bał się zawsze na tych wizjach, że ludzie z wioski Sylwii coś mu zrobią, ale policja pilnowała bardzo, żeby nie podeszli za blisko. Nie ogłaszali chyba nigdy, że wizja z nim będzie, ale ludzie i tak się zbierali, i patrzeć chcieli, jak i co on pokazuje. Piękna ta Sylwia była i dobra. Żal, że nie żyje już ona.

O listy też ta ładna doktor się pyta. O jego pisanie. On listów już wysłał dużo do ludzi dobrych dla niego kiedyś. Do rodziny swojej też, a nikt do niego teraz nie napisze. Ani ten brat z jehowych, ani Nowakowa babcia. Siostra też teraz znać go nie chce i na listy nie odpisuje. Ani na jeden mu nie odpisała, ale pieniądze kiedyś pożyczać to umiała, tylko oddać to już nie. I szwagier, niby dobry, ale gumowej lalki do seksu mu nie kupił. A inaczej wszystko mogło być z tą lalką.

Głowa boli, cały czas go ostatnio boli. Za dużo tego wszystkiego... Tabletek tyle mu dają, że to pewnie od tego.

W telewizji lwy ostatnio widział, jak polują. Film taki o zwierzętach w Afryce był. Lew walnął ją, tę sarnę czy co to tam było, dokładnie tak samo, jak on tę dziewczynę w Toruniu. Jeden raz ten lew uderzył i padła ona, tak jak tamta. Dokładnie tak samo.

Uśmiechnął się do siebie. Był jak ten lew, taki silny. Pośmiałby się w głos, ale zatkał usta kocem, żeby ich nie obudzić. Był jak ten lew, ale tego im też nie powie.

Sylwia, taka piękna była, i wtedy jeszcze ciepła była, jak ten pierwszy raz ją miał. Jeszcze trochę ciepła. Dobrze mu z nią było bardzo. I tutaj też mu jest dobrze. Ciepło jest i nie głoduje. Zawsze wiadomo, o której żarcie dostaną. Tak jak u sióstr albo w internacie. Śniadanie, obiad i kolacja. Chleba dają, ile się tylko chce. Z renty w sklepiku też może sobie dokupić pączka, drożdżówkę, oranżadę. Wcale tu nie jest tak źle. Mówili mu, że tutaj nie będzie miał źle i nie ma. Cela mała, podobna do pokoju u wujka, ale koja wygodna i na głowę nie pada. Nie musi martwić się, gdzie będzie spał, nie musi głodować, bo jedzenie dają regularnie i dokładkę można czasami dostać. I ci spod celi nie są najgorsi. Tylko musi uważać, co mówi. Nie lubią tutaj, jak się za dużo gada. Śmieją się i krzyczą: „Zamknij ryja, świrze!”.

Jak był na wizji lokalnej w Lublinie, to go zamknęli w areszcie z grypsującymi. Wtedy nie było dobrze, oj, nie było dobrze. Bał się, że go zabiją. Bardzo się wtedy ich bał. Ściągnęli go w nocy za nogi na podłogę, narzucili mu na głowę koc. Myślał, że koniec jego nadszedł już, że zatłuką, zabiją go wtedy. Nawet modlić się zaczął, ale go nie zabili. Poturbowali trochę, pokopali i zabawili się z nim tylko. Wytatuowali mu wtedy psa na lewym udzie. I jeszcze napis na piersi – fuck you. Nie wie, co to znaczy, ale to pewnie nic dobrego. Dlatego teraz wieczorami siedzi cicho, żeby nie denerwować innych. Nic do nikogo nie mówi, tylko uśmiecha się do siebie.

Jeszcze te zakonnice w Przytocku były dla niego takie dobre, nie to co matka i babka. Ta jedna, siostra Ania, co pachniała mydłem. Lubił ją najbardziej ze wszystkich i lubił się do niej przytulać, bo potem wieczorem zawsze miał wzwód, jak o tym pomyślał.

Głowa boli, za dużo tego... Zasnąć nie można. Powie jutro, żeby mu dali jakieś tabletki na to, jak głowa boli.

Ta policjantka też jest miła. Ta, z którą teraz tak często rozmawia. Tylko że ona pachnie papierochami. I ten prokurator nie jest taki zły. Kawę mu zawsze postawi, papierosa da, a na wizjach, jak w Polskę jadą, czasami pozwoli nawet dwa obiady zjeść. Dużo się dopytuje. Ciągle prosi, żeby Leszek sobie przypominał wszystko po kolei, ale on i tak powie mu tylko to, co chce. Nigdy nie dowiedzą się, jak było naprawdę! Teraz on tu rządzi, bo tylko on wie. Tylko on wie, ile było tych posłusznych mu kobiet. A oni niech myślą, co chcą, niech go proszą. Powie tyle, ile chce. I nic więcej. Skaczą koło niego, bo teraz jest ważny. Już nic, gorzej niż jest, stać mu się nie może. Powiesić to chyba go nie powieszą. Podobno już teraz nie wieszają, bo jest zakaz na karę śmierci. To niech się od niego proszą. On swoje wie, a powie, co będzie chciał, albo za każdym razem powie im co innego. Nie dowiedzą się nigdy od Leszka, jak to naprawdę było.

Zatkał usta kocem, bo znowu zaniósł się śmiechem.

* * *

Leszek Pękalski – „bestia”, „potwór”, „hurtownik zbrodni”, „rzeźnik”, jak nazywano go w mediach – na pierwszy rzut oka sprawia wrażenie sieroty. Za duża czapa i zbyt wielka kurtka. Wszystko niechlujne i zaniedbane. Powyciągane kieszenie i brak guzików. Spodnie całe w plamach, aż błyszczą od brudu. Okrągła buzia, ziemista, łojotokowa cera, przetłuszczone, krótkie, ciemne włosy. Ślina w kącikach ust. W chłodnych, brązowych oczach lekki zez. Przygarbiona postawa, długie ręce i lekko przygięte nogi ze stopami skierowanymi ku sobie sprawiają, że wygląda jak jedno wielkie nieszczęście. Porusza się charakterystycznym kaczym chodem. I zwykle śmierdzi, bo nigdy nie lubił się myć. Od takich jak on ludzie odsuwają się na ulicy, w sklepie, w autobusie. Nie wzbudza strachu, raczej litość, często obrzydzenie. Wielu takich widuje się pod sklepami w byłych wsiach popegeerowskich, siedzących z flaszką taniego wina na przystankach pekaesu.

Jednak Leszek jest inny, bo Leszek ma skazę. Podniecają go kobiety, wszystkie kobiety. I stare, i te młode. Mężczyzn też lubi, a czasami lubi i dzieci. Bez względu na wiek, urodę, tuszę czy kalectwo chce uprawiać z nimi wszystkimi seks. Wszystko jedno gdzie, bo pragnienie dopada go nagle i nie umie nad nim zapanować. Musi się zaspokoić natychmiast. W parku, w lesie, na ulicy, na budowie. Proponuje wtedy seks każdemu, kogo napotka. Nigdy się nie zgadzają, a często śmieją się z niego, przeklinają go, wyzywają. I właśnie wtedy coś w nim pęka. Musi je uciszyć, musi spowodować, że będą mu posłuszne.

Nie nazywa tego zbrodnią ani morderstwem. Mówi: „Miałem zdarzenie” albo „Zagrażałem”; „Wpuściła mnie, bo nie wiedziała, że zaraz dojdzie do paniki”; „Zaspakajałem się na niej”; „Chciałem gdzieś na kimś wyruchać się”; „W tym mieście tylko te dwa zdarzenia były, więcej tam nie miałem”; „Nie poddała mi się żadna. Dziewczyny się tak nie dawały, ale tak robiłem, żeby były posłuszne”; „Albo się pani da wyruchać, albo ja panią kijem zabiję”; „Uderzyłem ją kijem i nie żyła już wtedy ona. Żal, bo ładna ona była”.

I wciąż nie może zrozumieć, że zrobił coś złego. Przecież gdyby zgodziły się na seks, może byłoby zupełnie inaczej. Może nawet ślub by wzięli i byliby razem?

Pękalski podczas śledztwa przyznał się do zamordowania sześćdziesięciu siedmiu osób. W czasie rozmów z policjantami, kiedy padały pytania o morderstwa, denerwował się i zaczynał się jąkać. Trząsł się, drapał ręce, czasami gryzł dłonie. Ale z biegiem czasu hardział. Szybko przeszedł więzienną edukację. Zorientował się, że policjanci chcą dowiedzieć się więcej. I wiedział, że tylko on może im tę wiedzę dostarczyć. Poczuł się ważny. Nie był już wsiowym popychlem, nareszcie był Kimś.

Mimo ogromu zbrodni policjantom też zdarzało się litować nad nim, a to, że się nad nim litują, nie przeszkadza mu, wręcz przeciwnie. Leszek lubi wzbudzać współczucie, bo to oznacza zainteresowanie. Po aresztowaniu wyglądał mizernie, ale jego mikra postawa jest myląca. Leszek zawsze był zwinny, szybki i miał siłę szympansa. Dlatego jego ofiary nie miały najmniejszych szans.

Policjantki, które uczestniczyły w wizjach lokalnych, nie godziły się na symulowanie ofiar zbrodni. W tej roli zastępowały je manekiny albo silniejsi koledzy. Trudno było przewidzieć, czy Leszek nagle nie rzuci się na którąś z kobiet i nie zrobi jej krzywdy, bo przecież nie miał już nic do stracenia. Poza tym w trakcie śledztwa na widok ładnej kobiety Leszkowi często zaczynały drżeć ręce i zdarzało się, że mówił z uznaniem: „Ale ładna dupa”. Nie potrafi zapanować nad monstrualnym popędem. Nie ma żadnych hamulców. Podczas wizyty w areszcie ekipy telewizyjnej, która przywiozła mu erotyczne gazety, Pękalski – rozmawiając z nimi – zerkał na zdjęcia nagich kobiet i jednocześnie masował krocze. Nie przeszkadzała mu ani obecność dziennikarzy, ani pracująca kamera. To po prostu silniejsze od niego.

Wśród prowadzących śledztwo największe zaufanie Leszka zdobyła doświadczona policjantka z komendy w Słupsku. Z nią współpracował najchętniej. Jednak – jak mówili jej koledzy – nawet ona, mimo ogromnego doświadczenia, przy pierwszych spotkaniach z Leszkiem nie czuła się bezpiecznie.

Podczas przesłuchań Leszek zachowywał się bardzo grzecznie. Opowiadając o wędrówkach po Polsce, często używał zwrotów: „proszę bardzo” i „elegancko”. Często podkreślał, że jest sierotą i dlatego nie wolno go krzywdzić. Policjanci, kiedy zdołali się już z nim oswoić, zwracali się do niego łagodnie i zdrobniale: „Panie Leszku” albo „Lesiu”. A wtedy on chętnie opowiadał.

– Lesiu, a nie było ci żal, kiedy ją zabiłeś?

Po chwili zastanowienia padała odpowiedź.

– Trochę tak, trochę nie. Tak pół na pół.

Łagodne podejście do Leszka i kupowanie mu jedzenia było jedynym sposobem wyciągnięcia od niego istotnych szczegółów. Każde podniesienie głosu powodowało jego niechęć do składania zeznań, obrażanie się i zamknięcie się w sobie na wiele tygodni.

Leszka zatrzymano przypadkowo. Policja dreptała wokół zabójstwa młodej dziewczyny, ekspedientki z wiejskiego sklepu, zawężając powoli krąg podejrzanych. Biegli stworzyli jego portret pamięciowy. Miał być młodym mężczyzną, o dużych potrzebach seksualnych, który działa wyjątkowo brutalnie. To rodziło obawy, że może zaatakować ponownie.

Na trop Pękalskiego wpadła pracująca na komendzie sekretarka. To ona, przekładając akta, zwróciła uwagę, że Leszek miał na swoim koncie gwałt i wyrok w zawieszeniu. Powiedziała o tym przełożonym, więc sprawdzono jego alibi. Śledztwo szło jak po maśle i kiedy Leszek przyznał się do zabójstwa, policja cieszyła się z rychłego zakończenia sprawy. Po kilku rozmowach z podejrzanym, przesłuchującym zrzedły miny. Leszek zaczął snuć swoją przerażającą, nekrofilską opowieść. Początkowo podejrzewano, że to rojenia psychopaty. Włosy stanęły dęba przesłuchującym, kiedy potwierdziła się pierwsza, druga, trzecia zbrodnia. To uprawdopodobniło kolejne.

Leszek znał takie szczegóły, o których mógł wiedzieć tylko morderca, jak choćby to, że kobieta była ugryziona w pierś, że miała na sobie różową bieliznę, że zwłoki leżały na boku, a na ścianie nad nimi wisiały święte obrazki.

Kiedy wieźli go na wizje lokalne, opowiadał, że pokój, w którym zabił, zmienił się, że wcześniej był pomalowany na żółto w szlaczki, a teraz jest niebieski. Opisywał dokładne ułożenie ciał i miejsca, gdzie pozostawił zwłoki. Pamiętał, że denat miał przecięty nożem pasek w spodniach.

Z jego wędrówek po kraju policja sporządziła makabryczną mapę. W komendach w całej Polsce zdejmowano z najwyższych półek zakurzone akta, a Leszek wciąż mówił o nowych, istotnych dla śledztwa szczegółach, poprawiając policji statystyczną wykrywalność. Policjantów zaskakiwała jego pamięć, kiedy dokładnie opisywał miejsce zbrodni, wygląd i ubranie ofiary sprzed lat czy samochód przejeżdżający niedaleko, gdy uciekał. Bywało i tak, że nie poznawał go świadek, którego Leszek doskonale pamiętał.

NIE WOLNO MNIE KRZYWDZIĆ!

Przypominał sobie tego chłopaka. Przesłuchiwał go przed paroma miesiącami. Patrzył na wyciąg z kartoteki. Leszek P., lat dwadzieścia osiem, z matki Cecylii i ojca Józefa. Kawaler, lekko opóźniony umysłowo, wychowanek domów dziecka i ośrodków opiekuńczych. Zawód wyuczony: murarz, od lat na rencie inwalidzkiej. Przed aresztowaniem, w grudniu 1992 roku, zamieszkały w Osiekach Bytowskich. Karany, odpowiadał za gwałt na starszej kobiecie. Lekarze stwierdzili wtedy, że jest upośledzony i dostał tylko dwójkę w zawieszeniu na pięć lat. Teraz wisiał nad nim cięższy paragraf. Aresztowano go tymczasowo, bo był podejrzany o zabójstwo Sylwii, nastolatki, ekspedientki z wiejskiego sklepu, której zwłoki znaleziono w lesie.

Różnych meneli przesłuchiwał, ale ten dwudziestoośmiolatek śmierdział na odległość, ale trudno się dziwić, skoro zeznał, że często spał w lesie, w paśnikach. Pazury czarne od brudu, sweter aż się na nim świeci od plam. Musi uchylić okno, żeby wytrzymać ten odór.

Przesłuchanie trwało już trzecią godzinę i prowadzący zaczynał odczuwać zmęczenie. Coś się w tym wszystkim nie zgadzało. Chłopak wyraźnie kręcił. Plątał się w zeznaniach. Policjant popatrzył na Leszka, zgasił papierosa i pociągnął łyk zimnej kawy. Chociaż na jego oko, to mało prawdopodobne, żeby taka sierota mogła zabić, ale kto go tam wie. Sierota, nie sierota, ale wyraźnie kłamie.

– No dobra, Leszek. Skoro nie możesz sobie przypomnieć, to zaczynamy jeszcze raz od początku. Byłeś pod sklepem w Kołczygłowach czy nie?

– Ja już mówiłem, że nie pamiętam, panie komisarzu. Jestem zmęczony, boli mnie głowa. Zawsze wszystko na mnie, bo jestem sierotą i wszyscy mnie krzywdzą! Nie wolno mnie krzywdzić!

– Nie histeryzuj, tylko odpowiadaj od nowa. Co robiłeś w tamten wtorek? Byłeś pod sklepem, czy nie?

– Już mówiłem. Stałem na przystanku.

– I co dalej?

– Nic, stałem tak sobie i tylko patrzyłem.

– Wszedłeś do sklepu, bo podobała ci się ta dziewczyna, tak?

– Może wszedłem, nie pamiętam.

– To skup się i przypomnij sobie.

– Głodny byłem. To chyba wszedłem. Chciałem coś do jedzenia kupić.

– Pieniądze miałeś?

– Nie miałem.

– To jak chciałeś kupić?

– Poprosiłem ją, żeby dała mi coś do jedzenia.

– Kogo poprosiłeś? Sylwię?

– Tak.

– I co dała?

– Nie wiem. Jestem chory psychicznie! Nie mogę wszystkiego pamiętać.

– Słuchaj, mnie się nie spieszy. Możemy tu siedzieć do rana. Jak chcesz, zaczniemy od początku jeszcze raz i jeszcze raz. Chcesz, to powiem ci, jak było. Stałeś pod sklepem, a potem wszedłeś i zaczepiłeś Sylwię. Namówiłeś ją, żeby przyszła do ciebie do lasu, chciałeś ją zgwałcić, ale broniła się, więc zabiłeś. Było tak?

– Panie komisarzu, a jak ja bym zrobił coś złego, to i tak bym nie poszedł do więzienia, prawda? Ja jestem upośledzony, to wzięliby mnie do zakładu.

– Pewnie tak, Leszku, pewnie tak. Lekarze o tym zdecydują. A teraz powiedz, co jej zrobiłeś i dlaczego?

– ...

– Przypomnij sobie, może to było nieumyślnie, niechcący? Może cię czymś zdenerwowała i rozzłościłeś się wtedy? No, pomyśl.

– ...

Psiakrew, szlag by go trafił. Już zaczynał mówić i znowu się zaciął, sierota cholerna! Był w sklepie u Sylwii. To już jest coś. W lesie, niedaleko zwłok, znaleziono reklamówkę i papier po pasztetowej. Może dziewczyna przyniosła mu do lasu jedzenie, on zaczął się do niej dobierać i niechcący ją zabił.

– Panie komisarzu, jak ja jestem opóźniony, to co mi grozi, gdybym powiedział, jak to tam w tym lesie było?

– Nie wiem, Leszku. Lekarze musieliby cię zbadać. Opowiedz mi, jak było, a potem razem pomyślimy, jak ci pomóc, dobrze? Żadna krzywda ci się nie stanie.

– I nie pójdę do więzienia?

– Jak powiesz prawdę, nic ci nie będzie.

– A czy można skazać na śmierć chorego psychicznie człowieka?

– Nie, Leszku, nie można, ale o tym, czy jesteś chory, czy zdrowy, wypowiedzą się lekarze. Widzisz, że żadna krzywda ci się nie dzieje. Wszyscy dobrze cię traktują.

„Co za okaz, cholera, jeszcze ani razu nie spojrzał mi w oczy. Teraz znowu zagapił się w okno. Przygłup, ale cwaniak. Nieźle sobie kombinuje. Niedorozwinięty, chory biedaczek! Co on, kurwa, ukrywa? I kręci się na tym krześle, jakby owsiki miał”.

Leszek założył nogę na nogę i popatrzył w okno. Sięgnął po papierosa, którym poczęstował go policjant i zapalił.

– A kary śmierci teraz nie ma, prawda? – zapytał.

– Karę śmierci można orzec, ale od lat się jej nie wykonuje, bo wykonywanie tych wyroków zostało zawieszone.

Zaciągnął się dymem i pomyślał o Sylwii. Jasne, że pamiętał wszystkie szczegóły. Jak dała mu jedzenie, jak przyszła do niego najpierw z Janeczką. Jak na drugi dzień przyniosła mu chleb i pasztetówkę. A potem się z niego śmiała, tak jak inne. I nie chciała być mu posłuszna. Uciekać głupia chciała przed nim.

Ten policjant, co z nim rozmawia, jest miły dla niego. Nie krzyczy, nie straszy go. Chyba może mu powiedzieć, jak było. Za Bernadettę nic mu wtedy nie zrobili, to i za Sylwię nic mu nie zrobią. Najwyżej znowu pojedzie do lekarza, a potem dostanie miejsce w domu opieki albo w jakimś zakładzie. Tam będzie dobrze jak u sióstr. Dadzą mu jedzenie, ciepły kąt. Może o tamtych kobietach też opowie... Żeby się tylko ludzie w Osiekach o niczym nie dowiedzieli, bo jeszcze sobie o nim źle pomyślą.

Zakołysał się na krześle i wykrztusił:

– Panie komisarzu, to ja już powiem. Zabiłem ją, bo się ze mnie śmiała. Nie powinna się śmiać. Śmiała się, a ja jestem biedny, nie wolno się... – Ręce znowu zaczęły mu drżeć.

– Uspokój się, Leszek. Jasne, że nie wolno się z nikogo śmiać. Mów dalej, spokojnie.

– Powiedziałem jej, że chcę się z nią ożenić, a wtedy ona zaczęła się śmiać. Cały czas się śmiała i chciała sobie iść już.

– Opowiesz mi teraz wszystko po kolei od samego początku. Dobrze?

– Było tak, że najpierw chodziłem po lesie i zbierałem jagody. Zjadłem i poleżałem w takim paśniku. Zasnąłem nawet trochę. I jeszcze w lesie taki kostur metalowy znalazłem do sadzenia drzew. Wziąłem go sobie, jakby mnie dziki napadły, żebym się mógł przed dzikami obronić. A jak się obudziłem, to poszedłem na przystanek. Stanąłem tam na tym przystanku i patrzyłem na ten sklep. Byłem bardzo głodny, bo z renty już nic mi nie zostało, wujek znowu przepił moje pieniądze. Ta blondynka, znaczy się ta Sylwia, jak zobaczyła, że ją obserwuję przez szybę, uśmiechnęła się do mnie. Dlatego wtedy wszedłem do sklepu i poprosiłem ją o coś do jedzenia...

GŁUPI LESIO

Lesio pojawił się na świecie z przypadku – a mówiąc ściślej – z pracowniczej zmiany. A było tak. Jego matka Cecylia, odkąd skończyła szesnaście lat, pracowała w pegeerze. Najęli ją tam do pasania krów, bo tylko do tego się nadawała. Prosta dziewczyna z niej była, ale pyskata jak mało która. Nie daj Boże, jak ją ktoś zaczepił. Pić i kląć umiała nie gorzej od mężczyzn.

Sąsiadki wspominają, że brudas z niej był straszny. Ani o siebie, ani o porządek w domu nie dbała. A myć, to się myła chyba tylko na święta, od wielkiego dzwonu. Bywało, że jak do domu z pastwiska od krów wracała, w gumiakach i roboczym drelichu potrafiła się do łóżka uwalić. Nieraz to i butów nie zdjęła. Nawet w niedzielę po roboczemu chodziła.

Lesia i Kasię miała, będąc panną. Zresztą nigdy za mąż nie wyszła, bo żaden chłop jej nie chciał za żonę, ale dawać to lubiła każdemu, który tylko chciał. Czwórkę dzieci w sumie urodziła.

Zwykle Cecylia pasała krowy z Kazikową żoną. Kiedyś, jak się Kazikowa pochorowała, mąż ją zastępował i pewnie wtedy ją zbałamucił. Cały dzień na pastwisku pilnowali, żeby pegeerowskie krowy w szkodę nie weszły. Gadać za dużo nie gadali, bo i o czym? Poza tym od czasu, jak w młodości Kazika piorun poraził, rozmowny nie był. Cecylia też za często buzi nie otwierała. Nudzili się pewno, to z tych nudów gzili się po krzakach. Pech chciał, że ona zaraz zaszła w ciążę i za Kazikiem łazić zaczęła. Ale ten już ślubną miał i kilkoro swoich dzieciaków, to ją gonił. Brzuch jej urósł wielki i po dziewięciu miesiącach, 12 lutego 1966 roku, powiła bliźniaki: Leszka i Kasię.

Miesiąc po porodzie do roboty wróciła, a nieborakami opiekowała się babcia. A babcia miała zawsze największy pociąg do butelki. Dzieciaków to ona nie głaskała. Szczególnie nie lubiła Leszka i wredna była dla niego. Chociaż i on był od dziecka nieznośny. Kasia to jeszcze w kącie siadała i sama się sobą zajęła, a ten szatan tylko patrzył, co zmajstrować. Zwierzęta lubił męczyć. Może się na nich wyżywał dlatego, że rówieśnicy byli dla niego okrutni? Jak tylko od ziemi odrósł, banda dzieciaków za nim po wsi latała i krzyczała: „Głupi Lesio, głupi Lesio!”.

Każda wieś ma swojego głuptaka, nad którym się pastwi. Ot, taka wsiowa sierota, której matka nie obroni.

W domu Leszka nie obchodzono urodzin, imienin ani w ogóle świąt. Czasem w szkole Lesio dostał tabliczkę czekolady albo torbę z wafelkami, ale w domu trzeba było czujnie patrzeć, czy matka z babką nie upiły się za szybko i znowu bić nie będą. Mieli z Kasią swoje kryjówki i jak widzieli, na co się zanosi, czmychali z domu za stodołę i czekali, aż pijana matka z babką w końcu padną. Wtedy wracali do domu i zasypiali wtuleni w siebie.

* * *

Z akt sprawy, zeznania Pękalskiego[1]:

„Z siostrą moją bliźniaczką zgoda między nami była. Tak jak ja ona też źle była traktowana w domu, ale ja miałem gorzej. Matka i babka wyganiały mnie z domu, o byle co dokuczały mi, znęcały się, mściły się nade mną. Często musiałem spać na dworze, bo bałem się wrócić do domu. One biły za nic wszystkim co im w ręce wpadło, pasem, kijem. Siniaków miałem pełno od tego. I one nie interesowały się tym czy ja żyję, czy nie. Wszystko jedno im było. Ojciec też zupełnie nie interesował się mną i siostrą i z naszą matką nie był żonaty, bo już inną żonę miał. Ja cały czas dusiłem to wszystko w sobie, dopiero potem zakonnicom opowiedziałem. Nieraz przez to wszystko płakałem. Jak babka i matka umarły, wtedy nie płakałem, choć trochę żal mi wtedy było, bo to przecież moja rodzina”.

* * *

– Biedne były te dzieci, Lesio i Kasia, oj, biedne. Bo co też one za dom miały? Głodne często chodziły, brudne, zziębnięte. Z Cecylii nie była dobra matka, a babcia była chyba jeszcze gorsza. Bite były biedaki, na dwór wyganiane, to co z nich dobrego mogło wyrosnąć? – mówi Baranowa, która mieszkała w czworakach nad rodziną Leszka.

– Ten jego ojciec, to też funta kłaków nie wart. Nigdy ani o syna, ani o córkę nie zadbał. Jak go Cecylia o alimenty podała, to razem z żoną umyślili, co zrobić, żeby nie płacić. Kazik, który na co dzień chodził umyty i ogolony, na sprawę do sądu przyszedł w gumofilcach i drelichu, prosto z pola. Brudny, zarośnięty, śmierdzący. Sąd tylko na niego spojrzał i zaraz sprawę oddalił. I tak się Kazik od alimentów wyłgał. Kiedy matkę i babkę pochowali, to Leszek i Kasia błąkali się po różnych sierocińcach, a Kazik nigdy się nimi nie zainteresował. Teraz stary już jest, ale jeszcze można się z nim dogadać, choć z trudem. Wiele lat temu w ciągnik na metalowych kołach, który prowadził, piorun uderzył. I od tamtej pory zdziwaczał, rentę inwalidzką dostał. On stale mieszka z żoną tam, w czworakach, na końcu wsi.

* * *

Z akt sprawy:

„Cecylia Pękalska mieszkająca w Osiekach Bytowskich była kobietą niezaradną życiowo, uzależnioną od alkoholu. Nie potrafiła stworzyć dla swoich dzieci prawdziwego domu rodzinnego, jednocześnie sama znajdowała się w niedostatku. Biologiczny ojciec nie interesował się swoimi dziećmi, nie łożył na ich utrzymanie, nie utrzymywał z nimi żadnych kontaktów. Taka sytuacja w połączeniu z trudnymi warunkami materialnymi legła u podstaw decyzji Cecylii Pękalskiej o umieszczeniu syna w placówce opiekuńczej. Leszek od najmłodszych lat przebywał w domu małego dziecka, a następnie w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. W domu bywał rzadko”.

* * *

Drzwi czworaków otwiera starszy, schludnie ubrany mężczyzna. Mieszkanie jest ubogie, ale zadbane. Widać kobiecą rękę. Firanki upięte, sztuczne kwiaty w wazonie, pudełka po bombonierkach na regale. Dużo świętych obrazków na ścianach.

Mężczyzna mówi z trudem, bardzo powoli, podobnie jak ludzie po wylewach. Nie waży słów, ale widać, że mówienie sprawia mu sporą trudność. Od lat jest na rencie inwalidzkiej. Podczas rozmowy ani razu nie patrzy mi w oczy.

– Gospodyni nie ma w domu. Pani do mnie? O kim chce pani mówić? Ja nie za dobrze słyszę. O Leszku? Tak to mój syn, tylko że taki z przypadku. Za dużo ja też o nim nie wiem. On był zawsze przez wszystkich poniewierany. Nigdy nie miał żadnych zabawek, słodyczy. Matka go nie kochała, a jak była w pracy w pegeerze, to Leszkiem babcia rządziła. A to była straszna kosa. Wyzywała go, biła. Lesio jak mały był, to ogień lubił. Siadał pod piecem i patrzył się w ogień. Czasami pogrzebaczem się bawił tak, że wkładał go do pieca i wyciągał. Powiedział mi, że kiedyś babka mu ten pogrzebacz wyrwała i dotknęła do jego ręki. Długo bąble nosił. Tłukła go też o byle co. Często głodny chodził, biedę miał w tym domu, czasami nawet na chleb tam nie było, dlatego lgnął do Kasi, swojej siostry. Do mnie też się kleił, ale ja miałem swoją rodzinę, z moją ślubną. Nie mogłem mu pomóc, no bo jak?

Dzieciaki z wioski też się nad Leszkiem mściły, a on sobie zaraz do głowy brał. Byle co mu gadali, a on we wszystko wierzył, bo ufny był. Krzyczeli do niego: „Chcesz, Lesio, żonę? A dziewczynę już masz?”. Podpuszczali go, żeby podszedł do obcej dziewczyny i powiedział jej, że mu się podoba, że ją kocha, że może ślub z nim weźmie. Jedne się śmiały, ale też nie raz, nie dwa w pysk od dziewczyn zaliczył. Wszyscy w wiosce naśmiewali się z niego i dokuczali. Mówił mi, że w szkole i internacie miał to samo. Starsi chłopcy kazali mu jeść mydło, bili, dręczyli. Jak czasem szedłem i widziałem, że dzieciaki go obstępują, to kija brałem i ich odganiałem.

Pamiętam też, że za zwierzętami to Leszek nigdy nie był. Nie lubił zwierząt i czasami mścił się nad nimi. Psa, kota potrafił kopnąć. Lubił patrzeć, jak moja żony kury na rosół zabija. Zawsze się wtedy przy niej znalazł, chętnie jej zawsze pomagał, kurę przytrzymał. I psa naszego przy budzie kijem dziobał, aż musiałem go odganiać, ale może musiał się nad kimś wyżyć, jak inni się nad nim wyżywali.

Ja zły dla Lesia na pewno nie byłem. Na pierwszą komunię nawet radziecki zegarek ode mnie dostał. Czasem na ryby razem szliśmy, do lasu na jagody. On najbardziej lubił po lesie pochodzić. Prosił mnie wtedy, żeby mu poszukać żony. A ja mu zawsze powtarzałem, że każdy sam musi sobie żonę znaleźć, że w tym mu nikt nie pomoże. I że nie ma co się spieszyć, to samo przyjdzie, ale on niecierpliwy był w tej sprawie, bo cały czas do tego wracał i mnie nagabywał.

Jak go aresztowali, to nawet myślałem, żeby go w więzieniu odwiedzić, w końcu to syn mój, ale jak to wszystko prawda, co o nim mówią, to ja już go nie chcę znać. Tyle przykrości co on ludziom narobił. A pani jak myśli? Może to być prawda, że on tyle pozabijał? Przecież to aż niemożliwe jest, żeby tylu ludzi życia pozbawić. A może on nie robił tego sam? Może ktoś go do tego namawiał? Już sam nie wiem, co mam o tym myśleć...

* * *

Bliźniacza siostra Leszka nie wpuszcza obcych do domu. Bo o czym tu gadać? Wstyd dla rodziny i tyle. Zeznań w śledztwie też odmówiła. Takie prawo jej przysługuje. Po aresztowaniu Leszka policja zabrała jej całą biżuterię do ekspertyzy, mówiąc, że może coś darowane od brata. Może ma jakieś łańcuszki, pierścionki po zabitych kobietach. A ona to przecież wszystko od męża i od znajomych dostała.

Leszkowy szwagier jest bardziej gościnny i rozmowny.

– Proszę, pani wejdzie. Kasia zaraz powinna wrócić. Za dużo nie powiem, bo dobrze to ja Leszka nie znałem. Nawet mówiłem żonie, że on jakiś taki nieuchwytny. Jak Leszek na Śląsku pracował, to rodzina nie miała od niego wtedy żadnych wiadomości. Nikt nie wiedział nawet, gdzie on aktualnie przebywa. Ja, jak go pierwszy raz zobaczyłem, to od razu wiedziałem, że jest upośledzony, ale jak do nas przyjeżdżał, to zawsze pogadaliśmy sobie jak mężczyzna z mężczyzną. Doradzałem mu, jak nie „wpaść”, jak się ma z kobietą seks, bo on ciemny był w tych sprawach zupełnie, ale pamiętam też, że Leszek był strasznie za kobietami. Ile razy bym go nie spotkał, ten cały czas o żeniaczce gadał. Wszystko jedno mu było, jaka ta żona będzie. Kiedyś siedzieliśmy przy piwie z Leszkiem, a on mnie pyta, gdzie można kupić dmuchaną lalkę do seksu. W gazecie jakiejś zobaczył i się napalił, ale przecież taka panienka to trochę kosztuje, a on miał rentę niewielką...

W B., gdzie dziś mieszka Kasia, złośliwi ludzie gadają, że Leszek uciułał sobie w końcu na dmuchaną seks lalkę. Znalazł w jakimś katalogu taką najprostszą, najtańszą. Długo na nią odkładał, ale w końcu uzbierał. Pieniądze – równowartość swojej miesięcznej renty – dał szwagrowi, ale on Leszka przekręcił. Pieniądze wziął, owszem, tyle że Leszek lalki na oczy nie zobaczył. Ponoć teraz siostra ma wyrzuty sumienia i chce odesłać te pieniądze Leszkowi do aresztu, ale nie ma z czego, bo i u niej bieda.

* * *

Z akt sprawy, zeznanie szwagra Pękalskiego:

„To jest prawdą, że Leszek Pękalski dał mi 600 zł na lalkę z sex shopu, ale zabrakło mnie i żonie na życie i pożyczyliśmy sobie te pieniądze. Teraz trochę żałuję, że mu tej lalki nie kupiłem. Pamiętam jeszcze, że Leszek czasem dziwnie się zachowywał. Pytał mnie, jak jest w zakładzie karnym, jak się tam żyje, jakie tam są warunki. Mówił, że słyszał, że w zakładach karnych mężczyźni mają stosunki z innymi mężczyznami i jeszcze mówił, że on by się na to godził. Chciałem także nadmienić, że Leszek nigdy nie dał mnie ani mojej żonie żadnej biżuterii”.

* * *

Do domu wraca Kasia, siostra Leszka. Drobna, niewysoka kobieta. Ma zniszczoną twarz i wygląda na znacznie starszą, niż to wynika z metryki.

– Co pani tu robi? Kto panią tu wpuścił? Czego pani chce?

– Chciałabym z panią porozmawiać o Leszku.

– Nie ma o czym mówić. Z policją ani z sądem nie rozmawiam, bo takie mam prawo i z panią też rozmawiać nie będę.

– Proszę mi powiedzieć jedno, tutejsi ludzie plotkują, że pani mąż miał kupić Leszkowi lalkę, taką dmuchaną, do seksu, ale oszukaliście go. Czy to prawda? Nie macie wyrzutów sumienia, wiedząc, że ta lalka mogła mu zastąpić żywe kobiety, że ten zakup mógł uratować życie którejś z zamordowanych przez niego kobiet?

Chwila ciszy. Kasia patrzy w podłogę, zastanawia się przez moment.

– To, co wiem, to sprawa tylko między mną i moim bratem. Nikomu nic do tego. Jak pani taka ciekawa, to niech pani jedzie do niego do więzienia, a teraz proszę opuścić moje mieszkanie.

– Jeszcze jedno. Nad wersalką zauważyłam taką kolorową makatkę z żubrem. Leszek przywiózł ją pani z Białegostoku, prawda? Czy pani wie, że w czasie, kiedy on tam był, zostało uprowadzone dziecko, które potem zmarło z wychłodzenia? Śliczna, półroczna dziewczynka. Leszek przyznał się do tego porwania. Słyszała pani o tej sprawie?

– Proszę się wynosić, ale to już! Nie będę rozmawiać – Kasia cedzi przez zęby i zatrzaskuje za mną drzwi.

* * *

Oprócz Kasi Leszek ma jeszcze dwójkę rodzeństwa: Martę i Karola. Matka poczęła ich z upośledzonym sąsiadem z czworaków, kilka lat po Leszku i Kasi. Życie bliźniaków też zawsze wiodło pod górkę. Podobnie jak starsze rodzeństwo, tak i oni wędrowali z jednego ośrodka opiekuńczego do drugiego. Poznali wszystkie okoliczne domy dziecka. I podobnie jak Leszek, uczyli się w szkole specjalnej.

Zanim aresztowali Leszka, Marta i Karol często go odwiedzali. Bardzo żałują, że Lesia zabrali, bo był dla nich dobry. Przytulił, pogłaskał, czasem dał na lody. Teraz już nikt z rodziny się o nich nie zatroszczy.

– Pamiętam ich. Marta to grzeczna, spokojna dziewczynka. Lekko opóźniona, jak wszystkie dzieci z tej rodziny – opowiada wychowawczyni ze szkoły. – Karol jest niezwykle podobny do Leszka. Małomówny, zapatrzony w siebie. Nastawiony do wewnątrz. Często stawiał żądania. Chciał najlepsze buty, najlepszą kurtkę. Argument zawsze był jeden: „Należy mi się, bo jestem sierotą”. Inni wychowankowie ośrodka odnosili się do niego z respektem. Podawali mu obiady na stołówce, usługiwali, jakby się go obawiali. To typ przywódczy, choć trudno określić, na czym to polega. Na jednej z zabaw, kiedy urządzaliśmy pokaz mody, Karol przebrał się za punka. Czarna skóra, pas nabijany ćwiekami. Imponuje mu siła. Czy imponuje mu starszy brat, trudno powiedzieć. Od czasu aresztowania Leszka nie wspomniał o nim ani razu.

* * *

O internacie w Bytowie, gdzie przebywało rodzeństwo, zrobiło się głośno w mediach, kiedy wyszło na jaw, że w nocy upośledzeni wychowankowie uprawiali ze sobą seks. Tworzyły się pary, nawet trójkąty. Były rankingi, kto jest dobry „w te klocki”, a kto nie. Mechanizm działania był taki, że wieczorem, po dwudziestej drugiej, kiedy opiekunowie wychodzili do domów i w ośrodku zostawał tylko jeden wychowawca, wytypowani pensjonariusze szli, żeby go zagadać. Pili z nim kawę, herbatę, opowiadali, co w szkole. Inni, szczególnie starsi, zmuszali w tym czasie młodszych do uprawiania seksu. Najmłodsi byli dziesięcio-, jedenastolatkami. Kiedy odkryła to jedna z wychowawczyń, zawiadomiła policję.

– To nie jest tajemnica, że dzieci opóźnione, upośledzone często mają duży popęd seksualny i w wielu ośrodkach dochodzi do takich incydentów. Nie ma sposobu, żeby wszystkich upilnować. W tym przypadku byłam zaskoczona, bo Karol miał dziewczynę, swoją sympatię w szkole. Był dla niej uprzejmy, grzeczny, a okazało się, że w internacie wykorzystywał seksualnie inną dziewczynkę. To właśnie on, jak się potem okazało, był inicjatorem całej akcji i tego, żeby zagadywać wychowawcę. To on był prowodyrem i on często uczestniczył w tych „seksualnych spotkaniach”. Dziewczynka, którą wykorzystywał, była ciężko upośledzona, nie umiała się przed tym obronić.

POPYCHADŁO

Tułaczkę po państwowych placówkach rozpoczął Leszek od Domu Małego Dziecka w Głodzinie, a kiedy placówkę zlikwidowano, przeniesiono go do podobnego ośrodka w Przytocku. Bywały okresy, kiedy przebywał w domu rodzinnym, a nawet został posłany do przedszkola, potem do szkoły podstawowej w Nadarzynie, ale już od pierwszej klasy nauka sprawiała mu znaczne trudności. Miał kłopoty z wieloma przedmiotami, dlatego nie przepuszczono go do następnej klasy.

Poza tym był trudnym dzieckiem – upartym, niegrzecznym i niezdyscyplinowanym. Zawsze trzymał się na uboczu, nie potrafił zaaklimatyzować się wśród rówieśników. Dzieci też nie lubiły Leszka. Kiedy tylko mogły, dokuczały mu, popychały. On mścił się, czając się za rogiem albo w załomach korytarza, i straszył młodsze dziewczynki, które z piskiem uciekały lub szły na skargę.

Z powodu kłopotów w nauce i widocznego braku troski o niego na prośbę nauczycieli dom Leszka odwiedziła opieka społeczna, która po stwierdzeniu poważnych zaniedbań wychowawczych, wystąpiła z wnioskiem o umieszczenie chłopca w ośrodku opiekuńczym. Leszek miał jedenaście lat, kiedy w 1977 roku trafił do zakładu w Przytocku, prowadzonego przez siostry zakonne. Spędzony tam czas Pękalski wspomina jako najpiękniejszy w jego życiu. W Przytocku przebywały dzieci ze znacznie głębszymi upośledzeniami, więc po raz pierwszy nie czuł się najgorszy. I po raz pierwszy w życiu ktoś o niego dbał, karmił, a czasami przytulał.

Kilka miesięcy później z Przytocka skierowano go do Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Bytowie, a potem do słupskiej zawodówki dla młodzieży opóźnionej. Nauczyciele wspominają, że był pilny, ale mało zdolny. Należał do najsłabszych uczniów. Jedyny przedmiot, z którego miał lepsze stopnie, to geografia. Godzinami mógł siedzieć nad mapą i wykazywał się fenomenalną pamięcią. Błyskawicznie zapamiętywał nazwy miast, państw, przylądków. Z polskiego też był niezły. Robił niewiele błędów i pisał dość dobre prace.

Był szalenie dociekliwy. Podczas wypraw do parku, kiedy pani prosiła, żeby opisać listek czy gałązkę, Lesio przyglądał się bardzo uważnie i pokazywał to, czego inne dzieci nie dostrzegały, na przykład siateczkę żyłek. Bardzo lubił pytać. Najczęściej padało pytanie: „Dlaczego?”. „A co to za roślina? Dlaczego ma taki kolor? A czemu rośnie tutaj? A dlaczego...?”. I tak w kółko.

* * *

– Pamiętam Leszka. Po tym wszystkim, co się wydarzyło, trudno byłoby go zapomnieć – mówi jedna z wychowawczyń. – Ja go wspominam jako ucznia ociężałego, ale spokojnego i posłusznego. To prawda, że zyskał miano odludka, bo nie miał koleżeńskich relacji z rówieśnikami. Zawsze był na uboczu, nigdy nie uczestniczył ani w życiu środowiska szkolnego, ani internatowego. Był niemal izolowany w gronie uczniów, pewnie dlatego że nie dbał o swój wygląd i higienę. Zawsze chodził taki brudny, zapuszczony, brzydko pachniał, zniechęcając tym innych do kontaktu z nim. Wobec nas – nauczycieli i wychowawców – potrafił być przemiły, a nawet przymilny. Wzbudzał nasze współczucie, bo znaliśmy jego domową sytuację, wiedzieliśmy, że jest odrzucony przez rodzinę. Przy tym był zabiedzony, osamotniony i wiecznie głodny. Dlatego niejednokrotnie Leszek uzyskiwał nasze wsparcie w formie darów rzeczowych. Sama pamiętam, jak przynosiłam dla niego z domu jakąś odzież. Zaskarbił sobie też względy kucharek w internacie, które dawały mu dodatkowe porcje jedzenia. Przypominam sobie, że całkiem nieźle dawał sobie radę z językiem polskim, a na tle innych uczniów wykazywał się dużą znajomością geografii, szczególnie w kontekście układu państw świata, stolic, a także orientacji na mapie, również Polski. Chętnie uczestniczył też w organizowanych przez szkołę wycieczkach krajoznawczych.

* * *

W pierwszych latach Leszek miał spore trudności z zaadaptowaniem się w nowym środowisku, więc wychowawczyni zapisała go do harcerstwa. On, dwunastoletni wtedy chłopak, bardzo się z tego cieszył, bo czuł się dumny i wyróżniony. Z przyjemnością biegał na zbiórki, zdobywał sprawności, jeździł na biwaki. To też były nieliczne ze szczęśliwych chwil w jego życiu.

Kiedyś wziął udział w obozie z dziećmi zdrowymi. Po tym turnusie bytowski ośrodek dostał pochwałę z komendy hufca za to, że dzieci upośledzone tak dobrze sprawowały się na obozie.

Ze wszystkich wychowawczyń Leszek najbardziej lubił panią Basię. Lgnął do niej jak szczeniak, na wycieczkach nie odstępował na krok, odwiedzał w domu, pisywał do niej listy.

* * *

– Pamiętam go dobrze, bo Leszek jest moją największą klęską wychowawczą – mówi Barbara. – To była taka fajtłapa, którą każdy mijający zaczepiał. Przypominam sobie, jak na przerwach stał w kącie, zawsze na uboczu. Kiedy inne dzieci mu dokuczały, nie potrafił się bronić. Zasłaniał się tylko i piszczał: „Zostaw mnie, nie rusz mnie”. Czasem mnie to złościło i mówiłam mu: „Szturchnij, Leszek, którego, to się od ciebie odczepią”, ale on nie umiał. Zupełnie nie umiał się bronić. Na zabawach szkolnych też zwykle sterczał pod ścianą. Nigdy nie poprosił żadnej dziewczynki do tańca, choć pamiętam, że patrzył na nie takim dziwnym wzrokiem.

Po skończeniu szkoły często do mnie pisywał i co dwa, trzy miesiące przyjeżdżał. Było mi go żal, bo nie miał nikogo bliskiego, a jego jedynym marzeniem była dobra, kochająca i dbająca o siebie rodzina. Rozpaczliwie szukał ciepła. Często mówił mi, że chciałby mieć żonę. Skarżył się, że żadna dziewczyna go nie chce. Kiedyś powiedział, że chce żonę z Parchowa, z ośrodka dla upośledzonych dzieci. Podejrzewam, że ktoś ze wsi z niego zażartował, a on wziął to sobie do serca. Siedział u mnie w domu i namawiał, żebym zadzwoniła do siostry przełożonej i załatwiła mu żonę. Tłumaczyłam mu:

„Lesiu, te dziewczyny są chore, mielibyście chore dzieci. To nie byłoby dobre”.

„Ja nie chcę mieć dzieci – mówił. – Chcę mieć tylko żonę, żeby z nią chodzić na spacery, gotować razem obiady, rozmawiać”.

„Leszku, a czy ty już kiedyś miałeś coś z kobietą? – zapytałam go wtedy. – Jeśli nie chcesz, nie musisz odpowiadać”.

On się chwilę namyślał, a potem z uśmiechem powiedział, że nie. To było jakieś trzy lata przed jego aresztowaniem. Ile morderstw miał już wtedy na koncie? Ciarki mnie przechodzą, kiedy dzisiaj o tym myślę.

Wiem, że Leszek nie rezygnował z poszukiwań kandydatki na żonę. Pisał listy, a kiedyś zdobył adres bardzo chorej dziewczynki, kaleki z wodogłowiem, która wcześniej była w naszym ośrodku. Jeździł do jej domu i prosił ojca, żeby mu ją dał pod opiekę. Zdaje się, że w końcu jej rodzina wyrzuciła go za drzwi.

Mnie też się kiedyś oświadczył. Zbieraliśmy w lesie głóg. W pewnej chwili spytał mnie, czy się nie obrażę, jeśli zada mi pytanie, po czym wykrztusił, czy gdybym nie była mężatką, wyszłabym za niego. Tłumaczyłam, że jestem od niego starsza o dwadzieścia lat, ale Leszek nie chciał słuchać, tylko cały czas powtarzał: „Ale mnie nikt nie chce! Nikt!”.

Nigdy nie podejrzewałam, że Leszkowi może chodzić o seks. Zawsze myślałam, że mówiąc o żonie, bardziej ma na myśli matkę, że szuka kobiety, która by go przytuliła, pogłaskała, wynagrodziła mu ciężkie dzieciństwo.

Pamiętam, że jakiś czas temu zawiozłam mu używany telewizor. Leszek bardzo się ucieszył, zaczął opowiadać, co u niego słychać i poprosił, żebym poczekała na jego wujka, bo chciałby, żeby mnie zobaczył. Wuj wrócił do domu mocno podpity i zaczął się żalić, że utrzymuje Leszka, że Leszek jest taki chory, niedobry, bezużyteczny. Płakał mi prawie na ramieniu, mówiąc, jaki on z kolei jest dla niego dobry i życzliwy. A ja zawsze miałam takie niejasne podejrzenia, że wujek wykorzystywał Leszka seksualnie. Nie wiem, może krzywdzę tego człowieka... Może się mylę...

Przypomina mi się jeszcze jedno zdarzenie związane z Leszkiem. Byłam na grzybach ze znajomymi. Nie wiem, skąd on tam się wziął, dość, że kręcił się przy nas. W pewnej chwili jedna z koleżanek podeszła do mnie i – wskazując na niego – zapytała, kto to jest ten trzęsący się chłopak, który tak dziwnie patrzy, bo ona się go boi. Uspokoiłam ją, że to mój były uczeń, który zawsze tak patrzy i kiedy się denerwuje, cały drży. Powiedziałam, że on nic jej nie zrobi. Kto wie, czy się nie myliłam? Może, gdyby zdarzyła się dogodna okazja i w pobliżu nie byłoby ludzi, Leszek skrzywdziłby i ją.

O tym, że go aresztowano, dowiedziałam się w szkole od swoich uczniów. Na przerwie ktoś do mnie podszedł i spytał: „Czy pani wie, że nasz Lesio zabił?”. Moją pierwszą myślą było, że to może przypadek, że nieumiejętnie zabrał się do dziewczyny i stało się. Dopiero po kilku dniach dowiedziałam się, że jest podejrzany o serię morderstw. Potem słyszałam o nim jeszcze różne rzeczy. Podobno przed wielu laty ktoś z jego rodziny, jakiś dziadek czy pradziadek, też kogoś zabił, ale czy to prawda? Może teraz ludzie tylko tak gadają.

Doszły mnie też słuchy, że Leszek, będąc w szkole, zgwałcił jakąś dziewczynkę. Nie wiem, czy chodziło o naszą placówkę, czy o Słupsk. To oczywiste, że gwałty w szkołach, takich jak nasza, zdarzają się. Nie sposób temu przeciwdziałać ani wszystkich upilnować, choćby kadra stawała na głowie. Nasi wychowankowie mają często silny popęd płciowy, nad którym nie mogą zapanować. Tych bardziej pobudliwych i agresywnych prowadzimy do lekarza, który aplikuje im tabletki uspokajające. Jednak Leszek do nich nie należał. Nie wykazywał takich skłonności. Nigdy żadna dziewczynka nie skarżyła się, że ją molestował.

Przez jakiś czas myślałam o tym, żeby załatwić sobie widzenie z nim i zapytać go o jedno: dlaczego mnie nie zabił? Przecież miał mnóstwo okazji. Wiele razy byłam z nim sam na sam w lesie, często odwiedzał mnie w domu. Męża nie było, dzieci w szkole, byliśmy zupełnie sami. Policjanci, którzy ze mną rozmawiali, twierdzą, że widocznie mam wyjątkowe szczęście...

KRÓTKIE CV

W aktach sprawy zachował się przebieg edukacji i kariery zawodowej Pękalskiego. Niewiele miesięcy w swoim życiu Leszek przepracował. Mimo że był silny i dawał sobie radę z prostymi zadaniami, za pracą nie przepadał. Współpracownicy mówili, że był opieszały, niemrawy i nie palił się do żadnej roboty. Pracodawcy wspominają go jako lenia i lesera, który mimo ociężałości umysłowej umiał zaskakująco dobrze dbać o swoje sprawy.

* * *

Od września 1976 Leszek Pękalski został skierowany do ośrodka szkolno-wychowawczego w Bytowie i umieszczony w szkolnym internacie.

Opanowanie programu nauczania tej szkoły nie nastręczało mu większych problemów i w 1982 roku ukończył ten szczebel edukacji. Bezpośrednio po tym kontynuował naukę w zasadniczej szkole zawodowej w Słupsku o profilu dopasowanym do jego obniżonego rozwoju intelektualnego. Po trzech latach zdobył uprawnienia w zawodzie murarz-tynkarz. Przez cały czas trwania nauki był zakwaterowany w szkolnym internacie. Wakacje i ferie spędzał w domu opieki społecznej w Przytocku jako były wychowanek i w tym czasie bardzo rzadko odwiedzał matkę.

Chętnie uczestniczył w zajęciach harcerskich i organizowanych przez szkołę wycieczkach krajoznawczych. Miał możliwość dzięki temu zwiedzić Toruń, które to miasto wzbudziło jego podziw i nie ukrywał, że chciałby tam zamieszkać. Zaraz po uzyskaniu świadectwa ukończenia zawodówki Leszek z własnej inicjatywy podjął starania znalezienia pracy w Toruniu. Został tam zatrudniony w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego. Tam też znalazł zakwaterowanie w hotelu pracowniczym. Nie radził sobie jednak z obowiązkami i chociaż był pracownikiem zdyscyplinowanym, wytrwał w swojej pierwszej pracy zaledwie pół roku. W styczniu 1986 rozwiązano z nim umowę o pracę, ale z hotelu korzystał jeszcze do lutego.

Równie krótko trwał okres zatrudnienia Pękalskiego w kolejnym zakładzie. Tym razem wybrał Górny Śląsk jako swoje centrum życiowe, i tam podjął pracę w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego w Siemianowicach Śląskich. Mieszkał w hotelu pracowniczym.

* * *

Z akt sprawy. Jedna z opinii o nim jako pracowniku z jego miejsca pracy w Siemianowicach Śląskich:

„Kiedy Leszek Pękalski pracował w naszym zakładzie, przyszedł do mnie osobiście kierownik Leszka Zbigniew E. i poprosił, żeby zabrać Pękalskiego od niego z brygady, bo może stać się tragedia. Powiedział mi, że Pękalski przejawia skłonności homoseksualne i bardzo napastuje szczególnie jednego z pracowników. Robił to bardzo natarczywie, tak to określił jego kierownik, i wszyscy się z niego śmieją. W związku z powyższym postanowiłam przenieść Leszka do innej pracy w naszym zakładzie. Jego skłonności ucichły, niemniej jednak pojawił się inny problem. Leszek zabierał ciągle butelki po wodzie mineralnej i je sprzedawał, a przecież pracownicy musieli się z tych butelek rozliczać. Nie był pracownikiem lubianym. Kiedy przydzielane były zadania, nikt nie chciał razem z nim pracować, każdy tłumaczył, że Leszek obija się i trzeba wykonywać pracę za niego”.

* * *

Z Siemianowic Pękalski przeniósł się do Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego w Katowicach, gdzie też mieszkał w hotelu. Stamtąd trafił do huty „Baildon”. Zawsze był kierowany do pracy na stanowiskach robotniczych i zawsze wyszukiwano mu jak najprostsze zajęcia, gdyż większy stopień trudności lub samodzielności zlecanych zadań sprawiał mu problemy. Był pracownikiem niezaradnym i nieodpowiedzialnym, choć nie było zastrzeżeń do przestrzegania przez niego dyscypliny pracy.

– Inni pracownicy skarżyli się na niego, bo obijał się strasznie. Bumelant był z niego niezły – wspomina brygadzista. – Wystarczyło wzrok odwrócić, a już go nie było. Siedział gdzieś, gapił się dookoła, papierosy palił, a zdarzało się, że norę jakąś sobie znalazł na budowie, wczołgał się i spał tam. Innym trudno było z takim leniem pracować, bo przecież wypłatę dostawał jak wszyscy, więc się ludzie wkurzali, że za niego muszą robić. Nie lubili go. I jeszcze to jego dobieranie się do chłopów. Szczęście miał, że po gębie nigdy od nikogo nie dostał.

* * *

Z akt sprawy:

„Ostatni z pracodawców w hucie »Baildon« skierował Pękalskiego na specjalistyczne badania lekarskie, łącznie z poradnią zdrowia psychicznego. Prowadzący lekarz uznał go za niezdolnego do pracy. Przez kolejne miesiące mieszkał Pękalski w hotelu pracowniczym, będąc na zwolnieniu lekarskim do grudnia 1987 r. W końcu, orzeczeniem komisji lekarskiej, został zaliczony do II grupy inwalidzkiej. Przyznano mu rentę, mającą charakter okresowego uprawnienia, lecz odnawianego po kolejnych badaniach. Dysponował więc stałym źródłem dochodu, chociaż w niewielkiej wysokości, w skali miesiąca.

W listopadzie 1987 roku został wymeldowany z hotelu w Katowicach i powrócił do domu w Osiekach Bytowskich, gdzie przebywał kilka miesięcy wspólnie z matką. Jego pobyt w Osiekach był krótkotrwały, gdyż w niedługim czasie Cecylia zmarła. Pękalski przeprowadził się wówczas do Tczewa, gdzie wynajmował pokój”.

WTAJEMNICZENIE

Był wtedy w zawodówce w Słupsku. Wszyscy z internatu pojechali na zimowe ferie do domu, tylko on nie miał się gdzie podziać. Trochę pobył u matki, ale jak zwykle nie było mu tam dobrze. Matka też się za nim specjalnie nie stęskniła. Widać było, że jej zawadza. Matka codziennie piła i wciąż pytała, kiedy wreszcie wróci do szkoły. Nawet nie zagadnęła, jak mu tam idzie, jakie ma stopnie, miała to gdzieś. Jak flaszka pełna stała na stole, to była szczęśliwa.

A tak chciał jej wszystko opowiedzieć, pochwalić się, powiedzieć o wychowawczyni, pokazać, jaki piękny sweter od niej dostał. Był coraz bardziej zły na matkę. Ta złość narastała w nim od lat. Bał się, że w końcu nie wytrzyma i odpłaci jej za te wszystkie lata poniewierki.

Trzy dni przed końcem ferii spakował torbę. Nawet się z matką nie pożegnał, bo pijana spała. Pojechał na stację i kupił bilet do Torunia. Pamiętał, bo był tam na wycieczce, że to ładne miasto. Pojedzie tam i pochodzi, pozwiedza. Pieniędzy mu wystarczy, bo zostało jeszcze sporo z tego, co dostał za praktykę. Dali mu też dodatkowo parę groszy za dobrą ocenę ze sprawowania. W pierwszym semestrze opuścił tylko dwie godziny, bijąc tym samym szkolny rekord obecności na zajęciach.

W pociągu nawet nie zauważył, kiedy zasnął, więc podróż zleciała mu szybko. Wysiadł, przeciągnął się. Zimno było przejmujące, padał deszcz ze śniegiem. I jeszcze ten wiatr. Lewy but mu trochę przemaka, a jak wodą nasiąknie i nogi mu zmarzną, to jeszcze się przeziębi. Ogrzać się gdzieś musi zaraz. Rozejrzał się za najbliższym barem. Jak zwykle był głodny. Bardzo głodny. W przydworcowej jadłodajni zamówił mielone. Dodatkowo wziął trzy porcje chleba i dwa budynie. Zmiótł wszystko z talerzy, beknął i wytarł usta w rękaw. Dwie kromki, które zostały, zawinął w serwetkę i schował do kieszeni.

Pochodził trochę po starym rynku, ale nic ciekawego nie zobaczył. Oprócz dziewczyn. Te w Toruniu były piękne. Wszystkie były piękne i wszystkie mu się podobały. Ładniejsze były od koleżanek z klasy. Ale jemu co z tego? Każda mijała go jak powietrze. Żadna nawet nie spojrzała.

A Lesiu chciał w końcu dotknąć prawdziwej kobiety. Wojtek z internatu powiedział mu, że z kobietą jest dobrze, lepiej niż jak się to robi sobie samemu. A nawet, że jest lepiej niż z chłopakiem.

Wojtek pewnie wiedział, co mówi. Był starszy i Leszek kiedyś podpatrzył, jak zamknął się z dziewczyną w ubikacji. Pewnie tam to sobie robili.

Musiał sam w końcu sprawdzić, jak to jest. Obce miasto, już robiło się ciemno. W jednej latarni chyba żarówka się przepala, bo wciąż mruga i mruga. Zapatrzył się przez chwilę na migające światło. Zapala się i gaśnie. Zapala i gaśnie. Może to jest ten dzień. Jego dzień. Może dzisiaj złapie jakąś dziewczynę i namówi ją na stosunek. Parę słów ładnych jej powie, to może się zgodzi być z nim. Tyle tu uliczek, mrocznych bram, ciemnych klatek schodowych. Czasami w takich klatkach drzwi do piwnic są otwarte – myślał. Może to będzie dzisiaj...

Połaził jeszcze trochę po ulicach, potem przysiadł na ławce i patrzył na gołębie. Chleba by pewnie chciały, tak blisko podchodzą. Cały czas myślał o kobietach. Tyle ich chodziło po placu. Znacznie więcej niż w Bytowie. Były różne; stare, młode, wysokie, chude i grube. Jemu było wszystko jedno, jaka będzie ta jego. Byle była, byle tylko chciała z nim to zrobić. Siedział i czuł przyjemne łaskotanie na udach.

Dobrze, że kurtka długa, to nikt nie zobaczy wybrzuszenia w kroku – pomyślał.

Zobaczył ją, kiedy skręcała w boczną uliczkę. Drobna, niewysoka blondynka. W sam raz dla niego. Wstał i powoli ruszył za nią. Minęła jedną kamienicę, drugą. Trzymał się z daleka, ale przez cały czas był zaledwie kilka metrów od niej. Nie chciał, żeby go zauważyła, bo na dworze było już ciemno i to mogłoby ją spłoszyć. Wiedział, że musi ją mieć. To ta, jego pierwsza.

Będzie dobrze, wszystko będzie dobrze. Niech no tylko wejdzie w jakąś bramę, wtedy ją zaczepi. Podejdzie i zagada. Ładnie zagada, tak jak lubią kobiety. Może wtedy zgodzi się z nim to zrobić?

Z przeciwległej strony pojawił się jakiś wysoki, postawny mężczyzna. Pomachał, a potem podszedł do dziewczyny, przytulił ją, zaczęli rozmawiać i razem weszli do jednej z klatek.

A już ją prawie miał. Już była jego.

Był taki wściekły, że cały się trząsł. Zaczął gryźć rękę, żeby się uspokoić. Taka była ładna! Taka piękna! Mogła być jego.

Mamrotał coś bez składu pod nosem. Już dłużej tego nie wytrzyma. Musiał wejść do bramy i sobie ulżyć. Wszedł, rozpiął rozporek i zaczął gmerać w spodniach, kiedy napatoczyła się tamta. Nawet nie zdążył jej obejrzeć. Nie zastanawiał się ani przez chwilę.

– Taka piękna jesteś, taka powabna. Dasz mi dupy?

Ona odepchnęła go, a potem zaczęła się śmiać. Nie wytrzymał.

– Dość, dość! Nie będziesz się śmiała ze mnie, świnio! Nie będziesz się śmiała ze mnie! Cicho bądź!

Schylił się po leżący koło schodów kamień i uderzył ją w głowę. Kiedy upadła, zaczął ją dusić, a potem szybko ściągnął z niej spodnie i szarpnął bluzkę, aż guziki posypały się po betonie. Zdjął jej stanik i schował do kieszeni. Patrzył na obnażone młode ciało.

Jak to się robi? – myślał. – Jak to się robi...?

Po chwili z pochyloną głową wyszedł z bramy. Wojtek mówił prawdę. Z kobietami jest dobrze. Bardzo dobrze z nimi jest. Kiedy nic nie mówią i nie bronią się, jest najlepiej. Jak posłuszne są i robią, co im każe. Zaspokoił się wreszcie. Już nie będzie musiał ciągle oglądać gołych bab na obrazkach wyciętych z gazet. Teraz będzie sobie przypominał o tej dziewczynie z bramy. Może jeszcze kiedyś jakaś mu się zdarzy...?

Uśmiechnął się do siebie. Przypomniał sobie, że ma jeszcze w kieszeni chleb. Idąc powoli w stronę dworca, przeżuwał kęs za kęsem. I wciąż czuł jej zapach. Ładnie pachniała, trochę jak ta zakonnica Ania z Przytocka.

To był jego dobry dzień. Bardzo dobry dzień. Dobrze, że wyjechał od matki i zrobił sobie tę wycieczkę.

* * *

– Od policji dowiedzieliśmy się, że Leszek po raz pierwszy zabił, kiedy był uczniem naszej szkoły. Uczył się u nas zawodu murarza – mówi Wiesława Czerwieńska, wychowawczyni Pękalskiego ze słupskiej zawodówki. – Pamiętam Leszka doskonale. Wyróżniał się tym, że zawsze lepił się od brudu. Tłuste włosy, twarz ze śladami trądziku, klejąca się kurtka. Litowałam się nad nim, czasami podcinałam mu włosy i prałam brudne rzeczy. Niewiele to dawało. Na drugi dzień znowu wyglądał jak flejtuch. Nie znosił się myć i kochał jeść. Był taką klasową lebiegą. Gdzie się go postawiło, tam stał. Początkowo wszyscy go zaczepiali, a potem zaczęli go wykorzystywać. On był bardzo uległy i zwykle robił, co inni mu kazali. Bardzo często brał za chłopców dyżury w kuchni, sprzątał toalety, byle ktoś oddał mu swoją kolację. Za jedzenie zrobiłby wszystko. To charakterystyczne dla dzieci, które wiedzą, co to głód, a w jego rodzinnym domu często nawet chleba brakowało. Takie dzieci muszą najeść się na zapas, muszą mieć pewność, że nie będą głodne, bo inaczej wpadają w panikę.

Pamiętam też, że na lekcjach Leszek nie wykazywał się aktywnością, choć zawsze siadał w pierwszej ławce. Rodzina się nim nie interesowała. Przez trzy lata, kiedy uczęszczał do naszej szkoły, nie pojawił się nikt z jego bliskich. Ponieważ Leszek nie sprawiał kłopotów wychowawczych ani w szkole, ani w internacie, nie wagarował, oceny też miał w normie, nigdy nie wzywaliśmy jego rodziców. Na szkolnych dyskotekach i różnych imprezach okolicznościowych zawsze był z boku. Widać to nawet na zdjęciach. Chyba nie miał śmiałości poprosić żadnej z koleżanek do tańca albo bał się, że dostanie od nich kosza.

Przypominam sobie jeszcze jedno wydarzenie. Przygotowana była zabawa karnawałowa w internacie i Leszek sam wybrał sobie na nią strój. Dzieci przymierzały różne śmieszne kostiumy: pirata, kowboja, policjanta, a on wystąpił w czarnej pelerynie i białej masce z pustymi oczodołami, przebrany za śmierć...

Może to czysty przypadek, a może już wtedy to miało coś znaczyć.

* * *

– Pamiętam tamte ferie – wspomina Elżbieta Cudo, dyrektorka szkoły. – Wszyscy myśleliśmy, że Leszek pojechał do domu. O tym, że był w Toruniu i że zamordował dziewczynę, dowiedzieliśmy się po wielu latach od policjantów. Kiedy Leszek wrócił po feriach, nic się w nim nie zmieniło. Zachowywał się tak samo. Nadal był małomówny, zamknięty w sobie. Zresztą nigdy nie był wylewny. Rok później, kiedy był w trzeciej klasie i jechaliśmy autokarem na wycieczkę do Warszawy, Leszek prosił przez całą drogę, żeby go koniecznie obudzić, kiedy będziemy przejeżdżali przez Toruń, bo chce zobaczyć to miasto nocą. Wyraźnie czuł sentyment do tego miejsca. Pod koniec roku szkolnego, kiedy pytałam, gdzie zamierza podjąć pracę, powiedział, że właśnie w Toruniu. Namawiałam go, żeby został w Słupsku, gdzie ma kolegów, zapewniony hotel robotniczy i pracę w przedsiębiorstwie, w którym wcześniej miał praktykę, ale on uparł się, że chce do Torunia. Coś go tam ciągnęło. Podobno był tam krótko, zaledwie parę miesięcy, ale prawdopodobnie zamordował tam jeszcze inne kobiety.

DUŻA PRZYJEMNOŚĆ

Wysiadając z pociągu w Toruniu, Leszek od razu poczuł się dobrze. Przypomniał sobie drogę, którą wtedy szedł z dworca i tamtą dziewczynę w bramie, jego erotyczne wtajemniczenie. W ciągu kilku dni załatwił sobie pracę w Przedsiębiorstwie Budownictwa Rolniczego i zanim dostał zakwaterowanie, miał już nieformalne miejsce w hotelu robotniczym. Waletował u chłopaków w wieloosobowym pokoju. Zgodzili się, bo nie był uciążliwy, a portierki, widząc biedaka, litowały się i przymykały na to oczy. Po pracy przychodził się zdrzemnąć, a w nocy często wymykał się z hotelu. Wolał szwendać się po mieście, niż pić wódkę z chłopakami z pokoju.

Przez pierwszy miesiąc Leszek poznał wszystkie zakamarki Torunia, rozkłady nocnych autobusów, przyjazdy pociągów. Wiedział, kiedy kobiety z zakładów na peryferiach kończą drugą zmianę i jakimi ulicami chodzą do domów. Snuł się za nimi jak pies, czekając na dogodną okazję.

Był przygotowany. Nosił przy sobie młotek, który kiedyś znalazł na wysypisku śmieci. Wiele razy wchodził do bram i onanizował się, mając nadzieję, że los znowu będzie dla niego łaskawy. Minęło już wiele miesięcy, odkąd nie miał kobiety, a on chciał mieć znowu dużą przyjemność, ale musiał uważać. Musiał bardzo uważać, żeby go nie złapali, bo wtedy mogłoby być z nim źle.

Beata wracała z pracy w nastawni PKP z grupą koleżanek. Plotkowały o robocie i ostatnich podwyżkach, czekając na przystanku autobusowym na jedenastkę. Beata wysiadła za wiaduktem. Miała pecha, bo Halina, która zwykle szła w tę samą stronę, tym razem pojechała dwa przystanki dalej do matki, bo pod jej opieką zostawiła syna. Beata musiała więc iść do domu sama ścieżką przy asfaltówce. Opadłe liście szeleściły jej pod nogami. Tyle tu krzaków, drzew, zarośli. Jak na tym filmie, angielskim dreszczowcu, który niedawno niepotrzebnie oglądała, bo teraz się boi. Zresztą nigdy nie lubiła chodzić sama wieczorami, bo bała się ciemności, dlatego szła szybkim krokiem, nie oglądając się za siebie.

Pojawił się nagle. Nie zauważyła, kiedy wyskoczył z krzaków. Nawet nie zdążyła obejrzeć się za siebie ani krzyknąć. Poczuła tylko tępe uderzenie w głowę, nogi zrobiły się jak z waty i odmówiły posłuszeństwa, a po czole popłynęło coś lepkiego. A potem nastąpiło kolejne uderzenie i kolejne.

Podekscytowany Leszek podciągnął kobiecie spódnicę, kiedy zauważył, że od strony przystanku zbliżają się jacyś ludzie. A już ją miał! Już była jego! Trudno. Nie miał czasu do stracenia. Musiał uciekać, bo mężczyźni byli coraz bliżej. Schował zakrwawiony młotek pod kurtkę i wściekły oddalił się w przeciwnym kierunku. Bał się wtedy, bardzo się bał, czy go nie widzieli, ale chyba byli za daleko, żeby mogli go zobaczyć.

* * *

Zakrwawioną Beatę, leżącą na poboczu drogi znalazło dwóch mężczyzn. Jeden został przy niej, drugi pobiegł do budki telefonicznej. Leżąca w kałuży krwi kobieta była nieprzytomna, ale jeszcze w karetce dawała oznaki życia. Zmarła w drodze do szpitala.

* * *

Z akt sprawy:

„Przyczyną zgonu Beaty N. było rozległe uszkodzenie mózgu, wynikające z zadania licznych, tłuczonych ran głowy”.

* * *

Minęło kilkanaście dni, kiedy strach ustąpił miejsca podnieceniu. Musiał spróbować znowu. Po prostu musiał. To, że wtedy się nie udało, nie znaczy, że znów się nie uda. Ważne, że nikt go nie widział, nikt go nie szukał. Widzieć mógł go tylko ten kierowca białego fiata, któremu przebiegł tuż przed maską, ale było tak ciemno, że na pewno go dokładnie nie zapamiętał.

Teraz zaczai się w bardziej odludnym miejscu. Za skrzyżowaniem też jest przystanek autobusowy. Czasami po dwudziestej drugiej przyjeżdżają nim kobiety. Poczeka. W końcu jakaś musi się trafić.

– Leszek, a gdzie ty się znowu wybierasz tak późno? – krzyknęła za nim portierka. – Widziałeś ty, która jest godzina?

– Do kina idę, pani Helu. Podobno ładny film grają.

– O tej porze? Ty byś się tylko szwendał po nocy. Nie lepiej to posiedzieć jak człowiek? Pokój masz jak trzeba, kolegów masz. Wy, młodzi, to tylko byście codziennie gdzieś łazili... Do pracy się nie wyśpisz. E, zresztą szkoda gadać, co to, ja matka twoja jestem? Ale uważaj ty na siebie. Wiesz, że tu niedaleko kobietę zamordowali? Jeszcze tobie jakiś szaleniec w łeb da, jak się tak będziesz włóczył po nocach.

– Będę uważał na siebie, pani Helu. Dobranoc.

Leszek doszedł do skrzyżowania przy przystanku, usiadł w krzakach i czekał. Przełożył młotek ze spodni do wewnętrznej kieszeni kurtki. Teraz łatwiej mu będzie po niego sięgnąć. Patrzył z nadzieją na każdy przyjeżdżający autobus. Żadna z wysiadających kobiet nie szła sama. Każdej ktoś towarzyszył. A mogłoby znowu być tak dobrze. Mogłaby wysiąść jakaś pani piękna bardzo i iść sama. Poszedłby sobie on za nią. Porozmawiał, o sobie opowiedział. Dobrze by sobie z nią zrobił.

Znowu był wściekły. Wszystko było przeciwko niemu. Cały świat był przeciwko. Nikogo nie miał, nikt go nie kochał. Nikomu na nim nie zależało. Nad ranem, zmarznięty, wrócił do hotelu. Przespał kilka godzin w ubraniu, pod kocem, i poszedł do pracy na budowę.

Przez cały dzień przypominał sobie wiotkie ciało kobiety w bramie, jego prawdziwy pierwszy raz. Dlatego praca mu nie szła. Co chwilę ktoś na niego krzyczał, że się w robocie opieprza, ale on nie mógł się skupić na niczym. Ta kobieta cały dzień do niego w myślach wracała.

Wieczorem znów zaczaił się przy przystanku. Tym razem miał szczęście. Autobus, który podjechał, był prawie pusty. Wysiadło z niego kilka osób. Każdy ruszył w swoją stronę i wtedy zauważył, że jedna kobieta wolniutko idzie w jego kierunku.

Jolanta wracała z pracy w „Praktycznej Pani”. Miała sporo klientek i była bardzo zmęczona. Rajstopy darły się szybko, oczka puszczały, a że to towar deficytowy, to nic dziwnego, że do jej okienka z szyldem „Repasacja pończoch” cały dzień stała kolejka. Marzyła tylko o szybkim prysznicu i spaniu, ale nic z tego. Trzeba jeszcze zrobić przepierkę i upichcić coś na jutro dla dzieciaków.

Boże, jakie ciężkie te siatki! – myślała.

Tyle wydała i prawie nic nie kupiła. Trochę mielonego, ziemniaki, warzywa, jakiś serek, a lodówka i tak będzie prawie pusta. Ciekawe, czy dadzą im od pierwszego podwyżkę, tak jak obiecywali. Ponoć mają im wyrównać też za poprzednie miesiące. Dobrze by było. Kasia ma jechać ze szkoły na wycieczkę, komitet rodzicielski trzeba zapłacić. Już miesiąc z tym zalega, bo ciągle brakuje. Michasiowi nowe buty by się przydały, bo już mu podeszwa odpada. I na dentystę dla siebie musi w końcu odłożyć. Tylko skąd na to wszystko brać?

Zamyślona minęła zakręt, kiedy zamaskowany mężczyzna wyskoczył przed nią na ścieżce. Zdążyła pomyśleć: „To niemożliwe, to nie mogło mnie spotkać!”, kiedy poczuła silne uderzenie w głowę. Krzyknęła, ale w pobliżu nie było nikogo. Chciała się bronić, ale on był szybszy. Upuściła płócienną siatkę, ziemniaki wyturlały się z niej na ścieżkę. Upadając, jak na zwolnionym filmie widziała rozsypujące się wokół zakupy.

Dla pewności mocno zacisnął ręce na jej szyi. Wtedy zrobiła się taka wiotka, że sama ułożyła się na ziemi. Odciągnął ją dalej od ścieżki, w kierunku torów. Byle do tych zarośli. Tych gęstych, po prawej. Byle tylko dociągnął ją dalej od tej drogi. Tam będzie miał spokój. Nikt nie będzie łazić i im przeszkadzać. Namęczył się, spocił, ale nareszcie znowu ma kobietę! Znowu będzie miał dużą przyjemność. Tym razem nikt ich nie nakryje i będzie się nią bawił tak długo, jak zechce.

Ściągnął z niej spodnie, rajstopy i majtki. Obnażył piersi. Jakie ładne! Dotykał ich i gryzł tak mocno, aż pozostały ślady jego zębów. Potem zdjął spodnie i nawet nie poczuł chłodu.

Zaspokojony położył się na niej, przykrył się jej kożuszkiem i mało brakowało, a zasnąłby, tak było mu dobrze.

Potem wrócił do ścieżki, pozbierał rozsypane zakupy i wybrał, co mogło mu się przydać. Niedługo będzie świtać, ludzie wyjdą do pracy. Musi uciekać. Obejrzał uważnie kożuszek, potem wsunął go pod pachę i poszedł w kierunku centrum. Może uda się go komuś sprzedać, miałby z tego parę groszy. Po drodze zauważył na kożuchu plamy krwi, więc wrzucił go do najbliższego śmietnika.

* * *

Z akt sprawy:

„Obnażone zwłoki Jolanty W. zostały znalezione przez Włodzimierza K. i Stanisława J., którzy udawali się tą drogą do pracy. Kobieta miała uszkodzenia czaszki i wyraźne zasinienie na szyi. Jak stwierdzili biegli, zgon Jolanty W. nastąpił w wyniku uduszenia”.

SŁABA GŁOWA

Siedział w pokoju hotelowym i pił z chłopakami. Za ostatnią wypłatę kupił dwie połówki i wino. Taki zwyczaj. Sam nie pił wódki, bo miał słabą głowę, ale chłopaki łoili aż miło. Robili zrzutę na kolejną żytnią.

Nieźle się dzisiaj załatwią – pomyślał.

Przypomniał sobie tamtą noc. Już drugi raz mu się udało. Gdyby nie ci ludzie, miałby i tamtą kobietę, którą uderzył młotkiem. Ciekawe, czy przeżyła? Chyba nie, uderzył ją przecież porządnie parę razy. I pani Hela z portierni mówiła o jakiejś zabitej kobiecie. Żeby tylko nie powiedziała policjantom, że on często wychodzi nocami. Mogliby go podejrzewać, a pani Hela by tego pożałowała. Mocno by pożałowała.

Dobrze, że niedługo wyjeżdża na Śląsk, tam powinno być jeszcze łatwiej, bo Śląsk jest większy od Torunia. Pamiętał to z geografii. Tam się kilka miast łączy w jedno, to musi być bardzo wielkie miasto, większe nawet niż Warszawa. Może częściej trafi mu się tam jakaś kobieta. Czuł, że już niedługo, gdziekolwiek się znajdzie, znowu będzie musiał wyjść w nocy, żeby poszukać kobiety, która da mu przyjemność.

– Leszek, frajerze, głuchy jesteś? Zrzuta jest. A ty co? Już nie pijesz?

– Pije, nie pije, kasę niech da. Leszek, z kasy wyskakuj!

– Piję, piję, tylko wyjdę trochę się przewietrzyć, bo w głowie mi się kręci.

– Słabiutki jesteś, frajerze. Trenować musisz częściej, to ci lepiej będzie wchodzić, nie, chłopaki? Nie martw się, z nami nie zginiesz, jeszcze wyjdziesz na ludzi. Flaszki nie zapomnij kupić tylko, jak będziesz wracał! I nie potknij się.

Ich rechot słyszał jeszcze na schodach. Zawsze tak było, że się śmiali. Nie jego wina, że ma słabą głowę. Nie był przyzwyczajony do mocnego alkoholu. Piwo, wino to co innego, ale wódka mu nie wchodziła. Teraz nawet po winie, dobrym, bo słodkim, takim jak lubił, było mu niedobrze i kręciło mu się w głowie. Zatoczył się tak, że prawie sturlałby się ze schodów. W ostatniej chwili złapał się poręczy. Nie lubi pić, ale musi, bo inaczej żyć mu nie dadzą. I znowu będzie pośmiewiskiem na budowie, jak powiedzą innym, że pić nie chce.

Zwymiotował w krzakach pod hotelem i zaraz mu trochę ulżyło. Poszedł do centrum, a potem parkiem w stronę placu Rapackiego. Była chyba druga w nocy, pusto na ulicach. Zupełnie tak samo jak wtedy. Zaczął drżeć. Usiadł na ławce, wycierając o spodnie mokre od potu dłonie. Mętnym wzrokiem patrzył w stronę dyskoteki, z której wychodzili goście. Odruchowo sięgnął do kieszeni kurtki i wyczuł trzonek młotka.

* * *

Ewa nigdy nie miała przyjaciółek. Nie miała się komu wygadać, więc zwierzała się tylko swojemu pamiętnikowi. Pisała w nim, że czuje się wyobcowana i chyba jakaś „wybrakowana”. Miała kompleksy, bo była córką alkoholika. Ojca prawie nie pamiętała, bo zmarł, jak była dzieckiem. Matka ją drażniła – wiecznie schorowana, wiecznie narzekająca rencistka, z pretensjami do całego świata o zdrowie, o pieniądze, o zmarnowaną młodość i nieudane życie. Ewa o niczym jej nie mogła opowiedzieć, z niczego się zwierzyć. Zresztą i tak by nie zrozumiała. Siostra, młodsza o dwa lata, miała już swoje sprawy i Ewa też niewiele ją obchodziła, chociaż troszczyła się o nią bardziej niż matka.

* * *

– Pamiętam Ewę. To była bardzo ładna dziewczyna – mówi jej dawna nauczycielka. – Chodziła do naszej szkoły, do zawodówki kolejarskiej w Brodnicy. – Kiedyś mi się poskarżyła, że w domu czuje się źle i obco, i najchętniej opuściłaby już dom, ale wstrzymywała ją troska o siostrę. Czuła się za nią odpowiedzialna. Z matką miała trudne relacje. Myślę, że litość to chyba najlepsze słowo. Ewa litowała się nad chorą matką, choć ta bywała w stosunku do niej często niesprawiedliwa, opryskliwa i wulgarna. W Ewie było też wiele złości na ojca, za to, że pił, że zdarzało mu się podnosić rękę na bliskich, a nawet za to, że umarł i je zostawił. To wywarło w jej psychice trwały ślad i myślę, że zdominowało jej stosunek i postępowanie wobec mężczyzn. Ewa nienawidziła alkoholu i pijących. Każdy pijak budził w niej odrazę, ale słyszałam, że potem sama zaczęła chętnie sięgać po alkohol. Wpadła chyba w kiepskie towarzystwo. To często zdarza się u dzieci alkoholików, że brzydzą się pijącymi, odrzucają alkohol, a potem same po niego sięgają i w nim toną.

Wychowawczyni też zapamiętała Ewę.

– Myślę, że ta dziewczyna miała dwa oblicza – wspomina. – Otoczenie widziało w niej silną osobę, wesołą i koleżeńską, czasami nawet cyniczną. Potrafiła odpyskować, nie dawała sobie w kaszę dmuchać, a w rzeczywistości była nieszczęśliwa, osamotniona i rozczarowana życiem. Nie pamiętam, żeby miała jakieś koleżanki. Chyba nie chciała dopuścić nikogo bliżej do swoich spraw i swojego życia. Być może wstydziła się domu, biedy, braku ojca i trudnej matki.

* * *

Z akt sprawy na podstawie wywiadów środowiskowych:

„Z pamiętnika prowadzonego przez Ewę T. można wnioskować, że szukała szczęścia, które utożsamiała z miłością. W 1981 roku, po ukończeniu szkoły, podjęła naukę w Zaocznym Technikum Kolejowym. W 1982 roku została oddelegowana do pracy w Toruniu, gdzie zamieszkała w hotelu robotniczym. Z zeznań świadków wynika, że była atrakcyjna i robiła wrażenie na mężczyznach. Wielu się w niej podkochiwało, ale odrzucała ich zaloty. W 1983 roku poznała Adama W., który odbywał zasadniczą służbę wojskową. Ewa zakochała się w nim. Związek nie trwał długo, chociaż dla niej był bardzo ważny. Kiedy została porzucona, rozpaczała, dramatyzowała, ale po trzymiesięcznym załamaniu nerwowym pogodziła się z tym. Rzuciła się wtedy w wir zabawy. Była częstym gościem dyskotek i dancingów. Zdarzało się, że nadużywała alkoholu i zachowywała się wyzywająco”.

* * *

Już na parkiecie pokłóciła się z Jurkiem. Wkurzył ją. Nikt jej nie będzie mówić, ile może wypić, a już na pewno nie on. Jakie ma prawo do tego? Co to ma być? Narzeczony, mąż? Przecież nawet nie są parą. To jej sprawa, ile pije – i tyle. No tak, zatoczyła się na ten stolik, ale nic się nie stało, nie? Nawet szklanki ludziom nie pospadały. W sumie zabawa była niezła. Jutro pewnie znowu będzie miała kaca. Musi postawić koło łóżka kubek z herbatą. Rano na kaca nie ma nic lepszego od zimnej, gorzkiej herbaty.

– Ewka, no weź się nie wygłupiaj, zostań – prosił Jerzy.

– Weź rękę, mówię ci! Rękę weź, nie rozumiesz?! I daj mi święty spokój. Chcę, to idę, nie? Co ty, narzeczony mój jesteś?

– Dzisiaj mogę być.

– Daj mi spokój. Sama pójdę.

– Pijana jesteś, to jak sama pójdziesz? A zresztą chcesz, to idź. Trzymać cię nie będę, tylko żebyś jutro nie żałowała. Tego kwiatu i pół światu, królewno! – Zniecierpliwiony machnął ręką i wrócił na salę.

Narzuciła sweter i wkurzona wyszła z dyskoteki. Trochę się zataczała, ale sama da sobie radę. Nie potrzebuje go. Niech sobie Jerzy nie myśli, że będzie zawsze robiła to, co on chce. Palant jeden! Jutro i tak do niej przyleci i znowu będzie się łasił, żeby go wpuściła do łóżka. Sama decyduje, ile pije i co robi. Nikt nic nie będzie jej mówił.

Cholera, kawał drogi jeszcze do domu. Miała iść ulicą, bo późno już było, ciemno, ale doszła do wniosku, że krótki spacer dobrze jej zrobi. Może trochę przetrzeźwieje. Przejdzie przez park, dojdzie do przystanku i – jak się uda – jeszcze złapie nocny autobus. Skręciła na skwer w kierunku Rapackiego. Była już w połowie drogi, kiedy zobaczyła chłopaka na ławce.

Pewnie jakiś niedobitek z imprezy – pomyślała.

Podeszła bliżej i zauważyła, że chłopak wyjmuje rękę z rozporka. No, tylko tego jej brakowało. Obnaża się, to pewnie ekshibicjonista, ale oni są podobno niegroźni. I tak nie ma już szans zawrócić. Chciała szybko koło niego przejść, byle tylko go ominąć. Przyspieszyła i cały czas obserwowała go kątem oka, kiedy usłyszała, jak wyszeptał:

– Taka piękna pani jest, bardzo piękna. Dasz mi dupy?

No co za gnojek! – zdążyła pomyśleć. – Zboczeniec jeden.

Nie ma na co czekać, ludzi wokół zero. Nie odwracając się, zaczęła biec, ale zatoczyła się, a nieznajomy był szybszy. Krzyczała, próbowała się wyrwać, wtedy poczuła, że złapał ją za włosy i przyciągnął do siebie. Zatkał jej ręką usta. Poczuła ból od uderzenia w głowę, wszystko się rozmazało i zgasło.

Leszek wciągnął bezwładne ciało w krzaki i rozebrał. Zdjął z niej sweter i na wszelki wypadek głęboko wetknął jej w usta. Dopiero wtedy dokładnie obejrzał nową zdobycz. Miała zakrwawioną twarz, ale i tak była ładna. Ładna i młoda. Miał dzisiaj szczęście. Mógł długo bawić się jej ciałem. Żałował, że jest tak ciemno, że nie może jej lepiej obejrzeć, ale i tak nie było źle. Szkoda, że nie miał przy sobie zapałek.

Po dwóch godzinach zmęczony zepchnął ciało pod żywopłot. Pierścionki i łańcuszek, które z niej zdjął, schował do kieszeni i wyczerpany, powłócząc nogami, ruszył w stronę hotelu. Ciężko dyszał. Osłabił go ten alkohol, a potem ta kobieta. Zmęczony był bardzo. Trudno będzie rano wstać do pracy. Portierka już spała, bo miała zamknięte okienko. To dobrze, bo nie widziała, o której wrócił. Kompani od flaszki też już dawno spali. Spili się tak, że nic by ich nie obudziło. Chrapali jak wuj, kiedy się nachlał.

Leszek zmył krew z twarzy i rąk, umył młotek i obejrzał ubranie, czy nie ma na nim plam. Spał krótko, bo przed siódmą skacowani kumple obudzili go do roboty.

* * *

Na zmasakrowane obnażone ciało Ewy leżące w krzakach niedaleko stawu i popularnego lokalu natknęła się przechodząca kobieta. Najpierw zobaczyła leżący na trawie but, a podchodząc bliżej, dostrzegła wystające spod zarośli nogi. Kiedy dojrzała obnażone, zakrwawione zwłoki kobiety, była w takim szoku i krzyczała tak głośno, że po chwili zrobiło się zbiegowisko. Ktoś pobiegł do budki telefonicznej i zadzwonił po policję.

Jak stwierdzili biegli, kobieta miała rany głowy, obrażenia wewnętrzne, połamane żebra. Sprawca musiał uciskać jej klatkę piersiową kolanami. Śmierć kobiety nastąpiła w wyniku ciosów zadanych w czaszkę, które spowodowały rozległe urazy mózgu.

* * *

Policjant prowadzący sprawę:

– O zabójstwo Ewy J. był podejrzany jej kolega z pracy, Tadeusz K., na którego ubraniu stwierdzono plamy krwi niewiadomego pochodzenia. Świadkowie zeznawali, że starał się o jej względy, ale bezskutecznie. Odrzucone zaloty mogły być motywem. Koledzy, z pokoju hotelowego, w którym mieszkał, nie potrafili sobie przypomnieć, czy w dniu zabójstwa kobiety Tadeusz przebywał w hotelu. Mężczyzna spędził w areszcie ponad rok, stracił pracę, ciężko się rozchorował. Ponieważ nie mieliśmy niezbitych dowodów i nie sposób było stwierdzić ponad wszelką wątpliwość, że to on jest sprawcą, sąd wydał werdykt uniewinniający. Po blisko dziesięciu latach, które minęły od śmierci kobiety, do tego zabójstwa przyznał się Pękalski.

W przypadku zabójstw poprzednich kobiet podejrzewaliśmy, że mógł ich dokonać ten sam człowiek. Wskazywało na to kilka śladów. Ponieważ kobiety miały pogryzione piersi, w laboratorium wykonano silikonowy odlew zgryzu mordercy ze słabo wykształconą górną trójką. Zabezpieczyliśmy też ślady spermy. Istniało podejrzenie, że zabójca jest zarażony chorobą weneryczną. Rozesłaliśmy informacje do wszystkich gabinetów stomatologicznych i poradni wenerologicznych. Niestety bez rezultatu.

Tymczasem po wielu latach otrzymaliśmy informację z komendy słupskiej, że zatrzymano człowieka, który przyznaje się do innych morderstw. Pękalski, zaznaczając na mapie miejsca, gdzie dokonywał zbrodni, obwiódł kółkiem także nasze miasto. Przywieziony na wizję lokalną dotyczącą pierwszej ze spraw wskazał także dwa inne miejsca. Miejsca zabójstw Moniki i Jolanty. Nie ma pewności, czy to wszystkie ofiary wampira. Pękalski przebywał w Toruniu przez kilka miesięcy, kiedy tu pracował, ale przecież, mieszkając gdzie indziej, mógł tutaj wracać. Dzisiaj wiemy, że bardzo lubił przemieszczać się, jeździć z miasta do miasta pozornie bez celu. Mamy w policyjnych aktach jeszcze inne niewyjaśnione do dzisiaj mordy, o zbliżonym modus operandi, dlatego istnieje podejrzenie, że Pękalski też może być ich sprawcą...

KOCI INSTYNKT

Kobiety spod geesowskiego sklepu w Osiekach są chętne do rozmowy i od razu wskazują drogę do jego obejścia.

– Tak, tak, Leszek przez jakiś czas mieszkał tutaj u wujka. Wprowadzał się i wyprowadzał. Wyjeżdżał stąd i wracał. To już blisko jest, prawie w środku wsi. Tam, za wierzbą musicie skręcić w prawo. Powinien być w domu, bo on nigdzie nie pracuje. Czasem jakieś prace interwencyjne mu dają. To nie jest dobry człowiek. Wszyscy wiedzą, że Leszkowi pieniądze z renty zabierał na wódkę. Pijus z niego i tyle. Czasem, jak sklep tutaj we wsi zamknięty, a on nie ma na bilet, to potrafi iść pieszo i dziesięć kilometrów do miasta po jedno piwo. Zresztą nie on jeden tu taki. Wielu takich tu mieszka.

– A pół litra ze sobą macie? – śmieje się druga kumoszka. – Bo jak nie, to on wam pewnie drzwi nie otworzy. Wycwanił się teraz. Dużo wie o Leszku i domyśla się, że wszystkim na tym zależy. Lepiej od razu kupcie mu butelkę, bo bez tego wujek nic wam nie powie. Tylko gorzała język mu rozwiązuje. Wszystkiego to pewnie i tak się nie dowiecie. On każdemu rzuca po kilka szczegółów i zawsze coś tam jeszcze trzyma w zanadrzu dla następnych. Nie chce widać, żeby mu źródełko z wódką wyschło. Cwaniak z niego i tyle, jak wszyscy z tej rodziny. Leszek, przecież też cwany, żeby tyle zabić i nie być złapanym przez lata. I kto by pomyślał? Przecież my tu wszyscy znamy jeden drugiego. Leszka od małego się znało, taką sierotę.

* * *

Brzydki, zapuszczony dom z czerwonej cegły. Sypiące się schody, brudne szyby, na parapetach wyschnięte pelargonie. To tutaj mieszka Bogdan P., wujek Leszka, brat jego matki Cecylii. Tu mieszkał Leszek przed aresztowaniem i stąd wyruszał w Polskę na kolejne polowania.

Nieogolony mężczyzna, którego wiek trudno określić, w brudnej, kraciastej koszuli, uchyla drzwi i przez moment zastanawia się, czy nas wpuścić.

– Co? Do kogo? Nie będę z nikim gadać, bo nie muszę! Wypierdalajcie mi stąd, ale to już!

Zatrzaskuje nam drzwi przed nosem. Pukamy ponownie. W podjęciu innej decyzji pomaga widok wyjętej z bagażnika butelki.

– Czego znowu, kurwa! No dobra, to już wejdźcie... Tylu tu się różnych teraz koło mnie kręci i wciąż o Leszka pytają. Ciekawi tacy.

W ciemnym pokoju unoszą się roje much i panuje trudny do wytrzymania zaduch. Na łóżku, a właściwie barłogu, wymięta szara pościel. Wuj wyłącza czarno-białą telewizję, odgania kota ze stołu, rękawem przeciera ceratę, stawia na stole kieliszki.

– Siadajcie, ale co ja wam mogę o nim powiedzieć? No mieszkał tu u mnie, i tyle. Dziwak był z niego, to na pewno.

Po drugiej pięćdziesiątce rozmowa zaczyna się kleić. Wuj staje się bardziej wylewny.

– Zameldowany był tutaj u mnie, ale mieszkał z przerwami, nie, że przez cały czas. Widać tu w Osiekach za ciasno mu było, bo często jeździł gdzieś w Polskę. Gdzie, do kogo, tego nie wiem, bo mi się nigdy nie tłumaczył. Pakował torbę i jechał. Myślałem, że pewnie do Kaśki, siostry, albo do tej starej kobiety, tej jehówki, u której też pomieszkiwał. Do szkół swoich i internatów też jeździł w odwiedziny. Tyle wiem o tych jego podróżach. O dziewczynach to mi często przygadywał, bo żenić się chciał. Ale gdzie tam jemu było do żeniaczki! Biedny był, od dziecka miał jakieś odchyły. Tułał się po zakładach, bo tak, Bogiem a prawdą, to on nikomu nie był potrzebny. Nikt się nim nie interesował, kolegów żadnych nigdy nie miał. Nie lubili go ludzie.

Nawet mój kot go nie lubił. Ja tam kotu zawsze jakieś resztki ze stołu dałem, a Leszek to go pędził. Kot to widać wyczuł i jak mu na kolana wskoczył, to zawsze go podrapał. On w ogóle za zwierzętami nie był. Jako dziecko, to wiem, że męczył zwierzęta. Babka mówiła, że go kiedyś przyłapała, jak kota powiesił, jeszcze jak był chłopak młody, ale – wiadomo – młody to głupi, różne głupoty się robi.

Ja to Leszka nawet trochę lubiłem, choć on rzadko u mnie na dole siedział. Jak był na ten przykład w domu, to „Wiadomości” albo „Teleexpres” zawsze ze mną obejrzał, czasami w piecu napalił i potem zaraz do siebie na górę szedł.

Zjeść bardzo lubił. Najbardziej za słodkim był. Kupował sobie torbę wafelków, takich w czekoladzie i w godzinę całą pakę zjadł. I muzyki lubił słuchać, najbardziej takiej starszej. Trzy magnetofony miał. Jak kasetę nową kupił, to zawsze po jego minie poznałem. Przychodził do domu i tak niespokojnie się kręcił. Widziałem, że pochwalić mi się chce. W końcu zawsze mówiłem: „No to już pokaż coś kupił”. A on taki zadowolony wyciągał nową kasetę. Ładne miał takie różne przeboje i słuchał ich na okrągło, nieraz do późna w nocy, aż w sufit pukałem albo mu korek wykręcałem, jak za głośno było. Pamiętam, że najbardziej to ABBĘ lubił. To też takie dziwne było, że jednej kasety słuchał na okrągło, a potem widziałem, że jak mu się znudziła, to taśmę wyciągał ze środka i ją podpalał.

Bo tak naprawdę, to co on biedny właściwie z tego życia miał, oprócz tych kaset i słodyczy? Papierosów, jak tu ze mną mieszkał, nie palił ani wódki nie pił. Głowę miał słabiutką. Kieliszek wódeczki wypił i już się słaniał. Czasem mówiłem: „Chodź, Leszek, strzelim sobie kielicha”. A ten nie. Jedno co, to dobre winko lubił. Czasami, jak kupił takie lepsze, to mnie poczęstował. No i piwo pił, ale też rzadko. Jak chcecie, to pokażę wam jego pokój. Tyle że policja i prokuratura już wszystko stamtąd zabrały.

Wchodzimy po drabinie na górę. Niewielki pokoik, szafa, łóżko z poszarzałą pościelą. Na środku pokoju antena.

– Tak sobie tu na górze biedaczyna siedział. O, na tej szafie zawsze dezodoranty stały. Leszek lubił takie bardziej babskie. Jak się nimi wyperfumował, to zaduch był taki, że diabeł by zdechł. I jeszcze listów dużo pisał do biur matrymonialnych. Goniłem go za to, że pieniądze w błoto wyrzuca. Opieprzałem go: „Skończ z tym pisaniem, bo cały szmal rozpirzysz, a i tak nic ci z tego nie przyjdzie”. Wiem, że potem potajemnie przede mną pisywał, ale chyba żadna mu nie odpisała.

Pamiętam też, że mapę miał i często się na nią gapił. A znał ją lepiej niż Biblię. I taki notes, w którym coś tam sobie zawsze bazgrolił, i jeszcze gazety z gołymi babami zbierał, ale to wszystko policja już zabrała.

Schodzimy na dół. Wujek nalewa sobie kolejną lufkę.

– Ja tam w te jego mordy z początku nie wierzyłem, bo on spokojny człowiek był. Jakby on był mordercą, to i w naszej wsi by kogoś ubił, nie? Z tą Bernadettą to też dziwne było. Jak tu policja przyszła i powiedziała mi, że niby ją Leszek zgwałcił, to aż mi włosy dęba stanęły. Ona była wtedy w wieku matki Leszka. Duża baba, ze dwa razy grubsza od niego. Jednym cyckiem mogłaby go zabić. Jedno wam powiem. Z tej Bernadetty to kawał cholery jest. Własnego chłopa kiedyś do psychiatryka wsadziła. Ja to myślę, że jakby ona sama Leszkowi nie dała, to on by nic jej nie zrobił. To złe babsko. Tylko chłopakowi poruty narobiła. I od niej potem się to wszystko zaczęło. Jedną po drugiej zbrodnie Leszkowi przypisali, ale czy to prawda może być?

Wuj zamyśla się i zaciąga się dymem. Nagle podnosi się, podchodzi do okna i zaciąga zasłonę.

– FBI pieprzone – mruczy. – Całe pielgrzymki łażą mi teraz pod oknami. Ciekawi są, cholery jedne. Na swoje życie lepiej niech popatrzą.

Coś wam jeszcze powiem. Raz to mi Leszek podpadł. Ubrał się elegancko i pojechał na ten sabat jehowych, co go ta babka tam zabierała. Powiedział mi, że wróci za trzy dni. Siedziałem tak sobie wieczorem i pomyślałem, że zobaczę, co on tam, w tym swoim pokoju trzyma. Wszedłem na górę i z ciekawości otworzyłem szafę. Wyjąłem jego ciuchy i z tyłu znalazłem upchniętą damską bieliznę. Biustonosz – taki mały rozmiar, widać z młodej dziewczynki, i halkę, i majtki. A i jeszcze szkolny fartuszek z małej dziewczynki. Stare te rzeczy nie były, ale widać było, że noszone. A na drugiej półce, pod kupą ciuchów, taka duża garść łańcuszków i pierścionków leżała. Różnych takich tandetnych, chyba ze srebra. Później się dowiedziałem, że Leszek to Ruskim na targu sprzedawał i podobno też naszej sklepowej. Pewnie stąd miał pieniądze na bilety i na listy, ale mnie ani grosza z tego nigdy nie dał. Nigdy! Pieniędzy to ja od niego widziałem tyle, co brudu za paznokciami, chociaż mieszkał tu przecież i prąd wypalał, to powinien się był choć trochę dokładać, nie?

Jak Leszek z tego jehowego wyjazdu do domu wrócił, nic mu nie powiedziałem, ale spać od tamtej pory spokojnie nie mogłem. Bałem się, żeby on mi czego nie zrobił.

– Dlaczego nie zapytał go pan o biżuterię w szafie? – pytam. – O bieliznę? Przecież mógł pan podejrzewać, że Leszek zrobił coś bardzo złego.

– Czemu się nie zapytałem? Bo się bałem. Jakby on był mądry człowiek, to może bym i zapytał, ale z wariatem zaczynać nie chciałem. Jeszcze by mi w nocy nóż pod żebro wsadził. Raz się z nim pokłóciłem. Nie wiem już, o co nam poszło. Leszek się tak przyczaił, zaczął coś do siebie mamrotać, cały się trząsł i rękę podniósł, jakby chciał mnie uderzyć. Krzyknąłem na niego: „Tylko spróbuj, gnojku, a zobaczysz, jak ci przypierdolę, to przez drzwi przelecisz!”. Pomruczał jeszcze pod nosem i poszedł do siebie. On zawsze, jak się mocno zdenerwował, to tak dziwnie mamrotał sam do siebie. Od dziecka tak miał. No to sama pani chyba rozumie, że się bałem. Jak się go miałem pytać o tamtą bieliznę? Zabiłby mnie pewnie, że mu w szafie grzebałem i te rzeczy znalazłem. Wolałem siedzieć cicho, bo on mógłby się bać, że na niego gdzieś doniosę.

– A nie myślał pan o tym, żeby powiedzieć o tym policji? – dopytuję.

– No to przecież żadne dowody twarde nie były, że on coś złego zrobił. Mógł te rzeczy z jakiegoś sznura na pranie ściągnąć, nie? Baby go podniecały, to mógł ukraść tę bieliznę damską. A poza tym ja kapuś nie jestem, żeby na własną rodzinę policji donosić.

Nagle wuj zmienia temat.

– Tu gdzieś mam moją rodzinę utrwaloną. – Wyciąga album i pokazuje stare, pożółkłe zdjęcia. – To jest Cecylia, matka Leszka, znaczy się moja siostra. Piękna kobieta z niej była, włosy ładne, gęste miała, oczy piękne. Mam jeszcze jej zdjęcie, takie duże, w ramki oprawione. A tu jego babcia. Dobre z nich były kobiety. Nikt mi nie powie, że nie, tylko ciężkie życie obie miały i do chłopów mało szczęścia. Leszka żadnych zdjęć nie mam, bo policja powyrywała wszystkie z albumu, pewnie, żeby się do gazet nie dostały. Może się bali, że je komuś sprzedam.

Powiem wam jeszcze: jaki on był, taki był, ale źle mi teraz bez niego. Zawsze miał człowiek do kogo gębę otworzyć. I w końcu to jest przecież bliska rodzina. Z moich to prawie wszyscy powymierali, a ci, co żyją, znać mnie nie chcą. Państwo się z nich wielkie zrobiło. Sam tu sobie siedzę. Żonę kiedyś miałem, dwadzieścia lat temu, ale to zła kobieta była. Rozwiedliśmy się. Uderzyłem ją raz, bo mnie zdradzała na prawo i lewo. A ona podała mnie zaraz na policję. Sąd się odbył, wsadzili mnie za nią na rok do więzienia. Paragraf mi dali, że się niby znęcałem nad rodziną. Od tamtej pory tak się sparzyłem, że na baby patrzeć nie mogę, dlatego tak mnie wkurwiało, jak Leszek w kółko o tych babach gadał.

Nieraz tak sobie myślę, żeby sobie widzenie z Leszkiem załatwić. Tylko nawet nie wiem, w jakim on jest więzieniu. Jakbym się z nim zobaczył, to może on by mi coś o tych zabitych kobietach opowiedział. Przyjedźcie tu jeszcze kiedyś. Może coś więcej będę wiedział. Flaszkę jakąś razem zrobimy, nie? Przyjedziecie?

PRZECIĘTY PASEK

Leszek patrzył przez szybę autobusu. Jechał z Bytowa w stronę Czaplinka. Bez celu, byle jechać. Wujek znowu wrócił pijany i cały wieczór mu dokuczał. Mówił, żeby się wyniósł, że nie chce go widzieć, że za mało pieniędzy daje. A skąd on ma brać? Ten to by tylko chlał. Najchętniej w jeden dzień przepiłby całą Leszkową rentę. Było mu smutno i źle. Siostra też nie lepsza, przyjeżdża tylko wtedy, jak chce od niego pieniędzy. Nikogo on Leszek nie obchodzi, nikogo. Sam jest zupełnie jak palec.

Ostatnio wysłał kilka listów do biur matrymonialnych, ale znowu żadna kobieta mu nie odpisała. Wujkowi nie przyznał się, że wciąż pisze te listy, bo by na niego nakrzyczał, że pieniądze w błoto wywala. Musi sobie uskładać na taką lalkę, co ją ze szwagrem oglądali ostatnio w gazecie. Piękna taka, prawie jak żywa kobieta, nogi szczupłe i długie, czarnulka, i wszystko ma na wierzchu, usta ma szeroko otwarte. Z tą lalką można robić różne rzeczy. Tak samo jak z tymi kobietami, ale bez strachu. I nie jest duża wcale taka lalka. Póki się jej nie nadmucha, dużo miejsca nie zajmuje. Zwinąłby ją, w torbę by ją zmieścił i mógłby wszędzie ze sobą wozić. A jak go najdzie, to nawet w lesie jej włoży. Będzie ją głaskał i całował. Ciekawe, czy gryźć ją można, czy powietrze nie zejdzie i się nie zepsuje wtedy?

Musi powiedzieć o tym szwagrowi, jak tylko wróci. Sam sobie na taką lalkę uzbiera, z renty odłoży. Może on by mu ją kupił, bo wie, jak to zrobić. Szwagier nie jest taki zły, jak się z nim gada, to całkiem równy chłop jest. Kilka razy piwo mu postawił, o kobietach coś doradzi. Na pewno mu pomoże.

Władek prowadził samochód jedną ręką, drugą szukając papierosów. Gdzie on mógł je włożyć? Chyba nie do teczki? Nie, no przecież palił w barze, a teczka została wtedy w samochodzie. Musi je mieć gdzieś przy sobie. Prawą rękę przełożył na kierownicę, lewą przeszukiwał kieszeń spodni. Wyczuł wymiętą paczkę carmenów. Zadowolony wyjął papierosa, zapalił i mocno się zaciągnął.

Włączył radio.

„Chałupy welcome to... Sun of Jamajca Blues...” – pogwizdywał w rytm melodii.

Nieźle mu poszło, całkiem nieźle. W trzy dni zebrał tyle zamówień na te nowe łańcuszki i breloczki, ile czasami nie udaje się złapać przez tydzień. Musi zadzwonić do domu, Basia na pewno się ucieszy. Jak tak dalej pójdzie, to może w końcu kupią satelitę i pojadą w góry. Obiecał jej to pół roku temu, tuż po ślubie. Pensjonacik, Zakopane, po górach połażą. Grzane wino i góralska kuchnia, rozmarzył się. Pięknie będzie. Odkują się trochę i pojadą odpocząć. Nie można tak żyć, że tylko praca i praca. Dobry dzień dzisiaj, oby tak dalej.

Leszek wysiadł z autobusu przy lesie niedaleko zapasowego pasa startowego, zwanego potocznie przez tutejszych lotniskiem. Usiadł przy szosie i patrzył na samochody. Trasa była uczęszczana, szczególnie teraz, kiedy grzyby obrodziły. Nawet ludzie z miasta tu przyjeżdżali pozbierać.

Usiadł przy drodze i myślał o Bogu. Ciekawe, czy jest ten Bóg, czy go nie ma? Chyba jest, tylko Jehowi mówią o jednym Bogu, a ksiądz o innym. To który jest prawdziwy? Ksiądz mówi, że to grzech, że do jehowitów chodzi, a tam mu mówią, że ten Bóg na obrazkach w kościołach nie jest prawdziwy, że ksiądz go kłamie. Może nie tego Boga wybrał sobie, co potrzeba, bo jakby ten Bóg był dobry, to powinien dać mu żonę i wtedy wszystko by się poukładało. Nie musiałby jeździć, szukać, nie zagrażałby już.

Bóg pomógłby przecież sierocie. To jak to jest, że widzi jego biedę i nie pomaga?

Ten Bóg od jehowych, którego poznał na spotkaniach u babci Nowakowej, chyba bardziej mu się podoba i te spotkania są lepsze od mszy w kościele, bo ładniejsze dziewczyny przychodzą. Ale i tak żadna nie patrzy na niego. Dobre jest i to jeszcze, że jehowi muszą sobie pomagać. Babcia Nowakowa zawsze mu pomaga, dobra jest dla niego, jedzenia jak nagotuje, to się z nim dzieli, budyń mu często robi. Czasami tylko pomarudzi, że brudny, ale dobra dla niego jest.

„Chałupy welcome to... Sun of Jamaica blues...” – nucił Władek.

Jaki ładny tu teren, tyle lasów i ludzi pełno z koszami grzybów przy drodze. Nawet dzieciaki stoją. Pewnie rodzicom pomagają lukę wypełnić w domowym budżecie, bo bieda w tych miasteczkach aż piszczy. Nawet nie ma się co tu zatrzymywać i pytać, czy w sklepach wzięliby biżuterię. Kto miałby tu pieniądze na takie wydatki? Dzisiaj jeszcze obskoczy Koszalin. Ten sklep w centrum sporo zamówił ostatnim razem. Może i teraz wezmą większą partię?

Jak się szybko wyrobi, to w nocy powinien być z powrotem w Poznaniu. Zatrzyma się w zajeździe U Sokolinka na obiad. Najlepszą golonkę tam podają. Z chrzanem weźmie i z chlebem. Już zaczynał być głodny. Zaraz, która to godzina? Nie no, dopiero dwunasta. Kanapkę zje na razie, do obiadu jeszcze trochę. Basia zrobiła mu kanapki na drogę. Kochana kobieta z niej.

Na miejscu powinien być koło drugiej, to ma jeszcze sporo czasu. Może połazi trochę po lesie, rozprostuje kości i odetchnie świeżym powietrzem. Cholera, za dużo ostatnio pali i kaszel znowu go męczy. Powinien rzucić to świństwo. Basia powtarza na okrągło, że papierosy go wykończą. Może zimą rzuci, jak pojadą w góry, do Zakopanego...

Tyle zielonek i podgrzybków! Co kawałek są, chociaż tylu ludzi tu zbiera. On nie ma co zbierać, bo sprzedać przy drodze nie sprzeda. Co kawałek ktoś z grzybami siedzi. Usmażyć też nie ma gdzie, to na darmo zbierać nie będzie. Pochodzi sobie tylko, na mchu poleży, pomyśli. Las jest dobry, lubi las. Z wujkiem nieraz po lesie razem chodzili i rozmawiali sobie o męskich sprawach.

Ciekawe, czy z taką lalką to jest tak samo jak z dziewczyną? Może i tak. Może tak być, że tak samo. Jak mu szwagier kupi, to sam się przekona. Żeby tak teraz jakaś dziewczyna szła sama! Pochodzi jeszcze, to może na jakąś trafi. Pójdzie sobie zagajnikiem i postoi za drzewem. Cichutko poczeka.

Ręce mu się spociły na myśl o kobiecie. Wytarł je o spodnie. W kieszeni wyczuł scyzoryk. Już nieraz mu posłużył. Stary, tani, ale dobry. Wziął go ze sobą jak zawsze, bo może się przydać do krojenia chleba, kiełbasy albo i do obrony, jakby ktoś go napadł.

Powoli ruszył w stronę zagajnika. Chodził od drzewa do drzewa. Widział kobiety, ale żadna nie była sama. Zawsze blisko ktoś się kręcił, tak że nie mógł podejść. Poszedł głębiej w las. Tu już nie było nikogo, nikt się nie kręcił. I wtedy zobaczył tego faceta. Akurat, jak rozpinał rozporek. Przystojny był, taki ładny na twarzy i tak elegancko ubrany, jak nie na grzyby. Ciekawe co ma w rozporku, czy dużego on ma? Przyczai się i popatrzy sobie na niego.

Wysiadł z samochodu, przeciągnął się i głęboko odetchnął. Pięknie pachnie las o tej porze roku. I te bajeczne kolory! Przejdzie się do zagajnika za potrzebą, może parę grzybów zbierze i jazda dalej, bo szkoda czasu. Szybciej załatwi sprawy, szybciej wróci do domu. Będzie musiał dać wóz do przeglądu. Niech sprawdzą tłumik, bo coś za głośno ostatnio chodzi.

Władek wszedł głębiej w las, stanął przy krzakach i kiedy rozpinał rozporek, zobaczył jakiegoś dziwnego chłopaka skulonego za drzewem wpatrzonego w jego męskość.

Debil jakiś czy menel, żeby podglądać, jak ktoś sika? – wkurzył się.

– A ty czego się gapisz? Fiuta nie widziałeś? Na swojego popatrz.

– Dasz mi dupy?

– Co ty powiedziałeś, gnojku?

– Dasz mi dupy?

– Poczekaj, palancie jeden, odechce ci się głupich żartów! – warknął Władek, szybko zapinając spodnie.

Doskoczył do Leszka i strzelił go w pysk. Leszek nie spodziewał się tego. Nie zdążył nawet podnieść ręki, żeby się obronić. Upadł, otarł mankietem twarz i prędko wstał.

– Masz dość głupich żartów, gnoju, czy mam popra...?

Władek nie zdążył dokończyć. Leszek wyciągnął z kieszeni scyzoryk i szybkim ruchem wbił mu ostrze w brzuch. Przerażony mężczyzna mimo rany próbował się bronić. Rany boskie! Zboczeniec i bandyta. Mógł przewidzieć, że to nie jest nikt normalny. Musi uciec, musi dobiec do auta, na drodze są ludzie, pomogą!

Nie miał żadnych szans, Leszek uderzył ponownie. Władek, zataczając się z bólu, zaczął biec w stronę samochodu. Leszek biegł za nim krok w krok, wbijając mu raz za razem nóż w plecy i krzycząc:

– Uderzyłeś mnie! Uderzyłeś mnie! Nie wolno bić sieroty! Nie uciekniesz mi już i tak cię dogonię.

Władek był coraz słabszy. Do samochodu zostało jeszcze kilkanaście metrów.

– Na pomoc! Ratunku! Niech mi ktoś pomoże!

Nie miał już sił. Czuł, że nie dobiegnie. Ból był coraz silniejszy, drzewa falowały. Samochód był tak blisko. Już widział szosę. Jeszcze zaledwie parę metrów. Plamy migotały mu przed oczami. Nie czuł kolejnych ciosów. Punkciki zatańczyły i zlały się w jedną wielką, czerwoną plamę.

Basiu, Basiu kochana, dlaczego?!

Leszek sapał ze złości i zmęczenia. Usiadł przy mężczyźnie i próbował złapać oddech. Ale daleko mu uciekał! Silny musiał być! Podniósł się, złapał ciało za nogi i z trudem przeciągnął zwłoki kilkanaście metrów dalej od jezdni. Byle dalej od samochodów przy drodze, żeby nikt nie zobaczył. Ciekawe, który z tych na parkingu jest jego? Pewnie ten biały fiat. Drzwi może są otwarte. Szkoda, że on nie umie jeździć. Przejechałby się kawałek.

Przewrócił ciało na plecy i spojrzał na twarz mężczyzny. Przypomniał sobie, jak ten go uderzył. Przypomniał sobie o wuju i siostrze. Znowu poczuł nienawiść. Wyjął scyzoryk i przejechał ostrzem po szyi nieboszczyka. Patrzył na szeroką, czerwoną szramę. Przeciągnął nożem drugi raz tuż pod brodą. Masz za wuja! Za siostrę! Za ojca! Za całe zasrane życie Lesia!

* * *

Zwłoki komiwojażera z Poznania, Władysława S., znaleźli wycieczkowicze ze Śląska, których autokar zatrzymał się nieopodal leśnego parkingu. Jeden z uczestników wycieczki natknął się na ciało. Władysław S. miał podcięte gardło i żuchwę, i ponad dwadzieścia ran kłutych na całym ciele, z tego większość na plecach.

Policja podjęła akcję na wielką skalę. Zamieszczano w prasie komunikat za komunikatem ze zdjęciami ofiary i biżuterii, którą handlował i która zniknęła. W telewizyjnym magazynie kryminalnym „997” apelowano do świadków, którzy przejeżdżali tamtą trasą. Sprawdzano kontakty ofiary, prześledzono jego życiorys. Brano pod uwagę ewentualne porachunki. Morderstwo przypisywano nawet rosyjskiej mafii. Tymczasem Pękalski podczas jednego z przesłuchań przyznał się do zabójstwa i zbezczeszczenia zwłok.

– Różne rzeczy ogląda się w tej robocie – powiedziała policjantka – ale widoku tego mężczyzny trudno zapomnieć. Ciało wyglądało, jakby je przeszyła wielościegowa maszyna do szycia. Dlatego dość długo podejrzewaliśmy, że to mogły być mafijne porachunki. Ktoś, kto to zrobił, kierował się wyjątkową nienawiścią. Podczas śledztwa Pękalski przyznał się do tego mordu. Przed wizją lokalną powiedział nam, że chce iść do baru, bo jest głodny. Nie dziwiło nas to, bo zawsze podczas wyjazdów prosił o jedzenie. Zjadł wtedy podwójną porcję pierogów, a potem bez zmrużenia oka opowiadał ze wszystkimi szczegółami i pokazywał, jak zabijał tego człowieka i jakich czynów lubieżnych dokonywał na zwłokach.

To był jego „wypadek przy pracy”. Miał ochotę na dziewczynę, a napatoczył się mężczyzna. W Pękalskim odzywał się też czasami homoseksualny popęd. Podczas wizji powiedział nam, że „zabawiał się” ze zwłokami Władysława S. Nie wierzyliśmy mu, bo zamordowany w chwili znalezienia był kompletnie ubrany. Podejrzewaliśmy, że Leszek to wymyślił, bo chce ubarwić swoją opowieść. Czasami tak robił. Wymyślał szczególnie drastyczne szczegóły, jakby chciał się popisać i na swój chory sposób zaimponować nam. Może czuł się wtedy ważniejszy, że odważył się robić takie rzeczy. W tym przypadku zarzekał się, że to prawda.

„Przeciąłem mu nożem pasek z tyłu i zsunąłem spodnie. Po wszystkim, jak już się zaspokoiłem, podciągnąłem je, żeby mu nie było zimno. Noce wtedy były chłodne”, tłumaczył.

Obejrzeliśmy zdjęcia denata i kasetę z wizją lokalną ze znalezienia zwłok. Nieboszczyk rzeczywiście miał przecięty z tyłu pasek w spodniach. Leszek nie kłamał.

AŻ PISZCZAŁ ZA BABAMI

Babcia Nowakowa zawsze miała dobre serce i nigdy nie potrafiła odmówić biedakom. Na spotkaniach jehowych uczyli ją, że bliźnim trzeba pomagać. I Nowakowa pomagała, dlatego zawsze jakaś nędza się przy niej kręciła. Raz przybłąkała się biedna garbuska, następnym razem jakaś inna sierota.

Zobaczyła Lesia po raz pierwszy na spotkaniu świadków Jehowy. Nie pamięta, kto go tam przyprowadził, ale wie, że jej się nie spodobał. Brudny był, zaniedbany, jak jakiś lump. Od razu też poznała, że niedorozwinięty. Jakie to świadectwo dla jehowitów taki flejtuch? Na spotkaniu ludzi było dużo, ale traf chciał, że Lesio właśnie ją sobie upatrzył. Może ktoś mu powiedział, że Nowakowa jest dobra i że pusty pokój u niej stoi, nie wiadomo. Dość, że od tego dnia babcia nie miała spokoju i nie mogła opędzić się od Leszka. Przylgnął do niej, łaził jak pies i skamlał, że sierota, że biedny, głodny. I co ona miała zrobić? Wzięła go w końcu do siebie, bo sumienia nie miała odmówić.

– On to był taka ciapa, ale cwaniak. Cały czas powtarzał, że nie ma matki ani ojca. A gadać to umiał: „Proszę bardzo, rączki całuję”. Odsyłałam go przez kilka miesięcy. Mówiłam, że miejsca u mnie nie ma i niech wraca do wujka, ale jak zima przyszła, to ulitowałam się nad biedakiem i wzięłam go do siebie. Myślałam, niech choć mrozy przesiedzi. Pracował wtedy trochę dorywczo, ale do roboty to on się nigdy nie palił. Ile ja się musiałam naprosić, żeby mi ogródek skopał. A i tak potem po nim poprawiałam. Był okropnym leniem, do żadnej pracy nie zabrał się z własnej woli. Jeśli udało mi się go nakłonić do pracy w ogródku, to musiałam to robić razem z nim, żeby jego robotę nadzorować. Leszek miał ogromną siłę fizyczną, nieporównywalnie większą niż inni mężczyźni. Dla niego przenieść na przykład krajzegę to żaden problem, brał ciężary z łatwością. Był też zwinny, sprytny i szybki. Wszystko jednak robił niedbale.

Nie kontrolowałam go nigdy, ale ktoś ze znajomych mężczyzn powiedział mi, że Leszek ciągle wychodził gdzieś w nocy, że kiedyś przed północą spotkał go na ulicy i nawet zapytał: „A dokąd ty, Leszek, chodzisz?”. I on miał mu odpowiedzieć, że ma jakieś swoje sprawy do załatwienia.

O tych jego strasznych czynach trudno mi coś powiedzieć. Leszek zajmował samodzielny pokój, miał pełną swobodę. Nie interesowałam się jego sprawami. Widywałam go, jak przychodził na posiłki. A tak to znikał na całe dnie, ale nie wiem, co robił. Mówił, że chodzi do pracy, ale czy to prawda? Nie mam pojęcia, co robił poza domem. Jego pokój nie był zamykany, ale nikt tam nie wchodził, ani ja, ani lokatorki. Kolegów nie miał, odwiedzały go tylko dzieciaki ze szkoły dla opóźnionych, to znaczy jego młodsze rodzeństwo. Wiem też, że odwiedzała go siostra Kasia. Kiedyś spytałam Leszka, w jakim celu Kasia tu przychodzi. Na to Leszek odpowiedział, że zawsze chce od niego pieniędzy. Zaskoczona spytałam, czy daje jej pieniądze, skoro sam ma niewiele i ciągle ode mnie bierze i jeszcze korzysta z moich obiadów. Pamiętam, że Leszek bardzo się wtedy speszył.

On nieustannie mówił o swojej chorobie psychicznej. Wszystkich ze swojego otoczenia chciał przekonać o swojej krzywdzie, inwalidztwie, nieszczęściach. To był temat naczelny w rozmowach z nim. Ja ze swojej strony coraz częściej wątpiłam w jego psychiczną chorobę. Wątpiłam i w chorobę, i w tę jego niezaradność.

Pamiętam, jak czytaliśmy Pismo Święte i Leszek potrafił szybciej niż inne osoby przeczytać tekst, dobrze zapamiętać i tak zrozumieć, że zgłaszał się do odpowiedzi jako pierwszy. Jego odpowiedzi były logiczne i mądre jak u zdrowego człowieka. Z łatwością przyswajał wiedzę, tego jestem pewna. Poza tym wykazywał ogromne zainteresowanie geografią i dawał dowody, że zna się na tym.

Jak u mnie mieszkał, to rentę wtedy miał, ale na co ją wydawał, to nie wiem. Dość, że parę dni po listonoszu, już do mnie po prośbie przychodził i żebrał, że głodny. Zawsze ode mnie pożyczał i przeważnie nie miał z czego oddać. Ja nawet nie upominałam się o zwrot pożyczek, ale muszę powiedzieć, że nigdy mi nic nie ukradł. Jak wziął ode mnie pieniądze bez mojej wiedzy, to zawsze mi o tym powiedział.

Pamiętam też, że on był ciągle głodny, nigdy nie miał dość jedzenia. Po rencie przynosił do domu słodycze i siatki pełne piwa. Potrafił kilka butelek wypić jedną po drugiej, a zjeść to mógł za trzech. Michę zupy, górę mielonych nieraz nagotowałam, a on, jak się do tego dosadził, to wszystko zeżarł w pięć minut. Sam sobie też gotował, ale jakieś takie paskudztwo. Torbę makaronu do wody wrzucił, a potem ketchupem zalał. Najbardziej to on był za słodkim. Ptasie mleczko, wafelki, czekoladki. Tego to sobie nie żałował. Budyń też bardzo lubił. Robiłam mu czasem w takiej dużej, emaliowanej misce, bo nie było nawet co rozlewać do salaterek. Lesiu zjadł całą michę, a potem jeszcze szybko swoją łyżkę do garnka włożył i mówił: „Babciu, to też dla mnie, prawda?”. Wiedział, że będę się brzydziła po nim jeść. Cwaniak był. Nie był taki głupi, na jakiego wyglądał. Swój rozum miał i bardzo dobrą pamięć. Co raz przeczytał, to sobie zapamiętał.

Mieszkał sobie Leszek u babci Nowakowej, jak u Pana Boga za piecem. Nie dość, że go staruszka nakarmiła, to i ubrała od stóp do głów. Jak syn Nowakowej z Niemiec i córka z Ameryki paczki przysyłali, to zwykle coś się w nich dla Leszka znalazło. Ale on i tak zawsze, jak sierota wyglądał. Brudny, niedomyty, paznokcie czarne.

– Niechluj był z niego straszny. Płaszcz na nim zapięty na jeden guzik, reszta urwana, za duża czapa na głowie. Czasami to aż śmierdział. Wody mu nieraz zagotowałam w pralni, bo do swojej wanny brzydziłam się go wpuścić i mówię: „Umyj się ty raz, a porządnie”. Goniłam go za brud. Jak dzieciaki, znaczy się to jego rodzeństwo, do niego przychodziły w gości, to często całe schody umorusały. Złościłam się i krzyczałam na niego. A on wtedy wpadał w szał. Zaczynał cały dygotać, wyć, a potem gryzł się po rękach. Prawie do krwi się gryzł. Straszył mnie, że jak się mocniej pogryzie, to zatruje sobie krew i umrze, a ja za to odpowiem, że to niby przeze mnie.

Z tym brudem był nie do wytrzymania. Jego rzeczy prałam w pralce, nie dotykając ich rękoma. Szczególnego obrzydzenia do niego nabrałam, gdy spostrzegłam, że jego majtki są ciągle mokre, oślizgłe, jakby całe pokryte śliską substancją. Zrozumiałam wtedy, że on się zaspokaja ręką. Rozmawiałam z nim, że nie powinien tak robić, że to jest grzech, ale moje argumenty do niego nie przemawiały i mimo tego, co robił, wciąż zabiegał o chrzest u świadków Jehowy. Powiedział mi kiedyś, że musi „to” sam ze sobą robić, bo jemu się wciąż chce. Więc jak prałam, nabierałam jego rzeczy na kij i w ten sposób wrzucałam do pralki. Tak bardzo brzydziłam się jego i jego rzeczy.

Może ten brud to bym jeszcze zniosła, ale z jego seksem to już było dla mnie za dużo. On był na punkcie seksu zupełnie oszalały. Aż piszczał za babami. O niczym z nim nie szło pogadać, tylko żony mu szukaj, babę mu znajdź. I tak w kółko. Zdarzało się, że weszłam do niego do pokoju, a on na tapczanie leży, ręka w spodniach i sam się ze sobą bawi. Mówiłam: „Kup sobie, Lesio, takie luźniejsze spodenki, to nie będą cię uciskać i nie będziesz miał głupot w głowie”, ale do niego nic nie trafiało. „Babciu, ja chcę mieć żonę” – powtarzał. Wciąż tylko żona i żona. Cały czas, na okrągło. Nieraz go pytałam: „A co ty będziesz z tą żoną robił?”. A on na to, że będzie się nią dobrze opiekował, będzie z nią rozmawiał, chodził na spacery.

Jedną przeprawę i ja z nim miałam. W moim mieszkaniu odbywają się czasami spotkania świadków i on poprosił, żebym zgodziła się na jego udział. No przecież każdy może sobie słuchać naszych nauk, więc się zgodziłam. Podczas jednego z takich spotkań Leszek usiadł przy mnie. W pewnym momencie, ku zaskoczeniu wszystkich, nagle zaczął mnie głaskać po nogach. Odrzuciłam zaraz tę jego rękę, a on – nie zważając na nic – ponownie zaczął mnie głaskać, przesuwając rękę coraz wyżej pod spódnicę. Zażenowana, a jednocześnie bardzo zdenerwowana, uderzyłam go ręką z całej siły tak, że spadł z pufy, na której siedział. Było mi okropnie wstyd przed obcymi ludźmi, którzy mogli pomyśleć, że mam z nim coś wspólnego. Następnego dnia Leszek skarżył się, że go za ostro potraktowałam, że jako chrześcijanka nie powinnam była go uderzyć. Swego błędu nie rozumiał, nie widział winy w swoim zachowaniu. Uważał, że to ja, uderzając go, wyrządziłam mu krzywdę. Podobnie zachowywał się wobec moich sublokatorek. Zawsze zalecał się do tych dziewcząt, do znudzenia mówił o tym, że chce się żenić, że potrzebuje mieć kobietę.

Nalegał, żebym ja mu pomogła znaleźć jakąś. Mówiłam, że żadna go nie zechce, bo on nie jest w stanie utrzymać żony. Obrażał się na mnie, jak tak do niego mówiłam.

Wiem, że pojechał kiedyś do dziewczyny, która mieszka koło Kępic. Ja ją znałam, wiedziałam, że jest kaleką, że porusza się na wózku inwalidzkim. Mówiłam, żeby tam nie jeździł, że nikt nie przyjmie go w tym domu, że zrobi dziewczynie tylko kłopot. Mówiłam, że to nie jest dziewczyna na żonę, że nią się trzeba opiekować. Na to Leszek mi odpowiedział: „Zanieść ją do łóżka, to ja dam radę”. Takie miał podejście do życia. W latach 1989–1990, w tym czasie, kiedy mieszkał u mnie, to on po prostu szalał za kobietami. Był nie do zniesienia ze swoimi problemami seksualnymi. Najważniejsze dla niego było najeść się do syta i mieć kobietę do seksu.

Tak mu to podniecenie do głowy uderzyło, że się z tego wszystkiego kiedyś otruł. Nie wiem, czy specjalnie, czy niechcąco. To było tak, że któregoś dnia poczuł się źle. Wysłałam lokatorkę do jego pokoju, żeby sprawdziła co z nim. Leszek z nami normalnie rozmawiał, opowiadał, że był u lekarza, który przepisał mu lekarstwa na obniżenie popędu płciowego. Potem okazało się, że połknął całą paczkę relanium, co niby mu lekarz na tę jego potencję przepisał. Popił to chyba jakimś winem, ale nic nie mówił, że miał zamiar się otruć. Pomyślałam, że te tabletki mu zaszkodziły i go osłabiły. Podałam mu mleko. Wypił dużo mleka słodkiego i kwaśnego, a po chwili wymiotował w moim pokoju. Wyprowadziłyśmy go do ogrodu, tam dalej wymiotował, więc wezwałam pogotowie. Wzięli go do szpitala na płukanie żołądka i jakoś wyżył. Ponoć uciekł im wtedy z tego szpitala i też kogoś zabił... Tak ludzie teraz mówią...

Kiedy babcia wspomina Leszka, często powtarza, że wyglądał jak osioł, ale był bardzo przebiegły. Wszystko miał zaplanowane. Nawet zapisanie się do jehowitów wynikało z Leszkowego cwaniactwa.

– Teraz to ja wiem, po co on się do nas pchał. Mówił, że chce być duchowo nakarmiony, a jemu chodziło o kobiety. Do nas dużo dziewcząt należy i Lesio pewnie myślał, że sobie żonę znajdzie. Mógł też kombinować, że skoro jehowici broni do rąk nie biorą, to nikt go o morderstwa podejrzewać nie będzie. On już wtedy musiał mieć wiele na sumieniu. Pamiętam, jak kiedyś mnie zapytał:

„Babciu, a jakbym zrobił coś złego, poszedłbym za to do więzienia?”

„Pewnie, żebyś poszedł” – powiedziałam.

„A babcia wie, jak jest w więzieniu?”

„A niby skąd mam wiedzieć? Przecież nie byłam, tyle co w telewizji widziałam”.

„Ja to i tak bym więzienia nie dostał, bo jestem chory psychicznie” – tłumaczył sobie.

Taki cwaniak był z niego.

Pytał się mnie też, czy żonę można przed ślubem pocałować. Szatan jeden! Jak ja się mogłam nie domyślać, że on zabija? Ale przez głowę mi to nie przeszło, bo sierota taka. Jak mieszkał u mnie przez rok, to cały czas pisał do różnych biur matrymonialnych. Jak która dziewczyna przeczytała, że on rencista i do tego szkołę dla upośledzonych ukończył, to już mu więcej nie odpisała. Od jednej dostał list, że jest głupi i żeby dał sobie spokój z pisaniem. Strasznie zły chodził wtedy przez tydzień. A potem znowu szukał.

Na naszym kongresie też wypatrzył dziewczynę, kalekę na wózku inwalidzkim i wymyślił, że ona będzie dla niego dobra. Wybijałam mu to z głowy, ale on jeździł do niej, póki go jej rodzina nie pogoniła. Potem znowu księdza nachodził. Bo on cały czas oszukiwał. Chciał do jehowitów, a w kościele do obrazków się modlił. Tego księdza też prosił o żonę. Jak ksiądz mu nic nie załatwił, to chciał go do sądu podać, a mnie powiedział wtedy, że Boga nie ma. Kiedy nie dostawał tego, czego chciał, to zaraz złościł się, głupoty wygadywał, nawet Boga obrażał.

Zawsze zaczepiał dziewczyny, które do mnie przychodziły. Nawet na dwunastolatki szczerzył sobie zęby. Delikatnie je zaczepiał, ale nachalnie. Latem, jak miały bluzki z krótkimi rękawami, to je gładził po rękach i mówił: „Jaka delikatna rączka, jakie ładne włoski”. Na przystanku potrafił podejść do obcej kobiety i powiedzieć: „Wyjdź za mnie za mąż, bo ja jestem bardzo religijny”. Nawet do mnie kiedyś startował.

„Och, gdyby tak babcia miała z pięć lat mniej, to bym się z babcią ożenił”.

„Czyś ty już zupełnie zwariował? – spytałam. – Jak ty tak w ogóle możesz mówić do starej kobiety? Odbiło ci chyba zupełnie!” – Palnęłam go w głowę, tak mnie z równowagi wyprowadził.

Wyniósł się ode mnie po kłótni. Też o kobiety. Wymyślił, że znajdzie sobie upośledzoną. Jeździł do Przytocka, gdzie się zakonnice ułomnymi dziewczynami opiekują. Co stamtąd przyjechał, to mi głowę suszył, żebym z nim pojechała, to wtedy zakonnice mu jakąś opóźnioną dadzą. Strasznie mnie to gadanie denerwowało. Mówiłam, że go pod swoim dachem z drugą kaleką trzymać nie będę, że nie pozwolę mu do swojego pokoju przyprowadzić żadnej dziewczyny. Tłumaczyłam, co oni za dzieci by mieli. Krzyczałam na niego, aż się w końcu obraził i powiedział, że wraca do wujka. Spakował w worki swoje rzeczy i zaczął je na plecach nosić do Osiek. Namawiałam go, żeby został u mnie, bo w Osiekach nie będzie się miał kto nim opiekować. Wiedziałam, że nic dobrego nie czeka go z wujkiem alkoholikiem. Leszek mnie nie usłuchał i całkowicie wyprowadził się na przełomie czerwca i lipca dziewięćdziesiątego roku. Po jakimś czasie dowiedziałam się, że zgwałcił wtedy miejscową kobietę.

Wyjechać, wyjechał, ale co jakiś czas do mnie wracał. Czasami w nocy dobijał się i skamlał: „Wpuść mnie, babciu, głodny jestem, zziębnięty! Wujek mnie bije. Źle mi u niego”. W listopadzie dziewięćdziesiątego drugiego roku była ostra zima, padał śnieg i nie miałam sumienia go wyrzucić. Pozwoliłam mu zostać, ale jego pokoik był wtedy zajęty, więc zgodziłam się, żeby zamieszkał ze mną, w moim mieszkaniu. Przez trzy noce spał na podłodze w moim pokoju, ale zachowywał się spokojnie, poprawnie. Nie zauważyłam, żeby był w nocy pobudzony albo zachowywał się prowokująco czy w sposób budzący mój niepokój. Wszystko było w porządku. W grudniu przeniosłam go do pokoju na poddasze. Pojawiał się wtedy na kilka dni, a potem znowu na kilka dni znikał.

Już wtedy policja zaczęła o niego pytać. Leszek był tym bardzo zaniepokojony. Trząsł się ze strachu przed policją. Tłumaczyłam, że jak nic nie nabroił, nie ma powodu się bać. Mówił, że tak się boi, że odbierze sobie życie. Za każdym razem, jak wracał do domu, pytał, czy była policja, czy szukali czegoś, czy się o niego dopytywali. Ja myślałam, że może coś ukradł, ale policjanci nie chcieli mi nic powiedzieć. Przeszukali jego pokój i znaleźli pisma z gołymi babkami. Śmiali się, jak mi je pokazywali:

„Widzicie babciu, jaki z niego świadek Jehowy. Tu «Strażnica», a tu gołe baby”.

* * *

O tym, że Leszek zabijał kobiety, babcia dowiedziała się z gazet i od policjantki w czasie przesłuchania. Myślała, że to niemożliwe i że wszyscy na głowy poupadali. Jak Lesio mógł kogoś zabić czy nawet zgwałcić? Wciąż nie bardzo może w to uwierzyć. Żeby taka sierota, takie nic, tyle złego wyrządziło innym i zabiło tyle kobiet.

Wysprzątany pokoik na górze stoi pusty. Babcia Nowakowa nie przyjęła nowego lokatora po Pękalskim. Nie chciała już słyszeć o bezdomnych biedakach. Kiedy Leszka aresztowali, zaczęła bardzo źle sypiać. Kilka razy nocowała u niej kuzynka, bo babcia bała się, że Leszek może wrócić. On pisał do niej po aresztowaniu, ale babcia wrzuciła listy do pieca. Nie chciała mieć po nim żadnej pamiątki.

Tylko jedna myśl przez wiele miesięcy nie dawała jej spokoju. Dlaczego Leszek ją oszczędził? Dlaczego jej nie zabił?

KTOKOLWIEK WIDZIAŁ...

Leszek czaił się w zakamarkach ulic, niedaleko dworca w B., czekając na jakąś podróżną, która zapuści się w te ciemne, zakazane uliczki. Tyle czasu i nic. Chodzi i chodzi, i jeszcze nie spotkał ani jednej. Musi mieć kobietę! Musi ją dotykać i pieścić! Natychmiast, bo pogryzie się i umrze albo zwariuje! Znowu miał erekcję. Musi mieć kobietę, a jak nie, to znowu pójdzie do lekarza, weźmie znowu te tabletki i zrobi sobie krzywdę! Wszystkie połknie naraz, nikomu nie powie i umrze. Gryzł rękę i im dłużej myślał o sobie, tym bardziej chciało mu się płakać. Rozczulił się nad sobą. Chyba w końcu jakaś mu się trafi? Zawsze się trafiała. Niemożliwe, żeby żadna tędy nie szła.

Kiedy ostatnio był w B. miał więcej szczęścia. Nawet długo nie chodził. Zobaczył tę staruszkę przez uchylone okno. Nie zastanawiał się. Policzył, które to mieszkanie i zapukał do drzwi, a ona nawet nie zapytała kto tam. Od razu wpuściła go do środka. Była mocno gruba, ale i tak całe ciało miała pomarszczone. Ciekawe, ile mogła mieć lat? I tak dziwnie pachniała, jak całe jej mieszkanie. Dużo miała świętych obrazków na ścianach. Poradził sobie z nią bez trudu. Od razu złapał za szyję i lekko nacisnął, a ona osunęła się na podłogę, ze zdziwieniem w oczach. Nawet nie zdążyła pisnąć. Tylko krew jej z nosa poleciała. Leszek siedział u niej przez wiele godzin. Pogrzebał w szufladach, ale nic ciekawego dla niego w nich nie było. W kuchni znalazł chleb, a w lodówce mielone. Podjadł sobie, a potem rozebrał ją i tylko patrzył. Trochę ją podotykał. Było mu z nią dobrze i chętnie pobyłby w jej mieszkaniu nawet przez kilka dni, ale bał się, że ktoś może przyjść, zastukać.

Chce żeby znowu było mu dobrze. Przejdzie się jeszcze koło budowy, którą wcześniej mijał. Może tam się jakaś samotna zapuści.

* * *

Danuta i Janusz poznali się kilka lat temu. Typowy mężczyzna po przejściach i kobieta z przeszłością. Janusz był tuż po rozstaniu z konkubiną, Danka niedawno rozwiodła się z mężem. Z poprzedniego związku oprócz marnych wspomnień pozostał jej nastoletni syn Krzysiek. I Danuta, i Janusz kiedyś sporo pili. Połączyła ich niechęć do butelki i kilka lat abstynencji. Nawet zapisali się do Klubu Anonimowych Alkoholików i regularnie bywali na spotkaniach grupy. Podtrzymywali się na duchu w trudnych chwilach, a potem zdecydowali się na ślub.

– Mieszkali tam na peryferiach, w takim małym domku – mówi koleżanka Danuty. – Para jak każda inna. Ani lepsza, ani gorsza. Czasami kłócili się, no ale wiadomo, jak to jest w małżeństwie. Podobno pół roku przed tym zdarzeniem Janusz znalazł sobie inną kobietę. Powiedział o tym żonie, ale z domu się nie wyprowadził. Wszystko chyba było po staremu. Danka nie skarżyła się. Była skryta, zamknięta w sobie, dlatego nie wiem, czy bardzo przeżyła, że jej mąż ma kochankę. Bardzo kochała syna i jej cały świat kręcił się wokół Krzyśka.

* * *

W ostatnim dniu października wypadły akurat osiemnaste urodziny Krzysztofa. Chłopak był na prywatce u sąsiadów, razem wyprawili sobie imprezę, a Danuta niespokojnie kręciła się po domu. Powiedziała Januszowi, że pójdzie sprawdzić, jak młodzi się bawią i czy czasem alkohol im za bardzo w głowach nie zaszumiał. Po wieczornych wiadomościach w telewizji narzuciła na siebie płaszcz, nawet nie włożyła butów. W kapciach przeszła ciemną uliczkę do stojącego o sto metrów dalej domu.

Młodzi bawili się świetnie. Danka chciała zaraz wracać do siebie, ale gospodarze namówili ją na kawę. Poplotkowała z koleżanką, pośmiała się, a potem syn poprosił ją do tańca i sama nie wiedziała, kiedy zleciały ponad trzy godziny. Jak spojrzała na zegarek, było przed północą. Pożegnała się w pośpiechu i wyszła. Syn odprowadził ją do furtki.

– Wracaj się bawić, widzisz, że ulica pusta, nic mi się nie stanie. Tylko nie pij, synek, za dużo, wiesz, że to nic dobrego. – Cmoknęła Krzyśka w policzek i otworzyła bramkę.

Leszek obserwował ją od momentu, kiedy wyszła z domu. Tak ładnie biodrami rusza, jakby tańczyła. Piękna jest ona! Ciekawe, jaką twarz ma, czy też taką ładną? Był podniecony, bardzo podniecony. Patrząc na jej biodra, ruszył za nią, ale ona weszła zaraz obok, do domu sąsiadów. Schował się za budynek i patrzył. Może będzie wracać?

Usiadł na stercie cegieł i czekał. Miał czas. Nigdzie mu się nie spieszyło. Czasami kilka godzin czaił się w krzakach, czekając na jakąś kobietę. Zwykle wystarczało mu cierpliwości, ale dzisiaj był podenerwowany. Sam nie wiedział dlaczego. Może ta kobieta tam mieszka? Może nie poszła do sąsiadów, tylko wróciła do domu? Nie, chyba nie, przecież była w kapciach. Poczeka jeszcze chwilę.

Wytężył wzrok w ciemności, z trudem wpatrując się w drzwi wejściowe. Ile czasu mogło minąć? Pewnie ze dwie godziny. Nieźle się tam bawią, aż tutaj słychać muzykę. Jak tamta nie wyjdzie, to może jakaś inna. Na pewno będzie pijana, bo na pewno tam dużo piją, taki gwar słychać. Zaciągnie ją na pobliską budowę. Już upatrzył sobie dobre miejsce, za pustym barakowozem. Nie będzie się musiał spieszyć. Sprawdził wcześniej, że nikt tam niczego nie pilnuje, a robotnicy przecież przyjdą dopiero rano.

Jest! W końcu wyszła, ale nie sama. Jakiś chłopak z nią idzie.

Leszek podniósł się wściekły i już miał ruszyć w stronę dworca, ale obejrzał się przez ramię, uśmiechnął się i zawrócił. Chłopak został przy furtce, pomachał kobiecie ręką i wszedł do domu. Leszek przyspieszył kroku i już po chwili był przy Danucie. Złapał ją za rękę i zapytał:

– Dasz mi dupy?

– Coś ty powiedział?

– Dasz mi dupy?

– Żartów ci się zachciało, gówniarzu jeden?!

Danka wyszarpnęła rękę, za którą ją złapał, ale on wciąż szedł tuż przy niej, prawie ocierał się o nią. Czuła jego przyspieszony oddech i ten paskudny zapach.

Pomyślał, że tylko kilkanaście metrów dzieli ją od domu. Potem może nie zdążyć. Ktoś mógłby ich zobaczyć.

Nie zastanawiał się dłużej. Złapał ją mocno za włosy i podniesionym wcześniej kamieniem uderzył w głowę. Raz, drugi, trzeci. Zawlókł bezwładną kobietę na budowę i zadowolony usiadł tuż przy niej. Zmęczył się, musi chwilę odpocząć, ale warto było czekać! Naprawdę warto. Poszczęściło mu się, ładna się trafiła. Nawet w ciemności widać, że chociaż nie najmłodsza, to ładna jest. Kobieta poruszyła się i jęknęła. Wystraszył się. Tylko tego mu brakowało, żeby zaczęła krzyczeć. Kilka razy uderzył jej głową o posadzkę i zacisnął ręce na gardle. Zacharczała, ale już więcej się nie poruszyła. Mógł zacząć zabawę. Mieli dużo czasu. Bardzo dużo czasu...

Janusz, idąc rano do łazienki, zobaczył, że Krzysiek śpi w ubraniu na łóżku.

Widocznie chłopak wypił za dużo, ale niech mu tam będzie. Osiemnastka jest przecież raz w życiu – pomyślał i rozejrzał się za Danką.

Nie było jej ani w pokoju, ani w kuchni. Nie zdziwiło go jej zniknięcie, pomyślał, że pojechała na groby rodziców do Koszalina, bo ostatnio o tym wspominała. Zaniepokoił się dopiero, kiedy nie wróciła do wieczora. Obdzwonił całą rodzinę, sąsiadów i koleżanki. Nikt nic nie wiedział. Sąsiedzi widzieli Dankę na prywatce, ale ślad urywał się przy furtce, do której odprowadził ją syn.

Następnego dnia Janusz zawiadomił policję o zniknięciu żony. Rozpoczęły się poszukiwania. W lokalnej prasie i telewizji pojawiły się komunikaty ze zdjęciami zaginionej. Nikt się nie zgłosił, nie podał żadnej informacji. Po Danucie nie było żadnego śladu.

* * *

Dwa miesiące później szwagierka zawiadomiła prokuraturę. Podejrzewała, że to Janusz zabił jej siostrę. Przez kilka godzin policja sprawdzała ich mieszkanie. Centymetr po centymetrze. Kilku specjalistów badało każdy znaleziony przedmiot. Rozkręcono rury kanalizacyjne, podniesiono parkiet. Nie znaleziono nic.

Policja dokonała penetracji ustronnych miejsc znajdujących się opodal domu Danuty. Ze Szczecina sprowadzono specjalnie szkolonego psa do odnajdywania zwłok. Oczyszczono okoliczne szamba i studzienki. Pokazano zdjęcia zaginionej w programie „997”. Bez żadnego efektu.

W końcu prokuratura wojewódzka umorzyła dochodzenie, uzasadniając to tym, że „zebrany w wyniku przeprowadzonych czynności procesowych i poszukiwawczych materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zaginięcie Danuty S. zostało spowodowane działaniem przestępczym”.

Mimo umorzenia sprawy policja wciąż otrzymywała mnóstwo informacji. Między innymi i taką, że widziano Danutę w Berlinie. W poszukiwania włączył się także Interpol. Rodzina zaginionej wciąż miała nadzieję, że kobieta żyje. Największą nadzieję miał Janusz, którego mieszkańcy miasteczka oskarżali o zamordowanie żony.

Policja:

– To nie była łatwa sprawa. Leszek w czasie śledztwa przyznał się do dwóch zabójstw w tym mieście: Danuty i starej kobiety, która mieszkała w centrum miasta. Ciało staruszki znaleziono w mieszkaniu. Sprawca został wpuszczony do domu, zabił kobietę, a potem w sadystyczny sposób bawił się jej zwłokami. To wskazywało wyraźnie na działania Pękalskiego.

Przy drugiej sprawie było sporo wątpliwości. Leszek pokazał, gdzie napadł na kobietę, czym ją uderzył, jak i gdzie wlókł. Wskazał miejsce, gdzie prawdopodobnie wrzucił zwłoki. Mówił o dole, do którego ją zepchnął. Przekopaliśmy kawał terenu, sprawdziliśmy szamba i studzienki, ale nie znaleźliśmy nic. Nie można było oskarżyć Leszka o to morderstwo, skoro nie było corpus delicti. Możliwości było kilka: albo Leszek to wymyślił i nie zabił tej kobiety, albo nie pamiętał dokładnie, w którym to było miejscu, bądź pamiętał, ale bawił się z nami w ciuciubabkę, bo lubił jeździć na wizje lokalne. To były dla niego wycieczki, a on zawsze lubił podróżować.

W miejscu, które Leszek wskazał, wybudowano szereg domków jednorodzinnych. Zwłoki mogą być zabetonowane gdzieś pod fundamentami, choć to mało prawdopodobne. To był dla nas twardy orzech do zgryzienia, dlatego nie mogę pokusić się o stwierdzenie, że Leszek zabił Danutę S., chociaż z drugiej strony bardzo dokładnie opisał nam to zabójstwo. Wiedział, z którego domu wyszła i o której, wiedział, że do furtki odprowadził ją młody chłopak. Pamiętał dokładnie, w co kobieta była ubrana. Musiał tam być tej nocy, ale co się wtedy wydarzyło, pewnie nigdy się nie dowiemy.

BĘDZIE MI DOBRZE...

Im Leszek był starszy, tym lepiej wiedział, że nie ma żadnych szans na poznanie dziewczyny w swoim środowisku, ale wiedział też, że dziewczynę musi mieć. Podczas przerw w podróżach pisał do biur matrymonialnych w całej Polsce. Kupował ładne papeterie, na koperty starannie naklejał znaczki, a w nocy zamykał się w swoim pokoju i pisał. Lubił pisać. Był dumny, kiedy udało mu się zgrabnie ułożyć zdanie. Szczęście mu jednak nie dopisywało. Żadna nie chciała upośledzonego rencisty. Jedna dziewczyna mu kiedyś odpisała. Leszek cały dygotał, kiedy szedł do swojego pokoju na górę z listem w ręku. Z pierwszym listem od dziewczyny! Delikatnie rozdarł kopertę. Na kartce było kilka ładnie wykaligrafowanych słów, żeby dał sobie spokój z tym pisaniem, bo jest głupi i tylko się ośmiesza.

Leszek rozzłościł się wtedy i na dość długo zaprzestał pisania. Jeździł za to po kraju. Potem zapomniał o złym liście i pisał dalej.

Od czasu do czasu przypominał o swoim istnieniu byłym wychowawcom i dyrektorom domów opieki, śląc im widokówki i sążniste listy. Każdego prosił o jedno – żeby pomógł mu znaleźć żonę. Jedną ze swoich wychowawczyń z ośrodka dla dzieci upośledzonych traktował prawie jak zastępczą matkę. Do niej pisywał najczęściej, skarżąc się na zły los, prosząc o pomoc, pytając o zdrowie.

„Kochana i miłosierna pani Basiu

Chcę się ciebie spytać w tym liście, czy ty byłaś rozmawiać w Parchowie z siostrą przełożoną na mój temat, że chciałbym poznać dziewczynę od nich. Kochana i miłosierna pani Basiu ten telewizor który ty mi dałaś jest jeszcze na chodzie, ale chwilami skacze obraz. Jak tobie pani się wiedzie w pracy pedagogicznej dobrze czy źle. O ile dobrze to ja Leszek jestem zadowolony z tego. Moja najmilsza pani Basiu chcę ci powiedzieć w tym liście że szukam sobie dziewczyny w inny sposób. Natomiast już nie przez biuro matrymonialne lecz za pośrednictwem kierownika domu pomocy społecznej w Przytocku za Miastkiem. Ja od ponad dwóch miesięcy utrzymuję kontakt z Przytockiem bo jak ja byłem małym i większym dzieckiem, to ja tam w Przytocku mieszkałem i byłem przyjęty do Pierwszej Komunii Świętej. Ja oczywiście napisałem do pana kierownika DPS Caritas Przytocko listy dość długie w sprawie poznania dziewczyny z domu pomocy społecznej typu Caritas. Również dzwoniłem parę dni temu do Przytocka w tej sprawie i kierownictwo mi kazało przyjechać do Przytocka 11 marca. Kochana pani Basiu może mi dadzą dziewczynę z Caritasu albo nie to się okaże w przyszłym tygodniu. Już kończę ten list. Do widzenia Leszek”.

Leszek pisywał też do dawnych kolegów z internatu i ze szkoły. Najczęściej do Henia z dużą głową i do Jarka. Wujek Leszka, już po jego aresztowaniu, zaczepił kiedyś na przystanku dzielnicowego i wręczył mu dwa niewysłane listy, które znalazł w domu.

– Czytałem je – mówi policjant. – Tak nie pisze chłopak do chłopaka. To były listy miłosne. Nasuwa to podejrzenie, że Leszka i tych chłopców musiało w szkole łączyć coś więcej niż przyjaźń. Może już wówczas objawiały się jego skłonności homoseksualne, do których przyznał się w śledztwie. Nie pamiętam dokładnie treści listów, ale wiem, że Leszek pisał między innymi: „Mój drogi, mój kochany. Czy jeszcze pamiętasz jak byliśmy razem? Chciałbym cię odwiedzić. Może mógłbym u ciebie zostać i pracować?”.

Z aresztu Leszek oprócz skarg i próśb do różnych instytucji napisał tylko do babci Nowakowej. Do babci, która była dla niego dobra. Która nakarmiła go, przyodziała i pozwoliła mu mieszkać u siebie prawie dwa lata. Babcia, kiedy dowiedziała się z gazet, co Leszek zrobił, spaliła wszystkie pamiątki po nim. Nie chce, żeby cokolwiek jej go przypominało. Spaliła także tamten list, ale do dziś dokładnie pamięta jego treść.

„Szanowna, Kochana pani babciu.

Śledztwo przeciwko mnie w sprawie włamań zostało zakończone. Jest mi tutaj dobrze w tym areszcie. Ja na wolności musiałem często głodować. Tu dają jeść jak należy. Policja i prokuratura w Słupsku załatwi mi już na całe życie zakład opieki społecznej, więc ciebie pani więcej nie zobaczę. Nie martw się o mnie będzie mi tam dobrze. I nie myśl sobie o mnie źle. Co ludzie mówią nie jest wszystko prawdą. Życzę tobie wiele zdrowia, szczęścia i pomyślności na każdy dzień twojego życia. Życzę pani babciu kochana też wiele błogosławieństw Bożych. Leszek”

W BIAŁY DZIEŃ

Leszek był zły, bardzo zły. Przyśnił mu się internat i ten dzień, kiedy chłopcy kopali go i kazali mu jeść mydło. Zawsze tak było, kiedy na dyżurze zostawał tylko jeden wychowawca. Ustawiali czujkę przy drzwiach i pastwili się nad nim. Kopali go, kiedy się bronił. A Jurek straszył, że jak komuś powie, to weźmie ze stołówki nóż i obetnie mu jaja. Nie mógł poskarżyć się wychowawcy, bo Jurek był silny i kto wie, czy nie spełniłby swojej groźby. Kiedyś podczas ferii poskarżył się matce, że chłopcy go prześladują, a ona zwymyślała go i na koniec powiedziała, że to pewnie jego wina, bo ich zaczepia. Nie mógł się nikomu zwierzyć. Czasami wyżalił się siostrze, ale ona przecież nie mogła mu pomóc.

Jeszcze kiedyś się na nich zemści, niech no tylko któregoś dopadnie! Gdyby tak teraz spotkał Jurka sam na sam, w jakimś ustronnym miejscu, pokazałby mu, że nie jest już taką sierotą, że jest silny, znacznie silniejszy od niego. I że teraz trzeba go szanować. Kazałby mu zrobić to wszystko, do czego on zmuszał Leszka w szkole. A potem by go zabił.

Przypomniał sobie o dziewczynach, które też nie były lepsze. Zawsze naśmiewały się z niego, chichotały za jego plecami. Podchodził, próbował ładnie do nich zagadać, a te śmiały się jak głupie, że Leszek durny przygłup, że brudas. Ostatnio wspominał je, ilekroć leżała przy nim jakaś kobieta. Tej ostatniej ze złości pogryzł piersi aż do krwi.

Otrzepał się z siana i wyszedł z paśnika. Trochę zmarzł, ale na dworze, mimo jesieni, było ciepło. Zaraz powinien się rozgrzać.

Szosą doszedł do Wałcza. Przeliczył drobne i wszedł do sklepu spożywczego. Kupił bochenek chleba, dżem i paczkę herbatników. W parku nad rzeką przysiadł na kawałku muru. Przeżegnał się trzy razy, jak zawsze przed jedzeniem, a potem jadł łakomie, patrząc spode łba na spacerowiczów i pijaków w pobliskich krzakach, leczących kaca tanimi winami.

– Nienawidzę was wszystkich, nienawidzę! Za wszystkie moje krzywdy, za to, co mi robiliście, ale jeszcze wam wszystkim pokażę. Zobaczycie – mruczał pod nosem.

* * *

Trzynastoletnia Małgosia biegła do domu w rozpiętej kurtce. Jak na październik ten dzień był wyjątkowo słoneczny. Szła szybko, bo mama mówiła, że obiad będzie o trzeciej. Wracała z zajęć tanecznych w szkole w Strącznie. Cieszyła się, bo instruktorka znowu ją pochwaliła i powiedziała, że w następnym programie może liczyć na solówkę.

Nagle posmutniała, bo przypomniała sobie o klasówce. Taki ładny dzień, a ona będzie musiała siedzieć nad matmą. W przyszłym tygodniu ma być powtórka z całego poprzedniego roku. Kiedy ona zdąży nauczyć się tych wszystkich równań? Może później wpadnie do Kasi, albo nie, poprosi brata, żeby jej wytłumaczył, chociaż te równania z jedną niewiadomą. Przecież raz na jakiś czas brat może poświęcić trochę czasu młodszej siostrze. Czubili się, ale lubili, jak to rodzeństwo. Na pewno, jak go poprosi, to jej pomoże. Super, że jutro nie ma pierwszej lekcji, pośpi trochę dłużej niż zwykle.

– Dobrze, że już jesteś, bo zaraz będzie obiad – krzyknęła mama z kuchni. – Umyj ręce, to pokroisz pory.

Po obiedzie mama zrobiła kawę i wszyscy zasiedli przed telewizorem, czekając na kolejny odcinek Dynastii.

– Małgosia, a ty nie oglądasz? – zawołał tata.

– Nie mogę, mam klasówkę z matematyki, muszę się pouczyć.

Westchnęła ciężko, zamykając drzwi od pokoju. Zwinęła się w kłębek na tapczanie i otworzyła podręcznik. Po godzinie Kajtek, pies śpiący w nogach, zaczął wiercić się niespokojnie, piszczał, trącił ją nosem i biegał od tapczanu do drzwi. Wstała, włożyła kurtkę, gwizdnęła na psa i wyszła na podwórko.

– Małgosia, ty idź już spać, rano do szkoły nie wstaniesz – zawołała mama przez okno.

– Jutro mam dopiero na dziesiątą, nie ma pierwszej lekcji!

Leszek najadł się do syta i pomyślał o tamtej kobiecie z Białogardu. Gdyby sprzedał te bransoletki i pierścionki, które ściągnął jej z palców, to może miałby pieniądze na bilet i na obiad. Może na rynku w Wałczu będą jacyś Ruscy, oni zawsze chętnie wszystko kupują. Wziąłby wtedy jakąś połówkę i pojechał w odwiedziny do wuja. Dawno u niego nie był. Może tym razem by się dogadali. Zostałby u niego do wiosny, a potem znowu ruszyłby w Polskę. A jak on go nie przyjmie, to może babcia Nowakowa znów ulituje się nad nim. Zawsze się litowała, bo dobra z niej kobieta i religijna bardzo, ale dzisiaj już nigdzie nie pojedzie. Prześpi się gdzieś, może w tym paśniku, a rano pomyśli co dalej.

Małgosia rano spakowała plecak, zjadła śniadanie i wyruszyła do szkoły. Z domu do przystanku PKS miała do przejścia tysiąc trzysta metrów. Piaszczystą drogą przez las do szosy Wałcz–Człopa. Zawsze szła tamtędy z siostrami i koleżankami, ale tego dnia wszyscy pojechali wcześniej do szkoły, więc musiała iść sama. Nie bała, bo i czego miała się bać. Dobrze znała tę trasę, często biegała tam razem z Kajtkiem. Szła szybko, żeby nie spóźnić się na autobus, bo następny był dopiero za godzinę.

Była już blisko przystanku, kiedy zobaczyła po prawej stronie, za drzewem, jakiegoś obcego mężczyznę. Wyglądał zza tego drzewa, gapił się na nią i znowu się chował. W za dużej kurtce, czapce i bardzo dziwnie patrzył. Dziwne oczy miał.

Wariat jakiś czy co? Nastraszyć mnie chce? Na pewno nie jest stąd, bo nigdy go tu nie widziałam – myślała.

Wystraszona zaczęła biec, byle szybciej znaleźć się na szosie przy przystanku.

Tam na pewno będą jacyś ludzie i ten wariat nic mi nie zrobi.

Nie oglądała się za siebie, ale usłyszała za sobą ciężkie kroki.

Boże, on biegnie za mną! Goni mnie! Jeszcze tylko kawałeczek i na pewno będą jacyś ludzie.

– Pomocy! Mamo! Mamo, ratuj!

Nagle poczuła mocne szarpnięcie za plecak. Upadając na plecy, zdążyła zobaczyć nad sobą jego twarz, jego dziwne oczy. Widziała, jak podnosi pięść...

Obserwował ją zza drzewa już długo. Widział, jak się zbliżała do niego, młoda taka, ładna. Jak ta Marysia z Przytocka, jego koleżanka ze szkoły. Też ładna była. Blondynka, taka w sobie, okrągła. Mało Marysia mówiła, ale zawsze czuł podniecenie, jak stała koło niego. I wąchać ją lubił. Landrynkami, które nosiła w kieszeniach, pachniała zawsze. Zagada teraz do tej, może mu się sama podda?

Nie zdążył nic powiedzieć, bo wystraszyła się, jak go zobaczyła i zaczęła biec, ale on nie da jej uciec, do szosy jeszcze kawałek, nie ucieknie mu.

Kiedy pociągnął za plecak, przewróciła się. Jeden silny cios pięścią w głowę wystarczył, ale jeszcze żyje ona. Jeszcze się rusza i może zacząć krzyczeć.

– Tylko cicho bądź, bo cię kijem zabiję, cicho bądź!

Jeszcze ktoś z przystanku ją usłyszy. Zatkał jej usta, ale wciąż wierzgała nogami. Poczuł na dłoni jej szybki oddech, i ciepło, i wilgoć. Był jeszcze bardziej podniecony. Dobrze mu z nią będzie, bardzo mu będzie dobrze. Zaraz będzie ją miał, tylko musi usiąść na niej, żeby się uspokoiła i w końcu przestała się wiercić. Zmęczył się, bardzo się zmęczył. Taka mała i tak się szarpie, jakby jej to pomóc miało. Głupia dziewucha, myślała, że mu ucieknie. Sapał ciężko i patrzył na nią. Jeszcze wciąż była żywa. Zryczała się, zasmarkała. Nie lubi, jak ryczą, złości go to. Sama mogła mu dać, to by nie było tej paniki. Zaczął ściągać z niej spodnie, kiedy znowu spróbowała krzyknąć. Zacisnął rękę na jej szyi, a drugą rozpinał rozporek. Już nie rusza się, nie szarpie, nie żyje chyba już ona. Powąchał ją. Miała ładny zapach. Cała ona pachniała ładnie. Chyba mydłem pachniała, jak siostra Ania z Przytocka.

Pierwszy zaniepokoił się ojciec. Małgosia miała wrócić ze szkoły koło piętnastej. Była prawie siedemnasta, ściemniało się już, a jej ani śladu. Oj, porozmawia sobie z nią jak wróci, oj, porozmawia. Karę dostanie za jego nerwy. Zakaz oglądania telewizji w niedzielę, jak ten jej serial ulubiony leci! Ostatni autobus już przyjechał, a jej wciąż nie ma. A może stało się jej coś złego? Żona już też zaczęła się denerwować.

– Maria, nie ma co czekać, jadę do szkoły. Może tam się czegoś dowiem. Może się z kimś zabrała! – krzyknął do żony.

Nauczyciele nie pamiętali, czy widzieli tego dnia Małgosię. Jej koledzy z klasy powiedzieli, że do szkoły nie przyszła. Wtedy wystraszył się nie na żarty. Córka była grzeczna, nigdy nie wagarowała, nie oddalała się z domu bez pozwolenia.

Rany boskie, co się stało? Co się stało? Chyba nikt mi dziecka nie skrzywdził?

Tadeusz K. natychmiast zawiadomił policję o zniknięciu córki. Postawiono na nogi wszystkich funkcjonariuszy, którzy byli na miejscu. Przesłuchano kierowcę autobusu, w który miała wsiąść dziewczynka, ale on pamiętał, że nawet nie zatrzymał się na przystanku w Papowie, bo żadnego człowieka na nim nie było. Zaczęto przeszukiwać las, wieś, okoliczne pustostany. Po dziewczynce nie było śladu. Wielu mieszkańców pomagało w poszukiwaniach. Bez efektu. Do tego lało jak z cebra. Wszyscy przemokli do suchej nitki i coraz trudniej było cokolwiek wypatrzeć w zapadającej ciemności.

Już był spokojny, już było dobrze, oddech się uspokoił. Nawet złość mu przeszła na ludzi. Pochodził jeszcze po lesie i już miał iść na pekaes, ale wrócił sprawdzić, czy ona na pewno nie żyje. Jeszcze by komuś o nim powiedziała i mogłyby być z tego kłopoty, a on nie chce mieć kłopotów. Popatrzył przez chwilę, dotknął ciała. Na pewno żywa nie jest. Na pewno nie żyje ona i nie obudzi się już. Powłócząc nogami, powlókł się w kierunku przystanku Papowo – skrzyżowanie. Rozkładu nie ma, nie wiadomo, kiedy coś pojedzie, ale może stopa złapie. Wróci na kilka dni do roboty na budowie, to jeszcze parę groszy zarobi, a potem do wuja pojedzie albo do babci Nowakowej.

* * *

Policja:

– Po zniknięciu dziewczynki przeczesywaliśmy park, tereny nad rzeką, mokradła i pobliskie lasy. Do akcji włączyła się Komenda Wojewódzka Policji z Koszalina, wojsko, a nawet uczestnicy odbywającego się wówczas spływu kajakowego. W mieście rozwieszono plakaty ze zdjęciem dziewczynki, ogłoszono apele w prasie, w telewizji. Księża podczas mszy poprosili wiernych o pomoc w poszukiwaniach. Zakładaliśmy kilka wersji zdarzenia. Od ucieczki, nieszczęśliwego wypadku i zabójstwa, po najbardziej nieprawdopodobne.

Pamiętam, że jedna z wersji pod kryptonimem „Kot” dotyczyła samobójstwa. Dziewczynka przyniosła z podwórka małego kociaka, którego prawdopodobnie kilka dni później jej ojciec uśpił. Mała była załamana jego zniknięciem, więc podejrzewaliśmy, że to mógł być powód, że zrobiła sobie coś złego.

Rodzice ufundowali nagrodę pieniężną dla informatora, który przyczyni się do odnalezienia ich córki. Zwrócili się o pomoc do różdżkarzy i człuchowskiego jasnowidza. Na prośbę rodziców przeszukaliśmy wskazany przez jasnowidza teren w dole rzeki. Każda plotka, każda informacja były skrupulatnie sprawdzane. Dopóki nie było zwłok, w rodzicach wciąż tliła się nadzieja, że ich córka żyje. Szukaliśmy daleko od domu, tymczasem jej zwłoki były tak blisko drogi, tak blisko przystanku...

Obnażone ciało dziewczynki znalazł jej wujek, który uczestniczył w poszukiwaniach. Ciało leżało kilkanaście metrów od przystanku, do którego zmierzała. Sprowadzono tropiącego psa, który podjął ślad i doprowadził policjantów do szosy, do przystanku Papowo – skrzyżowanie. Tam trop się urywał.

– Nigdy nie zapomnę krzyku Marysi, matki Marysi, kiedy dowiedziała się, że jej dziecko nie żyje – mówi jedna z sąsiadek. – To nie był nawet krzyk. To było wycie. Padła na kolana i wyła jak zwierzę. Krzyczała: „Moja córka, córeczka kochana. Bydlę! Bydlę ją zabiło, zabrało mi córeczkę”. A potem jakby zapadła się w sobie. Cierpiała w ciszy.

Tadeusz z kolei nie mógł sobie darować, jak zobaczył tego Pękalskiego, bo był na wizji lokalnej i przypomniał sobie wtedy, że spotkał go wcześniej, kilka tygodni przed morderstwem córki. Powiedział policjantom, że wiózł ludzi do pracy i koło lasu zauważył jakiegoś obcego mężczyznę, brudnego, zmoczonego. Wyglądał dziwnie, więc Tadeusz zatrzymał się i zapytał, co tam robi. Nawet kazał pokazać dowód, ale on nie chciał podejść, coś pomamrotał i poszedł w swoją stronę.

Tadeusz do dzisiaj nie pogodził się ze śmiercią dziecka. Każde wspomnienie tego dnia budzi w nim agresję. I wciąż obiecuje, że będzie czekał na Pękalskiego pod więzieniem w dniu, kiedy go wypuszczą na wolność. Wielu sąsiadów słyszało, jak odgrażał się, że będzie śmierć za śmierć, że za to, co ten bydlak zrobił jego córce, porąbie go na kawałki.

* * *

Z akt sprawy:

„Zwłoki 13-letniej Małgosi K. zostały odnalezione w zaroślach pięćdziesiąt metrów od leśnej drogi na odcinku z Papowa do szosy Wałcz–Człopa, 250 metrów od przystanku autobusowego. Zwłoki były przykryte gałęziami, obnażone. Dziewczynka miała liczne obrażenia, została pobita, była duszona, została zgwałcona. Obrażenia z prawej strony szczęki wskazują, że sprawca może być leworęczny. Dziewczynka z bólu nadgryzła palce. Powodem zgonu było uduszenie”.

* * *

– Pękalski przyznał się do zamordowania dziewczynki – mówi policjant. – Pokazał, gdzie ją zaatakował, dokładnie opowiedział, co jej zrobił, jednak nie mógł sobie przypomnieć, gdzie przeniósł zwłoki. Uważam, że koledzy ze słupskiej komendy popełnili błąd, obwożąc podejrzanego radiowozem przed wizją lokalną, bo przez to Leszek mógł potem wskazywać różne miejsca.

Pamiętam, że podczas pierwszej wizji cały czas kręcił się niespokojnie. Wskazywał to jedno miejsce, to znowu szedł w zupełnie inną stronę. Zapewne dlatego sąd nie skazał go za tę zbrodnię. Poza tym po morderstwie dziewczynki przez prawie dobę padał deszcz, ślady zbrodni były zatarte, co też działało na korzyść mordercy. Deszcz był jego sprzymierzeńcem. Ja jestem w stu procentach przekonany, że tej zbrodni dokonał Pękalski, ponieważ podczas składania zeznań podał takie szczegóły, o których mógł wiedzieć tylko sprawca. Szczegóły, które nie były nigdzie publikowane, nigdy ich nie upubliczniono ze względu na ich drastyczność. Nie mógł o nich wiedzieć ktoś, kto tego czynu nie dokonał. Prowadziłem wiele dochodzeń, widziałem wiele tragedii, ale to dziecko przeszło piekło, ten kto jej to zrobił, to pozbawiony uczuć potwór.

PASZOŁ WON!

Włóczył się po Słupsku już od kilku godzin. Panie w szkole były dla niego takie miłe, jak je odwiedził. Cieszyły się na Leszka widok. Porozmawiali o dawnych uczniach, powspominali. Potem pojechał autobusem do dawnego internatu. Pani Wiesia, ta kucharka, która go znała, wciąż tam pracuje. Na obiad go zaprosiła. Gołąbki akurat były, jego ulubione.

– Jedz, Lesio, jedz. Ty zawsze taki zabiedzony i głodny byłeś. I mów, co tam słychać u ciebie? Pracujesz, robotę jakąś znalazłeś? Dziewczynę masz? Co w domu?

Długo opowiadał Leszek o pracy, o tym jak go gnębili, potem o niskiej rencie, o złym wujku, śmierci matki. Żalił się, jaka bieda u niego, a pani Wiesia słuchała i tylko głową nad nim kiwała.

– Pani Wiesiu, nikt mi pomóc nie chce, żebym kobietę sobie znalazł. A ja dobry jestem, religijny. Dobrze by ze mną miała. Dobry bym był dla niej. Tylko kto biednego zechce? Nieraz sam zjeść nie mam co. Śpię gdzie Bóg da, złe życie mam, pani Wiesiu. Mało jest ludzi takich dobrych jak pani.

– No, biedny ty jesteś, Lesiu, biedny. Ja biedę znam, wiem, co to jest. Taki los widzisz, jedni mają wszystko, a innym ciągle pod górkę. Weź sobie jeszcze gołąbka i ziemniaków dołóż, bo widzę, że ci smakuje, biedaku, z takim apetytem jesz. I nic się martw, módl się, to może Bóg coś jeszcze w twoim życiu odmieni. I kobietę jakąś dobrą poznasz, to razem się sobą zaopiekujecie.

– Niech panią Bóg błogosławi, pani Wiesiu, pomodlę się też za panią, taka pani zawsze dobra dla mnie. Rączkę pani ucałuję.

– A dajże ty spokój, brudne ręce mam od garów. Jedz ty lepiej, chłopcze.

Dobra była ta pani Wiesia. W szkole, jak był, też mu dodatkową porcję zawsze nałożyła. Porządna z niej kobieta. Podziękował jej pięknie i opuścił stare mury.

Chciał jeszcze niespodziankę zrobić i kolegę z internatu odwiedzić, ale nie mógł sobie przypomnieć, gdzie mieszkał. Osiedle pamiętał, kręcił się po nim, gapił się na bloki, ale wszystkie takie same. Który to był blok? Która klatka? Ciężko chyba będzie jego znaleźć. Trudno się mówi. Może poszuka, ludzi popyta, jak następnym razem do Słupska przyjedzie.

Chciałby do Lęborka pojechać teraz, tam mieszka drugi kolega z internatu, którego znał, ale pieniędzy mu na bilet nie wystarczy, za mało ma. Na gapę nie pojedzie, bo jakby go złapali, to kłopoty by miał. Do Bytowa ostatni autobus odjechał przed godziną. Gdyby było cieplej, przespałby się w lesie, ale w styczniu w taki mróz na pewno by zamarzł, jak nic.

Śnieg znów zaczął mocno prószyć. Może prześpi się na dworcu? Nie, tam nie, bo chodzą patrole i jeszcze by się do niego przyczepili, że śpi w poczekalni. Legitymować by go chcieli. Chyba pójdzie na działki i spróbuje otworzyć jakąś altanę. Czasem zamek kiepsko trzyma, wystarczy tylko lekko nożem podważyć. Ciepło tam nie będzie, ale jak się kurtką dobrze okryje, to jakoś noc przetrzyma. Może koce jakieś znajdzie...

– Wezwijcie do mnie Mantaja.

– Panie poruczniku, kapral Mantaj melduje się...

– Wiecie, że macie dzisiaj wartę z Kamińskim?

– Tak jest.

– Na wartowni zameldujcie się przed szóstą.

– Tak jest.

– To zbierajcie się, Mantaj, zaraz, żebyście zdążyli!

Znowu dali mu Kamińskiego do pary. Całą noc będzie przynudzał. O niczym z nim nie idzie pogadać. Marudny chłop z niego, nie przepadał za nim, ale trudno się mówi. Służba nie drużba, musi wytrzymać. Dowódca obiecał, że pod koniec miesiąca dostanie przepustkę do domu. Matka się ucieszy, z Hanką w końcu się zobaczy. Stęsknił się za nią, że hej. Dobrze, że często do niego pisze. Teraz ją przytuli, na dancing zabierze i o ślubie trzeba będzie niedługo pomyśleć. Trzy lata już są razem, to najwyższa pora poważnie o przyszłości porozmawiać. Ciekawe, ile dni mu dadzą? Jaworczykowi dali dwa tygodnie, no ale on daleko mieszka, na południu Polski, chyba gdzieś koło Krakowa. Może chociaż tydzień dostanie. Zawsze tydzień to już coś...

– Kamiński, Mantaj, macie się zaraz meldować na wartowni.

– Tak jest!

Leszek pokręcił się po ogródkach, próbując otworzyć stare, przerdzewiałe zamki, ale żaden nie puścił. Ręce mu już zdrętwiały. Przytupywał z zimna, łażąc od altanki do altanki i nic. Wszystkie solidnie pozamykane, większość na kłódki, a kłódkę nie tak łatwo otworzyć. Łom by się przydał, ale łom ciężko nosić ze sobą. Będzie musiał wrócić na dworzec. W razie czego, jak ktoś go zaczepi, powie, że pociąg mu uciekł i musi czekać do rana.

Ruszył w stronę miasta, wtulając twarz w poły kurtki. Śnieg wiał prosto w oczy, nawet czapka nie pomagała. Ale zimnica! Przystanął koło wartowni, przy strzelnicy i przestępował z nogi na nogę. W okienku zobaczył światło. Podszedł bliżej i zajrzał przez szybę. W środku siedziało dwóch młodych milicjantów. Pili herbatę, rozmawiali, śmiali się. Już miał iść dalej, kiedy pomyślał, że może ulitują się i chociaż chwilę dadzą mu się ogrzać. Wejdzie i zagada. Najwyżej go pogonią.

W końcu zawrócił, zapukał i wszedł do środka.

– Dobry wieczór panom – powiedział grzecznie. – Czy mógłbym chwilę zostać, bo pociąg mi uciekł, nie ma teraz żadnego połączenia, a bardzo zmarzłem. Ogrzałbym się tylko trochę i zaraz sobie pójdę. Bardzo panów proszę.

Kamiński spojrzał na Mantaja, tamten kiwnął głową przyzwalająco i Leszek został. Przysiadł na krześle koło kaloryfera i zaczął opowiadać o sobie.

– Bo ja z Osiek Bytowskich jestem, tu tylko przejazdem jestem, bo do swojego internatu przyjechałem, co tam mieszkałem w nim kiedyś. Tam taka dobra kucharka pracuje pani Wiesia, co zawsze nakarmi, pocieszy. A potem miałem jeszcze kolegę znaleźć z tego internatu, co razem mieszkaliśmy tam, ale dawno to było już i tego bloku znaleźć nie mogłem.

Mężczyźni słuchali ze znudzeniem nieskładnej opowieści i po kwadransie kazali mu się wynosić. O tej porze często przychodził dowódca. Nieźle by im się dostało, gdyby zastał kogoś obcego.

– Dobra, chłopie, ogrzałeś się, ale musisz już iść, bo tu obcym wstęp wzbroniony.

– Jeszcze chwilę tylko bym posiedział panowie, bo pociągu nie mam teraz... Bardzo panów proszę.

– Nie, nie ma mowy, zbieraj się już, bo jeszcze nam kłopotów narobisz.

Leszek ociągał się. Było mu dobrze, ciepło, a na dworze taka zawierucha. Zapytał, czy mógłby później wrócić, ale nie zgodzili się. Stanowczo kazali wyjść. Leszek pożegnał się i niechętnie zamknął za sobą drzwi, rozejrzał się na zewnątrz i zobaczył szopę kilkanaście metrów dalej. Zainteresowało go, co tam może być. Może tam dałoby się schować na noc przed tym zimnem?

Mantaj zerknął przez okienko i zobaczył, że nieznajomy nie opuścił terenu strzelnicy i idzie w kierunku składu tarcz strzelniczych.

– Ty, patrz, nie poszedł sobie! Wyjdę i zobaczę, czy wszystko gra. Pogonię gnojka, bo jeszcze będziemy mieli przez niego kłopoty.

– Coś ty taki pilny! Siedź! Gdzie będziesz wychodził w taki ziąb?

– Sprawdzę tylko, czy ten przygłup nic nie kombinuje, bo widziałem przez okno, jak szedł w kierunku składu. Wiesz, co by było, jakby go stary tu zastał? Z urlopem mógłbym się pożegnać.

Narzucił kurtkę, wyszedł przed budynek i spojrzał na świeże ślady. Cholera, dobrze widział przez okno, że gnojek zamiast do bramki wszedł dalej na teren strzelnicy. Ślady wiodły prosto do szopy, w której składali tarcze strzelnicze. Dobrze, że nie ma tam amunicji! Niech no tylko dorwie tego szczeniaka!

Leszek nie zdążył nawet nacisnąć klamki i sprawdzić, czy drzwi są otwarte, kiedy zza załomu muru wyłonił się Mantaj, który szedł w jego stronę. Teraz na pewno zamkną go do aresztu za to, że tu się kręci. Zaczął się trząść ze strachu i mamrotać pod nosem.

Strażnik podszedł i złapał go za klapę kurtki.

– Co ty tu jeszcze robisz? Mówiłem, gówniarzu: paszoł won! Jak nie rozumiesz, to ci ręcznie wytłumaczę.

– Ja już idę, już iść miałem, tylko zimno jest, chciałem jeszcze w tej szopie posiedzieć chwilę.

– Co ty mamroczesz? Spadaj stąd, chłopie, ale to już!

Mantaj szarpnął go mocniej za ramię. Leszek opierał się, ale ten był od niego znacznie wyższy. Nie miał z nim szans. Próbował się wyrwać, ale mężczyzna nie zwolnił uścisku. Leszek poślizgnął się i przewrócił. Wstając, nagle przypomniał sobie o nożu, którym podważał zamki na działce. Wsunął rękę do kieszeni i wyczuł drewnianą rączkę. Błyskawicznie wyjął nóż i wbił Mantajowi w brzuch. Potem wyrwał mu się i pobiegł w kierunku działek. Biegł tak szybko, że nawet nie zauważył, kiedy zgubił czapkę.

Mantaj, trzymając się za brzuch, chwiejąc się na miękkich nogach, zdołał zrobić kilka kroków.

– Co to było? – mówił do siebie w szoku. – Cholernie boli! Co on mi zrobił?

Spojrzał w dół i zobaczył na mundurze krew.

Żeby tylko dojść do drzwi... – pomyślał.

Nie udało się, upadł twarzą na śnieg kilkanaście metrów od wartowni. Próbował się jeszcze podnieść, iść na czworaka, ale zemdlał. Kamiński wyjrzał przez okno i zobaczył upadającego kolegę. Natychmiast wybiegł z dyżurki. Kiedy zobaczył krew na mundurze w okolicy brzucha kolegi i powiększającą się plamę krwi na śniegu, zupełnie stracił głowę.

Składając zeznania, nie potrafił wytłumaczyć, dlaczego nie wezwał przez radiotelefon kompanii alarmowej ze szkoły, tylko pobiegł do oddalonego o kilkaset metrów hotelu sportowego i dopiero stamtąd zadzwonił do komendy. Po pół godzinie na strzelnicy zaroiło się od radiowozów. Milicjant zmarł, zanim przyjechała karetka. Lekarz pogotowia, które też pojawiło się na miejscu błyskawicznie, mógł tylko stwierdzić zgon.

Mantaj zmarł na skutek ugodzenia nożem. Jedna rana kłuta spowodowała uszkodzenie dużych naczyń krwionośnych.

* * *

Dowódca szkoły podoficerskiej tuż po przybyciu na miejsce zwymyślał Kamińskiego od najgorszych za to, że działał tak bezmyślnie. Młody policjant był w szoku, a po ostrej reprymendzie dowódcy nie potrafił wykrztusić słowa ani opisać chłopaka, który był w dyżurce kilkanaście minut wcześniej. Jakby stracił pamięć. Podczas prowadzonego przez wiele miesięcy śledztwa poddano Kamińskiego testowi na wykrywaczu kłamstw i hipnozie, żeby się przekonać, czy mówi prawdę. Niczego nie wskórano. Kamiński pamiętał niewiele. Z trudem udało się sporządzić portret pamięciowy zabójcy. Jak się okazało po latach, był on niezwykle precyzyjny.

Na pogrzebie Mantaja były tłumy. Starzy milicjanci przyrzekli rodzinie zabitego, że winny morderstwa stanie przed sądem. Wyznaczono dużą nagrodę pieniężną za wskazanie sprawcy, ale przez wiele lat nie zdołano wpaść na trop mordercy.

Kamiński po zabójstwie kolegi już nie doszedł do siebie. Po kilku tygodniach złożył rezygnację ze służby w milicji.

– Pamiętam wszystkie szczegóły, chociaż minęło już tyle lat od tamtego wydarzenia – mówi jeden z oficerów prowadzących sprawę. – Pracowałem przy poszukiwaniach. Zabójstwo słuchacza Szkoły Podoficerskiej MO to było dla nas wyzwanie, prestiżowa sprawa. Morderca musiał się znaleźć. Tuż po telefonie ze strzelnicy zablokowaliśmy wszystkie drogi wyjazdowe z miasta. Sprawca teoretycznie nie miał szans ucieczki. Puszczono psy, które podjęły trop, bo morderca zgubił czapkę. Ślady prowadziły w stronę ogródków działkowych. Tam są rozlewiska Słupi, to bardzo podmokły teren. Miejscami są tam bagna. Ktoś, kto nie znał tego miejsca, nie uciekłby daleko. Pękalskiemu udało się, bo wcześniej uczył się w Słupsku i doskonale znał topografię miasta. Obszedł działki i dotarł do dworca. Kiedy my obstawialiśmy drogi, on prawdopodobnie był już w pociągu do Sławna.

W tej sprawie było wiele niejasności i fałszywych poszlak. Podejrzewaliśmy jednego z oficerów, który miał w rodzinie kłusownika. To była ślepa uliczka. Potem pojawił się inny motyw. Mantaj jeszcze przed rozpoczęciem nauki w naszej szkole doprowadził do aresztowania faceta, recydywisty, a sam uderzył w konkury do jego żony. Traf chciał, że kiedy Mantaj zginął, facet akurat opuścił więzienie. Nawet rysopis zgadzał się z portretem pamięciowym. Gość pasował nam jak ulał, ale i ten trop okazał się fałszywy. Miał niepodważalne alibi, był wtedy gdzie indziej, wiele osób to potwierdziło.

Po latach do zabójstwa przyznał się Pękalski. Potem wycofał się z tych zeznań, podobnie jak z pozostałych. Powiedział, że zgubił tam czapkę. W czapce znaleziono włos, ale po latach nie można było stwierdzić, czy to włos Pękalskiego. Badania laboratoryjne były wtedy na zupełnie innym poziomie niż dzisiaj. Pękalski podczas przesłuchania pytany o motyw powiedział, że zabił Mantaja niechcący i tylko dlatego, że wystraszył się, kiedy tamten zaczął go popychać do wyjścia, każąc mu kategorycznie opuścić teren strzelnicy. Bał się, że mogą go aresztować, że zaczną go pytać o zabójstwa kobiet, których dokonał. Bał się, że mogą mieć w kartotece jego odciski palców i dowiedzą się o wszystkim.

SYNDROM OFIARY

Leszek polizał, a potem starannie zakleił kopertę, przykleił znaczek i wrzucił do skrzynki pocztowej w Piotrkowie Trybunalskim kolejny list do dawnej wychowawczyni, pani Basi. Już niedługo znowu ją odwiedzi. Pani Basia jest dla niego taka miła. Dobrze go rozumie, doradza. Zawsze, kiedy do niej przyjeżdża, czymś go częstuje, pogłaszcze. Nieraz nawet kupuje mu coś na drogę. Szkoda tylko, że nie zadzwoniła do zakonnic spytać, czy dadzą mu żonę. Gdyby się za nim wstawiła, nie musiałby już jeździć po Polsce i szukać kobiet. Miałby własną żonę i mógłby z nią codziennie to robić, nie zagrażałby, jakby mu codziennie dawała. Byłby dla niej dobry i na pewno nigdy nie zrobiłby jej krzywdy, jeśli byłaby mu posłuszna.

Te wszystkie obce kobiety są złe. Zawsze albo się z niego śmieją, albo głośno krzyczą. A przecież on chce je tylko oglądać i dotykać. Nigdy nie chce źle, ale one zawsze go czymś rozzłoszczą.

Przez cały tydzień nie mogła doczekać się piątkowego popołudnia. Krysia miała wolną sobotę i wreszcie mogła pojechać do Szczercowa do rodziców na całe trzy dni. Stęskniła się za mamą. Dawno jej nie widziała, a akurat w sobotę wypadały jej urodziny. Krysia uczyła się w Policealnym Studium Medycznym w Piotrkowie Trybunalskim i pracowała na pół etatu w spółdzielni odzieżowej. Uskładała parę groszy z ostatnich pensji i teraz zrobi matce niespodziankę. Kupiła jej młynek do kawy. Ten stary, ręczny, jest już mocno wysłużony. Mama nieźle musi się namęczyć, żeby w nim zmielić paczkę kawy. Na pewno ucieszy się z prezentu. I jeszcze fartuch jej uszyła w pracy po godzinach. Też się mamie w domu przy kuchni przyda.

Zadumała się, czym pojedzie. Na dworzec kolejowy miała z domu kawał drogi. Poza tym połączenie było kiepskie, aż dwie przesiadki. Na popołudniowy autobus nie ma co liczyć. Zresztą potem i tak musiałaby przesiąść się na drugi, do Szczercowa. Chyba zaryzykuje i złapie stopa. Często tak podróżowała i nigdy nie miała kłopotów. Zawsze trochę się obawiała, bo w każdej gazecie piszą teraz o różnych zboczeńcach i mordercach, ale dlaczego właśnie ją miałoby spotkać coś złego?

Z pracy wyszła po piętnastej. Wsiadła w osiemnastkę i szybko wróciła do domu. Na miejscu od razu spakowała niezbędne drobiazgi. Weźmie też tę nową bluzkę. Ciotce oko zbieleje, jak ją zobaczy, bo zawsze jej nowych ciuchów zazdrości. Pewnie coś złośliwego powie, że Krysia przytyła, albo spyta, kiedy ślub planuje, bo latka jej lecą. A niech jej tam, taki ma charakter, ale w sumie zła nie jest.

Już była na schodach, kiedy przypomniała sobie o żelazku. Chyba go nie wyłączyła. Musi wrócić, bo inaczej całą drogę będzie się denerwować. Zawróciła, sprawdziła jeszcze kurki w kuchni. Wszystko wyłączone, okna pozamykane, gaz zakręcony.

Kiepsko – pomyślała – jak człowiek wróci przed podróżą, to ponoć pecha przynosi. E, głupi przesąd, ale na wszelki wypadek przysiądę na chwilę. Strzeżonego...

Usiadła, policzyła do dziesięciu, a potem zarzuciła torbę na ramię i szybko zbiegła po schodach.

Autobusem dojechała aż do pętli przy wylotówce z miasta. Stanęła na skraju szosy i widząc żuka z piotrkowską rejestracją, podniosła rękę. Kierowca nawet nie przyhamował. Mówi się trudno. O, za nim leci jakaś ciężarówka. Krysia uśmiechnęła się, pomachała i star zjechał na pobocze.

Z poczty doszedł do szosy. Szedł trzeci kilometr, ale nie czuł zmęczenia. Musiał iść pieszo, bo nie miał przy sobie ani grosza. Był październik, ale natura kpiła sobie z pór roku. Tego roku na dworze było ciepło, prawie wiosennie. Jakby w nocy nie było przymrozków, to przespałby się w lesie, ale póki co, pójdzie jeszcze kawałek, to może kogoś spotka. Może ktoś go podwiezie. Nie, na to nie ma co liczyć. Widać w nocy mężczyzna nie wzbudza w kierowcach zaufania. Czasem kilka godzin stał na poboczu i machał na przejeżdżające samochody, ale żaden się nie zatrzymał.

Gdyby on jeździł samochodem, to zawsze zabierałby z drogi dziewczyny. Na samochód to kobiety lecą. Wiadomo, że byle kto samochodu nie ma. On zabierałby je, wywoziłby je do lasu i miał je tylko dla siebie. Najlepszy byłby duży samochód, taki żuk, dajmy na to, albo nyska. Mógłby w nim przez wiele dni trzymać dziewczynę i jeździć z nią po całym kraju, a i tak nikt by nie wiedział, co Leszek ma w środku. Kiedyś widział taki film, jak porwali dziewczynę i potem trzymali w aucie. Pięknie by było mieć samochód, ale gdzie tam jemu do samochodu, jak nieraz na chleb brakuje. I jeszcze prawo jazdy trzeba mieć.

Krysia stała na skraju szosy i płakała. Co za świnie, bydlaki jedne! Wysadzili ją w połowie drogi na skraju lasu. Stanęli na parkingu i zaczęli jej wkładać ręce pod spódnicę. Mówili, że jak zgodzi się na numerek, to pojadą dalej. Śmiali się, że nic jej od tego nie ubędzie.

Jak odmówiła, kazali jej się wynosić. Otworzyli drzwi i krzyknęli: „Spadaj mała!”. Dobrze, że nie zrobili jej krzywdy. Dwóch silnych, młodych chłopów. Mogli z nią zrobić, co tylko chcieli. Krysia nie mogła się uspokoić, cała się trzęsła. Łzy ciekły jej z oczu, zostawiając czarne smugi na policzkach. Dzisiaj już pewnie nie dojedzie do domu. I co ona teraz zrobi, sama na tym pustkowiu? Mama na pewno się martwi, co też się mogło stać, a ona głupia stoi i płacze.

Która to godzina? Boże, już prawie północ. Nie ma szans, żeby złapała teraz autobus. Na pewno wszystko przez to, że zawróciła ze schodów do mieszkania. Od razu wiedziała, że spotka ją jakieś nieszczęście.

Nie ma co ryczeć. Musi wziąć się w garść, w końcu na pewno ktoś będzie tędy przejeżdżał. Może jeszcze dzisiaj dostanie się do domu, tylko strach teraz wsiadać po nocy do obcego auta. Wyjęła puderniczkę, popatrzyła w lusterko i wytarła palcami czarne smugi.

Boże drogi, jak matka zobaczy mnie w takim stanie, to od razu się zorientuje, że stało się coś złego – myślała. – Muszę się uspokoić, oddychać spokojnie. Wszystko będzie dobrze. Wyszłam cało z tego, to i do domu jakoś dotrę.

Wytarła nos, poprawiła torbę na ramieniu i ruszyła przed siebie.

* * *

Leszek zobaczył ją, kiedy wysiadała z ciężarówki, a potem stała i płakała. Ciekawe, czemu ryczy? Może się z kimś pokłóciła? Ale mu się trafiło! Takie szczęście, w lesie, w środku nocy! Przemknie szybko po nasypie, między drzewami i zajdzie ją od tyłu. Dobrze, że nikogo nie widać w pobliżu. Może ją wciągnąć w zarośla. Taka niespodzianka! Nie liczył na to, że o tej porze, na takim pustkowiu spotka jakąś kobietę. I to niestarą.

Szedł za nią po cichu, tuż za drzewami przy szosie. Parę kroków od niej. Musiała usłyszeć, kiedy nadepnął na jakąś gałąź, bo aż podskoczyła. Stanęła i zaczęła się rozglądać.

I tak by go nie zobaczyła, ale on nie miał ochoty czekać dłużej. Wyskoczył zza drzewa tuż przed nią. Patrzyła na niego przerażona i nawet nie krzyknęła. Złapał ją za rękę i zaczął ciągnąć w zarośla. Wtedy odzyskała głos. Zaczęła się szarpać i wrzeszczeć. Strasznie go denerwowała.

– Ratunku! Niech mi ktoś pomoże – łkała.

– Cicho bądź! – wrzasnął. – Zamknij się! Przestań piszczeć!

– Ratuuuuunku! Puść mnie, proszę cię, błagam cię, puść mnie. Muszę jechać do domu. Nie rób mi krzywdy. Ratuuuuunku!

Głupia baba, no głupia. Dalej krzyczała i prosiła, żeby puścił. Podobało mu się, kiedy go prosiły. Za każdym razem było tak samo. Najpierw śmiały się albo darły się wniebogłosy, a potem błagały. Niektóre chciały mu nawet dawać pieniądze, żeby je tylko zostawił. Znudziła go w końcu. Podniósł rękę i powalił ją na ziemię jednym silnym uderzeniem. Potem położył ręce na jej szyi i powoli zaciskał. Patrzył jej prosto w oczy, zaciskając coraz mocniej. Poczuł dreszcz. Chyba nie żyje już ona. Znał już ten dreszcz. Jakby przechodził przez ich całe ciało, a potem w końcu uspokajały się. Już się nie darły, nie krzyczały, nie ryczały. Popatrzył na nią jeszcze przez chwilę i zwolnił uścisk. Zdjął z jej ramienia torbę i zarzucił sobie na ramię. Później zobaczy, co jest w środku. Złapał kobietę za kostki u nóg i przeciągnął w zarośla. Ta nawet ciężka nie była, nie namęczył się.

Cieszył się nią przez kilka godzin. Ułożył ciało w takiej pozycji, żeby było mu wygodnie. Chciał na nią patrzeć i zaspokajać się jednocześnie. Najłatwiej było, kiedy leżała z podkurczonymi nogami. Ładna była, piękna nawet.

Zaczynało świtać. Zobaczył przez krzaki idących szosą ludzi. To pewnie robotnicy z tartaku na ranną zmianę. Naga, nieruchoma kobieta przy nim była całkiem zimna i prawie zesztywniała. Leszek na razie miał dość. Nie była mu już potrzebna.

Zepchnął ciało do płynącej w pobliżu rzeki. Zajrzał do torby. Nowy młynek do kawy! Zupełnie nowy, jeszcze w opakowaniu. Ale mu się teraz poszczęściło. Łańcuszki i pierścionki gorzej idą, nie zawsze chcą kupić, ale młynek na pewno sprzeda na bazarze.

Zadowolony wyszedł na szosę, postawił kołnierz i ruszył przed siebie, oglądając się, czy nie jedzie jakiś samochód, który mógłby zatrzymać...

* * *

Policja:

– Jest taki dział kryminalistyki: wiktymologia. To dziedzina zajmująca się ofiarami przestępstw, a także tym, że niektórzy ludzie swoją postawą, wyglądem, zachowaniem czy wykonywanym zawodem mogą prowokować przestępcę. Są jakby predestynowani do tego, żeby na nich napaść, okraść, zgwałcić i dlatego częściej niż inni padają ofiarą napadów, bo złodziej czy gwałciciel wyczuwa, że ktoś taki nie będzie w stanie się obronić. Pewne cechy ludzi, ich zachowania mają wpływ na zwiększone prawdopodobieństwo tego, że mogą stać się ofiarami zbrodni. Także przez lekkomyślność czy brak świadomości zagrożenia, co stwarza sprzyjającą sytuację do zaistnienia przestępstwa.

Podejrzewam, że w przypadku zabójstwa Krystyny W. mógł wchodzić w grę właśnie syndrom ofiary. A przy tym ta kobieta miała wyjątkowego pecha. Uniknęła gwałtu, a trafiła prosto w ręce maniakalnego mordercy.

PŁONĄCY KRZAK

Jadzia obudziła się przed siódmą. Znów, jak co rano, ból w plecach dał znać o sobie. Od dawna cierpiała na kręgosłup i już przywykła do bólu, ale ostatnio było coraz gorzej, były dni, kiedy stawał się nie do zniesienia. Ojciec w przyszłym miesiącu ma ją zawieźć do Radomia, do doktora, ale czy to coś da? Przecież pleców jej nikt nie naprostuje. Kaleka z niej i tyle. Dobrze, że choć rentę inwalidzką drugiej grupy jej dali, to może trochę rodzicom pomóc.

Westchnęła i narzuciła na siebie sukienkę, ukroiła pajdę chleba i ciężko usiadła na krześle. Weźmie tabletkę, może trochę jej ulży.

– Jadziu, a ty co dziś taka markotna?

– Znowu mnie krzyż boli. Prawie pół nocy nie spałam.

– To zostań, dziecko, w domu. Ziemniaki ostrugasz, obiad wstawisz, a potem się położysz. Ja dziś krowy zagnam.

– Nie ma co, mamo, jak leżę, to też boli. Tabletkę wezmę. Tak ładnie dziś, ciepło na dworze, że zjem śniadanie i pójdę. Posiedzę na łące i choć trochę wygrzeję kości na wiosennym słońcu. Ty kurom daj i obiad zrób.

– Weźmie cię tato do Radomia, może tam doktory coś pomogą. Biednaś ty, dziecko, patrzeć nie mogę na twój ból, jakbym mogła, to bym go wzięła na siebie. Dobra jesteś dziewczyna, a tak cię Bóg pokarał i za co to? Za co?

Matka zawsze tak mówiła i łzy miała w oczach, kiedy Jadzię bardzo bolało. Współczuła, tuliła, ale pomóc nie mogła. Bo i jak? Co zrobić, urodziła się taka i tyle. Inni mają jeszcze gorzej. Nóg, rąk nie mają, ślepi są i żyć muszę. Taki los i trzeba się z nim godzić. Modlić się można tylko do Boga, żeby gorzej nie było.

Leszek przyjechał do S. wieczorem, dzień wcześniej. Przespał się w krzakach, tuż nad rzeką. Ostatnio dobrze mu się wiodło. Tej ostatniej kobiecie ściągnął złotą obrączkę i zegarek. Sprzedał to Ruskim na targu, kupił sobie dużo jedzenia, słodycze i piwo. Głodny nie chodził i jeszcze gotówki mu trochę zostało. Teraz mógł jechać, gdzie tylko chciał. Miał na bilet nawet na drugi koniec Polski.

Wyszedł z krzaków, ziewnął i się przeciągnął. Z torby wyjął chleb i kiełbasę. Wyciągnął nóż i obejrzał go uważnie. Stanęła mu przed oczami ta stara z Łodzi. Kiedy otworzyła drzwi, od razu wbił jej nóż i wepchał się do mieszkania. Niewiele brakowało, a właśnie wtedy mogli go złapać. Akurat kiedy baba przewróciła się na podłogę, ktoś zbiegał ze schodów.

Leszek szybko zamknął drzwi od mieszkania i zdążył uciec. Biegł przez kilka ulic, aż do dworca. Nawet specjalnie nie żałował, że tak to się skończyło. Taka stara na pewno miała obwisłą skórę, a jemu bardziej podobały się młodsze ciała. Najbardziej takie świeże i pachnące i jak włosy miały długie.

Zamyślony wytarł rdzawe plamy z noża o spodnie, pokroił kiełbasę i zabrał się do jedzenia.

* * *

Jak pięknie dzisiaj – myślała Jadzia, kuśtykając przez łąkę. – Cieplutko.

Po ostatnich upałach rzeka tak wyschła, że można przejść ją wpław. Popędzi krowy przez wodę na drugą stronę, bo tam najlepsza trawa. Mućka będzie się chyba niedługo cielić, niech sobie podje, a ona poleży na słoneczku i pomarzy.

Przegnała krowy, wbiła paliki, a potem położyła się na kocu, na trawie i wystawiła buzię do słońca, spódnicę trochę podwinie, to i nogi opali. Lubiła być sama ze swoimi myślami, kiedy nikogo nie było w pobliżu. Nikt o nic nie pytał, nie przeszkadzał. Tylko zapach rozgrzanej trawy i cisza. Ten obłok to wygląda jak serce, a obok jakby jeździec na koniu albo na jednorożcu. A tutaj jakby wielkie góry. Piękny dzień.

Na świecie tak ładnie, to czemu akurat ona musiała urodzić się taka felerna? Buzię miała ładną, nogi dość zgrabne, tylko te plecy. W szkole dzieciaki przezywały ją: kaleka, garbuska, kuternoga, śmiały się, że koślawa, ale ostatecznie wieś przywykła do jej inności. Przestali się naśmiewać. W końcu nikomu nie wadziła. Szkoda tylko, że żaden mężczyzna nie spojrzał na nią nigdy jak na kobietę. Za trzy lata stuknie jej czterdziestka, a ona nawet z żadnym się nie całowała.

Ciekawe, jak to jest być z mężczyzną? Ładnie o tym piszą w książkach. Mama też lubiła harlekiny i czasem w mieście kupowała. „On bierze ją za rękę, potem mocno przytula do piersi i zbliża namiętne usta do jej ust”. Jej to pewnie nigdy nie spotka, bo kto by ją chciał? Zamyślona zapomniała o bożym świecie, nawet o uporczywym bólu w krzyżu. Z zamkniętymi oczami odgoniła natrętną muchę i marzyła dalej na rozgrzanej wiosennym słońcem łące.

A gdyby tak wygrać w totolotka, na przykład milion. To przecież strasznie dużo pieniędzy. Może wtedy, gdzieś w świecie, zrobiliby jej operację i byłaby taka prosta jak inne. E, gdzie jej tam w tym wieku operację zrobią. Otworzyła oczy, bo nagle jakiś cień przesłonił jej słońce.

Po śniadaniu Leszek zdjął przepoconą bluzę i położył się na niej. Słońce przyjemnie grzeje, chyba prześpi się jeszcze trochę. Drzemał przez kilka minut i kiedy przebudzony przewracał się na brzuch, zauważył dziewczynę pędzącą krowy przez łąkę. Kuśtykała na drugą stronę rzeki.

Chyba kaleka, bo tak mocno utyka, ale ładna – pomyślał.

Z daleka wygląda, że jest w wieku pani Basi, jego ulubionej wychowawczyni, nawet trochę podobna jest. Włosy ma takie same. Ten sam kolor co pani Basia, taki jakby brązowy albo rdzawy. Taka to jak ulał pasowałaby na jego żonę. Raz, że dziewczyna ze wsi, dwa, że pokrzywdzona przez los tak samo jak on. Dobra by była z nich para. Zagada ją elegancko i zapyta, czy wyszłaby za niego.

Dotąd żadna się nie zgodziła, dlatego musiał je ukarać. Wszystkie były takie głupie, wredne. Może tę przekona, że będzie z nich dobre małżeństwo. Powie jej, że jest bardzo religijny, że w Boga wierzy. Nie będzie zagrażał, nie zabije jej ani nie zrobi jej innej krzywdy. Tylko podejdzie do niej po cichutku, a potem elegancko ją zagada i rączki jej ucałuje.

Kiedy Jadzia podniosła głowę, zobaczyła wpatrzone w nią oczy. Chłopak stał tuż nad nią i tak jakoś dziwnie się gapił, że poczuła się nieswojo. Oczy miał dziwne, jakby puste zupełnie. Wystraszona chciała zerwać się z trawy, ale kręgosłup przypomniał o sobie. Jęknęła i podparła się ręką. Dopiero wtedy udało jej się podnieść.

– Czemu pan się tak na mnie patrzy?

– Nie bój się mnie, nie bój. Dzień dobry, ja jestem Leszek. Leszek Pękalski nazywam się. Siedziałem tu niedaleko, bo spałem tu w nocy i potem zobaczyłem, jak pędzisz krowy przez rzekę, to przyszedłem, żeby się zapoznać z tobą, bo ja dziewczyny nie mam, ale szukam. A ty piękna taka jesteś.

Jadzia, wciąż wystraszona, zastanawiała się, co to za jeden. Nigdy wcześniej nie widziała go we wsi. Pewnie jakiś przyjezdny. Chyba włóczęga albo bezdomny, bo strasznie brudny. Jak stał tak bliziutko, to czuła okropny smród. Zrobiła kilka kroków do tyłu, ale on znowu podszedł.

– Nie boję się, tylko pan tak nagle.... – wykrztusiła w końcu.

– Podobasz mi się i tak pomyślałem, że może, że może... byś chciała zostać moją żoną? Bo, bo, bo wi-wi-wi-widzisz, ja jestem upośledzony, ty te-te-też jesteś trochę kulawa – złościł się, że znów się jąkał. Ile razy mówił do jakiejś kobiety, zdarzało mu się jąkać. – I tak po-po-pomyślałem, że może my byśmy razem... Byśmy, by-by-byśmy seks mieli ze sobą razem.

Dopiero w tym momencie Jadzia wystraszyła się na całego. To chyba jakiś pomyleniec, nie wiadomo, o co mu chodzi. Naśmiewa się z niej, czy co? Na pewno się naśmiewa, mówi, że jest piękna, jakby sama nie wiedziała, jak wygląda.

– Przepraszam pana, ja muszę już iść do domu.

– Przecież dopiero przed chwilą przyszłaś. Zostaniesz moją żoną? – zapytał i nagle cały zaczął drżeć.

– To jakieś głupie żarty. – Jadzia odwróciła się i tak szybko jak mogła, ruszyła w kierunku wsi.

– Nie chcesz mnie? A co ty-ty-ty myślisz, że jesteś lepsza, ka-ka-ka-kaleko jedna!

Złapał ją za rękę i przyciągnął. Ta też była głupia. Wszystkie kobiety, które spotyka są takie same. Nawet ta, chociaż upośledzona tak jak on, wyrywa się i krzyczy. Uderzył ją pięścią w twarz raz, drugi, trzeci. Kiedy upadła kopnął ją kilka razy z całej siły, na oślep.

– Nie chcesz mnie ty-ty-ty, kaleko jedna!? Nie chcesz?! – Kopał w głowę, brzuch i kręgosłup.

Jadzia nie krzyczała, jęczała tylko z bólu. Wiedziała, że nikt z wioski nie usłyszy, była za daleko. Próbowała zasłaniać się rękami, ale kiedy poczuła silne ciosy w kręgosłup, stała się zupełnie bezradna.

– Nie rób mi krzywdy, proszę, błagam, to tak boli – zdołała jeszcze wyjęczeć, zanim Leszek położył się na niej, zdzierając z niej spódnicę. Potem wprawnym ruchem zrobił ze spódnicy pętlę i zacisnął kobiecie na szyi.

Był bardzo podniecony, ale znowu nic mu nie wychodziło. Chociaż tak się starał. Musiał pomóc sobie ręką. Natychmiast poczuł ulgę. Znowu nie tak miało być, wszystko nie tak miało być. Ta miała się zgodzić i miała być dla niego miła. Odpoczął kilka minut i pomyślał, gdzie ją ukryć. W biały dzień ktoś z wioski mógłby tu przyjść i ją znaleźć, zanim on wyjedzie. Musi jakoś ją ukryć. Może wrzuci ją do rzeki? Nie, za płytko tutaj. Nie odpłynęłaby daleko. Zarośli żadnych gęstych tu nie ma. Nie może jej tak zostawić... Spali ją! Tak, ma zapałki, spali ją. Zawinie jej nogi słomą, położy pod krzakiem, to się zapali aż miło.

Dowlókł zwłoki do krzaków, w których spał. Potem związał kobiecie kostki u nóg słomą i podpalił. Chwilę popatrzył, czy ogień nie gaśnie, zarzucił torbę na plecy i przez rzekę dostał się na drugą stronę. Szybkim krokiem, ze spuszczoną głową, żeby nikt mu się nie mógł przyjrzeć, przeszedł przez wieś do najbliższego przystanku.

Wsiadając do autobusu, pomyślał, że policjanci nigdy go nie złapią. Uśmiechał się sam do siebie. On, głupi Lesio, jest mądrzejszy od nich wszystkich. A nawet jak go złapią, to też nic mu nie zrobią, bo przecież jest chory. Chory nie może iść do więzienia, do szpitala co najwyżej, takiego dla psychicznych. Ale go nie złapią, bo on mądry jest. Tyle czasu i go nie złapali. To policjanci są tacy głupi. Patrzył przez szybę na przesuwające się obrazki i wciąż uśmiechał się do siebie.

Matka Jadzi nakrywała akurat do stołu, kiedy przypomniała sobie, że córka powinna już dawno być w domu. Wyszła na podwórko i zawołała do męża, żeby poszedł na pastwisko, bo boi się, że Jadzi coś się stało.

– Idź no, tata, zobacz, co z nią. Źle się rano czuła, może zasłabła, czy co?

Ojciec poszedł wzdłuż wyschniętego koryta rzeki, ale niczego nie zauważył. Krowy pasły się pod drugiej stronie, ale córki nie było widać. Krzyknął kilka razy: „Jadźka! Jadźka!”, ale nikt nie odpowiedział. Jak wracał do obejścia, zaczepiła go sąsiadka i powiedziała, że widziała nad rzeką jakiegoś obcego mężczyznę, który chyba kręcił się koło jego Jadźki.

Po kilku godzinach cała wieś szukała kobiety. Policjanci z pobliskiego posterunku powiadomieni o zaginięciu nie przyjechali do S., tłumacząc się brakiem paliwa. Mieszkańcy sami przeszukali brzeg rzeki i zarośla. Niedaleko miejsca, gdzie pasły się krowy, znaleziono torebkę kobiety. Po niej nie było jednak śladu. Nagle jeden z mężczyzn zauważył tlący się krzak. Kiedy ludzie podeszli, zauważyli wystające spod spalonych gałęzi nogi kobiety. Podeszli bliżej i zobaczyli obnażone, zakrwawione ciało Jadzi.

* * *

Policja:

– Śledztwo w sprawie zabójstwa Jadwigi D. zostało umorzone, z powodu niewykrycia sprawców zdarzenia. Podejrzewano kilku mieszkańców ze wsi, w której mieszkała, takich lokalnych meneli, jednak żadnego z nich nie postawiono w stan oskarżenia, bo nie było wystarczających dowodów. Mieli alibi, nie było ich tego dnia w wiosce, pracowali gdzieś dorywczo. Nie było punktu zaczepienia. Kiedy podczas śledztwa Leszek zaczął snuć swoją opowieść i pokazywać na mapie kolejne miejsca zbrodni, pewnego dnia przypomniał sobie, że był w niewielkiej wsi blisko Radomia. Zakreślił kółkiem na mapie kilka wiosek, bo nie był pewny, w której z nich dokonał tego bestialskiego morderstwa. Okoliczności, o których opowiadał, zgadzały się z faktami, które ustalono podczas oględzin zwłok i miejsca zdarzenia. Oprócz tego wysłaliśmy do komendy radomskiej zdjęcia Leszka P. Kiedy tamtejsi policjanci pokazali je mieszkańcom S., kilku z nich rozpoznało mężczyznę, którego widzieli nad rzeką w dniu morderstwa.

MECHANIZM WDRUKOWANIA

Kiedy Pękalski został aresztowany, skierowano go na oddział obserwacji sądowo-psychiatrycznej w Krakowie. To jedno z najbardziej strzeżonych więzień w Polsce, bo przebywają w nim przestępcy szczególnie groźni – gwałciciele, sprawcy zuchwałych rozbojów i mordercy.

Leszek był tam poddawany kompleksowym badaniom psychiatrycznym. Badano jego cechy osobowościowe, potrzeby emocjonalne, rozwój intelektualny. Leszek rozwiązywał testy, poddano go tomografii komputerowej mózgu i badano jego kod genetyczny.

Na psychiatrach, którzy analizowali jego zachowanie, motywy i reakcje, spoczywała ogromna odpowiedzialność. Od ich opinii zależało, czy Leszek zostanie uznany za poczytalnego w momencie popełniania zbrodni, czyli – w świetle polskiego prawa – czy jest odpowiedzialny za swoje czyny.

Podczas trwania śledztwa specjaliści nie wypowiadali się na temat poczytalności Pękalskiego. Obowiązywała ich tajemnica lekarska. Jedyna informacja, jaką wówczas udało się uzyskać, to to, że Leszek nie reaguje na filmy pornograficzne, natomiast jest niezwykle pobudzony, oglądając zdjęcia nagich kobiet. Nie podnieca go ruch, jedynie nieruchomy obraz. Lekarz z oddziału, na którym przebywał Pękalski, powiedział: „On nigdy nie przestanie zabijać. Dlatego powinien być izolowany. Do końca życia!”.

* * *

Po zapoznaniu się z materiałami dotyczącymi Pękalskiego jego portret osobowościowy nakreślił psychiatra, doktor Zdzisław Bociąg, który w swojej karierze zawodowej wielokrotnie badał morderców.

– Leszka P. można zakwalifikować jako zboczeńca nekrofila, czyli człowieka, którego pociąg seksualny jest skierowany na zwłoki. Nekrofilia jest ciężkim zboczeniem, najczęściej na tle psychopatycznym, rzadziej spotykanym u osobników niedorozwiniętych umysłowo. U Leszka P. dochodzi do tego jeszcze zadawanie śmierci, przy którym też prawdopodobnie odczuwał przyjemność.

* * *

Skoro Leszek jest psychopatą, czym zatem jest psychopatia? Według słownika to:

„Psychopatie to odchylenia od normy w zakresie charakteru, temperamentu lub sfery popędowej niemające charakteru psychotycznego. [...] Przykładem psychopatów są osoby wybuchowe, nadmiernie lękliwe lub nieśmiałe, nadmiernie podejrzliwe lub wykazujące od dzieciństwa braki w zakresie uczuć moralnych (np. skłonność do kłamstwa, okrucieństwa, przestępczości)”[2].

* * *

– Mówiąc krótko – kontynuuje doktor – psychopatia nie jest chorobą psychiczną, ale pewną „psychiczną urodą”. Uwarunkowania psychopatii nie są do końca poznane. Na pewno dużą rolę odgrywają geny, choć jeśli potraktujemy je jako rusztowanie psychiczne człowieka, które zabudowują doświadczenia, to na pewno szalenie istotne jest dzieciństwo. Pierwsze lata dziecka są bowiem decydujące dla jego rozwoju psychicznego. Osobnik ludzki, który wychowuje się poza rodziną, wyrasta często na doskonałego przestępcę, złoczyńcę, łotra. Prosty przykład: w Korei Północnej dzieci są wychowywane w przedszkolach tygodniowych, nie dom, tylko kadra tam zatrudniona je kształtuje, dlatego właśnie koreańskie społeczeństwo jest chore. Podobnie wychowywali dzieci faszyści, Rzymianie, Mongołowie. Efekty znamy.

Wracając do Pękalskiego. Jego dzieciństwo było odarte z wszelkich uczuć. Od urodzenia był dzieckiem bitym, krzywdzonym, niechcianym. Odrzuconym przez rodzinę, rówieśników, środowisko. Kiedy dorastał, zauważył, że kobiety także go odrzucają. Odrzucały go rzeczywiście, bo był brzydki, brudny, zaniedbany, więc nie widziały w nim atrakcyjnego partnera seksualnego. Tymczasem w Leszku budził się coraz silniejszy popęd płciowy, który był potęgowany przez poszukiwanie ciepła, zrozumienia, czyli tego, czego nie otrzymał w dzieciństwie. Kiedy wszystkie te uczucia skumulowały się, znalazły ujście w tak dramatycznych i wyjątkowych zachowaniach: mordach, sadyzmie i nekrofilii. Gdyby Leszek wychowywał się w innych, normalnych warunkach, być może nie wyrósłby na mordercę.

Warto przypomnieć także pojęcie imprintingu, czyli wdrukowania. Bardzo często pierwsze doznania erotyczne utrwalają się w naszej psychice i w dalszych zachowaniach powielamy je, nie mogąc ich zmienić. Leszek po raz pierwszy zaspokoił swój popęd płciowy podczas kontaktu ze zwłokami, a potem nastąpiła reakcja łańcuchowa.

Gdyby jego rozwój seksualny poszedł we właściwym kierunku, gdyby udało mu się znaleźć dziewczynę, być może nie mordowałby. Jednak są to tylko spekulacje. Zastanawiam się także nad lalką do seksu, o której Leszek marzył. Podejrzewam, że lalka mogłaby mu wystarczyć i być może, dzięki niej oszczędzonych by zostało kilka ludzkich istnień.

Biorąc pod uwagę wszystkie dostępne dane na jego temat, sądzę, że Leszek Pękalski – niewątpliwie fenomen w historii polskiej kryminalistyki – jest człowiekiem odpowiedzialnym za swoje czyny, choćby dlatego że przejawia pewną inteligencję zarówno w zabójstwach, jak i trosce o własne dobro i własne życie.

* * *

Opinia z akt sprawy, z obserwacji Pękalskiego na oddziale w Starogardzie Gdańskim:

„Prawidłowa budowa ciała, mowa zacinająca. Podczas badań spokojny, podporządkowany, ale roztargniony, skracający dystans. Postawa wystarczająco korzystna. Nieskomplikowane abstrahowanie. Pojmowanie zależności społecznych i ich osądzanie powierzchowne. Zapominanie obniżone w stosunku do przypominania. Inteligencja praktyczna upośledzona wyraźniej, zwłaszcza utrudnione działania w sytuacjach problemowych. Powolne tempo uczenia się rzeczy nowych. Możliwości nabywcze umysłu obniżone w stosunku do ogólnego poziomu o 23 procent. Brak współbrzmienia emocjonalnego z otoczeniem społecznym.

W czasie badań nadmiernie ugrzeczniona postawa. W rozmowach koncentruje się przede wszystkim na własnej osobie i swoich problemach. Osobowość uboga, prymitywna z niewykształconą sferą uczuciowości wyższej. Krytycyzm upośledzony.

Badany nie jest chory psychicznie, ujawnia natomiast poziom rozwoju intelektualnego mieszczącego się na pograniczu upośledzenia umysłowego stopnia lekkiego. Nie miał jednak zniesionej ani ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności podczas dokonywania czynów.

Biegli nie stwierdzili choroby psychicznej – psychozy, ale rozpoznano u Pękalskiego objawy i cechy świadczące o organicznym uszkodzeniu ośrodkowego układu nerwowego, te zaś były charakterystyczne dla zespołu psychoorganicznego, jak i tych cech patologii organicznej OUN, które odpowiadały rozpoznaniu lekkiego upośledzenia umysłowego. Jednocześnie biegli stwierdzili, że dysfunkcje OUN są trwałymi. Biegli ujawnili ponadto podkorowy zanik mózgu znacznego stopnia oraz zaznaczony zanik korowy”.

* * *

Docent doktor habilitowany Julian Godlewski, seksuolog, spędził nad aktami Leszka Pękalskiego wiele tygodni, dlatego jego opinia w sprawie była niezwykle istotna:

„Jeżeli Leszek Pękalski dokonał czynów opisanych w aktach, to należy u niego rozpoznać sadyzm i nekrofilię, ale jednocześnie należy podejrzewać zmiany organiczne w centralnym układzie nerwowym, w tym prawdopodobnie także w płatach czołowych.

Podpalanie włosów łonowych, wprowadzanie do pochwy i odbytu patyków, gryzienie brodawek, to cechy charakterystyczne dla sadyzmu. Pękalski wykazuje też cechy nekrosadyzmu. Wracanie do zwłok, nocowanie z nimi, odwracanie zwłok, układanie w różnych pozycjach, to działania charakterystyczne dla sadystów i nekrosadystów”.

* * *

Lekarze psychiatrzy stwierdzili u Pękalskiego: pedofilię, nimfofilię, sadyzm i nekrofilię. Wszyscy są zgodni – Pękalski jest niezwykle groźnym człowiekiem.

Psychiatrzy – Barbara Piltz-Przybylska i Stanisław Teleśnicki, którzy badali Pękalskiego podczas jego pobytu w Krakowie, wydali opinię:

„Przed decyzją o ewentualnym opuszczeniu zakładu karnego po odbyciu kary zasądzonej powinien jeszcze raz o stanie zdrowia Leszka Pękalskiego wypowiedzieć się zespół lekarzy psychiatrów, czy skazany dalej stanowi zagrożenie. Z dzisiejszego punktu widzenia uważamy, że będzie zagrożenie stanowił”.

MAKATKA Z ŻUBREM

Było mu tak zimno, że cały się trząsł. W pociągu pospał, rozgrzał się, a teraz aż kulił się z zimna. Przypomniał sobie, jak w szkole mówili, że w Białymstoku zimą jest zimniej niż gdzie indziej w Polsce. I jeszcze w Suwałkach jest chyba zimniej. W Suwałkach nigdy nie był, ale może kiedyś się tam wybierze. Tu też był pierwszy raz. Trochę na dworcu posiedział, pokimał, a teraz nogi rozprostuje, pochodzi, popatrzy. Może coś trafi.

Duże miasto ten Białystok, ale jakieś takie swojskie. Ludzie tak śmiesznie mówią. Jak chleb koło dworca kupował, to ta sprzedawczyni tak dziwnie mówiła, jakby śpiewała. A tu, przy głównej ulicy wieżowiec, a obok stary dom. Prawie taki jak w Osiekach, tylko nie dachówką kryty, a strzechą. Dziwne to miasto. Inne od Torunia, Katowic. W takim jeszcze nie był. Pochodzi sobie jak zwykle po ulicach, pozwiedza, ale najpierw musi zjeść jakąś zupę gorącą. Przy bazarze był bar, może tam nie będzie drogo. Pewnie wszyscy kupcy z targu tam jedzą. Zostało mu parę groszy z renty i jeszcze za te łańcuszki ostatnie, co je sprzedał. Może zapozna tu kogoś, porozmawia, opowie mu o sobie i o swojej biedzie. Może nawet ktoś mu obiad postawi, jak go wzruszy jego historia. A jak mu się tu spodoba, to może i dłużej zostanie. Już mu się właściwie podobało, bo to takie trochę miasto, a trochę jakby wieś. Tylko to zimno nie do zniesienia, ale wiosną przecież będzie ciepło. Parków tu dużo i kościół ładny, i pałac widział. Do kościoła chciał wejść, ale zamknięty był jeszcze, bo wcześnie rano przyjechał. Stał na ulicy, przestępował nogi na nogę i się rozglądał. Wyjął z torby ostatni kawałek chleba i – jedząc – ruszył w kierunku bazaru.

Każdy, kto ich znał, mógł potwierdzić, że było im ze sobą dobrze. Tyle już lat trzymali się razem. Od końca podstawówki się spotykali. Beata i Janek tworzyli bardzo zgraną parę, a potem – kiedy już im ryżem sypnęli na szczęście i zagrali marsz weselny – byli szczęśliwym małżeństwem.

Studiowali razem na Akademii Muzycznej w Białymstoku. On był rok wyżej. Na studiach Beata zaszła w ciążę. Kiedy urodziła Sylwię, chociaż z problemami, bo przez cesarskie cięcie, oboje oszaleli z radości. Mała była zdrową i ładną dziewczynką. Dziadkowie też zwariowali na punkcie małej i pomagali studiującym rodzicom, jak mogli. Miło było na nich patrzeć, kiedy pchali razem wózek. Wszyscy znajomi mówili, że dobrali się jak w korcu maku.

Drugie dziecko, Martusia, nie była planowana. To znaczy miało być tak, że Sylwunia będzie miała rodzeństwo, tyle że trochę później, jak już skończą studia, kiedy wyprowadzą się z akademika i jak znajdą pracę, żeby odciążyć rodziców, bo wciąż im siedzieli w kieszeni, ale gdy Beata dowiedziała się, że jest w kolejnej ciąży, nie zmartwili się. No bo jak można się martwić, jeżeli Bóg daje kolejne życie? Dziadkowie też się ucieszyli i obiecali, że dalej będą pomagać, ile tylko będą mogli, byle zdrowie było.

Marta przyszła na świat 22 lipca 1989 roku w szpitalu w Białymstoku siłami natury. Zdrowa, ładna dziewczynka. Lekarze dali jej dziesięć punktów. Była oczkiem w głowie nie tylko w rodzinie, ale w całym akademiku. Koleżanki Beaty chętnie się nią opiekowały, bo była taka niekłopotliwa. Mało płakała, dużo spała. Taki mały, różowiutki aniołek.

Tego dnia, którego ani Beata, ani Janek nie zapomną do końca życia, wszystko było takie zwyczajne, takie normalne, jak co dzień. Tylko zimny dzień był bardzo, jak to w Białymstoku w lutym, dlatego Beata opatuliła mocno Martusię, włożyła ją w śpiworku do wiklinowego wózka i sama owinęła się szczelnie szalikiem. Czapka na głowę i szybkim krokiem ruszyła do przedszkola po Sylwię. Musi jeszcze zrobić zakupy w warzywniaku przy Wesołej. Może kupi kapustę i bigos na sobotę zrobi. Janek by się bardzo ucieszył, bo lubi jej bigos.

Po dwóch talerzach krupniku i kilku pajdach chleba Leszek poczuł, że najadł się do syta. Dawno nie jadł takiej dobrej zupy. Taka gęsta i pożywna, i mięsa dużo dali. Dobra kucharka musi być w tym barze, jak jego pani Wiesia z internatu. A może jeszcze budyń z sokiem zje, bo widział, że stoi na ladzie? Tylko te baby go denerwowały, co siedziały w rogu sali, cały czas się na niego gapiły, jak jadł.

Jedna drugiej szeptała coś do ucha, a potem obie głośno się śmiały. Jakby głodnego nie widziały, dziwki jedne! Niech się cieszą, że nie spotkał ich na ulicy wieczorem. Nie śmiałyby się tak, kurwy, zdziry jedne! Nigdy się wtedy nie śmieją, płaczą, błagają. On się wtedy śmieje. Dobrze, że już wychodzą. Ta jedna nawet niezła, dupę ma ładną. Może ją gdzieś później spotka, to zagada i zapyta czemu się z niego śmiała.

Najadł się już chyba, ale weźmie jeszcze ten budyń i zobaczy, co na targu mają. Ruskich tu dużo handluje, to może coś tanio Kasi kupi. Ona lubi, jak jej z podróży prezent przywiezie. Ucieszy się wtedy zawsze, przytuli, podziękuje. Dobrą siostrą jest, nie można powiedzieć. Jakby miał więcej pieniędzy, to by jej więcej kupował.

Znowu poczuł to przejmujące zimno, kiedy otworzył drzwi baru, ale po sytej zupie idzie to wytrzymać. Jutro też tu przyjdzie na zupę i może z kucharką zagada.

Ile tych stoisk na bazarze! Nie to co w Bytowie, pięć stolików i już. To jednak wielkie miasto. Szedł od stolika do stolika. Sam nie wiedział, czego szuka. U staruszki, która miała kilka podniszczonych rzeczy na taborecie – jakiś wyszczerbiony wazon, stare książki, metalowe pudełka – wypatrzył makatę. Jaka piękna była. Kolorowa i z żubrem. Kasia na pewno się ucieszy, może i powiesi sobie na ścianie w dużym pokoju.

Babina sprzedała mu ją za grosze. Podziękował jej tak ładnie, jak umiał, o Bogu kilka słów powiedział i wepchnął makatę do skajowej torby. Wyszedł z bazaru i bez celu ruszył w kierunku ulicy Wesołej.

Najedzony był, a zawsze jak brzuch miał pełen, to ruchać mu się chciało. Teraz żadnej posłusznej nie znajdzie, bo za jasno jeszcze, za dużo ludzi wszędzie. Znowu spodnie będzie miał mokre na tym zimnie. Źle jest, źle...

– Sylwia, zapnij suwak w bucikach, no przecież umiesz – poganiała córkę Beata. – Mamusia musi jeszcze zakupy zrobić. Pospiesz się, proszę. Tatuś niedługo wróci do domku.

Dziewczynka strasznie się guzdrała i koniecznie chciała opowiedzieć o wszystkim, co tego dnia działo się w przedszkolu.

– Piosenkę dzisiaj śpiewaliśmy. Zaśpiewam ci mamusiu. I pani bajkę nam czytała o misiu. O takim misiu, co szukał...

– Kochanie, opowiesz mamusi w domu, dobrze. Zapięłaś? Daj rękawiczki, włożymy. Poczekaj, czapkę ci pod szyją zawiążę. Gdzie masz szaliczek? Dobrze, no chodź już, kochanie, idziemy, szybciutko.

Sylwia podskakiwała, idąc obok mamy, i całą drogę szczebiotała. Śpiewała piosenkę, którą pani uczyła ich cały dzień.

– Wejdziemy jeszcze do sklepu, mama kupi kapustę. Poczekaj, tylko wózek ustawię tu z boku.

W sklepie stało kilkanaście osób, więc Beata z kolejki co chwilę zerkała przez szybę na wózek z Martą. Nie bała się o nią, bo niby dlaczego? Kto mógłby dziecku coś zrobić? Często, kiedy miała zrobić zakupy, zostawiała wózek na ulicy i nigdy nic złego się nie stało. Nikt obcy się koło niego nie kręcił. Czasami tylko jakaś kobieta wychodząca ze sklepu zaglądała do środka i uśmiechała się do Marty. Sylwia wciąż zagadywała i podskakiwała koło niej.

– Chodź, córcia, kurteczkę ci rozepnę, bo chwilę postoimy, to się zgrzejesz.

Rozpięła Sylwii kurtkę i rozwiązała jej szalik.

– Co dla pani podać?

– Kapustę poproszę, taką większą i kilo jabłek. O, może tamtą mi pani da.

Odwróciła się od szyby okiennej tylko na chwilę. Ile to mogło trwać? Cztery, pięć minut? Nie pamięta.

Wyszła ze sklepu i prawie zemdlała. Nie było wózka z małą! Na początku pomyślała, że ktoś z akademika zrobił jej mało wyszukany kawał. Chciał z niej zażartować, że nie upilnowała małej. Zaczęła się rozglądać, kręciła się w kółko, coraz bardziej zdenerwowana zaczepiała ludzi. Zaczęła krzyczeć i histeryzować:

– Ktoś zabrał mi dziecko! Zginęła moja córka! Boże, Boże, ludzie, pomóżcie! Gdzie jest moje dziecko?!

Sylwia wciąż podskakiwała przy niej i pytała:

– Mamusiu, a gdzie jest Martusia?

– Nie wiem kochanie, nie wiem. Ktoś chyba sobie zażartował i ją zabrał.

Zapłakana wróciła do sklepu.

– Ludzie, przepuście mnie. Niech pani dzwoni po policję. Dziecko mi porwali! – krzyczała do sprzedawczyni. – Jezus Maria! Zróbcie coś, nie stójcie tak! Pomóżcie mi. Córeczkę mi porwali! Pomóżcie mi ją znaleźć – łkała.

Kobiety z kolejki zaczęły ją przytulać i pocieszać.

– Niech się pani nie martwi. Może mąż żart zrobił. Z wózkiem nikt daleko nie ucieknie. Córka się znajdzie. No, niech pani nie płacze. Wszystko będzie dobrze.

Uprowadzenie dziecka to nie przelewki, radiowóz przyjechał błyskawicznie, wezwano posiłki i kilkudziesięciu policjantów zaczęło przeszukiwać okolicę. Nieco później dołączyło wojsko i znajomi Beaty z akademika. Po dziecku nie było śladu. Jedna z kobiet, która przechodziła obok zeznała, że widziała, jak jakiś mężczyzna, szybkim krokiem oddalał się z wózkiem w kierunku ulicy Mazowieckiej. Skierowano tam poszukiwania.

Kiedy szedł w stronę Wesołej, mimo zimna poczuł, że ma erekcję.

Źle jest, źle – myślał. – Żadnej teraz nie znajdę. Za jasno jest, środek dnia. Chyba żeby wciągnąć jakąś do klatki schodowej, a potem do piwnicy, ale ryzyko za duże. Ktoś mógłby zobaczyć, usłyszeć, tylu ludzi po mieście się kręci.

Ale musi coś zrobić, bo za chwilę go rozerwie. Musi, po prostu musi.

Jego uwagę przykuł wózek pod sklepem warzywnym.

Ciekawe, czy jest w nim dziecko? Może dzieckiem się pobawi? Nie miał jeszcze nigdy dziecka. Musi być szybki, bardzo szybki, bo matka pewnie jest w środku, w sklepie i w każdej chwili może wyjść. Szybko, szybko! Już je miał.

Podbiegł do wózka, odblokował go i prawie biegiem oddalił się spod sklepu. Skręcił w jedną uliczkę, potem w drugą. Szybciej, szybciej...

Zmęczył się tak, że nie mógł złapać tchu, ale chyba nikt go nie goni, słyszałby kroki za sobą. Musi się gdzieś schować. Nie może iść z tym wózkiem, bo ktoś go może zaczepić i pewnie zaraz będą go szukać. Dyszał ciężko ze zmęczenia, strachu i z podniecenia. Dobrze, że ma przy sobie torbę, może uda mu się dziecko do niej upchnąć.

Wyjął je z wózka i włożył do środka. Zmieściło się, bo było takie malutkie. Zasunął zamek, a wózek zostawił pod jedną z klatek przy Mazowieckiej i prawie biegiem ruszył w kierunku Angielskiej.

Wracając z pracy do domu, charakterystyczny wiklinowy wózek ze skórzaną budką zauważył jeden z mieszkańców bloku. Znowu zaczął padać śnieg, więc wprowadził go do klatki schodowej, żeby komuś pościel i kocyk nie zmokły. Kiedy usłyszał od sąsiadów, że tego dnia kilka ulic dalej porwano dziecko, natychmiast zadzwonił na policję. Na Mazowieckiej zaroiło się od mundurów.

Wszystkie ulice w okolicy były patrolowane. Policja, pluton żołnierzy, studenci, znajomi i obcy ludzie. Policjanci legitymowali wszystkich, którzy wydali się podejrzani. Wielu białostoczan spontanicznie dołączyło do akcji poszukiwawczej. Przeczesywano piwnice, pustostany, budowy. Policjanci sprawdzali kartoteki z pedofilami. Żadnego śladu.

Miał szczęście. Zawsze miał dużo szczęścia. Tylko jakiś szczeniak mu się napatoczył, kiedy przechodził przez nasyp, ale wystraszył się go i uciekł. Nikt inny nie zwrócił na niego uwagi. Zawsze starał się nie rzucać nikomu w oczy. Nagle roześmiał się głośno. Nie wiedzieli, co ma w torbie. Żeby tylko teraz znaleźć jakieś dobre miejsce, żeby się nacieszyć.

Zauważył starą szopę z letnią kuchnią. Murowany budynek, gdzie latem zbierała się miejscowa żuleria, a zimą rzadko kto zaglądał. Tu będzie dobrze. Tu sobie spokojnie z dzieckiem pobędzie. Nie widział zbyt wielu przechodniów, to chyba im nikt nie przeszkodzi. Żeby tylko nie płakało, bo będzie je musiał uciszyć.

Rozpiął zamek, wyjął niemowlę ze śpiworka, zdjął śpioszki. To dziewczynka! Malutka taka, ale dziewczynka. Miał dużo szczęścia. Położył ją na gołej posadzce i patrzył. Taka ładna, mała. Napawał się widokiem małej, rozebranej dziewczynki. I śmiał się. Zanosił się od śmiechu. Żeby teraz te zdziry z baru go widziały. Kto ma władzę? Leszek ma władzę. Nie mógł przestać się śmiać. Znowu mu się udało.

Dwa dni później, kiedy Leszek dojeżdżał już do Bytowa, wioząc siostrze prezent – makatę z żubrem, zwłoki sześcioipółmiesięcznej Marty znalazł przypadkowy przechodzień. Kiedy wszedł do starej szopy, pomyślał, że na podłodze leży lalka. Duża, zepsuta lalka. Podszedł bliżej i z przerażeniem odkrył, że to dziecko. Malutka dziewczyna, rozebrana od pasa w dół, leżała w nienaturalnej pozycji na plecach. Struchlały ze strachu wybiegł z szopy i zawiadomił najbliższy komisariat. Kiedy policja go przesłuchiwała nadal trząsł się z przerażenia, żeby jego o to porwanie nie posądzono.

* * *

Z akt sprawy:

„6,5-miesięczna Marta M. zmarła z powodu wychłodzenia organizmu. Doszło do rozległego zapalenia płuc. Nie ma dowodów na gwałt. Na zwłokach dziecka nie zabezpieczono nasienia, nie stwierdzono obrażeń organów płciowych, jednak obnażenie zwłok może wskazywać na czyny lubieżne”.

Na biurko komendanta policji w Białymstoku prawie codziennie trafiały anonimy. Ludzie donosili na obcych, na bliskich, na swoich sąsiadów. Koledzy z akademika na nielubianego studenta. Porwanie i zabójstwo dziecka wzbudzało ogromne emocje:

„Uprzejmie zawiadamiam i proszę o spowodowanie przesłuchania mężczyzny w wieku około 50 lat zamieszkałego Białystok ul. Kawaleryjska. Wymieniony zamieszkuje z matką emerytką i od dawna nie pamiętam aby on pracował. Utrzymuje go matka. Jak jestem zorientowana nie żyje z żadną kobietą. Jest pełny na twarzy włosy zawsze długie. Rozmawiając z nim to oczy mu latają jakby był czegoś wystraszony. Prawie codziennie z rana lub o szarówce z torbą widać go było za kupnem piwa. Mężczyzna ten kilka razy szczypał małe dziewczynki ustawiając się w kolejkach tam gdzie one stały [...] Widziałam okoliczność taką, że jedna z kobiet krzyknęła w sposób bardzo głośny na niego, że wkłada rękę w okolice przyrodzenia skubiąc małe dziewczynki. Na ten krzyk tak szybko uciekł jak stał nawet się nie oglądał. Kilka razy został przepędzony, za to że małe dziewczynki nachalnie szczypie w okolicy przyrodzenia. Jest to oczywiste, że jest on skłonny do seksu w stosunku do małych dzieci, dziewczynek. Z uwagi na powyższe jestem zdania, że Jerzy N. jest zdolny do wszystkiego jak ludzie go nie widzą i w tym przypadku podejrzewam go o morderstwo dziecka Marty na tle seksualnym”.

* * *

– Takie listy dostawałem prawie codziennie – wspomina komendant. – Sprawdzaliśmy każdy trop, każdy ślad, każdy anonim i nic. Mieliśmy nawet świadka, Mariusza M., młodego chłopaka, który dokładnie opisał dziwnego mężczyznę kręcącego się przy nasypie koło torów. Czas i miejsce zgadzały się. To mógł być porywacz. Podał nam rysopis tego człowieka, technik wykonał portret pamięciowy, gazeta go opublikowała, w telewizji go pokazali. I dalej nic. Jakby się ta sprawa zacięła.

* * *

Z akt sprawy, zeznania czternastoletniego świadka, Mariusza M.:

„Wpierw zobaczyłem zdjęcie w gazecie małej dziewczynki o imieniu Marta i skojarzyłem, że widziałem mężczyznę, koło godz. 13 na ulicy Poleskiej w Białymstoku. Mężczyzna ten znajdował się na nasypie kolejowym w odległości 100 m od wiaduktu, w kierunku do kościoła. Miałem zamiar przejść przez tory i pójść do kolegi. Zbliżając się do mężczyzny, widziałem, że trzyma on w ręku torbę turystyczną ze skóry czy skaju. Torba była otwarta i on w niej grzebał. Widać było z tej torby prześcieradło lub firankę białego koloru. Z lewego boku było widać u paska mężczyzny zwisający długi przedmiot. Wyglądało to na pochwę na nóż. Kiedy zbliżyłem się do mężczyzny na odległość pięciu metrów, ten spojrzał groźne na mnie, szybko i gwałtownie zamknął zamek błyskawiczny w torbie turystycznej oraz schował do wewnątrz przedmiot podobny do pochwy na nóż, a następnie ruszył w moją stronę. Zawróciłem i pobiegłem w stronę miejsca zamieszkania. Obejrzałem się, ten mężczyzna poszedł kilka kroków za mną, następnie zawrócił i zszedł z nasypu kolejowego w kierunku osiedla Białostoczek. Więcej nie widziałem tego mężczyzny. Pamiętam, że wyraz twarzy tego mężczyzny był dziwny. Jednocześnie groźny i przestraszony. Pomyślałem sobie wtedy, że to jakiś zboczeniec. Nigdy wcześniej nie widziałem go w okolicy, a dużo ludzi tutaj znam z widzenia”.

* * *

– Słowa dzieciaka potwierdziły osoby, które tego dnia jechały autobusem w stronę Łomży – mówi komendant. – Przesłuchaliśmy kierowcę, pasażerów, bo mieliśmy podejrzenie, że właśnie w tamtą stronę mógł udać się przestępca. Kilka osób rozpoznało go na portrecie pamięciowym, wielu ludzi go tego dnia widziało, pamiętali, że miał chwiejny chód, że był brudny, ale my dalej nie mieliśmy nic. No, kamień w wodę. Przesłuchaliśmy pół akademika. Wszystkich, którzy kręcili się tego dnia w okolicach warzywniaka. To też nic nie dało.

W końcu pojawiła się nadzieja – mówi policjant. – Był podejrzany, który pasował do profilu psychologicznego. Piotr D., dziwna postać. Ukończył studium gastronomiczne, był nauczycielem w wiejskiej szkole i studiował zaocznie historię. Miewał zatargi z miejscową ludnością, bo mówił o sobie, że jest ateistą, a tu się takich nie lubi. Wiedzieliśmy, że nadużywał alkoholu, zdarzało się, że przychodził do pracy na rauszu. Inni nauczyciele skarżyli się na niego, ale trzymali go na etacie, bo nie mogli znaleźć innego chętnego na tę robotę. Życiorys miał nieciekawy – po wojsku leczył się z depresji, potem małżeństwo, szybki rozwód przez jego alkohol i narkotyki. Eksperymentował z marihuaną, brał dożylnie heroinę, miał za sobą próby samobójcze. Aresztowaliśmy go, ale on nie przyznawał się do niczego. Skierowaliśmy go na specjalistyczne badania psychiatryczne. Po obserwacji okazało się, że cierpi na schizofrenię. W trakcie śledztwa wyszło na jaw, że nie mógł tego zrobić, bo był w tym czasie poza Białymstokiem. Niesłusznie oskarżyła go kierowniczka akademika, bo był z nią w konflikcie. Czyli kolejna ślepa uliczka.

Kilka lat później, podczas jednego z przesłuchań, Pękalski przyznał się, że był w Białymstoku w czasie, kiedy doszło do uprowadzenia i porzucenia dziecka. Podczas wizji lokalnej pokazał, jak było. Jakimi ulicami uciekał z wózkiem, gdzie go porzucił, gdzie zaniósł dziecko. Miał szczęście, że ludzie nie wiedzieli, że wizja się odbywa, bo by go pewnie zlinczowali. Wiem, że potem Pękalski odwołał swoje zeznania, bo w areszcie powiedzieli mu, że nawet więźniowie nie lubią dzieciobójców i pedofili. Wyparł się tej zbrodni i już nie chciał o niej rozmawiać, ale ja jestem pewny, że to był on.

POCZĄTEK KOŃCA

Bernadetcie zawsze wydawało się, że dobrze zna Leszka, biedaka mieszkającego w tej samej wsi co ona. Choć on mieszkał u wuja na jednym końcu wioski, a ona na drugim, widywała go często. Litowała się nad nim i współczuła biedakowi, co nigdy nie miał własnego domu i zawsze chował się między obcymi. Matka i babka nic nie były warte, ojciec nie chciał go znać. Biedaczysko popychane przez wszystkich. Tak myślała Bernadetta o Lesiu aż do tamtego wieczora, którego nie sposób zapomnieć.

– Jeszcze dziś, jak o tym opowiadam, ciarki mi chodzą po plecach – mówi starsza, schorowana, otyła kobieta. – Parę tygodni temu wróciłam ze szpitala po operacji i jeszcze nie czuję się najlepiej. Zrobię kawę, to lepiej nam się będzie rozmawiało.

Bernadetta krząta się po kuchni, stawia czajnik na kuchence.

– Proszę wejść do pokoju. Ja może jeszcze ciasta nakroję.

Wstaje i znowu się krząta. Nerwowo układa na stole serwetki, poprawia kwiaty w wazonie, podchodzi do lusterka i upina włosy, jakby chciała odwlec moment, kiedy wróci tamto wspomnienie sprzed lat.

– Już tyle razy opowiadałam o tym policji i sądowi, ale ciągle gardło mi się ściska, jak sobie ten dzień straszny przypomnę. To był koniec lipca 1990 roku. Wracałam od siostry wieczorem. Było chyba koło dwudziestej trzeciej. Mój dom stoi na uboczu, ale nie bałam się iść sama, bo dni były jeszcze długie, nie ściemniało się szybko. Ot, taka szarówka. A poza tym, czego miałam się bać? Wszystkich we wsi człowiek zna. Często chodziłam sama tą drogą, nawet jak była późna pora. Najpierw szosą aż do końca wsi, potem brukiem i jeszcze kawałek przez łąkę.

Tego wieczora w momencie, kiedy skręciłam na bruk, zorientowałam się, że ktoś za mną idzie. Musiał iść cały czas, ale odkąd za mną szedł, tego nie wiem. Nawet się wtedy nie wystraszyłam, ale coś mnie tknęło, żeby się obejrzeć. Jakieś dwadzieścia, trzydzieści metrów ode mnie zobaczyłam ciemną postać, w drelichowym, wypłowiałym płaszczu z zamaskowaną głową. W pierwszej chwili pomyślałam, że to pewnie jakiś żart, ktoś przerazić mnie chce albo że ktoś idzie do moich sąsiadów.

Szłam dalej, ale mnie podkusiło, żeby się obrócić drugi raz. Zobaczyłam, że ten idzie dalej za mną. Przystanęłam, bo myślałam, że może on też przystanie, ale on dalej szedł w moją stronę tym samym pewnym krokiem. Nie zatrzymał się ani nie zwolnił. Wtedy już wiedziałam, że coś tu jest nie tak.

Kiedy doszedł do mnie, złapał mnie, chyba od tyłu. Od razu poznałam go po tym dziwnym chodzie i po nerwowych ruchach. Chociaż na twarz miał naciągnięty golf i beret, wiedziałam, że to Leszek. On cały się trząsł, coś mamrotał pod nosem, ale tak, że nie szło zrozumieć, co mówi, i od razu na drodze zaczął szarpać na mnie spódnicę i bluzkę.

Potem mówił do mnie takim zmienionym, syczącym głosem: „Zaraz cię zamorduję. Zaraz cię zamorduję”, a potem nagle w ogóle przestał się odzywać. Obawiał się pewnie, że mogę po głosie poznać, że to on. Próbowałam mu się wyrywać i cały czas krzyczałam: „Za co? Co ja ci złego zrobiłam? Czego ode mnie chcesz?”.

Pamiętam, że przy tej szamotaninie myślałam tylko o jednym, żeby nie ściągnąć mu z twarzy golfu, bo wtedy na pewno mnie zabije, jak zobaczę, kim jest. – Bernadetta ociera z policzka łzę. – Ciężko mi o tym mówić, choć już tyle czasu minęło. Jak sobie tak czasem pomyślę, ile on kobiet zabił, to chyba cud boski, że mnie oszczędził.

Po chwili uspokaja się, wyciera nos w chustkę i mówi dalej.

– Żebym ja wtedy miała coś w ręku, to może w łeb bym mu przywaliła, a tak co ja, słaba kobieta, mogłam zrobić na tym odludziu? Dość długo nie dawałam mu się przewrócić, chociaż wiedziałam, że nie mam żadnych szans, on bardzo silny był. Niby takiej mikrej budowy, ale silny.

O czym sobie wtedy myślałam? Że to nie przelewki i że chyba nadszedł mój ostatni wieczór. Do wsi kawał drogi, do mojego domu drugie tyle. Na to, że ktoś z szosy, z samochodu mnie zobaczy, też nie miałam co liczyć, bo za ciemno już było. Zresztą tu samochodów o tej porze dużo nie jeździ.

Potem przestałam krzyczeć i bronić się, bo wiedziałam, że obrona nie ma sensu. Może to mnie uratowało, bo ponoć Leszka najbardziej złościło, kiedy kobiety się przed nim broniły. Modliłam się tylko w duchu, żeby już było po wszystkim i żeby mnie nie zabił. Koło wiśni pociągnął mnie za włosy i ręce i zawlókł w żyto. Nogi musiały mi się tam w coś zaplątać, bo wtedy się wywróciłam. Z tego szoku to nie pamiętam, nawet że on mnie bił. A musiał mnie uderzyć parę razy w głowę i w uda, tutaj, od wewnątrz, bo na drugi dzień miałam nogi całe w siniakach i na głowie pełno guzków.

To wszystko trwało może jakieś dwadzieścia minut. Jak Leszek mnie już przewrócił, prędko ściągnął mi majtki. „Rób co chcesz – myślałam – tylko mnie nie zabij”. Przy stosunku pomagał sobie ręką. Nic więcej mi nie robił. Nie bawił się piersiami ani nie gryzł. Może dlatego, że miał na twarzy golf. Słyszałam od tej policjantki, która go przesłuchiwała, że on lubił bawić się piersiami, nawet u kobiet po śmierci. Ja przez cały ten czas leżałam jak martwa i myślałam tylko o tym, żeby go nie zdenerwować i żeby się to już skończyło. On cały czas ciężko sapał, ale już nic nie mówił.

Jak było po wszystkim, Leszek podniósł się, naciągnął spodnie i poszedł sobie, tym swoim kaczym chodem, w stronę wsi. Nie uciekał, szedł normalnie. Ja się wtedy szybko pozbierałam, złapałam w garść majtki, chyba nawet butów nie wkładałam. Popatrzyłam, w którą stronę idzie, i uciekłam galopem do domu. Biegnąc, bałam się nawet obejrzeć, czy go za sobą nie zobaczę, czy nie zawróci za mną, żeby mnie zabić.

Jak przyszłam, mój mąż już spał. Umyłam się i położyłam do łóżka. Nie budziłam go. Dopiero rano opowiedziałam, co mnie spotkało. Mąż chyba nie bardzo mi wierzył, bo zaczął się śmiać i powiedział tylko: „To czego sama łazisz po nocy i prowokujesz chłopów? Trzeba było nie siedzieć tyle u siostry. Kto wie, co by było, jakbym ja babę po ciemnicy spotkał. Ha! Ha! Ha!”. To już mu nic więcej nie mówiłam, nie żaliłam się, żeby mnie znowu nie wyśmiewał.

W pracy zwierzyłam się z tego wszystkiego koleżance i to właściwie jej mąż mnie namówił, żebym poszła z tym na policję. Zagroził, że jak ja nie pójdę, to on to zgłosi, bo takich zdarzeń jest coraz więcej, ten zboczeniec może napaść na inne kobiety, dlatego trzeba zrobić z tym w końcu porządek.

Bernadetta znowu wyciera nos.

– Z początku to ja nie wiedziałam, czy to zgłosić, czy nie. Na wsi jest zupełnie inaczej niż w mieście. Myślałam sobie, że i tak nikt się nade mną nie ulituje, a jeszcze będą się śmiali ze mnie jak mój mąż, że dałam się takiej pokrace. Ale w końcu ten kolega mnie namówił. Poszłam na komendę i opowiedziałam o wszystkim.

Potem była konfrontacja. Ustawili w szeregu czterech zamaskowanych chłopów z golfami naciągniętymi na twarz i kazali im szeptać: „Zamorduję cię”. Ja stałam za uchylonymi drzwiami. Od razu rozpoznałam Leszka. Wiem, że podczas przesłuchań on raz się przyznawał, to znów odwoływał. Skarżył się policjantom, że jest taki biedny, że nie wolno go krzywdzić. W końcu opowiedział wszystko, tak jak było naprawdę. Ponoć tłumaczył się policji i sądowi, że jego nachodzi czasem tak duże pożądanie i że musi tego z kobietami dużo mieć, dlatego na mnie napadł, bo wtedy go naszło i nie wytrzymał.

Takie chuchro, taka mizerota i niby takie pożądanie ma! Żeby to choć kawał chłopa był... Na wizji lokalnej pokazał wszystko dokładnie, skąd mnie wlókł i jak mi to robił. Potem go chyba wzięli na badania psychiatryczne i od tamtej pory to już go nie widziałam, bo rzadko tu przyjeżdżał.

Bernadetta wrzuca cukier do kawy i wolno miesza łyżeczką w filiżance.

– Ślad po tym wszystkim na pewno został mi na zawsze. Nigdy już sama tą drogą nie pójdę, choć wiem, że Leszek jest w zamknięciu. Teraz, jak zdarzy się, że wracam później, to zawsze siostra z psem albo szwagier mnie odprowadzają. Takich przeżyć nie da się zapomnieć. W nocy to też do mnie wraca, śni mi się ten gwałt. Budzę się wtedy przerażona, ale cieszę się, że przeżyłam.

* * *

Dochodzenie w sprawie gwałtu na Bernadetcie B. trwało długo, ponieważ Leszek był nieuchwytny. Raz mieszkał u babci, to znów pojawiał się u wujka. W końcu stawił się na wezwanie i został skierowany na trzymiesięczną obserwację psychiatryczną do Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Starogardzie Gdańskim. Zanim stanął przed sądem, zdążył zabić jeszcze jedną kobietę.

Za gwałt na Bernadetcie sąd wymierzył mu karę dwóch lat pozbawienia wolności z zawieszeniem na pięć lat, poniesienie kosztów sądowych i niewielkie odszkodowanie dla ofiary.

Bernadetta B. jest jedyną znaną policji kobietą, na którą Leszek napadł i której udało się ujść z życiem. Dzięki niej prokuratura, prowadząc sprawę zabójstwa Sylwii, trafiła na jego ślad. Pewne szczegóły obu zdarzeń były podobne. Ten fakt był dla Leszka początkiem końca, ponieważ prokurator rejonowy odwołał się od wyroku. W uzasadnieniu napisał:

„Opinia lekarska wydana po obserwacji psychiatrycznej wykazała, że ma on poziom intelektualny na pograniczu upośledzenia umysłowego lekkiego stopnia, ale w momencie popełniania gwałtu nie miał zmienionej ani ograniczonej poczytalności”.

Tak więc od gwałtu na Bernadetcie wszystko się zaczęło. Sąd Wojewódzki w Słupsku wziął pod uwagę zastrzeżenia prokuratora rejonowego i postanowił uchylić zawieszenie wyroku. Leszek miał iść do więzienia. Tymczasem on był już tymczasowo aresztowany i podczas jednego z przesłuchań przyznał się do serii zabójstw.

Do dziś nie wiadomo, dlaczego Leszek darował życie Bernadetcie. Czy dlatego, że nie broniła się i nie zobaczyła jego twarzy? A może uratowało ją to, że leżała nieruchomo, kojarząc się Leszkowi z martwymi kobietami? Może nie chciał zabić w swojej wsi?

Podczas jednego z przesłuchań Leszek wyznał, że bardzo żałuje. Nie tego, że napadł i zgwałcił Bernadettę. Żałuje, że jej nie zabił. Gdyby nie ona, być może nadal byłby na wolności.

PRZYPADEK

– Leszku, wspomniałeś, że kiedyś byłeś w Żninie. Pamiętasz dokładnie kiedy?

– Chyba jakoś pod koniec lata albo może już jesienią. Ale jaki to był miesiąc, to nie wiem. Zielono jeszcze było na dworze, ale już szybciej się ściemniało. To może koniec lata był. Chyba tak, koniec lata.

– Koło ogródków działkowych spotkałeś starszą kobietę na rowerze i zacząłeś z nią rozmawiać, tak?

– To o niej też już wiecie?

– Wiemy, Leszku, wiemy, ale chciałbym, żebyś sam mi o tym wszystko opowiedział.

Pierwszy raz był w tym mieście. Już szarzało, kiedy tu przyjechał, bo dni robiły się coraz krótsze. Przeszedł się kilkanaście metrów, tak sobie, jak zwykle bez celu. Przysiadł w krzakach przy drodze niedaleko ogródków działkowych i się rozpłakał. Zawsze, kiedy zbliżała się jesień, wpadał w zły nastrój, a kiedy był smutny, przypominały mu się matka i babka, jakie straszne dla niego zawsze były i jak krzywdziły go za nic. Tylko za to, że był, że się urodził i im zawadzał. Takie same były jak ten Jurek, który prześladował go w internacie, dziewczyny, które się z niego nabijały i wiecznie pijany wujek. Rozczulił się nad sobą. Komu on był potrzebny? Nikomu. Nikt go nie chciał, nikt za nim nie tęsknił. Wiecznie głodny i przez wszystkich poniewierany.

Szkoda, że wtedy po tych tabletkach, które zażył u babci, odratowali go w tym szpitalu. Miałby wreszcie z głowy cały ten zasrany świat. Stanąłby przed Bogiem i wszystko mu o sobie opowiedział. Zresztą Bóg wie wszystko, każdy jego dzień zna i Bóg dobry jest, to na pewno złe uczynki by mu wybaczył, bo widział przecież Lesiowe krzywdy. Wie, jak często Lesio się modli. Nigdy nie zje, żeby się najpierw nie pomodlić.

Nic mu się nie udaje, zima idzie, a on znowu sam jak ten palec. Ostatnio to nawet z kobietami mu nie szło. Zawsze, jak już jakąś wypatrzy, ktoś mu przeszkodzi. Wytarł nos i zamyślony zapatrzył się na ścieżkę. Wtedy ją zauważył.

Klara jechała rowerem z działki na cmentarz. Bolały ją nogi. Jak zwykle, kiedy zmieniała się pogoda, kręcił ją reumatyzm. Szybko zrobi porządek na grobach rodziców i Wojtka, kwiatki, które narwała na działce na płytach położy, znicze zapali i do domu. Napuści sobie do miednicy gorącej wody i potrzyma w niej nogi, a później w łóżku przyłoży termofor, może jej trochę ulży. Musi wypróbować nową maść, którą dała jej Hela. Maść zagraniczna, w paczce ją Hela dostała, to może będzie skuteczna. Tam na Zachodzie i w tej Ameryce to lepsze rzeczy jednak mają.

Na wiosnę trzeba będzie zmienić płytę na grobie Wojtka, bo ta stara już całkiem popękała. Dziś obmyje tylko trochę pomnik, wyszoruje krzyż, obmiecie dookoła i wystarczy. Dobrze, że już niedaleko. Minie jeszcze te krzaki, potem kawałek pod górkę i już będzie cmentarz.

Z trudem naciskała pedały, kiedy zauważyła jakąś postać w zaroślach.

Co tam się tak rusza? Może pies jakiś? – pomyślała.

– O Boże, ale pan mnie przestraszył... Jezu! Czego ty ode mnie chcesz...?

Zobaczył ją z daleka, jak z trudem jechała na rowerze. Była taka podobna do jego matki. W pierwszej chwili pomyślał, że może to jego matka, ale zaraz przypomniał sobie, że ona przecież już dawno nie żyje. Kobiecina wystraszyła się i krzyknęła, kiedy wyskoczył z krzaków, złapał za ramię i zapytał, czy chce zostać jego matką.

To był taki żart tak naprawdę. Podobały mu się jej duże piersi. Powiedział, żeby została jego żoną, to nic jej nie zrobi, ale ona krzyczała coś zupełnie bez sensu. Wtedy chwycił ją za ramię i ściągnął z roweru. Nie miała żadnych szans, żeby mu zwiać. Najgorzej, że strasznie się darła. Cały czas wrzeszczała i za nic nie chciała się uspokoić. Krzyczał, żeby była cicho, bo ją zabije, a ta dalej się szarpała...

Chyba uderzył ją w głowę, a potem złapał za szyję i trzymał. Już dobrze nie pamięta, bo wszystko działo się tak szybko. Wreszcie się zamknęła. Przeciągnął ją kawałek dalej, w zarośla, w trzcinowisko. Ręce mu już tak nie drżały. Rozebrał ją i patrzył. Stara była i gruba. Nie mógł jej podnieść, żeby rozpiąć stanik. Ale piersi faktycznie miała eleganckie. Duże i ciężkie. Patrzył na nie, głaskał, kąsał. Zsunął jej majtki i rozłożył uda. Dotykał ją wszędzie, gdzie chciał. Strasznie był podniecony. A ona tak sobie leżała. Nic nie mówiła. Oczy chyba miała zamknięte. Nie, otwarte.

Przypomniał sobie, że bezczelnie gapiła się na niego. Zdenerwowało go to. Nie dość, że gapiła się, to minę miała taką, jakby się niego nabijała. Uderzył ją kilka razy z pięści w twarz, ale to też nie pomogło. Cały czas miała takie dziwne spojrzenie. W końcu wyjął z kieszeni scyzoryk i uciął rączki przy torbie. Wysypał wszystko ze środka i popatrzył, co miała przy sobie. Niewiele tego. Jakieś dokumenty, drobne pieniądze. Założył jej torbę na głowę, żeby przestała się gapić. Znowu ją trochę popieścił. Odpoczął, a potem zdjął jej z palca pierścionek i obrączkę. Ładne, złote. Będzie miał na pamiątkę po niej. Nabiedził się, jak je ściągał, bo palce miała popuchnięte.

Przypomniał sobie o rowerze, który leżał tuż obok. On nigdy nie miał swojego roweru. Wsiadł i zrobił kilka koślawych kółek, potem zostawił rower w krzakach i czterdzieści minut później siedział na ławce, czekając na autobus. W tym mieście nie miał już nic do roboty.

Kupił bilet u kierowcy i rozłożył się na ostatnim siedzeniu. Miał szczęście, że nikt go nie zobaczył. Jak zaczęła krzyczeć, mógł ktoś usłyszeć i przylecieć, ale teraz już może być spokojny. Wyjął z kieszeni jej biżuterię, obejrzał dokładnie. Dobrze mu się tym razem trafiło. Wszystko ładne i złote. Będzie z tego parę groszy.

Kiedy autobus ruszył, wyciągnął z kieszeni zdjęcie. Wyciął je już dawno z takiej kolorowej, drogiej gazety, którą znalazł gdzieś w śmieciach. Różne tam były baby, ale ta jedna najbardziej mu się podobała, dlatego stale je nosił przy sobie. Przyjrzał się zdjęciu i pomyślał, że ta goła baba ma takie same cycki jak ta, co została w rowie. Też takie duże i ciężkie. Pogłaskał papier, złożył starannie i schował do kieszeni, a kiedy autobus ruszył, wtulił się w oparcie i zasnął.

* * *

Mąż Klary zawiadomił policję następnego dnia po jej zaginięciu, a po kilku dniach, kiedy poszukiwania nic nie dały, zwrócił się z prośbą o pomoc do jasnowidza z Człuchowa. Ten dokładnie opisał drogę z działek na cmentarz, przy której leżały zwłoki kobiety. Powiedział też, że kobieta ma coś założonego na głowę. Może wiaderko, może jakiś worek.

Po odnalezieniu ciała policja długo szukała sprawcy. Kiedy aresztowano Leszka, po kilku tygodniach śledztwa zaczęto go podejrzewać o dokonanie i tej zbrodni. Jednak nie było na to dostatecznych dowodów. Podczas jednego z przesłuchań zapytano Leszka wprost, czy to on zabił kobietę w Żninie, a ten bez mrugnięcia okiem przyznał się do zabójstwa. Nie było pewności, czy nie zmyśla. Wątpliwości policji zostały rozwiane podczas wizji lokalnej. Leszek dokładnie pamiętał miejsce, gdzie napadł na kobietę, precyzyjnie pokazał, jak zadał ciosy i gdzie zawlókł ciało. Pamiętał kolor stanika i to, że mocno pogryzł jej piersi. Kiedy pokazano mu trzy podobne do siebie rowery, bez wahania wskazał rower należący do ofiary. Podobnie było z torebką. Leszek bez zastanowienia wskazał też na dużą torbę.

– Skąd wiesz, Leszku, że to była ta torba?

– Bo przeciąłem w niej rączki, żeby założyć tej kobiecie na głowę. Nie chciałem, żeby się na mnie gapiła.

BO SIĘ ŚMIAŁA

– Chciałbym, Leszku, żebyś dzisiaj opowiedział mi jeszcze raz o Sylwii. Wiesz, o tej siedemnastoletniej sprzedawczyni, o której mówiliśmy na samym początku. Opowiesz mi to wszystko jeszcze raz, my sprawdzimy, czy czegoś nie pomyliłeś i będziemy mieli to już z głowy, dobrze? Potem jeszcze tylko pojedziemy na wizję i na manekinie pokażesz nam dokładnie, jak to było.

– Dobrze, panie komisarzu. Ale ludzi z tej wsi tam nie będzie...?

– Nie bój się, będziesz pod naszą opieką. To co? Zacznij, Leszek, od początku. Od samego początku. Pamiętasz wszystko?

* * *

Pamiętał dokładnie każdy szczegół. Zobaczył ją rano, tuż po otwarciu sklepu. Zwrócił na nią uwagę, bo była ładna, wyglądała na miłą i uśmiechała się do wszystkich klientów. Stał po drugiej stronie ulicy i patrzył. Odchodził, wracał i znowu zaglądał przez szybę. Jakby była sama, na pewno dałaby mu kawałek chleba. Może i kiełbasę by u niej wyprosił. Był coraz bardziej głodny. Nie jadł już trzeci dzień niczego oprócz jagód w lesie. Cała jego renta poszła na ostatni wyjazd.

Aż żołądek zaczął go boleć. U babci Nowakowej też chyba krucho z pieniędzmi, bo ostatnio jak przyjeżdża, to ona mniej gotuje. A listonosz z jego rentą przyjdzie dopiero za kilka dni. Przestępował z nogi na nogę. Może ta sprzedawczyni dałaby mu coś do jedzenia? Jakby tak dostał kawałek kiełbasy zwyczajnej albo salcesonu. Dawno takich dobrych rzeczy nie jadł. Spróbuje wejść do środka i ją zagadać, poprosić.

– Pani da pół kilo chleba i ze trzydzieści deko salcesonu.

– Ma pani końcówkę? Dobrze, to przy okazji pani odda.

– Kilo boczku, poproszę. Tylko żeby nie był taki tłusty. Nie ten, może z tamtego kawałek mi pani zważy?

Ale dzisiaj upał! Sylwia zdmuchnęła grzywkę z czoła. Jeszcze dwie godziny i do domu. Janka ma być o trzeciej na przystanku, to pojadą razem. Trzy dni i koniec praktyki. Ciekawe, czy po szkole przyjmą ją tu do pracy? Podoba jej się ta praca. Ludzi tylu się tutaj przewija, każdy zagada, zażartuje i czas szybciej leci.

– Sylwia, jak jutro przyjdziesz, to wypisz ceny na te cukierki – krzyknęła kierowniczka z zaplecza. – Idę do warzywniaka, dziewczyny, kupić wam coś?

Sylwia spojrzała przez szybę. Ten chłopak znowu stanął koło przystanku i cały czas się na nią gapi. Jakiś dziwny. Udaje, że czeka na autobus, a już dwa mu odjechały. Parę razy zaglądał do sklepu, ale nie wszedł. Ciekawe, co to za jeden? Pewnie jakiś biedak. Mizernie wygląda. Może głodny? Jak kierowniczki nie będzie, dałaby mu coś do jedzenia. Spojrzała na niego i się uśmiechnęła.

* * *

Zdecydował się. Teraz wejdzie i poprosi. Uśmiechnęła się, to na pewno mu coś da. Powie jej, że jest sierotą. Póki nie ma tej starej. To pewnie ich szefowa. Ta dziewczyna go nie wyrzuci, ma taką miłą twarz. Uśmiecha się, to na pewno go nie wyrzuci.

Podreptał jeszcze chwilę w miejscu i wszedł. Nieśmiało poprosił Sylwię o kawałek chleba. Powiedział, że jest biedny, że od paru dni mieszka w lesie, je tylko jagody, że nikt go nie potrzebuje. Wzruszył dziewczynę, ale traf chciał, że akurat wróciła kierowniczka. Sylwia szepnęła, żeby teraz sobie poszedł, ale ona przyniesie mu coś na krzyżówkę przy lesie, po pracy. Żeby tam na nią poczekał.

– Sylwia, zbieraj się do domu, bo ci autobus ucieknie. Pamiętaj, żebyś jutro ceny wypisała.

– Dobrze, pani kierowniczko, to ja już lecę.

No, szczęście, że zdążyła. W ostatniej chwili, bo Janka już wsiadała do autobusu.

– Cześć, a ty, co się tak wleczesz? Mało nam autobus nie odjechał.

– Cześć. Słuchaj, Janka, coś ci powiem, ale nie powiesz Sebastianowi?

– Pewnie, że nie powiem. Gadaj.

– Wysiadłabyś ze mną przy krzyżówce, bo umówiłam się tam z takim jednym.

– Jasne, a skąd go wzięłaś? Co to za jeden?

– Przyszedł do sklepu, biedak taki. Mówił, że od trzech dni nic nie jadł. Wzięłam mu kawałek pasztetówki i chleba.

– Przystojny chociaż?

– Coś ty, no biedak taki, ale mówię ci, że mi się go żal zrobiło. Taki wiesz, zwyczajny, nijaki chłopak. I widać po nim, że z wioski, nie jakiś elegant z miasta. Brudny trochę, w takiej za dużej kurtce. I wiem, że nie kłamał. Musiał być faktycznie głodny, jak przyszedł żebrać o chleb. Łaził pod sklepem ze dwie godziny, zaglądał, wracał, zanim wszedł. Pewnie się wstydził. Każdy by się wstydził o jedzenie prosić, nie?

– To czemu mam nie mówić Sebastianowi?

– Wiesz, jaki on jest, jeszcze sobie coś pomyśli.

– Dobra, przecież wiesz, że nic nie powiem.

Leszek siedział pod jodłą blisko ścieżki i gapił się na przystanek. Ładnie w lesie pachniało. Słońce takie ostre jak na czerwiec. Już niedługo powinna ona przyjechać. Zjadł trochę jagód, ale teraz aż skręca go z głodu. Dojrzał je z daleka. Chciał się schować, jak zobaczył, że idzie z jakąś drugą, ale głód za bardzo mu dokuczał. Dziewczyny przyniosły reklamówkę z jedzeniem. Ucieszył się, kiedy odwinął papier. Taki kawał pasztetowej! Lubił pasztetówkę, a babcia rzadko ją kupowała.

Ta czarna, co przyszła z Sylwią, też ładna. Ale Sylwia, blondynka ładniejsza, drobniutka taka, i pracuje w sklepie, może jutro też do mnie przyjdzie – pomyślał.

Dziewczyny posiedziały krótko i powiedziały, że muszą wracać do domu, bo rodzice zaczną ich szukać. Patrzył za nimi, a potem wszedł do paśnika. Umościł się wygodnie, nakrył płaszczem i włożył rękę w spodnie. Przypomniała mu się tamta kobieta sprzed paru dni. Gruba i stara, ale z eleganckimi piersiami. Szkoda, że nie ma tu Sylwii. Popatrzyłby na jej piersi... Zaczął drżeć. Szkoda, że jej nie ma. Może jutro, jak będzie sama, da mu się podotykać. Obiecała, że przyjdzie. Janeczka, ta czarna, mówiła, że jutro nie może, ale Sylwia obiecała... Wyjął mokrą rękę ze spodni, naciągnął golf na twarz i zasnął.

– Pani kierowniczko, mogę już iść, bo zaraz mam autobus?

– Przecież ten jedzie tylko do krzyżówki, a za pół godziny masz do samego Darskowa.

– Ale jeszcze muszę coś po drodze załatwić.

– E tam, w lesie będziesz coś załatwiać. Pewnie Sebastian czeka, co? No dobrze, dobrze, leć już. Jutro bądź o dziewiątej.

Sylwia wysiadła przy krzyżówce i już z daleka zobaczyła Leszka koło jodły, ale akurat sąsiad musiał się napatoczyć. Zatrzymał furmankę i krzyknął:

– Cześć, Sylwia. Wsiadaj, dziewczyno, podwiozę cię.

– Nie, dziękuję. Ładna pogoda jest, to się przejdę.

– Chodź, nie krępuj się, szybciej w domu będziesz.

– Nie, naprawdę dziękuję, przejdę się.

– Jak tam sobie chcesz, ale masz jeszcze niezły kawałek do domu. Do zobaczenia.

Sąsiad obejrzał się jeszcze przed zakrętem, ale Sylwii już nie było widać na drodze. Weszła w las.

Wierzył, że przyjdzie, a jednocześnie bał się, że kłamała. Jak wysiadła z autobusu i podeszła bliżej, ręce znowu zaczęły mu drżeć. Tak pięknie wyglądała. Spódniczka, bluzka na guziki i apaszka kolorowa na szyi. Poprosił ją, żeby się schowali trochę głębiej w las, pod drzewa. Sylwia śmiała się, że i tak ich nikt nie zobaczy, bo następny autobus leci dopiero za pół godziny. Rozpakowała papier. Dała mu chleb i kawał kiełbasy. Leszek jadł i opowiadał Sylwii o złej matce i babci. O ojcu, który nie chciał go znać. O wujku pijaku. Opowiadał i patrzył. Sylwia miała ładne oczy i ładne, miękkie włosy, ale najbardziej podobał mu się guzik przy bluzce. Był niedopięty. Pod bluzką widział rąbek jasnego stanika.

Zjadł drugą pajdę i wtedy jeszcze wyraźniej zobaczył w Sylwii kobietę.

– Szukam sobie żony, wiesz, ale żadna dziewczyna mnie nie chce – poskarżył się nagle.

Sylwia pocieszała go, że na pewno znajdzie się taka, której i on się spodoba.

– A ty byś mnie nie chciała? – zapytał.

Sylwia zaczęła się śmiać.

– Ja? Ciebie? Coś ty, ja mam chłopaka. Przyszłam tylko, żeby jedzenie ci przynieść, a ty mi bzdury jakieś o żeniaczce gadasz.

Śmiała się coraz głośniej. Zaczęła z niego drwić. Z biednego Lesia – sieroty. A potem powiedziała, że musi już iść do domu. Podparła się ręką, żeby wstać, ale Leszek był szybszy. Zdążył ją złapać za ramię i pociągnąć z powrotem. Teraz drżały mu nie tylko ręce. Trząsł się cały z podniecenia i ze złości, jakby nagle zrobiło się zimno.

– Dlaczego mnie nie chcesz? – Potrząsnął dziewczyną. – Dlaczego?

Sylwia się wystraszyła.

– Leszek, coś ty, puść mnie, ja naprawdę muszę iść. Jutro do ciebie przyjdę.

– Nigdzie nie pójdziesz! – Leszek trząsł się coraz bardziej. – Zdejmuj bluzkę!

– Proszę, nie wygłupiaj się, puść mnie – Sylwia zaczęła szlochać. – Puść!

– Tylko nie krzycz, bo cię zabiję!

– Boże, ratunkuuuuu!

Wtedy złapał leżący obok kostur do sadzenia drzew, który wczoraj znalazł i uderzył. Nie pamięta ile razy. Chciał tylko, żeby przestała krzyczeć. Nie pomogło. Dalej krzyczała i próbowała uciekać. Zaraz mógł jechać ten autobus. Ktoś mógł ich zobaczyć. Zarzucił jej na szyję apaszkę, która wcześniej zsunęła się w trawę, i zacisnął. Cały czas myślał o jednym – niech wreszcie przestanie krzyczeć.

Był zły. Bardzo zły. Niby taka dobra, a śmiała się z niego, jak tylko powiedział o żeniaczce. Głupia jedna. Trząsł się cały i mamrotał do siebie. Wciągnął ją za ręce pod rozłożysty świerk. Tu gałęzie prawie sięgały ziemi. Nikt ich tu nie wypatrzy. Nawet ze ścieżki. Mogą sobie jej szukać, ile chcą.

Szybko rozpiął guziki jej bluzki. Ale ma małe cycki! Mniejsze niż tamta. Zdjął jej stanik i wsunął do kieszeni spodni. Podniósł spódnicę, zrolował rajstopy i ściągnął jej majtki. Cholera, znowu nie zdążył! A przecież tak się spieszył... Wściekły popatrzył na mokrą plamę przy rozporku. Musi poczekać, zaraz znowu będzie mógł. Musi odpocząć chwilę i poczekać. Uspokoić się i odpocząć. Nie wie, ile czasu minęło, ale mógł zacząć od nowa... Było mu z nią dobrze... Bardzo dobrze. A teraz po wszystkim prześpi się trochę i potem znowu do niej wróci.

Przykrył dziewczynę gałęziami i poszedł do paśnika. Pod głowę podłożył sobie trofea – stanik i rajstopy. Zasnął, ale co kilka godzin budził się i odwiedzał Sylwię. Chciał ją znowu mieć, ale nie mógł. Ze złości gryzł ją. Potem uspokajał się i delikatnie głaskał. Poznawał wszystkie zakamarki jej ciała. W nocy, kiedy znowu do niej przyszedł, po ciemku dotykał znajome już kształty. Była zimna, ale cała jego. Cała jego!

Dlaczego ona śmiała się, jak powiedział o żeniaczce? Przecież dobrze by im było razem, jakby byli mężem i żoną.

Kiedy zmęczony Leszek spał w paśniku, we wsi zaczęto szukać Sylwii. Zaniepokojeni rodzice chodzili po wsi, od chałupy do chałupy, rozpytując o córkę. Żaden z sąsiadów nie widział dziewczyny. Nawet Janka nic nie wiedziała.

– Wczoraj przyjechałyśmy razem do domu – skłamała. – Sylwia mówiła, że dzisiaj przyjedzie prosto z pracy. Może coś jej wypadło...

Pod sklepem ojciec spotkał sąsiada, starego Karczewskiego.

– Widziałem waszą Sylwię po południu, chyba koło trzeciej było, jak wysiadła na krzyżówce. Jechałem akurat furmanką i chciałem ją podwieźć, ale nie chciała. Mówiła, że się przejdzie. Odwróciłem się jeszcze przed zakrętem, ale już jej nie było. Musiała wejść w las. Może się z kimś umówiła?

Ojciec i matka dziewczyny przez pół nocy przeczesywali las. W świetle latarki nie znaleźli żadnych śladów. Parę razy byli blisko paśnika, w którym spał Leszek.

Po północy wrócili do domu. Rano zawiadomili policję i szukali dalej. Policjanci szpalerem przeszukiwali las, ojciec, szukając na kolanach najmniejszego choćby śladu, zauważył wygniecioną trawę, tak jakby ciągnięto po niej jakiś ciężki przedmiot. Ślad prowadził pod drzewo. Podszedł i podniósł gałęzie. Pod drzewem leżały nagie zwłoki córki z zakrwawioną głową i apaszką zaciśniętą na szyi. Nie pamięta, czy płakał. Pamięta, że zawołał żonę, a potem zrobiło mu się słabo.

* * *

W kręgu podejrzanych o zabójstwo znaleźli się znajomi i chłopak nastolatki, rodzina, sąsiedzi ze wsi. Okazało się, że Sylwia miała wcześniej romans z żonatym mężczyzną, więc podejrzewano i jego.

Początkowo policja posądzała o zbrodnię także ojca dziewczyny, który na drugi dzień po znalezieniu zwłok przyniósł na komisariat rajstopy i majtki, twierdząc, że znalazł je pod mchem. Do bytowskiej komendy przysyłano anonimy. „Życzliwi” donosili na szwagra, brata, sąsiada. Żadna z poszlak nie naprowadziła policji na ślad zabójcy.

Na trop Pękalskiego przypadkowo wpadła pracująca na bytowskiej komendzie sekretarka. To ona, przekładając akta dewiantów seksualnych, natknęła się na sprawę Pękalskiego, który odpowiadał za gwałt na starszej kobiecie. Powiedziała o tym przełożonym, więc sprawdzono i jego.

Na pogrzebie Sylwii byli wszyscy. Znajomi, rodzina, koledzy z jej szkoły, cała wieś. Podobno, jak mówią ludzie, Leszek podglądał ceremonię z zarośli. Ojciec Sylwii nie był w stanie pogodzić się z tym, że stracił córkę. Zmienił się nie do poznania. Najczęściej spędzał czas przy krzyżu, który sam postawił niedaleko jodły. Przybił na nim tabliczkę: „Dlaczego! Dlaczego zabiłeś? Miałam tylko 17 lat”.

– Ten krzyż zostanie tu na zawsze. Żeby pamiętano o mojej Sylwii i o tym, że to miejsce jest przeklęte. I chciałbym, żeby człowiek, który to zrobił, cierpiał tak, jak my cierpimy – mówi starszy, siwy mężczyzna.

* * *

Janka, która była z Sylwią w lesie dzień przed morderstwem, nie przyznawała się do tego przez długi czas. Nie powiedziała nikomu, że stała oko w oko z mordercą koleżanki. Do dziś nie chce o tym z nikim rozmawiać. Podczas konfrontacji na komendzie zeznała, że widzi Leszka po raz pierwszy. Kiedy Leszek wymamrotał: „Jak to? Przecież byłaś u mnie w lesie razem z Sylwią, dzień wcześniej. Przyniosłyście mi jedzenie. Nie pamiętasz?”. Janeczka zakryła twarz dłońmi i zaczęła płakać. Dopiero wtedy przyznała, że od początku wiedziała, kim był morderca jej przyjaciółki.

Choć od upiornego mordu minęły lata, niewielu chodzi drogą przy krzyżówce. Mieszkańcy Osiek nie zapuszczają się tam samotnie.

– Niby on siedzi, ale kto wie, czy nie ucieknie. Teraz podobno mają go wypuścić – mówi stara kobieta, stojąca na przystanku. – Lepiej poczekać na autobus, niż iść koło lasu. I jeszcze ten krzyż... Ciarki człowiekowi chodzą po plecach. Pani, przecież za takie coś więzienie to żadna kara. Na taką bestię to i stryczek za mało...

BOJĘ SIĘ O SIEBIE

Pobyt w areszcie nie był dla Leszka niemiły. Było dużo atrakcji, bo codziennie działo się coś innego. Przesłuchiwała go ta miła policjantka albo ten prokurator, który potem mu podpadł. Były wyjazdy na wizje lokalne. Chętnie jechał w te znane mu miejsca. Przypominał sobie różne szczegóły, a jak im opowiadał, to go chwalili. I prawie zawsze namówił ich, żeby kupili mu dwa obiady. Oni już wiedzieli, że lubi sobie podjeść. Nie odbierało mu apetytu to, że kilka minut wcześniej opowiadał o swoich makabrycznych zbrodniach.

W areszcie na początku bał się wszystkiego, a potem bał się już tylko wyroku. Czasami w areszcie współosadzeni straszyli, że go „wyhuśtają”, czyli powieszą. I jeszcze bał się rodzin ofiar. Podobno niektórzy odgrażali się, że go zabiją, ale policja przecież musi go pilnować. I wciąż miał nadzieję, że trafi do jakiegoś dobrego, miłego ośrodka. Dlatego pisał listy do sądu, prosząc o miejsce w zakładzie.

* * *

Z akt sprawy:

„Zwracam się do sądu o umieszczenie mnie w celu odbycia kary sądowo-psychiatrycznej w szpitalu psychiatrycznym daleko od mojego miejsca stałego zamieszkania, o skierowanie mnie np. do szpitala gdzieś daleko od województwa słupskiego. Swoją prośbę motywuję tym, że moja sprawa była w środkach masowego przekazu i chyba się nie mylę, że mam zepsutą opinię w środowisku stałego zamieszkania. Drugi powód prośby jest taki, że rodzina moja, to jest siostra moja i szwagier się mnie całkowicie wyrzekli i w ogóle nie mam kontaktu z moją rodziną i pomocy ze strony rodziny nie mam. Jeśli byłaby możliwość umieszczenie mnie do innego szpitala psychiatrycznego, gdzieś daleko od mojego miejsca zamieszkania to proszę o przychylenie się do mojej prośby.

Proszę także o umorzenie kosztów sądowych, bo nie mam z czego kosztów opłacić, z uwagi na to, że mam bardzo niską rentę inwalidzką”.

* * *

Najbardziej się wkurzył, kiedy zobaczył siebie w telewizji jeszcze przed rozpoczęciem procesu. O, gdyby wtedy dorwał tego prokuratora, to inaczej by z nim pogadał! Kolega z celi namówił go, żeby do niego napisał. No to napisał:

„Panie prokuratorze Buksa. Na jakiej podstawie zezwolił pan na publikację mojego nazwiska i twarzy w telewizji, bo sprawy pan jeszcze nie wygrał. Niniejszym oświadczam, że więcej z panem rozmawiać nie będę, nie chcę pana widzieć i odmawiam zeznań w sprawie wszelkich zabójstw bo są fałszywe. Proszę nie przyjeżdżać więc bo nie ręczem za siebie. Jestem na pana bardzo zły, że mnie pan podał telewizji bezprawnie”.

Potem złość mu przeszła. Przemyślał, że lepiej nie mieć w prokuratorze wroga i że ta jego złość może się obrócić przeciwko niemu. Może być tylko kolejnym dowodem na to, że on, Leszek, jest zły.

Z aresztu pisał jeszcze do siostry, do babci Nowakowej, do jednego z sanitariuszy z ośrodka, w którym przebywał jako nastolatek. Współwięzień namówił go do spisania pamiętników. W aktach sprawy zachowała się szara teczka z kilkunastoma kartkami formatu A4. Wszystkie kartki są do siebie podobne. Są na nich proste rysunki miejsc zbrodni. Podobne do tych, które tworzą jasnowidze. Alejka, drzewa, czasami jakiś staw. I krótki opis.

„Byłem w mieście B. Zobaczyłem tam kobietę i spodobała mi się. Podszedłem do niej i zaproponowałem żebyśmy się poruchali. Nie chciała to uderzyłem ją kijem w głowę i potem nie żyła już ona, a ja się na niej zaspakajałem”.

„Tam było takie jezioro albo staw niedaleko. Jak już ją tam zaciągnąłem to zaspakajałem się na niej. Wcześniej zacisnąłem jej ręce na szyi i usiadłem na niej kolanami żeby już nie oddychała i nie krzyczała”.

„Byłem w tym mieście już wcześniej, ale wtedy nie zagrażałem. Tego dnia miałem silny popęd i musiałem zaspokoić się. Obserwowałem tą kobietę jak szła. Poszedłem za nią, a potem powaliłem ją uderzeniem i jeszcze zacisnąłem jej chustkę, którą miała szyi. Potem się na niej zaspakajałem”.

Wszystkie opisy, które Pękalski tworzył w więzieniu są krótkie, drastyczne i zbliżone do siebie, podobnie jak rysunki. Trudno te zapiski nazwać pamiętnikiem. Takich zdarzeń na karteczkach Leszek opisał ponad sześćdziesiąt.

Po wyroku, kiedy Pękalski trafił do więzienia, nie przestawał pisać. Pisał do „brata”, jednego z jehowych, którego poznał na spotkaniach u babci Nowakowej. Też nie doczekał się odpowiedzi, więc kolejne listy były dość agresywne, z pretensjami, dlaczego „brat” nie chce odpowiedzieć ani go wesprzeć słowem Bożym.

Były też prośby do prezydenta Polski o ułaskawienie.

„Zwracam się do pana prezydenta o ułaskawienie. Prośbę swą motywuję tym iż wyrok który dostałam 25 lat pozbawienia wolności jest dla mnie bardzo dużym ciężarem, a gdy ten wyrok się skończy będę miał 51 lat i jeszcze ta internacja psychiatryczna. Nie wytrzymam ciągłego podawania leków lub zastrzyków i tak będę miał już prawie zepsutą wątrobę. Ten cały wyrok jest dla mnie jak dożywocie tylko byłem ukarany ze starego kodeksu karnego i nie dostałem kary dożywotniego więzienia.

Szanowny panie prezydencie chciałbym kiedyś wyjść na tą wolność i zacząć poważne życie jak każdy obywatel Polski. Chciałbym podjąć pracę ożenić się mieć jakieś swoje potomstwo. Proszę bardzo pozytywnie rozpatrzeć moją prośbę, bardzo za to panu dziękuję”.

Po kilku miesiącach w więzieniu Pękalski przyzwyczaił się do nowego rytmu dnia. Pobudka, śniadanie, spacer. Odpoczynek, obiad, czas wolny. Kolacja, spanie. Lubi wychodzić na spacerniak. Lubi jeść, a dzięki regularnym posiłkom, mocno przytył. Nie czyta, nie chodzi do siłowni, pisze coraz rzadziej, bo od nikogo nie dostaje odpowiedzi. Czasami idzie na mszę, czasami na spotkania świadków Jehowy. Podoba mu się to, że ma w celi telewizor. Dużo śpi i często się onanizuje. Koledzy spod celi przyzwyczaili się do tego, że musi, bo takie ma potrzeby.

Teraz boi się tylko tego, co będzie z nim dalej. Co będzie, kiedy któregoś dnia brama więzienna otworzy się przed nim. Gdzie on pójdzie? Kto go teraz przygarnie?

JAK CIEŃ

Prokuratura Wojewódzka w Słupsku w trakcie śledztwa dostała pieniądze ze specjalnej puli z Warszawy. Komendy policji w całej Polsce sprawdzały, czy opowieści Pękalskiego pokrywają się z faktami.

– Pamiętam pierwsze przesłuchanie – wspomina jeden z policjantów. – Leszek był wystraszony, skulony. Cały czas martwił się o siebie, czy nie spotka go jakaś krzywda. Kiedy zaczął opowiadać, przyznając się do kolejnych mordów, zmieniał się na naszych oczach. Podczas wizji zachowywał się jak aktor filmowy. Doszło do tego, że złożył kilka skarg w prokuraturze, bo podobno był źle traktowany. Tymczasem wtedy wszyscy chodzili koło niego na paluszkach, byle tylko chciał zeznawać dalej. Prokuratura też obchodziła się z nim jak z jajkiem. Leszek miał w celi magnetofon i kasety, miał dostęp do prasy. W więziennym sklepiku mógł kupować sobie słodycze. Był dobrze odżywiany. W areszcie tak przytył, że trzeba mu było kupić nowe ubranie, bo w stare nie mieścił się, a mimo wszystko składał na nas skargi. Może współosadzeni go do tego namawiali.

Analizując jego zachowanie, doszliśmy do wniosku, że dla niego najważniejsze było zawsze zaspokojenie dwóch potrzeb: jedzenia i seksu. Swoje ofiary atakował zwykle, kiedy był syty. Prosty przykład – zabójstwo Sylwii – zabił ją dopiero wtedy, kiedy się najadł. Kiedy woziliśmy go na wizje lokalne, Leszek zawsze najpierw chciał iść do baru. Dopiero kiedy był najedzony, chętnie opowiadał i pokazywał, jak zabijał.

W areszcie na początku był z nim kłopot. Próbował dobierać się do współwięźnia, obmacywał go, a nawet proponował mu jakieś zakupy za seks. Potem uspokoił się i nawet na własną prośbę dostawał środki uspokajające.

Kiedy pytaliśmy go, czego boi się najbardziej, zwykle mówił o śmierci.

Aresztowanie Pękalskiego trudno nazwać sukcesem. Według mnie każdy seryjny zabójca, działający przez lata, to klęska całego wymiaru sprawiedliwości. Jego nie mogliśmy namierzyć przez wiele lat, a i tak znalazł się w areszcie przez przypadek.

Kiedy mieszkał w Bytowie, u tej staruszki, to było dwa kroki od komisariatu. Nawet jadał obiady w policyjnym kasynie. Tamtejsi policjanci pamiętają go. Klejący się od brudu, zwykle siedział posępny, z pochyloną głową. Brał talerz zupy, do tego góra nakrojonego chleba. Zawsze zanim zaczął jeść, kilka razy się przeżegnał. Kręcił się policji pod samym nosem, cholera, i nikt go nie podejrzewał.

Trzy razy mało brakowało, a mielibyśmy go. Przed laty jakiś chłopak napadł w Bytowie na dwunastoletnią dziewczynkę. Wciągnął ją do piwnicy i kazał być cicho, grożąc, że ją zabije. Mała pewnie była w szoku, bo krzyczała na całe gardło i to go widocznie wystraszyło, bo zwiał. Podejrzewaliśmy pewnego faceta, który miał na swoim koncie czyny lubieżne. Poprosiliśmy dziewczynkę na komendę. Ustawiliśmy kilku mężczyzna w szeregu, a wśród nich, zupełnie przypadkowo, Leszka, który przedziwnym trafem akurat się napatoczył, a był podobnej budowy co domniemany sprawca. Dziecko nie rozpoznało napastnika i o ile pamiętam, sprawę umorzono. Z tego, co wiemy, wynika, że sprawcą tego napadu mógł być właśnie Pękalski.

Po raz drugi wymknął się kolegom z innej komendy. Po jednym z zabójstw zorganizowano natychmiastową obławę. Obstawiono wszystkie wylotówki z miasta i dworce. Od patroli było gęsto na ulicach. Leszek tymczasem schował się w hotelu robotniczym. Pił kawę na dyżurce u znajomej portierki. Pod hotel podjechał radiowóz, policjanci sprawdzili listę zameldowanych gości, a na niego nawet nie spojrzeli. Na tym Leszek zawsze wygrywał. Nikt na niego nie zwracał uwagi, bo nie rzucał się w oczy. Był jak cień, był przezroczysty.

Podobnie było po zabójstwie policjanta w Słupsku. Na podstawie zeznań świadków sporządzono portret pamięciowy sprawcy, jak się okazało trafny. Pokazano go w programie „997”. Nikt nie rozpoznał na nim Leszka. Po latach, kiedy pokazaliśmy ten rysunek jego bliskim, pytając, czy to Leszek, wszyscy go rozpoznali. Ironia losu!

Kiedyś przywieziono Leszka na wizję lokalną, bodajże do Białogardu. Kiedy prowadzono go korytarzem, minęło go kilku policjantów. Proszę sobie wyobrazić, że żaden z nich pytany później, jak wyglądał Leszek, nie potrafił go sobie przypomnieć. To, że był taki szary, nijaki, nierzucający się w oczy, zlewający się z tłem, było jednym z jego największych atutów. Łatwiej wtedy zginąć w tłumie i trudno zostać przez kogoś zapamiętanym.

Kiedy zastanawialiśmy się, jaki wyrok Leszek dostanie, stawialiśmy na opinię o niepoczytalności, bo pewnie niejeden lekarz chciałby napisać na podstawie jego przypadku pracę doktorską. Sądziliśmy, że będą go wozić od psychiatryka do psychiatryka i traktować jak królika doświadczalnego.

Dostał wyrok. Dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności, ale więzienie to było właściwie spełnienie jego marzenia o pełnej misce i przytulnym kącie. Co prawda nie ma tam dostępu do kobiet, ale Leszek ma dużo wspomnień...

BOGA SIĘ BOJĘ I ŚMIERCI

To nie była moja pierwsza wizyta w areszcie. Rozmawiałam z nieletnimi przestępcami w poprawczaku. Z siedemnastoletnim dzieciakiem, który – stając w obronie dziewczyny z rozbitą butelką, tak zwanym tulipanem – poderżnął gardło starszemu mężczyźnie na melinie, bo dobierał się do jego kobiety. Chłopak wyglądał jak poczciwy, otyły misiek. Robiłam wywiady z kobietami, które w afekcie i samoobronie zabiły swoich mężów oprawców. Z człowiekiem, który zabił dziecko konkubiny, bo płakało za głośno.

Tym razem to był inny wymiar. Miałam spojrzeć w wyjątkowy mrok. W oczy człowieka, który przyznał się do zamordowania kilkudziesięciu osób. Którego nazywano bestią, wampirem z Bytowa, potworem. A może nasz słownik jest zbyt ubogi, żeby znaleźć odpowiednie określenie człowieka dopuszczającego się takich zbrodni?

Czułam się jak agentka Starling idąca na spotkanie z Hannibalem Lecterem w Milczeniu owiec. W 1993 roku, jako pierwsza dziennikarka dostałam pozwolenie na rozmowę z Pękalskim, jeszcze w trakcie trwania procesu przed ogłoszeniem wyroku.

Ten moment, kiedy zamyka się za plecami więzienna brama, jest zawsze taki sam i u mnie za każdym razem wywołuje ciarki na skórze. To wejście w inną rzeczywistość. Rzeczywistość rządzącą się swoimi prawami i zasadami. Charakterystyczny dźwięk zamykanej bramy, otwieranie kolejnych przejść, kolejnych krat. Procedury. Pozwolenie na widzenie, sprawdzanie dokumentów, przepustki dla mnie i fotoreportera.

Kolejne korytarze, przejścia. Podchodzi mężczyzna, jest po cywilnemu, nie w mundurze.

– Dzień dobry, jestem wychowawcą Leszka. Spotkacie się z nim, ale będzie wam towarzyszył strażnik, bo Pękalski jest nieprzewidywalny. Aha, tu jest spisana lista jego życzeń. Za spotkanie i rozmowę zażyczył sobie zakupów. Inaczej nie będzie rozmawiał. Zakupy może pani zrobić tu, w sklepiku na terenie bloku.

Lista życzeń jest długa: kilkanaście par skarpet, bielizna, kilka kilogramów cukru, kilka butelek coli, papierosy, cukierki, ciastka, konserwy, gazety erotyczne. Przeglądam listę, skreślam połowę, oddaję wychowawcy.

– Proszę mu powiedzieć, że to mogę mu kupić. Żadnych gazet porno.

Po chwili jest decyzja, Pękalski godzi się na rozmowę.

Robię zakupy, po czym wchodzę do niewielkiego pomieszczenia. Ściany pomalowane olejną farbą, stolik, dwa krzesła. W rogu strażnik, który będzie nam asystował. Wychowawca przynosi mi kawę i po chwili wprowadza Pękalskiego. Przygarbiony, skulony, patrzący w podłogę. Rzeczywiście ma dziwny chód, specyficznie powłóczy nogami, koślawo stawia stopy. Mruczy pod nosem „dzień dobry”, a potem prawie nurkuje w reklamówce, którą postawiłam obok krzesła, sprawdzając, czy dostał to, czego chciał.

Patrząc na niego, nie mogę uwierzyć, że ten szary, niepozorny mężczyzna z uciekającym wzrokiem mógł zabić tyle osób. Sprawia wrażenie zalęknionego. I rzeczywiście, boi się. Wtedy w areszcie bardzo bał się o siebie. Kilkakrotnie pytał mnie, czy sąd może go skazać na karę śmierci, czy kara śmierci jest wykonywana, bądź czy rodzina którejś z ofiar może mu zrobić krzywdę. Własnej śmierci obawiał się wtedy najbardziej. I Boga, bo jak mówił, jest osobą wierzącą.

– Naprawdę wierzy pan w Boga?

– Wierzę, jak wszyscy inni ludzie.

– W którego? Tego w Kościele katolickim czy w tego świadków Jehowy, bo chodził pan przecież i tu, i tam?

– No teraz bardziej w tego od świadków Jehowy. Bo kiedyś jeździłem do takiego księdza, który miał mi pomóc żonę znaleźć, ale mnie oszukał i nie pomógł. A u jehowych spotkałem dobrych ludzi. I u takiej jednej babci mieszkałem. Ona też była jehówką i była dobra dla mnie, nie tak jak moja matka i babcia, co mnie prześladowały i dokuczały.

– Źle pan o nich myśli? Źle wspomina swoje dzieciństwo?

– Bardzo źle wspominam dzieciństwo moje. Ciągle głodny byłem, bity, poniewierany. Nigdy w domu dobrego słowa nie usłyszałem. Często płakałem. Matka i babcia były dokuczliwe, mściły się nade mną, znęcały. Nawet kijem i pasem mnie babcia za nic biła. Ojciec tylko czasem mi coś kupił, ale on miał swoje dzieci, swoją rodzinę, z moją matką nie był żonaty, to nie miał dla mnie czasu. Cały czas dusiłem to w sobie, że mi źle było. Dopiero u sióstr zakonnych mi było dobrze, jak mnie tam matka oddała. Niedawno się dowiedziałem, że mój ojciec też się leczył psychicznie i babka też podobno była chora, ale ona się nie leczyła. To pewnie po nich jestem taki, jaki jestem.

– Ze swoją siostrą miał pan dobre relacje. Odwiedzaliście się, kupował jej pan prezenty, lubiliście się.

– Z nią miałem dobre, zawsze zgoda między nami była, ale teraz ona też odwróciła się ode mnie i też nie chce mnie już znać. Pisałem do niej listy, ale mi nigdy nie odpisała. Wcześniej ze szwagrem oszukali mnie na pieniądze, które im dałem na lalkę, taką gumową do seksu. On pokazał mi ofertę w gazecie i ja zebrałem sobie na nią pieniądze, dałem mu. To dużo pieniędzy było, cała moja renta to była wtedy, ale szwagier mi jej nie kupił, a jak się upomniałem, to awanturę mi zrobił i z domu wyrzucił.

– Podczas śledztwa przyznał się pan do zamordowania bardzo wielu osób. Teraz odwołuje pan większość zeznań. Dlaczego? Wtedy pan kłamał, czy teraz pan kłamie?

– Bo to nie była prawda o tych zabójstwach. Policjanci mi kazali, bo kupowali mi słodycze i obiady, żebym się przyznawał, żeby oni mieli lepsze papiery, wyczyszczone z zabójstw. Wrabiali mnie tak w to wszystko, bo mówili, że jestem chory to i tak nic mi nie zrobią. Nawet raz mi magnetofon obiecali, że kupią, jak wszystko im powiem.

– I za słodycze i obiady przyznawał się pan do zabijania ludzi?

– Bo bałem się też, że mogą mi coś zrobić, dlatego się przyznawałem. Ze strachu się przyznawałem.

– Teraz przyznaje się pan tylko do zamordowania Sylwii R., ale zawsze opowiadając, mówi pan nie o jednej kobiecie, ale o kobietach, o ofiarach. Zna pan takie szczegóły zbrodni, które może znać tylko sprawca. Jak pan to wytłumaczy. Ile ich było tak naprawdę?

Leszek długo milczy, patrzy w stół.

– Ja nie wiem. To policjanci mi tak wszystko namieszali, bo ja nie wszystko dobrze pamiętam. Podpowiadali mi. Ja jestem chory psychicznie i nie mogę wszystkiego tak dobrze pamiętać, bo mi to wszystko miesza się, jak było.

– Lekarze twierdzą, że nie jest pan chory, że może pan odpowiadać za swoje czyny.

– Jestem chory, przecież tabletki, zastrzyki mi dają. I nie mogę nad swoim seksem zapanować nigdy. A chorego nie można skazać na karę śmierci, prawda? Słyszałem teraz, że nie ma kary śmierci.

– Nie, kara śmierci może być orzekana, ale nie jest wykonywana. Boi się pan śmierci?

– Boję się, ale jak tak mnie skażą, to będę musiał odpokutować za swoje czyny, trudno.

– A co by pan zrobił, gdyby dzisiaj mógł wyjść na wolność? Gdzie by pan poszedł, pojechał?

– Na pewno poszedłbym do lasu, bo lubię las. Pochodzić sobie lubię, grzyby, jagody pozbierać. Zawsze mnie na wolności do lasu ciągnęło.

– Wolał pan przyrodę od ludzi?

– Tak, chyba tak, bo ludzie nie byli dobrzy dla mnie.

– Ale mówią o panu, że w dzieciństwie dręczył pan zwierzęta, że sprawiało to panu przyjemność. Dlaczego?

– Nie pamiętam tego, a jako dzieciak to pamiętam, że wszyscy się tak bawili, że kotu puszkę na przykład do ogona się przywiązywało. To nie było męczenie, tylko zabawa taka.

– A gdyby pan dzisiaj wyszedł na wolność i spotkał pan w tym lesie jakąś kobietę, to czy coś mogłoby jej się stać? Tak jak Sylwii...?

Pękalski zastanawia się, po dłuższym namyśle pada odpowiedź:

– No nie wiem, to trudno powiedzieć, czy doszłoby do jakiegoś zdarzenia... Bo ze mną jest tak, że nie wiadomo. Niepewny siebie jestem. Z tym moim seksem tak jest. Pilnowałbym się teraz, żeby tego nie zrobić, bo wiem, że wyrok by mi groził za to, ale nie do końca wierzę w siebie, że mogę nie zagrażać.

– A jakie kobiety podobają się panu najbardziej?

– Takie niestare żeby były one, do sześćdziesiątki, ale teraz najbardziej podoba mi się pani protokolantka w sądzie i taki dziennikarz z kitką, który przychodzi na rozprawy.

– Brakuje panu tutaj seksu?

– Tak... Nie, bo ja sobie tutaj radzę sam. Sam się zaspokajam. Koledzy w celi wiedzą, że ja muszę, że mam duże potrzeby. W nocy najczęściej to robię, poza ich plecami.

– Czego panu tutaj w areszcie najbardziej brakuje?

– Czego brakuje mi najbardziej? No powietrza, tak żeby pochodzić po powietrzu, po dworze, bo ja lubiłem tak sobie chodzić. Wyskoczyć gdzieś, gdzie się chce, można. Piwa jeszcze, żeby się czasem napić. No i kobiet mi brakuje. I tego, że magnetofon mi zabrali, bo lubiłem sobie muzyki posłuchać, ale teraz tutaj mam lepiej niż na wolności, bo wyżywienie mam, i lekarz jest na miejscu, i wszystko inne też. Tylko to jest złe, że mnie wolności za moje czyny pozbawiono.

– Ma pan jakieś marzenia? Marzy pan o czymś?

– Czy marzę o czymś? Może, żeby mi sąd dał szansę i nie zamykał na zawsze, żebym jeszcze kiedyś mógł żyć na wolności, mieć żonę i rodzinę, dzieci. Normalnie tak żyć.

– Dużo mówi pan o kobietach. Miał pan kiedyś jakąś kobietę, dziewczynę, narzeczoną?

– No nie. Nigdy nie miałem. Nie chciały mnie, wyśmiewały się. I nie dawały się tak same. Koleżanki w szkole miałem, ale kobiety to nie.

– Uprawiał pan kiedyś seks z jakąś kobietą za jej zgodą?

– Nie, nie uprawiałem, bo nigdy nie chciały. Nie godziły się na seks.

– Zeznał pan, że uprawiał także seks z mężczyznami. W Białymstoku porwał pan, a potem obnażył dziecko i zostawił je na mrozie na pewną śmierć. Zawsze było panu wszystko jedno, z kim uprawia seks?

– Nie, ja wolę kobiety. Z mężczyznami to tak wyszło. Czasami tylko, ale nie z dzieckiem. Z dzieckiem nigdy nic nie miałem. To nie jest prawdą, ja to wymyśliłem, bo policjanci chcieli, żebym im mówił. A tutaj w areszcie mi powiedzieli, że przez dziecko to można mieć duże kłopoty potem w więzieniu.

– Ale przecież są dowody na to, ludzie w Białymstoku tam pana wtedy widzieli, rozpoznali.

– Nie, ja z dzieckiem na pewno nic nie miałem.

– Do zamordowania Sylwii przyznał się pan. Jak pan ją poznał?

– Wszedłem do sklepu i poprosiłem, żeby dała mi jedzenie za darmo. Bo nie miałam nic do jedzenia i głodny byłem bardzo. Ona mi dała kawałek kiełbasy, takiej pasztetowej, i chleb mi dała. I na drugi dzień do lasu też mi jedzenie przyniosła.

– To dlaczego pan ją zabił? Przecież była dla pana dobra, ulitowała się nad panem tak jak ta babcia, u której pan mieszkał i której pan nie zabił.

– Babcia mnie wtedy tak nie podniecała, a ta młoda była i podniecała mnie bardzo. Chciałem mieć z nią seks, proponowałem jej, ale nie chciała mi się dać dobrowolnie zaspokoić i coś mi do głowy wtedy odbiło, żeby ją mieć i uderzyłem ją tym kosturem w głowę kilka razy i potem miałem z nią przyjemność. Nie skontrolowałem się wtedy znowu.

– Znowu?

– No bo ten mój popęd był silny.

– Ale powiedział pan „znowu”?

– Bo mi trudno go kontrolować jest.

– A trudno jest zabić człowieka?

– Nie, nie jest trudno. Nie jest to trudne i wcale nie trzeba do tego dużej siły mieć.

– Nie było panu żal Sylwii? Nie było panu żal, że ją pan zabił? Przecież dzień wcześniej ona pana nakarmiła, przyniosła jedzenie do lasu.

– Potem to już było mi jej żal, bo była ładna i młoda taka była. I szkoda mi jej się zrobiło, że nie żyje ona już taka ładna.

– Wracał pan do niej kilka razy, kiedy była martwa?

– Wracałem, bo się nacieszyć chciałem i mieć ją jeszcze na później. Cieszyłem się, że mam kobietę dla siebie i mogę robić z nią, co chcę, i patrzeć na nią, i że się nie opierała mi już więcej, i nie odmawiała mojej propozycji.

– Wiedział pan, że to, co robi jest złe?

– Wiedziałem, że to jest złe, ale nie mogłem nad tym zapanować, nad tym moim popędem, ale wiedziałem, że zrobiłem źle, że zabiłem ją.

– Co się tutaj panu śni? Śni się panu Sylwia?

– Tak, czasami mi się śniła, ale częściej mam złe sny, o domu, o szpitalu. Matka i babka mi się śnią, i to, jak się nade mną wyżywały.

– Ma pan wyrzuty sumienia? Żałuje tego, co zrobił?

– Czy mam wyrzuty? Mam i żałuję.

– Nie wierzę panu. Na sali rozpraw, podczas procesu, tak często pan się uśmiecha?

– Bo mnie często coś rozśmiesza i nie umiem nad sobą wtedy zapanować. Świadkowie czasami mówią rzeczy, które są dla mnie śmieszne.

– Żałuje pan, że tak a nie inaczej potoczyło się pana życie?

– Bardzo żałuję, ale jakbym miał w domu inaczej, jakby moja matka była inna, to może by tego wszystkiego nie było. A tak się stało i już, i muszę teraz odpokutować za to.

– Modli się pan tutaj?

– Modlę się.

– O co?

– Żeby mi Bóg wybaczył, że to wszystko nie była tylko moja wina, bo ja chory jestem.

Z Leszkiem Pękalskim spotkało się jeszcze kilku dziennikarzy, już po wyroku, podczas odbywania przez niego kary pozbawienia wolności. Każdemu z nich Pękalski mówił co innego, jakby wciąż bawił się swoją sytuacją i wiedzą na temat zamordowanych. Podobnie jak podczas śledztwa przyznawał się do winy, a potem odwoływał wszystko. Wizyty dziennikarzy były dobrą okazją do uzupełnienia brakujących mu w celi produktów. Każdy kolejny z odwiedzających wampira dostawał długą listę rzeczy do kupienia. Najwięcej za rozmowę zapłaciła ekipa niemieckiej telewizji. Pękalski zażyczył sobie za wywiad telewizor z kolorową telewizją do celi.

* * *

Jestem często pytana o wrażenia z tego spotkania, bo nie codziennie stykamy się z potworem. I o to, czy się nie bałam.

Tak, był moment, kiedy mimo obecności strażnika się wystraszyłam. Podczas rozmowy zauważyłam, że Pękalski bacznie wpatruje się w leżący na środku stołu długopis. Wyraźnie przykuł on jego uwagę, a dzieliła nas niewielka odległość. Pomyślałam, że on może w każdej chwili chwycić ten długopis i zaatakować, a strażnik nie zdążyłby zareagować. Przy ogromie stawianych mu zarzutów, było mu przecież wszystko jedno, co zrobi, dlatego przesunęłam długopis w swoją stronę.

Jak go odebrałam? Leszek Pękalski wciąż domaga się od otoczenia współczucia, mimo że sam nie odczuwa litości. Ale czy to jest jego wina? Mając zmiany organiczne w centralnym układzie nerwowym, w tym także w płatach czołowych, czy można go winić za brak empatii i za to, że zawsze najważniejsze w jego życiu było zaspokojenie jedynie podstawowych, najprostszych, zwierzęcych potrzeb? Zdobyć pożywienie, znaleźć legowisko i zaspokoić popęd seksualny. Postępował jak zwierzę, nie jak człowiek. Sądzę, że czyny, których się dopuścił, są mu zupełnie obojętne. Najważniejsze zawsze było i jest jego dobro.

Kilka lat później, po przestudiowaniu siedemdziesięciu dwóch tomów akt sprawy Pękalskiego, po przeczytaniu zeznań, zobaczeniu zdjęć ofiar, nad którymi odprawiał swoje makabryczne, sadystyczne rytuały, zrozumiałam mechanizm jego działania. On nigdy w nikim nie wzbudzał strachu. Wzbudzał litość i na tym bazował. To było jego największym atutem. Kobiety nie wyczuwały niebezpieczeństwa, a kiedy docierało do nich, z jak niebezpiecznym mężczyzną mają do czynienia, było już za późno.

Leszek Pękalski na pewno jest fenomenem, bo jest największą tajemnicą powojennej kryminalistyki. Nigdy zapewne nie dowiemy się, ile ofiar naprawdę ma na swoim koncie, ale warto pamiętać, że do dzisiaj żadna ze zbrodni, do których się przyznał, nie została wyjaśniona. Pękalski zna takie szczegóły zabójstw, które może znać jedynie morderca. Sprawa Pękalskiego to także znak zapytania, co robić z takimi jak on osobnikami, którzy na wolności zawsze będą stanowić zagrożenie. Przywrócić karę śmierci? Na to jako społeczeństwo jesteśmy zbyt humanitarni. Na nasz koszt dożywotnio izolować w więzieniach? Internować do końca życia w zamkniętych zakładach psychiatrycznych? Żaden z moich rozmówców, żaden ze specjalistów nie znalazł odpowiedzi na to pytanie.

JESTEM PEWNY, ŻE ZABIŁ WIELE OSÓB

Michał Fajbusiewcz, twórca programu „Magazyn Kryminalny 997”:

– Polska kryminalistyka powojenna odnotowała wiele seryjnych zbrodni. Za rekordzistę uchodził Zdzisław M., który na Śląsku pozbawił życia czternaście kobiet, i Paweł T., zwany Skorpionem, działający w rejonie Trójmiasta – najdłużej poszukiwany wielokrotny morderca, który zabił jedenaście kobiet ciosem młotka w głowę. Długo poszukiwani byli także Henryk M. z Sulejowa, który zabił siedem osób, strzelając im w tył głowy z karabinku własnej konstrukcji; Stanisław M., wampir z Gałkówka, który zabił siedem kobiet; Tadeusz K., seryjny morderca, który udusił pięciu młodych chłopców; ale gdyby postarać się znaleźć „głównego bohatera” wszystkich moich programów „Magazynu Kryminalnego 997”, to niewątpliwie Leszek Pękalski, seryjny morderca z Bytowa – bo jestem pewny, że zabił wiele osób – znalazłby się na czołowym miejscu.

Z jego pierwszą zbrodnią zetknąłem się w 1988 roku, kręcąc materiał o zabójstwie dziewczyny w Toruniu. O tym, że zabił ją Pękalski, dowiedziałem się wiele lat później, podczas toczącego się przeciwko niemu śledztwa. Toruńskie morderstwo było jednym z pierwszych, do których się przyznał.

Przez lata emisji „997” zrekonstruowałem 26 zbrodni, do których przyznał się w śledztwie, ale – sądząc po sposobie działania mordercy i przeglądając archiwalne taśmy z nagraniami – mogło być ich znacznie więcej.

W okresie, kiedy grasował, wydarzyło się wiele niewyjaśnionych dotąd morderstw na Śląsku, gdzie Pękalski przez ileś miesięcy pracował. Przeglądając stare taśmy, zauważyłem między innymi taką prawidłowość, że morderstwa, do których Pękalski się przyznał, zdarzyły się prawie wyłącznie w weekendy, czyli kiedy nie pracował i mógł wyjechać w Polskę, na dzień, dwa. Trudno uwierzyć, że w Komendzie Głównej Policji nikt tych faktów nie łączył.

O przypadku Pękalskiego trudno właściwie mówić z jakimikolwiek emocjami. Emocje wywołuje ktoś, kto zabił jedną, dwie, trzy osoby. Tu mamy do czynienia z maszyną do zabijania, dlatego działania Leszka trzeba rozważać chłodno i bez emocji. Niewątpliwie jego sprawa to nokaut dla wszystkich, którzy się z nim zetknęli – jego bliskich, pedagogów, psychologów, wychowawców i organów ścigania. To największy policzek dla policji, która przez dziesięć lat była bezradna.

Bez względu na to, co się z nim stanie, kiedy odsiedzi wyrok, powinno się o nim jak najwięcej pisać, dostarczać społeczeństwu jak najwięcej informacji, nie w celach sensacyjnych, ale poznawczych.

Pracując nad materiałami o Pękalskim, wielokrotnie zastanawiałem się, czy jego zbrodniom można było zapobiec. Leszek to osobnik prymitywny, ale jednocześnie działający w sposób nieszablonowy i często przemyślany. Wystarczy wspomnieć jego znajomość geografii, topografii, połączeń kolejowych. Sądzę jednak, że gdyby Leszek został przez kogokolwiek właściwie pokierowany, gdyby zajęli się nim specjaliści, nie doszłoby do takiej serii makabrycznych zbrodni. Może gumowa lalka do seksu uratowałaby życie kilku kobiet?

Przeraża mnie wspomnienie rozmów z jego wychowawcami z ośrodka dla dzieci upośledzonych, którzy stwierdzili, że gdyby dzisiaj mieli do czynienia z podobnym przypadkiem, prawdopodobnie nie potrafiliby w nim rozpoznać mordercy. Dlatego jeszcze raz podkreślę – przypadek Pękalskiego to kopalnia wiedzy i wszyscy powinni się z niego czegoś nauczyć: kryminolodzy, pedagodzy, psychiatrzy, psycholodzy, a przede wszystkim policja.

NIE MOŻNA GO WYPUŚCIĆ NA WOLNOŚĆ!

Z Krzysztofem Jackowskim, jasnowidzem z Człuchowa, spotykałam się w 2016 roku, przed zakończeniem odbywania kary przez Pękalskiego.

Do współpracy z jasnowidzami policjanci nie chcą się przyznawać. Z Krzysztofem Jackowskim współpracuje wiele komend z całej Polski, ale nie chwalą się tym i niechętnie opowiadają o tym dziennikarzom. A on ma na to wiele dowodów. Jedną z szuflad wypełniają podziękowania z wielu posterunków, z pieczęciami i podpisami komendantów, a także przyznane mu przez policję nagrody rzeczowe – na przykład budzik – za odnalezienie zaginionych, za wskazanie miejsc ukrycia zwłok. Jackowski współpracował z policjantami także przy dwóch sprawach związanych z Leszkiem Pękalskim.

– To było wiele, wiele lat temu, ale dokładnie pamiętam te dwie sprawy związane z Pękalskim. Z tego, co kojarzę, to on niebawem będzie wychodził z więzienia, prawda?

Pierwsza była sprawa Sylwii, morderstwa w lesie. Komendantem Wojewódzkiej Policji w Słupsku, pod którą podlegał Bytów i Człuchów, był wtedy pan Barteczko. Znaliśmy się, bo on był wcześniej komendantem policji w Człuchowie i to za jego kadencji w Słupsku wydarzyła się ta tragiczna historia, za którą Pękalski de facto został skazany.

Pamiętam, że pewnego wieczora, wiele lat temu, przyjechał do mnie policjant ze Słupska i dał mi duże zdjęcie młodej dziewczyny, szczupłej blondynki z krótkimi włosami. To było takie zdjęcie powielone, powiększone. I dał mi jeszcze jakieś rzeczy należące do niej. Powiedział, że jest z polecenia pana komendanta Barteczko i że ma mi zostawić te rzeczy. Dowiedziałem się od niego, że ktoś tę dziewczynę zamordował w Kołczygłowach i ja mam powiedzieć, co widzę, co tam się wydarzyło. Ten policjant nie czekał na wynik moich wizji. Zostawił zdjęcie i rzeczy, i oświadczył, że na drugi dzień ktoś z komendy się ze mną skontaktuje.

Następnego dnia zadzwonił do mnie inny policjant i zapytał, co ustaliłem. Powiedziałem, że kojarzy mi się dziwny facet, który chodzi po okolicy bez celu, obserwuje ludzi i zachowuje się dziwacznie. Powiedziałem też, że mężczyzna, który zamordował w Kołczygłowach tę dziewczynę, mieszka w starym domu, takim starym budownictwie, ze starszym mężczyzną. To może być jego ojciec, to może być jego wujek. Wówczas policjant stwierdził, że nie trafiłem i powiedział:

„Popracuj pan jeszcze, panie Jackowski, bo nam to zupełnie nie pasuje”.

Umówiliśmy się następnego dnia na telefon, ale ja już nic więcej powiedzieć nie umiałem. Zapytałem policjanta, dlaczego im to nie pasuje.

„Bo my już mamy podejrzanego – jej ojca, który dziwnie szybko odnalazł zwłoki”.

I tak upadła moja teza, moja sugestia. Sam w nią początkowo zwątpiłem, a potem okazało się, że miałem rację. Pękalski został przesłuchany, zaczął opowiadać i przyznał się do zabójstwa. Mój opis jego postaci zgadzał się i zgadzało się jego miejsce zamieszkania. Stary dom, w którym mieszkał wtedy z wujkiem.

Druga była sprawa ze Żnina. Wiele lat temu przyjechali do mnie ludzie, prosząc o pomoc w odszukaniu starszej kobiety. Kobieta pojechała rowerem na działkę, a stamtąd miała się udać na cmentarz, żeby oporządzić groby. Miała przy sobie grabki i wiaderko. Powiedziałem im, że widzę trzcinowisko blisko jeziora, widzę dokładnie to miejsce. I rzeczywiście po jakimś czasie znaleziono zwłoki tej starszej, dość tęgawej kobiety w podobnym miejscu. Co mnie jeszcze w tej wizji uderzyło. Opisałem rodzinie, że ta kobieta miała coś na głowie, chyba wiaderko. Potem, od policji dowiedziałem się, że on założył jej na głowę torbę.

Nie wiem, ile Pękalski ma zbrodni na sumieniu, dwadzieścia czy pięćdziesiąt, ale jestem pewien, że zabił Sylwię z Kołczygłów i tę starszą kobietę ze Żnina też, bo jego zeznania pokrywały się z tym, co zobaczyłem w swoich wizjach.

Czy można tego człowieka wypuścić na wolność? Ja uważam, że nie. Wszyscy o nim mówią, że to taki straszny prymityw, a to jest niezły cwaniak. Ja myślę, że on nie dokonał jednej zbrodni, ale też nie sądzę, że dokonał wszystkich tych, o których mówił podczas śledztwa.

On na początku śledztwa pękł, ale w swoim cwaniactwie chciał być cwańszy od policjantów. Powiedział jakąś prawdę, po czym zauważył, że zrobił błąd, że zaczął „przyklejać” sobie wszystko, co mu sugerowali. Wszystko pomieszał i pewnie dlatego sąd uznał, że oprócz tej Sylwii on nikogo innego nie zabił, że to konfabulacja. A ja jestem pewny, że ta kobieta ze Żnina to też jego ofiara.

Myślę, że jego sprawa została pokpiona. I policja, i prasa pokpiły sprawę i zawiniły. Na samym początku śledztwa zrobiono wielką aferę pod tytułem: „Wampir z Bytowa”, a Pękalski to niezły gracz. Ja nazwałbym go „inteligentnym idiotą”, bo robił z siebie kompletnego pajaca, będąc lekko niedorozwiniętym, a naprawdę był strasznie cwany. Widziałem go w programie „997”, on grał sierotę, którą nie był. To jest psychopata. W sprawie zabójstwa Sylwii to było widoczne. Jej zwłoki były w strasznym stanie. On zmasakrował ją narzędziem do sadzenia drzew, a potem z nią współżył. Trzeba pamiętać, że tam nie było afektu, to nie stało się nagle, on to dokładnie zaplanował. Pękalski poszedł na polowanie z narzędziem, był przygotowany, że zabije. Poszedł mordować, tak inni idą na grzyby. Miał opracowaną technikę działania. To samo w Żninie. Wciągnął kobietę w trzcinowisko. Wcześniej przygotował sobie teren działania, czyli jak zwierzę przygotował się do ataku.

Dlatego myślę, że jeśli go wypuszczą, to on zabije znowu. Ktoś taki jak Pękalski nie może być na wolności. Poza tym proszę wziąć po uwagę, że w więzieniu było mu dobrze. To jest dla niego znane, bezpieczne miejsce. Przestępca po ponad dwudziestu latach traktuje więzienie jak swój dom. A kiedy wyjdzie na zewnątrz, to co dalej? Musiałby iść do pracy, odnaleźć się w społeczeństwie. To się nie może udać. Po jakimś czasie pewnie doszedłby do wniosku: „A na cholerę mi ta wolność? Lepiej będzie, jak wrócę do pudła”. I wtedy zabije ponownie.

Co jeszcze jest ważne? Pamiętam, jak prasa rozpisywała się o nim. Zrobiono z niego przestępcę-celebrytę, zabiegano o wywiady z nim, a według mnie on ma jeszcze jedną skazę – gwiazdorską. Ma skazę sławy, a celebrytą w naszym czasach można być w różny sposób, nawet jako wampir. On w pierwszym okresie śledztwa był gwiazdą medialną, dlatego warto też zwrócić uwagę mediom, żeby nie kreowały potworów na bohaterów. W przypadku takich zbrodni jak zabójstwo Sylwii media nie ganiły morderstwa na młodej dziewczynie, ale zrobiły z Pękalskiego celebrytę. To duży i wciąż powtarzany błąd.

CO DALEJ?

W 2016 roku rozmawiałam na temat Leszka Pękalskiego również z Danutą Pilarczyk, psychologiem więziennym z ogromnym doświadczeniem. Jest biegłą sądową, uczestniczy w przesłuchaniach dzieci, ofiar przestępstw. Przepracowała w aresztach i więzieniach ponad trzydzieści lat. Niewielu by to wytrzymało. Przed jej biurkiem siedziały kobiety, siedzieli mężczyźni, seryjni mordercy, gwałciciele, pedofile. Od kilku lat prowadzi ośrodek diagnostyczny, gdzie trafiają najtrudniejsze przypadki.

– Od 2000 roku badania diagnostyczne są obowiązkowe dla ludzi, którzy dopuścili się najcięższych przestępstw. Wówczas powstały ośrodki w każdym okręgu w Polsce, a takich okręgów mamy piętnaście. Kto do mnie trafia? Trudne, zaburzone osoby, dewianci, pedofile. Z każdego z tych ośrodków przebadana przez nas osoba trafia do konkretnego zakładu karnego i to my, jako specjaliści, wskazujemy, co dalej robić z tym człowiekiem. Bo w zależności od tego, w jakim zakładzie odbywa się kara, podlega się konkretnemu ośrodkowi.

Na zlecenie prokuratury przestępcy badani są przez psychiatrów, psychologów, seksuologów. Zawsze taka opinia jest w aktach. I kiedy stwierdzana jest dewiacja, osobnik trafia do odpowiedniego zakładu karnego. Osobowości zaburzone trafiają do specjalistycznych oddziałów terapeutycznych. Jest ich wiele i są zróżnicowane: dla młodocianych, dorosłych, recydywistów. Ponadto każda grupa zaburzeń objęta jest specjalistycznym programem. Z tymi ludźmi pracuje sztab psychologów, terapeutów, terapeutów zajęciowych.

Dwadzieścia trzy lata temu, kiedy zapadł wyrok na Leszka Pękalskiego, też były oddziały terapeutyczne, ale nie tak specjalistyczne jak dzisiaj. Były oddziały dla alkoholików, narkomanów, więźniów z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi i upośledzonych umysłowo. W przypadku tych ostatnich były realizowane programy dla dewiantów seksualnych i Pękalski był objęty takim programem. To dziesięciomiesięczna terapia, która może być przedłużona, o ile terapeuci podejmą taką decyzję. W takich przypadkach jak sprawa Pękalskiego przestępcy są często objęci programem do końca odbywania kary.

– Zastanawia mnie – mówię – jak dobiera się więźniów, którzy odbywają karę w jednej celi z kimś takim jak Pękalski, który może być niebezpieczny dla współosadzonych.

– Skazani nie boją się seryjnych morderców, ale trzeba być ostrożnym, jeśli to jest agresywny psychopata – mówi Pilarczyk. – Dzisiaj są tak komfortowe warunki w celach, że coraz więcej zakładów karnych ma cele monitorowane, podlegające całodobowemu oglądowi. Przyglądamy się skazanemu, czy poradzi sobie psychicznie, emocjonalnie, czy nie ma skłonności samobójczych i czy nie jest na tyle agresywny, że może kogoś skrzywdzić. Nauczono mnie, że mniejszym złem będzie, jeśli taki skazany sam sobie zrobi krzywdę, a nie komuś innemu. Inni osadzeni muszą być bezpieczni.

– W więzieniu Pękalski funkcjonuje prawidłowo – zauważam. – Nie ma na niego skarg, nie wykazuje się agresją, ale co dalej z tak zaburzonymi osobami? Kończą odbywanie kary pozbawienia wolności, więc powinni wyjść na wolność, ale na wolności będą nadal stanowić zagrożenie.

– Ten problem pojawił się w 2014 roku, kiedy na wolność miał wyjść zabójca dzieci, Mariusz Trynkiewicz. Tacy przestępcy nie mogą pozostać dalej w warunkach odosobnienia, nie można ich też zamknąć w szpitalu psychiatrycznym – mówi Danuta Pilarczyk. – Dlatego w 2014 roku wprowadzono tak zwaną ustawę o bestiach, która nakłada szereg obowiązków na oddziały terapeutyczne. Ustawa ta zobowiązuje poszczególne oddziały, na których przebywają szczególnie groźne osoby, do sporządzenia bardzo specjalistycznej opinii. Zarząd zakładu karnego ma obowiązek zapoznania się z tą opinią, po czym opinia ta trafia do właściwego sądu, na którego terenie przebywa skazany. Następnie sąd podejmuje decyzję o umieszczeniu go w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w Gostyninie, o ile specjaliści uznają, że na wolności może stanowić zagrożenie.

– Czy Gostynin jest dobrym rozwiązaniem? – pytam. – Dla wielu stanowi to moralny dylemat, prawnicy wciąż się o to spierają. Czy jako społeczeństwo mamy prawo skazywać kogoś na kolejny wyrok odosobnienia? Na pewno jest to wybór mniejszego zła. Społeczeństwo ma prawo domagać się, aby osoby naruszające porządek społeczny, nieżyjące w zgodzie z normami, dokonujące tak strasznych przestępstw, były izolowane. Decyzje, po wnikliwej analizie sugestii lekarzy, psychologów, będą w rękach sądów. To na nich spocznie ogromna odpowiedzialność za nasze bezpieczeństwo.

Do września 2014 roku ze wszystkich oddziałów w Polsce złożono sześćdziesiąt sześć wniosków o umieszczenie skazanych po zakończeniu odbywania kary w gostynińskim ośrodku. W Gostyninie jest zaledwie dziesięć miejsc.

To jeden z wniosków, które trafiły do ośrodka:

„Osadzony odbywa prawomocnie orzeczoną karę pozbawienia wolności dokonywaną w systemie terapeutycznym. W trakcie postępowania wykonawczego występowały u niego zaburzenia psychiczne w postaci zaburzeń preferencji seksualnych oraz zaburzeń osobowości. W związku ze znacznym nasileniem zaburzeń oraz ich małą podatnością na oddziaływanie psychokorekcyjne brak jest możliwości jednoznacznego wykluczenia co najmniej wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej, zagrożonego karą pozbawienia wolności, w której górna granica wynosi co najmniej 10 lat”.

Rozpatrywanie złożonych już wniosków przez sądy trwa bardzo długo, bo instytucje te są zawalone pracą. Jeżeli więc dla takiej osoby jak Leszek Pękalski nie będzie miejsca w Gostyninie i tak będzie musiał pozostawać pod nadzorem policji. Dwa tygodnie przed wyjściem skazanego zakład karny powiadamia o tym właściwą jednostkę policji. W tym czasie policja musi uruchomić wszystkie swoje środki, metody i ludzi, żeby zapewnić społeczeństwu bezpieczeństwo.

– W jaki sposób specjaliści potrafią określić, czy dana osoba będzie nadal stanowiła zagrożenie? Czy można to jednoznacznie stwierdzić?

– Psychologowie, psychiatrzy i seksuolodzy potrafią określić prawdopodobieństwo dokonania ponownego przestępstwa – mówi Pilarczyk. – To jest decydujące. Jeśli istnieje prawdopodobieństwo powyżej siedemdziesięciu pięciu procent, to taki człowiek nie powinien być zwalniany, bo istnieje ogromne ryzyko, że zaatakuje ponownie. Jak to jest określane? Taka jednostka jak Pękalski podlega różnym oddziaływaniom na oddziale terapeutycznym i jest obserwowana. Oceniany jest proces leczenia, resocjalizacji, rehabilitacji. I w pewnych odstępach czasowych widzimy, czy następuje poprawa, czy nie. Jeżeli nie, to taki przestępca musi być na indeksie, musi być kontrolowany i nadzorowany. Oczywiście skazani, którzy są świetnymi manipulantami, mogą nas oszukiwać, dlatego bardzo istotna jest opinia seksuologa.

– Leszek Pękalski zabijał, bo kierował nim chory, monstrualny popęd, nad którym nie potrafił zapanować. Czy można taki popęd stłumić? Żaden fachowiec nie daje gwarancji, że to się uda.

– Jedni fachowcy mówią, że można, drudzy, że to niemożliwe – mówi Pilarczyk. – Taki popęd powinien być ukierunkowywany inaczej, wyciszany, osłabiany, ale według mojej wiedzy i doświadczenia to bardzo trudne. Autorytetem jest Lew Starowicz, który komentował przypadek z zakładu karnego w Sztumie. Mężczyzna siedział za gwałt i zabójstwo pięciomiesięcznego dziecka. Po wyjściu zgwałcił kolejne. Lew Starowicz stwierdził, że on przez cały czas odbywania kary musiał myśleć o tym, że zrobi to ponownie. Dlatego żaden specjalista, nawet w stosunku do osób dobrze rokujących, nie da gwarancji, że ich ataki się nie powtórzą. Ci ludzie muszą być izolowani lub kontrolowani.

– Na świecie są stosowane terapie tłumienia potencji, ale są bardzo drogie, więc w polskich realiach nie są możliwe. Poza tym problem tkwi w chorej, zaburzonej głowie, a nie niżej, jak sądzi wielu. Dlatego kastracja ani fizyczna, ani chemiczna nie daje żadnych gwarancji.

– Dla mnie najbardziej niepokojącym zjawiskiem jest, że do więzień trafia coraz więcej dewiantów – mówi Pilarczyk. – Od piętnastu lat obserwuję jakość moich badanych. Jest coraz więcej ludzi wykazujących trudności natury adaptacyjnej do warunków zakładu karnego. I ta populacja powiększa się z roku na rok. Jest coraz więcej osób dotkniętych zaburzeniami. Być może dlatego, że życie i czasy są takie, że osoby mające problemy od dziecka, nie mając możliwości rozładowania napięć, emocji, sięgają po różne używki, ale przede wszystkim nie są odpowiednio ukształtowane, bo rodzina dzisiaj nie spełnia określonych wymagań, nie kształtuje prawidłowo. A to jest początek, podstawa, stąd biorą się wszelkie dewiacje. Kiedy psycholog sięga do początku, do dzieciństwa, a nawet do czasu, kiedy mama danego osobnika była w ciąży, to na sto przypadków, osiemdziesiąt–dziewięćdziesiąt to była patologia, a to dom nas kształtuje, dzieciństwo, kontakt emocjonalny z matką, z ojcem. Wyrastanie w prawidłowym klimacie emocjonalnym. To jest nasz kręgosłup na całe życie.

– A gdyby pierwszy kontakt seksualny Pękalskiego był normalny, za zgodą partnerki, czy jego życie potoczyłoby się inaczej, czy zmiany w mózgu pchnęłyby go i tak w kierunku zabijania? – pytam.

– Bardzo często nasze pierwsze doświadczenie seksualne decyduje o naszym przyszłym, dalszym życiu seksualnym. Czasami te pierwsze niepowodzenia „coś” robią w człowieku i potem następuje bunt, niezgoda na to, że ja nie mogę, że ktoś mnie nie chce, że jestem gorszy, więc załatwię tę sprawę inaczej. Bywa, że są to akty zemsty. Wielokrotnie spotykałam się z tym, że młodzi mężczyźni wyśmiani podczas pierwszych seksualnych doświadczeń z kobietami stali się dewiantami nienawidzącymi kobiet. Podobnie bywa z przemocą. Kiedy mężczyzna zostaje oskarżony o przemoc, często mówi o innych kobietach: „Wszystkie jesteście złe, jesteście suki, więc będę was traktował przedmiotowo”. Być może, gdyby pierwsze doświadczenia Pękalskiego były nacechowane zrozumieniem, byłoby inaczej. Ale jeżeli jego pierwsze doświadczenie wiązało się z zabójstwem, to z czasem takie zachowanie stało się dla niego normą.

* * *

W 2019 roku nie tylko Leszek Pękalski kończy odsiadywanie dwudziestu pięciu lat więzienia. W tym samym roku na wolność ma wyjść wielu skazanych, którzy podobnie jak on „nie załapali się” na karę śmierci i kary dożywotniego więzienia. Osób równie groźnych jak on jest w zakładach karnych wielu. Nie wiadomo, ile wniosków o ich dalszą izolację trafi jeszcze do ośrodka w Gostyninie i które z nich zostaną rozpatrzone pozytywnie.

* * *

Porucznik doktor Katarzyna Nosek-Komorowska, kierownik działu terapeutycznego Aresztu Śledczego w Starogardzie Gdańskim, 2016 rok:

– Leszek Pękalski odbywa karę pozbawienia wolności w naszym zakładzie, w systemie terapeutycznym, realizując zadania wynikające z indywidualnego programu terapeutycznego. Jest osadzonym niesprawiającym problemów. Jest przykładem prizonizacji, czyli idealnego przystosowania się do warunków zakładu karnego. Uważam, że znacznie lepiej funkcjonuje w warunkach sztucznych, czyli w warunkach odosobnienia, niż na wolności.

Skazany odbywa karę dwóch lat pozbawienia wolności [odwieszenie wyroku za gwałt na Bernadetcie – dopisek autorki] oraz karę dwudziestu pięciu lat pozbawienia wolności. Zakończenie odbywania przez niego kary przypada na koniec 2019 roku. Oczywiste jest, że istnieje możliwość, że osadzony wyjdzie na wolność z datą ostatecznego terminu końca kary. Jeśli jednak w czasie, gdy będzie zbliżać się koniec kary osadzonego, będą obowiązywać szczególne przepisy prawa, administracja jednostki będzie mogła rozważyć ich zastosowanie. Na pewno Pękalski nie zostanie pozostawiony sam sobie, bo – pomijając jego zaburzenia – skazany po tak długim wyroku na pewno nie poradzi sobie sam na wolności.

TA SPRAWA WCIĄŻ MNIE MĘCZY

Opasły tom aktu oskarżenia odczytywany był w sądzie przez pięć godzin. Leszek Pękalski został oskarżony o siedemnaście zabójstw, w tym szesnaście na tle seksualnym, pięć połączonych z rabunkiem mienia, dwa gwałty ze szczególnym okrucieństwem i uprowadzenie półrocznego dziecka. Ofiary Pękalskiego miały od 6 miesięcy do 79 lat, płci obojga, ponieważ oprócz kobiet zabił także trzech mężczyzn.

Kilka zdań z aktu oskarżenia odczytywanych przy opisie każdej kolejnej zbrodni brzmi jak koszmarny refren:

„Mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swoim postępowaniem, działając z bezpośrednim zamiarem pozbawienia życia i zaspokojenia popędu seksualnego oraz ze szczególnym okrucieństwem...”

Po obserwacjach psychiatrycznych, kilkudziesięciu wizjach lokalnych i kilkunastu rozprawach sąd wydał wyrok: dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności. Wyrok został zaskarżony przez obrońcę Pękalskiego, jednak sąd drugiej instancji utrzymał wyrok słupskiego sądu w mocy. Odwieszono Pękalskiemu także wyrok za gwałt na Bernadetcie.

Po trwającym trzy lata śledztwie w sprawach nigdy niewyjaśnionych morderstw na tle seksualnym, wyrok sądu wywołał konsternację, nie tylko wśród prawników, ale także wśród opinii publicznej. Jak to możliwe, żeby z ponad sześćdziesięciu zbrodni, do których się przyznał, z siedemnastu zarzutów postawionych Pękalskiemu, udowodniono mu tylko jedno morderstwo?

Mieczysławowi Buksie, prokuratorowi, który oskarżał Leszka Pękalskiego w procesie, jedni zarzucali, że położył tę sprawę, drudzy, że zbrodnie zostały Pękalskiemu przypisane. Jak w 2016 roku, z perspektywy czasu, sam ocenia ten proces?

– Panie prokuratorze, czy sprawa Leszka Pękalskiego była najpoważniejszą w pańskim życiu zawodowym?

– Jestem prokuratorem od dwudziestu pięciu lat, prowadziłem wiele drastycznych spraw dotyczących morderstw, ale jeżeli mówimy o skali przestępstw, to na pewno była najpoważniejsza sprawa w całej mojej zawodowej karierze.

– W akcie oskarżenia znalazło się wiele poważnych zarzutów, tymczasem Pękalski został skazany za jedno zabójstwo. Jak mogło do tego dojść?

– Rzeczywiście, według wyroku zabił jedną kobietę. Tego muszę się trzymać, bo jako prokurator nie mogę spekulować. Mogę powiedzieć jedynie, że kiedy objąłem tę sprawę, byłem bezradny. Wszystkie sprawy były po oględzinach, po umorzeniach, od morderstw minęły całe lata. Materiał w trakcie badań został zniszczony, bo w tamtych czasach był zupełnie inny system badań. Badało się grupę krwi, a nie jak dzisiaj DNA. Kiedy rozpoczynała się sprawa Pękalskiego, właśnie wchodziły do Polski badania DNA i sędzia domagał się tego ode mnie. A skąd ja miałem po latach wziąć DNA?! Materiał już nie istniał, bo dawno uległ zniszczeniu albo do badań po prostu się nie nadawał.

– Czyli nie ma w tym winy ani prokuratora ani policji?

– Nie. Sprawa potoczyła się tak a nie inaczej właśnie przez materiał dowodowy, bo dostaliśmy to, co dostaliśmy. Drugim powodem był długi upływ czasu od wydarzeń. Byłoby dobrze, gdyby osoby, które negatywnie oceniają naszą ówczesną pracę, zapoznały się z aktami sprawy, które są dostępne w sądzie. Wówczas będziemy mogli o tym podyskutować.

– Organom ścigania zarzucano i to, że policja chciała sobie poprawić wykrywalność, podnieść statystyki, więc przypisywano Pękalskiemu wszystkie możliwe morderstwa na terenie Polski. Co pan o tym sądzi?

– To kolejny bezsens. Ilekroć Pękalski przyznawał się do kolejnego zabójstwa, tłumaczyliśmy mu, żeby mówił prawdę, bo każdy zbędny wyjazd to niepotrzebne koszty. Mówiliśmy, że może zostać nimi obciążony i to trafiało mu do przekonania. Według mnie to śledztwo było odwrócone. Ja tak to odbierałem. Bo jeżeli jestem na miejscu zdarzenia, sprawa jest świeża, to mogę zabezpieczyć ślady, mam czego szukać, ale kiedy dostaję sprawę zabójstwa po dziesięciu latach, co mogę zrobić? Dlatego za każdym razem mówiłem podejrzanemu: „Przekonaj mnie, Leszek, że ty to zrobiłeś, że to ty zabiłeś, ale pamiętaj, masz też prawo nie mówić nic”.

– On opowiadał chętnie?

– Tak, on mówił bardzo chętnie. Jedynie o półrocznym dziecku znalezionym w Białymstoku, które zostało uprowadzone, a potem zmarło z wychłodzenia, nie chciał mówić. Bał się, że za to może dostać karę śmierci. Z zeznań świadków wynikało, że Pękalski był tam widziany. Świadkowie opisywali go bardzo dokładnie, rysopis się zgadzał, mówili, że był zaniedbany, że miał charakterystyczny kaczy chód.

– Spędził pan z Pękalskim podczas przesłuchań prawie dwa lata. Jakby pan go scharakteryzował? Kim jest ten człowiek?

– Niewątpliwie jest to osoba, która nigdy nie miała możliwości normalnego funkcjonowania w rodzinie. Ludzie, którzy go otaczali, nie wiedzieli, jak się właściwie nim zająć. W społeczeństwie zawsze był tym zaniedbanym, tym z marginesu. Do tego, biorąc pod uwagę jego defekt psychiczny, skończyło się to tak, jak się skończyło. Sądzę, że gdyby ktoś się nim zajmował, gdyby cały czas był pod czyjąś opieką, to zapewne i tak nie dałoby się skorygować jego nadpobudliwości seksualnej, ale może mógłby funkcjonować nieco normalniej w społeczeństwie.

– Temat seksu był jego ulubionym tematem?

– Tak, kiedy przesłuchiwaliśmy świadków tych przeszłych zdarzeń, wszyscy wspominali, że on wciąż mówił o dziewczynach, w kółko wracał ten temat, dlatego ludzie zwracali na niego uwagę. I z jednej strony to, co ułatwiało nam identyfikację, było utrudnieniem z punktu widzenia procedury, bo ciężko było przy okazaniach dobrać trzech mężczyzn równie charakterystycznych jak on. To było właściwie niemożliwe.

– Co się stanie, kiedy Pękalski zakończy odsiadywanie kary?

– Leszek weźmie z magazynu depozyt, wydadzą mu jego rzeczy, wypełnią dokumenty, brama się otworzy i wyjdzie na wolność. Będzie mógł jechać, gdzie chce, robić co chce. Po odbyciu kary będzie wolnym człowiekiem.

– Czy według pana Pękalski po wyjściu z więzienia zabije ponownie?

– Uważam, że istnieje poważne zagrożenie, że może zabić. I nawet nie można powiedzieć, że to będzie jego wina. Jego zaburzone emocje popychają go do tego, że on nie jest w stanie kontrolować swojego popędu i tego, co robi. Sądzę, że on znowu nie będzie sobie z tym radził i dojdzie do tragedii.

– Czy w więzieniu jego popęd jest hamowany? Czy dostaje jakieś środki?

– Tak, w więzieniu oprócz zapewnienia mu psychoterapii i stałej kontroli lekarskiej podawane są środki farmakologiczne. Stąd też jego wahania wagowe. Kiedy został zatrzymany i doprowadzony do aresztu śledczego ważył pięćdziesiąt pięć kilogramów, w więzieniu przekroczył osiemdziesiąt. Faktem jest, że nigdy wcześniej nie jadał tak regularnie, ale farmakologia też zrobiła swoje. À propos jedzenia, o tym też często opowiadali świadkowie, że on jadł zachłannie jak zwierzę. W podróż zabierał litrowe słoiki z jedzeniem. To też był taki charakterystyczny szczegół, to jego jedzenie.

– Media często łączą sprawy Trynkiewicza i Pękalskiego w kontekście ich ewentualnego powrotu do społeczeństwa, a przecież to zupełnie inne sprawy, prawda?

– Według mnie Trynkiewicz, seryjny zabójca, który zamordował czterech chłopców, jest znacznie bardziej czytelny, oczywisty. W przypadku Pękalskiego wiemy, że zabił jedną osobę, wcześniej był skazany za gwałt, a potem jest wielki znak zapytania. To dla prawnika znacznie ciekawszy przypadek.

– Jak do tego doszło, panie prokuratorze, że Pękalski nie został skazany na dożywocie?

– Wyrok zapadł w Słupsku w 1995 roku. To był czas, kiedy było moratorium na karę śmierci, z tego, co pamiętam, przepisy właśnie wtedy zmieniały się, były płynne. Był też wymóg regulaminowy ustawy o prokuraturze, że jeżeli chciałbym wnosić karę śmierci, muszę uzgodnić to z Prokuraturą Generalną. Ponieważ funkcjonowały wówczas prokuratury apelacyjne, pojechałem tam uzgadniać wyrok. Doszliśmy do wniosku, że nie będziemy wnosić o karę śmierci z uwagi na zaburzenia psychiczne Pękalskiego. To, że proces był mocno poszlakowy, też miało znaczenie. Dlatego ja domagałem się dożywocia, żeby go nie eliminować, ale dożywotnio odseparować. Sąd wydał wyrok dwudziestu pięciu lat więzienia, bo to sąd decyduje.

– Źle się stało.

– Źle. Gdyby Pękalski dostał dożywocie, mógłby ubiegać się o przedterminowe zwolnienie, ale to nie oznaczałoby, że zostałby zwolniony. Byłaby czysta sytuacja, nie byłoby tej paniki, która jest dzisiaj.

– Panie prokuratorze, czy nie męczy pana, żeby dowiedzieć się całej prawdy o Pękalskim: o tym, jak było naprawdę?

– Oczywiście, że męczy. Spotykałem się z nim przez dwa lata. Wiele godzin z nim spędziłem, wiele kaw razem wypiliśmy. Sprawdzałem każdy możliwy związany z nim trop. Czy go gdzieś bez biletu w pociągu nie złapali. Nieobecności, jakie miał w dziennikach szkolnych, ale niewiele to dało. Nadzieja w tym, że wszystkie sprawy, które nie przedawnią się, są wciąż w kręgu zainteresowań organów ścigania. Jest jeszcze Archiwum X, a dodam, że do dzisiaj żadna ze spraw, o które oskarżony był Pękalski, nie została rozwiązana. Do dziś nie znaleziono sprawców.

DZIEŃ W DZIEŃ, DZIEŃ W DZIEŃ...

Wyrok: dwadzieścia pięć lat pozbawienia wolności. Mnóstwo czasu, ćwierć wieku... Dziewięć tysięcy sto dwadzieścia pięć dni, dwieście dziewiętnaście tysięcy godzin, trzynaście milionów sto czterdzieści tysięcy minut. Multum czasu. Jak go zabić, jak popełnić kolejne morderstwo, gwałt, lecz tym razem na czasie? Jak zabić ten czas w zamkniętych czterech ścianach, z których nie ma wyjścia?

Funkcjonariusz Michał S., starszy oddziałowy, wie, jak wygląda każdy dzień przeciętnego skazańca z długim wyrokiem na oddziale, bo spędził w zawodzie dwadzieścia trzy lata.

[Rozmowa z 2016 roku:]

– Jak to wygląda od początku do końca? Zawsze tak samo. Po przekroczeniu progu więzienia zaczyna się tak zwana podstawowa „obróbka”. Osadzony zostaje sprawdzony w naszej ewidencji pod kątem tożsamości, czy on to on. Dokumenty, podstawa odbycia kary, cała papierologia. Po sprawdzeniu udaje się do magazynu, gdzie dostanie skarbowe ubranko. W areszcie śledczym osadzeni, zwłaszcza tymczasowo aresztowani, chodzą raczej w swoich, bo zezwalają na to przepisy. Z kolei w zakładach karnych dostają ubrania skarbowe, a ich prywatne ciuchy lądują w magazynie, w depozycie. Korzystają jedynie ze swojej bielizny, skarpetek, ale w każdym zakładzie karnym odstępstwa od przepisów reguluje dyrekcja.

Co skazaniec dostaje po przekroczeniu progu więzienia? Właściwie wszystko, czego nie miał na wolności: bluzę i spodnie skarbowe, drelichowe, na ogół w kolorze zielonym lub beżowym z charakterystyczną niebieską kieszonką. Niebieską koszulę z długimi rękawami i koszulki na ramiączkach, ciepłą zimową kurtkę, taki rodzaj waciaka (w okresie zimowym), zieloną czapkę z daszkiem – bejsbolówkę, buty typu przemysłówki oraz laczki, takie gumowe jak na basen. Jak nie ma bielizny albo ma zniszczoną, dostaje też bokserki i skarpetki.

Oprócz ciuchów wydaje mu się pościel. Więzienna pościel przypomina tę z kuszetek w pociągu. To dwa koce, dwa prześcieradła, materac, jasiek wraz z poszewką, dwa ręczniki, ścierka do wycierania naczyń zwana platerką. Środki higieny, takie jak papier toaletowy, mydło, krem i maszynka do golenia (taka plastikowa jak jednorazówka), pasta i szczoteczka do zębów. I każdy osadzony otrzymuje naczynia: dołek, plater, kuban i wiłki. Dołek to w ich języku głęboka plastikowa miska na zupę, plater to płaski talerz, kuban to wysoki kubek o pojemności około pół litra, do tego wiłki – plastikowe sztućce: nóż, łyżka, widelec. Naczynia jak i sztućce są w dwóch kolorach, albo żółte, albo zielone. Są przewidziane na pół roku czy rok użytkowania, potem skazany może napisać prośbę o nowe, ale czasem, jak im się szybciej zużyją czy zepsują, to załatwia się to po cichu, żeby całej papierowej machiny w to nie angażować.

Po „obróbce” w administracji delikwent trafia do gabinetu lekarskiego, gdzie jest sprawdzony pod kątem zdrowotnym. Następnie odstawia się go na docelowy oddział i do jego celi. Tam też odbywa się jego pierwsza rozmowa z wychowkiem, czyli wychowawcą odpowiedzialnym za niego. Dowiaduje się, jak będzie wyglądał jego dzień, zajęcia, posiłki, terapia itp. Co mu wolno, a czego nie.

Pękalski, który miał bzika na punkcie jedzenia, w więzieniu dostaje trzy posiłki dziennie: śniadanie, obiad, kolację. I zawsze może liczyć na dokładkę. Tacy jak on nie chodzą na stołówkę, jedzą w celi ze względów bezpieczeństwa. Na pewno nie głoduje, zresztą wiadomo, że on znacznie przytył w więzieniu. Regularne jedzenie swoje zrobiło. Ma zdecydowanie lepiej niż na wolności. Grafiki dotyczące jedzenia są ustalane przez szefa kuchni na tydzień. Norma kaloryczna dla dorosłego faceta musi być przestrzegana. Tu nie ma zmiłuj, bo zaraz skazani piszą skargi do rzecznika praw obywatelskich czy ministra sprawiedliwości i Bóg wie gdzie jeszcze.

Wydawanie posiłków do cel wygląda tak: kajfusi to specjalnie wytypowani w oddziale mieszkalnym skazani – porządkowi. Jest ich przeważnie dwóch, trzech. Do ich obowiązków należy utrzymywanie czystości na korytarzach oddziału, jak i wydawanie posiłków do cel. Chętnie wykonują tę nieodpłatną robotę, bo nie muszą siedzieć w celi, mogą coś robić, jakoś zabić tę codzienną nudę i marazm w czterech ścianach. Ale też trzeba na nich uważać, bo złodziej to złodziej, zawsze będą kombinować. Kajfusi wielokrotnie wykorzystują sytuację, że swobodnie poruszają się po oddziale i wtedy nielegalnie, poprzez drzwi cel, kontaktują się z innymi skazanymi. Wtedy to usiłują przenosić grypsy, a zdarza się, że i narkotyki. Dlatego wybiera się takich kajfusów, którzy potrafią współpracować z oddziałowym czy wychowawcą. Bo trzeba pamiętać, że osadzony siedzi dwadzieścia cztery godziny w celi, myśli i kombinuje, więc dobrze, jeśli wcześniej wiemy, co knują.

Więc kajfusi, gdy posiłki zostaną dostarczone do oddziału (żywność wjeżdża w garach i termosach na takich wózkach z półkami, jak w szpitalu), sprawdzają, czy jest odpowiednia ilość porcji i odpowiednie dania, gdyż osadzeni, którzy chorują, dostają inne posiłki, na przykład mają dietę wątrobową czy cukrzycową, mogą też być diety wyznaniowe (muzułmańska), wegetariańska albo o zwiększonej kaloryczności dla „małolatów”. Oddziałowy towarzyszy kajfusom i informuje ich co, komu, do której celi, ale to w sumie zbędna procedura, bo oni trzy razy dziennie, wykonując ten obrządek, sami wiedzą, co kto je i co się komu należy. Prawidłowo i zgodnie z zasadami powinno być tak, że oddziałowy otwiera celę, a osadzeni stoją z miskami w kolejce. Zgodnie z regulaminem po posiłek powinien wchodzić każdy skazany osobno, ale raczej nie przestrzega się tego, bo szkoda czasu. Żeby szło sprawniej zwykle jeden więzień stoi, inni podają mu miski i następuje wymiana. Jeden kajfus nalewa zupę, drugi rzuca kotlet, ziemniaki itd. Powiem jedno, przez dwadzieścia trzy lata patrzę, co oni codziennie jedzą, i nie miałbym nic przeciwko temu, żeby na co dzień jadać jak oni.

Pękalski zawsze chce więcej jedzenia niż inni. Jego oddziałowy o tym wie, więc Leszek regularnie dostaje dużo więcej chleba niż pozostali. Zresztą zasada jest taka, że chleba daje im się do oporu. Przydział to pół bochenka na osobę na dzień, ale jak chcą więcej, to dostają chleba do bólu. Jest jedna zasada, żeby brali tyle, ile są w stanie zjeść, nie wyrzucali, nie niszczyli.

Zawsze jest tak, że jak mamy sto osób na oddziale, to mniej więcej wiemy, ile posiłków nam zejdzie. Ten lubi gołąbki, tamten ich nie zje, więc Pękalski może dostać ich porcje, szczególnie jak nie stwarzał problemów i cały dzień był grzeczny. Dodatkową porcję dostanie, kiedy już wszystkie cele zostały obsłużone, a pozostało jeszcze coś do jedzenia.

Oprócz regularnych posiłków Leszek ma możliwość dokonywania zakupów w kantynie. Zakupy tam wiążą się z pieniędzmi, ale na jego konto wpływa renta, więc konto jest regularnie zasilane. Pięćdziesiąt procent z tego, co wpływa na konto, idzie na tak zwaną żelazną kasę. To jest takie zabezpieczenie, zatrzymywane do momentu jego wyjścia na wolność, żeby nie wyszedł goły i bosy. Zbiera się to do wysokości średniej krajowej, a potem osadzony może wydawać w kantynie właściwie, ile chce. Może też zadecydować, że chce dalej zbierać na żelazną kasę albo założyć oprocentowaną książeczkę PKO. Zdarza się, że ludzie, którzy mają wysoki wyrok, wychodzą z zakładu karnego bogaci. Wystarczy policzyć nawet po pięćset złotych miesięcznie, ile się przez piętnaście czy więcej lat uzbiera.

Pieniędzy skazany nigdy nie dostaje w zakładzie do ręki. Tu nie operuje się żywą gotówką. Pękalski dostaje z działu finansowego coś w rodzaju paragonu. Na nim wydrukowany jest stan żelaznej kasy i stan konta do dyspozycji. Za taką a taką kwotę może zrobić zakupy do pięciu kilogramów dwa razy w miesiącu. Jeżeli dyrektor zadecyduje inaczej, to raz w tygodniu.

Jak wygląda codzienność Pękalskiego? Pobudka o szóstej trzydzieści. Jest dzwonek na korytarzu, taki jak w szkole. Cele zamykane są na zamek i dwie zasuwy, dolną i górną. Nocą muszą być zamknięte na dwie zasuwy, w ciągu dnia na jedną. Po dzwonku oddziałowi idą od celi do celi i odsuwają zasuwy dolne, zaglądają przez kukiel, czyli wizjer, co dzieje się w środku. Sprawdzają, jaki jest ruch, czy wszyscy osadzeni żyją. Więźniowie powinni poruszyć się, ale zwykle wystarcza, że podniosą rękę. Następnie wstają, dokonują porannej toalety i przygotowują się do apelu i posiłku. Potem dostają śniadanie. Czyli od celi do celi jadą kajfusi z wózkami z żarciem, a pilnuje tego oddziałowy. Posiłki są zwykle o ósmej, piętnastej i osiemnastej.

O siódmej i o dziewiętnastej są apele: poranny i wieczorny. Wtedy wstrzymywany jest ruch na całej jednostce, bo wszystkie cele po kolei są otwierane. Oddziałowy krzyczy: „Apel!”, i w tym momencie do oddziału wchodzi dowódca plus funkcjonariusze zabezpieczający. Nie mają broni, bo na terenie więzienia noszenie broni jest zakazane, ale mogą mieć gaz, paralizator i pałki. Sprawdzany jest stan ilościowy osadzonych i ich kondycja. Prawidłowo i zgodnie z zasadami więzień – starszy celi – musi zameldować, że cela taka i taka, stan osobowy tylu i tylu, ale często się od tego odchodzi.

Przeważnie cele są dwu-, czteroosobowe, ale bywają też większe ośmio-, dziesięcioosobowe. Są też cele pojedyncze dla szczególnych skazanych, przeważnie dla tych trudnych. Takie cele są zabezpieczone kamerami. Od tych bardzo dużych cel odchodzi się jednak w zakładach, bo w razie buntu trudniej sobie poradzić z dziesięcioma grypsującymi siedzącymi w jednej celi.

Po pobudce i apelu osadzeni muszą zaścielić łóżka i posprzątać cele przed śniadaniem. A potem zabijają czas od posiłku do posiłku. O dwudziestej drugiej ogłaszana jest cisza nocna i gaszenie światła. Czy mogą oglądać telewizję dłużej, to już kwestia porządku wewnętrznego każdego zakładu. W jednych mogą mieć dostęp do prądu przez całą dobę, w innych tylko do danej godziny.

Często padają pytania, dlaczego skazani na długie wyroki za ciężkie przestępstwa nie pracują, dlaczego są na utrzymaniu społeczeństwa. Odpowiedź jest banalna. Skazany, gdyby pracował, musi dostać najniższą średnią krajową. Przed laty była to połowa tej kwoty, obecnie musi dostać całą. Kto z pracodawców, mając do wyboru osobę niekaraną, wybierze skazanego?

A poza tym więźniowie, tacy jak Pękalski, odbywający karę na oddziałach terapeutycznych z klasyfikacją P1T (P – odbywający karę po raz pierwszy, 1 – zakład zamknięty, T – terapeutyczny), musieliby jeździć do pracy pod ochroną w konwoju. Koszty konwojowania są wysokie, więc to też byłoby pozbawione sensu.

Dla wielu skazanych codzienną atrakcją jest spacer. Nie jest obowiązkowy, ale jak wszyscy z celi wychodzą, a jeden nie chce, to przenosi się go na ten czas do innej celi z więźniami, żeby nie został sam. Ze względów bezpieczeństwa nie zostawiamy ich samych, bo najczęściej wtedy zdarza się, że robią sobie krzywdę, samookaleczają się, popełniają samobójstwa. Spacer trwa godzinę, ale jak jest zimno, pada, to mogą go skrócić. Przymusu spacerowania nie ma.

Wracając do ich wyposażenia w celach. Mogą w nich mieć przybory codziennego użytku, książki, zdjęcia, prasę, gry planszowe, przybory piśmiennicze, zeszyty, mydło, podstawowe środki higieny, szampony, kremy, pasty, telewizory, radia, często mają konsole do gier. Wszystko to, na co pozwala regulamin i dyrektor. W celach mają umywalki. Jak nie ma dostępu do ciepłej wody, to wodę mogą zagrzać w biedronie, czyli takiej dużej misce, która jest na wyposażeniu albo w czajniku elektrycznym. I tak się myją na co dzień. Łaźnia jest raz, dwa razy w tygodniu. Z brudasami, takimi jak Pękalski, którzy nie chcą się myć, jest problem, ale najczęściej lekarz zaleca przymuszenie do wykąpania ze względu na higienę w celi. Jak się delikwent opiera, do łaźni doprowadza go dwóch funkcjonariuszy. Biorą pod pachę, każą się rozebrać, wrzucają pod prysznic i już. Wielu brudasom łaźnia kojarzy się z karą, ale nawet z oporami umyć się muszą. Po łaźni, raz w tygodniu, osadzeni wymieniają ciuchy, mogą wymienić też pościel, czyli oddać ją do pralni. Bieliznę osobistą i skarpety sami sobie piorą. Dostają raz na jakiś czas proszek do prania.

Wielu atrakcji w więzieniu nie ma. Posiłki, łaźnia, spacer, a resztę czasu muszą sobie sami w celi wypełnić. Pękalski najczęściej ogląda telewizję albo śpi. Jest poddawany terapii – jakiej? – nie wiem, tym zajmują się psycholodzy, lekarze i wychowawcy, i to zależy od przypadłości skazanego. Psycholog i lekarz zarządza i ustala grafik zajęć. W zakładach karnych to najczęściej terapie grupowe. Doprowadzamy ich do sali, gdzie odbywają się zajęcia. Oprócz spotkań z psychologiem to często terapie manualne. Malowanie, montowanie, składanie modeli samolotów, warsztaty. Różne formy socjalizowania, żeby nie umarli z nudów i nie wymyślali chorych rzeczy.

Po tym, jak Pękalski żył na wolności, głodował, często spał byle gdzie, pobyt w zakładzie karnym nie jest wyjątkowo uciążliwy. Ma zaspokojone podstawowe potrzeby, które zawsze były dla niego najważniejsze. Znacznie większym problemem może być dla niego wyjście na wolność. Zderzenie z zupełnie nową rzeczywistością, gdzie po dwudziestu pięciu latach odosobnienia nie będzie umiał sobie poradzić.

Jak wygląda procedura wyjścia? Mniej więcej na miesiąc przed opuszczeniem przez niego zakładu karnego odbywa się komisja penitencjarna. Wychowawca prowadzący przygotowuje opinię o nim, określa, co posiada i jakie ma potrzeby. Podczas komisji penitencjarnej odbywa się między innymi weryfikacja jego potrzeb postpenitencjarnych, czyli jakiej odzieży potrzebuje, czy ma się gdzie udać, czy ma rodzinę, czy utrzymuje z nią kontakt. W przypadku Pękalskiego nikt nie utrzymuje z nim kontaktu od dwudziestu czterech lat, więc jest zupełnie sam i trzeba mu pomóc, bo sam sobie nie poradzi. Nawet nie będzie wiedział, dokąd się udać, więc jest uruchamiana procedura pomocy. Dyrektor zakładu, kierownicy działów, psycholog i wychowawca prowadzący przedstawiają swoje propozycje. Jeżeli jest decyzja sądu, że Pękalski nie rokuje nadziei na poprawę, że może nadal stanowić zagrożenie i czeka na niego miejsce w Gostyninie, zakład karny musi przygotować konwój i go tam dostarczyć.

I tu pojawia się pewien problem. Komisja powinna powiadomić Pękalskiego o swojej decyzji, że nie zostanie wypuszczony na wolność, że będzie skierowany do Gostynina i tam pozostanie przez kolejne miesiące, lata, a może nawet do końca życia. Czy zaakceptuje taką decyzję, nie wiadomo. Może stanie się agresywny, może zrobi sobie krzywdę? Pracownicy zakładu karnego na pewno mają dobre rozeznanie, jak on przyjmie tę decyzję, jaka będzie jego reakcja, jak się zachowa. Zgodnie z prawem o wszystkich decyzjach komisji powinien go powiadomić osobiście dyrektor zakładu. Z wieloletniej praktyki wiem, że w wyjątkowo trudnych przypadkach, z wyjątkowo trudnymi osadzonymi, a do takich należy Pękalski, nagina się ten durny przepis. Bo my wiemy, że jak go powiadomimy, to on się potnie albo powiesi, albo bardzo utrudni funkcjonariuszom konwój, więc nie powiadamiamy. Załatwiamy to po cichu, żeby skazany nie wpadł w szał.

W praktyce wygląda to tak, że wychowawca wie, że w dniu takim a takim Pękalski będzie wyjeżdżał z zakładu, bo mamy to w papierach. Dwa dni wcześniej wychowawca wezwie go do pokoju.

„No i co, Leszek, będziemy się żegnać, nie? Za dwa dni koniec kary”.

„Ale gdzie ja pójdę? Co ja zrobię ze sobą teraz? Ja nie mam gdzie iść”.

„Nic się nie martw, dostaniesz nowe ciuchy, pieniądze, które ci się przez ten czas nazbierały, wszystko, czego potrzebujesz i zawieziemy cię do ośrodka pomocy społecznej, takiego sanatorium i tam będziesz mógł zostać. A czy będziesz chciał tam zostać, czy nie, to już ty sam zadecydujesz”.

Tak pewnie będzie przebiegała ta rozmowa. Oszukujemy wtedy osadzonego. Chodzi o jego bezpieczeństwo i o bezpieczeństwo funkcjonariuszy podczas transportu. Bo po co mamy się szarpać? I co ważne, on musi opuścić zakład karny z datą zakończenia kary. Nie może pozostać ani dzień dłużej, bo byłby bezprawnie przetrzymywany.

W dniu wyjścia Pękalski zwinie wszystkie swoje rzeczy i te, które mu służyły przez lata pobytu. Robi tak zwany mandżur; rozkłada koc, na niego składa materace, pościel, jasiek i zawiązuje rogi przeciwległe koca, a prywatne rzeczy ładuje do reklamówek, do torby turystycznej. Potem oddziałowy zabierze go do magazynu.

Oddziałowy i wychowawcy mają obowiązek zwracać się do skazanych po nazwisku w formie: „panie Pękalski”, jednak w niektórych przypadkach zwracają się po imieniu. Szczególnie w stosunku do więźniów, którzy są upośledzeni. Oni nie lubią formy „pan”, zawsze byli traktowani jak dzieci. Lepiej się czują i znacznie bardziej akceptują mówienie po imieniu. Trzeba też pamiętać, że Leszek spędził w tym miejscu ponad ćwierć wieku. To jest jego dom, jego życie, jego świat. A teraz znowu jest pełen obaw i lęków, jest przerażony wyjściem ze znanego sobie miejsca. Mur, więzienie to było jego terytorium, miał poczucie bezpieczeństwa, wszystko było poukładane, a teraz co? Wielka niewiadoma, nie wie, z czym zderzy się za murem. A jeszcze niektórzy straszyli go, że poza więzieniem rodziny ofiar mogą na niego czekać. Dlatego robimy wszystko, żeby odbyło się to łagodnie i spokojnie.

Po zwinięciu rzeczy oddziałowy zabiera Pękalskiego, czyli otwiera celę i mówi: „Lesiu, idziemy. Dzisiaj wychodzisz na wolność”. Przychodzi funkcjonariusz, który będzie załatwiał wszystkie formalności. Od oddziałowego bierze „celówkę”, czyli rodzaj dokumentu tożsamości, w którym jest zdjęcie, wszystkie podstawowe dane osadzonego, a także – jeśli są – szczególne informacje o nim.

Funkcjonariusz pyta:

„Imię i nazwisko?”

„Pan wiem, kim jestem”.

„Nieważne, przedstaw się”.

„Leszek Pękalski”.

„Urodzony... imię matki i ojca...”

Potem osadzony idzie zdać rzeczy do magazynu mundurowego. Jeżeli tych rzeczy jest dużo, mogą mu pomóc kajfusi. Odbywa się przeliczenie, sprawdzenie, odnotowanie, spisanie. Obsługują to inni więźniowie. Często żartują, podpytują:

„No, Lesiu, idziesz do domu, na «wolkę». To powodzenia, wolny człowiek jesteś”.

„No idę, do sanatorium teraz jadę”.

„To pięknie, chłopie. Szerokiej drogi”.

Po opuszczeniu celi osadzony już nie wraca na oddział. Po zdaniu rzeczy dostaje nową odzież. Dobiera mu się cywilne ciuchy: buty, skarpety, czapkę, kurtkę, sweter, podkoszulki, spodnie dżinsowe. Wszystko nowe. Zakłady karne nie mogą wydawać skazanym odzieży używanej. To są zwykle rzeczy tanie, ale muszą być nowe. Takie są przepisy i są na to środki z funduszu postpenitencjarnego.

Po ciuchach następuje ewidencja, czyli pobranie dokumentów nakazu zwolnienia, wydawany mu jest nowy dowód osobisty. I pieniądze w gotówce. Jeżeli wychodzi z zakładu na wolność sam, dostaje pieniądze w kopercie i – o ile posiadał w depozycie jakieś wartościowe rzeczy, takie jak zegarek, obrączka – do ręki. Jeżeli będzie konwojowany do ośrodka w Gostyninie, dostanie to funkcjonariusz, podobnie jak nakaz zwolnienia, a Pękalski otrzyma to wszystko po dojechaniu na miejsce. Gdyby się o to niepokoił, uspokaja się go, że my to tylko przechowamy.

Gdyby był głodny, a Pękalski jest wiecznie głodny, dostaje na drogę tak zwaną normę transportową. To może być ser, pasztet, masło, kiełbasa, jabłko. Ktoś z kuchni przynosi mu to w reklamówce na bramę. Tym bardziej, że konwój w drodze się nie zatrzymuje. Nie ma postoju na jedzenie ani na potrzeby fizjologiczne. Jeżeli ktoś w drodze musi skorzystać z toalety, konwój może zatrzymać się jedynie w jakimś zakładzie karnym po drodze.

Po załatwieniu formalności i przebraniu się Pękalski jest prowadzony do małej więźniarki. Siada z tyłu, w kabinie zabezpieczonej pleksą i kratą. Nie jest skuty, bo teoretycznie jest wolnym człowiekiem. Konwojenci mogą być uzbrojeni. Na pewno mają ze sobą kajdanki, kamizelki. Dowozimy go do ośrodka w Gostyninie i na tym nasza rola się kończy. Oczywiście, o ile taka będzie decyzja sądu. Jeżeli sąd uzna, że można go wypuścić na wolność, doprowadzamy go do bramy, brama zamyka się za nim i od tej chwili jest wolnym człowiekiem, może pojechać, gdzie chce, i robić to, co chce.

SIĘ PRZYŚNIŁO

Nie dają ABBY w radiu teraz często. Ciekawe czemu, chociaż już mu się chyba znudziła. Leszek ziewnął głośno, przeciągnął się, ale zasnąć wciąż nie mógł. Radio ściszył, żeby innych nie pobudzić. Kręcił się na pryczy nerwowo w prawo i lewo. Ciekawe, która godzina może być? Niewyspany jutro będzie, a jutro ma wyjść na wolność. Pod celą już wszyscy spali, tylko on patrzył w sufit i myślał, co będzie z nim dalej... Co on teraz zrobi ze sobą?

Z Zygą pogadał do późna. O życiu, o tym, co dalej ze sobą robić. On zazdrości, że Lesio wychodzi na wolkę, bo jemu jeszcze trzy lata zostały, ale Zyga ma dobrze, ma gdzie iść. Matkę ma, brata ma. Całą rodzinę ma. Nie wypięli się na niego jak na Lesia. Żona może nawet czeka jeszcze, ale tego to nie wiadomo, bo dawno listu od niej nie dostał i na widzenia nie przyjeżdża. On, Lesio, też niby rodzinę ma, siostrę, młodsze rodzeństwo, ale nikt go ani razu nie odwiedził ani nawet nie napisał przez cały ten czas, to co to ma być za rodzina?

Zyga da sobie radę za murem, ale on? Kara się kończy, to teraz wypuszczą go, tak jak stoi, na ulicę, bez niczego? Bez pieniędzy, bez biletu do domu? Chociaż nie, pieniądze ponoć jakieś dostanie i ubrania, ale gdzie on ma teraz iść? Wujek nie wiadomo czy żyje. Tam meldunek Leszek ma, ale kto wie, czy stara chałupa jeszcze stoi. A może mieszka tam już ktoś inny i go za próg nie wpuści, przegoni. To gdzie on ma spać, co ma zrobić ze sobą? Do tego jeszcze zima, mróz na dworze.

Chyba powie mu dyrektor albo oddziałowy gdzie ma pójść? Wychowawca mówi, że jakieś sanatorium mu niby załatwili, ale kłamią może, żeby tylko sobie stąd poszedł, żeby go przegnać. Bramę za nim zamkną i powrotu nie ma. I gdzie on pójdzie? Kto go weźmie teraz, przygarnie? A jak ojciec Sylwii za bramą będzie czekał... albo tej, jak jej tam było, Małgosi? Odgrażali się, że będą czekać, a sam się nie obroni przed nimi...

Z tych nerwów trząsł się cały i gryzł rękę, chociaż tabletki na noc wziął jak zwykle. Dawno tak się nie bał. Znowu poniewierka go czeka. Jest źle, jest źle...

Trzask zasuwy w zamku.

– Lesiu, mandżur zwijaj, dzisiaj na wolkę wychodzisz – usłyszał głos strażnika.

– Ale gdzie ja idę teraz, panie oddziałowy?

Niewiele tego do spakowania było. Trochę gazet, klapki, kilka koszulek, sweter, dres. Wszystko to mu tutaj dali, bo jego rzeczy dawno się rozpadły. Koledzy mu podpowiedzieli, żeby napisał prośbę o zakup odzieży, że go nie stać, to napisał. I dali bardzo porządne, całkiem nowe rzeczy. Dres gruby i ciepły, podkoszulki, kurtkę ocieplaną pikowaną i solidne buty. Takich dobrych rzeczy nigdy nie miał. Zawsze ciuchy miał od kogoś darowane, już przechodzone. Teraz na zimę mu się to wszystko najbardziej przyda. Nie będzie marzł.

Weźmie sobie jeszcze, jak pozwolą, miskę do jedzenia i plastikowy nóż, widelec, łyżkę. To też tutaj dostał na własność od razu na początku, jak go przywieźli. Szkoda by to było zostawiać, bo porządne, przydać się może. Ciekawe, czy jakieś jedzenie na drogę mu dadzą? Kawałek jechać będzie, do wuja najpierw pewnie zajrzy, to na pewno głodny będzie w pociągu.

Powłóczył nogami za oddziałowym. Ostatni raz idzie tym korytarzem...

Śnieg pada. Wystawił twarz do góry. Śnieg pada... Przyjemne to jest. Buty to nawet ładne dali, solidne, zimowe. Kurtka ciepła, sweter. Elegancko będzie wyglądał, jak pan, a nie jak jakiś lump. Dworzec wcale nie jest daleko stąd. Dojdzie sobie pomału z tą torbą. Trochę grosza mu się faktycznie uzbierało. Nawet nie myślał, że aż tyle. Ma na początek, to da radę. Dziwnie tylko ta ulica wygląda. Inaczej zupełnie, ale przez tyle lat, to musiało się wszystko pozmieniać.

I kobiety chodzą. Dużo ich chodzi, tylko takie jakieś skurczone w sobie, pewnie dlatego że zimno jest i wieje. Stał na chodniku i patrzył, a one przesuwały się jak na taśmie przed jego oczami. Tyle czasu kobiet nie widział, przez tyle lat, no tylko czasem pielęgniarka albo ta psycholog... Ładne są, piękne nawet niektóre, i tyle ich tutaj. Spieszą się, chodzą w prawo, w lewo. Może teraz żonę sobie znajdzie i życie normalne ułoży...?

Dzieci by mieli razem, obiady jedliby razem, na spacery by chodzili. I seks by mieli ze sobą. Dużo seksu. Zagada jakąś elegancko. No i elegancko teraz wygląda, poważnie, nie jak jakiś małolat. Zamiary ma poważne na życie. Zyga nauczył go, jak z kobietami gadać trzeba. On wie, bo niejedną kobietę w życiu miał.

Może nawet teraz pójdzie za jakąś. Pociąg nie wiadomo o której. Nigdzie mu się nie spieszy przecież, nikt na niego nie czeka. Podejdzie i zagada, elegancko i grzecznie. I teraz nic jej się nie stanie, nie będzie zagrażał. Porozmawia tylko, powie, że w Boga wierzy, że religijny jest. Może w końcu jakaś go wysłucha i zgodzi się na jego propozycję.

Ta jest ładna w tym brązowym kożuszku, co go mija właśnie. Czarnulka, spódniczka krótka, kozaczki na szpilce. Nic jej nie zrobi, ale jakby co, to nie ucieknie mu daleko. On tylko zagada do niej, o sobie jej opowie, o ciężkim życiu jego. Ładna ona jest. Bardzo jest ładna. Zarzucił torbę na ramię i powoli ruszył za nią. Skręciła w uliczkę koło parku. Już był tuż przy niej, prawie za nią. Już miał do niej zagadać, miał powiedzieć jej...

Obudził go trzask zasuwy w zamku.

– Lesiu, obudź się! Wstawaj i mandżur zwijaj. Na wolność dzisiaj wychodzisz – usłyszał głos strażnika.

2021: EPILOG,
CZYLI CO Z NIMI ZROBIĆ?

Leszek Pękalski nie wyszedł na wolność. Został przewieziony do Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie, gdzie będzie przebywał bezterminowo. Przez dwadzieścia pięć lat odbywania kary Pękalski był poddawany terapii. Co terapia w jego przypadku oznaczała w praktyce?

– Niektóre zakłady karne i areszty mają oddziały terapeutyczne dla pacjentów, którzy są chorzy bądź zaburzeni psychicznie, ale w chwili popełnienia czynu byli poczytalni. Nie zawsze bowiem osoby chore psychiczne są całkowicie niepoczytalne – mówi Krzysztof Gołąbek, psycholog i seksuolog pracujący w Regionalnym Ośrodku Psychiatrii Sądowej w Starogardzie Gdańskim. – Pękalski odbywał karę pozbawienia wolności na oddziale terapeutycznym Aresztu Śledczego w Starogardzie Gdańskim. Pobyt tam polega na tym, że więzień odbywa wyrok i jednocześnie jest poddawany leczeniu w zależności od rodzaju zaburzeń. Niestety nie ma w Polsce zbyt wielu specjalistów od tego rodzaju terapii, więc wszędzie realizuje się ogólne zasady programu. Na przykład uczy się takich ludzi umiejętności społecznych, są treningi empatii, której sprawcy są pozbawieni, jest analiza poszczególnych sekwencji cyklu dewiacyjnego, na który składa się szereg elementów: narastanie dewiacyjnego podniecenia, potem pojawiają się pozornie nieważne decyzje, kolejnym jest czynnik wysokiego ryzyka, wybór celu, planowanie i fantazje dewiacyjne, omotanie lub użycie siły, atak, zapewnienie sobie tajemnicy, wyrzuty sumienia lub strach. Specjaliści analizują ten cykl i uczą przestępców, jak go rozbroić. To bardzo ważny element leczenia.

Przykładowo: pedofil chodzi zawsze do pracy tą samą drogą, ale pewnego dnia zaczyna chodzić inną, biegnącą koło przedszkola, albo zaczyna jeździć autobusem innym niż zwykle, piętnaście minut później, bo jeżdżą nim dzieci do szkoły. Albo gwałciciel, który wychodząc z domu, niby przypadkiem, zabiera ze sobą czarną kominiarkę. To są tak zwane pozornie nieważne decyzje. I te pozornie nieważne decyzje mogą doprowadzić do tragicznego wydarzenia, czyli ataku. Terapia polega na tym, żeby nauczyć człowieka zaburzonego, aby sam w takiej sytuacji umiał wyhamować. Oczywiście warunkiem jest to, żeby jego intelekt był w miarę sprawny, bo to nie są programy dla ludzi niepełnosprawnych intelektualnie. Jest też takie ćwiczenie, podczas którego sprawcy piszą listy do swoich ofiar – to element treningu empatii.

Oczywiście skutki tych działań są różne, bo różne bywa podejście pacjentów. Ważnym elementem terapii jest też analiza sztywnych przekonań i zaburzonych schematów poznawczych sprawców. Na przykład są osoby, które są przekonane, że wszystkie kobiety lubią przemoc albo że każda kobieta podczas seksu lubi klapsy. Albo że kobieta, mówiąc „nie”, myśli „tak”. Sprawca jest o tym przekonany, bo ma tak poukładane w głowie schematy i przekonania. Podczas terapii prowadzący starają się zmienić je na tyle, aby te schematy były bezpieczne dla otoczenia i żeby pacjent nie krzywdził już innych.

* * *

W grudniu 2017 roku Pękalski zakończył odbywanie kary. Istniała duża obawa, że po wyjściu na wolność nadal może stanowić zagrożenie. Mieszkańcy Osiek Bytowskich, gdzie mieszkał w domu wuja przed aresztowaniem, byli przerażeni, że morderca może wrócić do dawnego miejsca zamieszkania. Tym bardziej, że on sam utrzymywał, że chciałby wrócić i żeby mieszkańcy mu wybaczyli. Nie zgodził się też na wymeldowanie z domu, który gmina chciała wystawić na sprzedaż. Istniało ryzyko, że jeżeli pojawi się w Osiekach, może dojść do samosądu.

Na wniosek dyrektora Aresztu Śledczego w Starogardzie Gdańskim i po przedstawieniu opinii funkcjonariuszy służby więziennej, którzy zajmowali się skazanym przez lata, Pękalski został skierowany na badania przez biegłych. Jego resocjalizacja za murami więzienia pozostawiała wiele wątpliwości, czy po wyjściu na wolność nie dopuści się podobnych czynów, jakich dokonał przed laty. Dyrektor placówki wnioskował o zastosowanie wobec niego ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób, potocznie nazywanej ustawą o bestiach, która budzi wiele wątpliwości prawników, psychiatrów i psychologów. Protestowali przeciwko niej między innymi profesor Monika Płatek i Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar.

Ustawę przyjęto 22 listopada 2013 roku, kiedy na wolność miał wyjść morderca dzieci, Mariusz Trynkiewicz. Stworzono wtedy ośrodek w Gostyninie, gdzie mieli trafiać przestępcy mogący stwarzać na wolności zagrożenie. Ośrodek był zaplanowany na dziesięciu pensjonariuszy, dzisiaj liczba podopiecznych zbliża się do dziewięćdziesięciu, dlatego placówka ma coraz większe problemy z normalnym funkcjonowaniem.

7 września 2017 roku sprawa Pękalskiego trafiła na wokandę sądu apelacyjnego, ponieważ adwokat nie zgodził się z wyrokiem sądu okręgowego o umieszczeniu jego klienta w Gostyninie. Sąd apelacyjny podtrzymał decyzję i w grudniu 2017 roku Pękalski został przewieziony z aresztu do ośrodka.

Prokurator Mieczysław Buksa, który oskarżał w procesie w 1996 roku, pytany, czy uważa, że dzisiaj Pękalski mógłby na wolności kogoś zabić, odpowiada:

– Uważam, że istnieje poważne zagrożenie, że może zabić. I nawet nie można powiedzieć, że to będzie jego wina. Jego zaburzone emocje popychają do tego, że nie jest w stanie kontrolować swojego popędu i tego, co robi. Sądzę, że na wolności znowu nie będzie sobie z tym radził i dojdzie do tragedii. Co prawda, w więzieniu jego popęd był hamowany przez podawanie środków farmakologicznych, Pękalski był poddawany psychoterapii i kontroli lekarskiej, ale takie zaburzenia, jakie mu towarzyszą, trudno zniwelować.

* * *

Specjaliści, którzy badali Pękalskiego przed opuszczeniem przez niego aresztu, też byli zgodni, że Pękalski jest osobą niebezpieczną i może stanowić na wolności śmiertelne zagrożenie dla innych. Jednak ustawa i sam ośrodek nadal budzą kontrowersje. Ustawa o osobach, które na wolności będą stwarzały zagrożenie pod kątem dużego ryzyka recydywy i przestępstw seksualnych, powstała bez konsultacji. Powstanie ośrodka w Gostyninie odbyło się, jak wspominają świadkowie, tak, że przyjechała komisja do Regionalnego Ośrodka Psychiatrii Sądowej, odkręciła tablicę z tą nazwą i przykręciła nową: „Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym”. Pozostali ci sami ludzie, ten sam dyrektor, tylko ośrodek zmienił nazwę. Z trzech polskich ROPS-ów na 38 milionów ludzi pozostały dwa ośrodki dla ludzi niepoczytalnych i sprawców czynów zabronionych, więc też są zapchane, podobnie jak obecnie Gostynin.

Co powoduje, że tak wiele osób trafia obecnie do kontrowersyjnego ośrodka, który był zaplanowany tylko dla osób szczególnie niebezpiecznych, takich jak Trynkiewicz czy Pękalski? Prawnicy są zgodni. Asekuracja dyrektorów więzień, którzy obawiają się sytuacji, że niebezpieczny więzień po odbyciu kary wyjdzie na wolność i zaatakuje ponownie, a oni poniosą za to odpowiedzialność. Skierowanie go do Gostynina jest dla nich swoistym wentylem bezpieczeństwa, wysyłają więc tam ludzi „profilaktycznie”. Ponieważ ustawa jest niedopracowana, sąd umieszcza tam wszystkich, przez co ośrodek jest przepełniony. Z drugiej strony społeczeństwo nie chce zwyrodnialców na wolności, obawia się ich powrotu, jak więc znaleźć złoty środek i co z nimi zrobić po odbyciu przez nich kary?

– W przypadku takiego przestępcy jak Pękalski ryzyko recydywy i tego, że może stanowić zagrożenie jest bardzo duże i społeczeństwo ma prawo się bać – mówi Krzysztof Gołąbek. – Z kolei stworzenie takiego ośrodka jak Gostynin to nie był do końca zły pomysł. Taki ośrodek jest potrzebny, a nawet niezbędny, tylko to rozwiązanie powinno mieć solidne podstawy prawne i powinno funkcjonować na zupełnie innych zasadach, nie mówiąc już o konsultacji specjalistów. Nie można było dopuścić do przepełnienia. Trzeba zacząć od tworzenia dobrego i przejrzystego prawa. I co najważniejsze, tworzyć odpowiednią liczbę specjalistów. Wiele osób nie popełniłoby przestępstwa, gdyby mogły zgłosić się na terapię, do kogoś, kto by ich poprowadził. W Polsce jest to niestety bardzo utrudnione.

Jak wygląda sytuacja takich przestępców na świecie? Bardzo różnie, w zależności od prawodawstwa danego kraju. W wielu amerykańskich stanach wciąż wykonywana jest kara śmierci bądź przestępcy skazywani są na podwójne dożywocie bez szansy opuszczenia zakładu karnego. W niektórych krajach groźni przestępcy trafiają do obozów pracy. W innych stosowany jest system dozoru elektronicznego (SDE). Przestępcy, zamiast siedzieć w zakładzie karnym, mają zakładaną na nogę elektroniczną obrożę z nadajnikiem GPS, dzięki której cały czas jest kontrolowane ich bieżące miejsce pobytu. Każda próba ingerencji w urządzenie jest sygnalizowana do centrali. W Polsce to też coraz częściej stosowana metoda.

W Norwegii, najgroźniejszy przestępca ostatnich lat, Anders Breivik, który zdetonował w Oslo samochód-pułapkę, stał za strzelaniną na wyspie Utøya i spowodował śmierć siedemdziesięciu siedmiu osób, został skazany na najwyższy w Norwegii wymiar kary – dwadzieścia jeden lat więzienia, z możliwością przedłużenia kary. Niemcy i Dania prowadzą chronione ośrodki półotwarte, w których przestępcy nocują, wychodzą z nich do pracy, ale są pod stałą obserwacją. W Polsce funkcjonuje Gostynin, do którego Pękalski trafił bezterminowo, co w praktyce oznacza, że zapewne nigdy go nie opuści. Co prawda, co pół roku psychiatrzy i psycholog piszą opinie o jego stanie i sąd podejmuje decyzję co do dalszych losów przestępcy, ale trudno podejrzewać, że ktokolwiek zaryzykuje wypuszczenie go na wolność.

Zapobieganie przestępstwom jest znacznie lepsze niż ponoszenie ich skutków. Niewykluczone, że gdyby Pękalski w odpowiednim momencie trafił do specjalistów, nie zacząłby mordować. Nigdy do końca nie dowiemy się, co siedzi w jego głowie, ale ryzyko przestępstwa można zminimalizować, o ile kształci się odpowiednią kadrę. Tego w Polsce brakuje najbardziej. Być może, gdyby Pękalski nauczył się kulturalnie korzystać z usług kobiet świadczących usługi seksualne, nie musiałby zabijać. W Niemczech i Holandii seksworkerki, specjalizujące się w usługach dla osób niepełnosprawnych intelektualnie, są finansowane przez państwo, czyli taka usługa jest zapisywana na receptę jako element terapii. W Polsce trudno to sobie wyobrazić, prawda?

* * *

Pękalski prawdopodobnie pozostanie w gostynińskim ośrodku jeszcze bardzo długo, być może do końca życia. Jakie będą dalsze losy samego ośrodka, nie wiadomo.

Czy kiedykolwiek dowiemy się, ile zbrodni popełnił? Czy część z nich przypisał sobie w śledztwie, czy prowadzący sprawę namówili go do przyznania się do nich? Wciąż pracują nad tym policjanci z Archiwum X. Pękalski nadal pozostaje jedną z największych zagadek powojennej kryminalistyki.

PRZYPISY

[1] W zeznaniach i listach Leszka Pękalskiego zachowano oryginalną pisownię.

[2] Encyklopedyczny słownik psychiatrii, red. L. Korzeniowski, S. Pużyński, PIW, Warszawa 1986.